Gjuha shqipe 3

Mimoza Gjokutaj Laura Shuteriqi Tereza Babasuli Zana Sh. Saraqini

Lejohet për botim teksti shkollor për klasën e tretë, me vendim të Ministrisë së Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit, nr. 01B/185, të datës 13.08.2021.

Librin për mësuesin mund ta shkarkoni në linkun: https://www.botimepegi.al/

Prof.dr. Mimoza Gjokutaj Laura Shuteriqi Tereza Basho Babasuli Zana Sh. Saraqini

GJUHË SHQIPE 3 Për klasën e 3-të të arsimit fillor

BOTIME

Prishtinë, 2021

Miratuar nga Ministria e Arsimit dhe e Sportit Korrik, 2015

BOTIME

Drejtoi botimin: Arlinda RRUSHI Recensentë të MASHTI-t: Prof. Senad Neziri, Edi Puka, Mimoza Kryeziu Redaktore letrare: Brunilda MENO Korrektor: Arlon LIKO ȱ ę DZȱ ȱ ǰȱ ȱ DZȱ ȱ DZȱ ȱ ǰȱ ȱ Shtypi: Shtypshkronja Pegi, Lundër, Tiranë ISBN: 978-9951-786-34-8

Țȱ ȱ ȱ ǯ ǯ ǯǰȱ ȱ ºȱ ºǰȱ ȱŘŖŘŗ Të gjitha të drejtat për këtë botim në gjuhën shqipe janë tërësisht të zotëruara nga Botime Pegi shpk. Ndalohet çdo riprodhim, fotokopjim, përshtatje, shfrytëzim ose çdo formë tjetër qarkullimi tregtar, pjesërisht ose tërësisht, pa miratimin paraprak nga botuesi. ºȱ ȱ ȱ ȱ ȱ ȱ ºȱ º ħȱ ȱ ºȱ º ȱ ȱ ȱ º ȱ º ȱ ǯ

Botime Pegi: tel: +355/ 042 468 833; cel: +355/ 069 40 075 02; e-mail: botimepegi@botimepegi.al; web: www.botimepegi.al Sektori i shpërndarjes: cel: +355/ 069 20 267 73; 069 60 778 14; e-mail: marketing@botimepegi.al Shtypshkronja Pegi: cel: +355/ 069 40 075 01; e-mail: shtypshkronjapegi@yahoo.com

Hyrje Teksti shkollor “Gjuha shqipe 3” është hartuar në përputhje me kërkesat e programit të ri mësimor për klasën e tretë të arsimit fillor, të shpallur nga MASHT-i. Përmbajtja e këtij teksti është në koherencë me zhvillimet e sotme globale të arsimit dhe lidhet me integritetin, gjithëpërfshirjen e respektimin e të drejtave të fëmijëve, duke nxitur vlera humane të respektit, dashurisë, paqes dhe mosdiskriminimit, si dhe duke synuar t’ua mësojë fëmijëve të kësaj moshe gjuhën amtare në standardin e vet më të mirë: të bukur, të pastër, të begatë.

Ky tekst është i organizuar në njësi mësimore që lidhen me shkathtësitë e komunikimit: të dëgjuarit dhe të folurit, të lexuarit, të shkruarit, të cilat zbërthehen në trajtimin e këtyre koncepteve: tekstet letrare dhe joletrare; gjuha figurative dhe jofigurative; kulturë, kritikë, histori; sistemi gjuhësor.

Libri është i ndarë në pesë kapituj, që lidhen me trajtimin e konceptit “tekste letrare dhe joletrare”, brenda të cilëve integrohen edhe konceptet e tjera të renditura më sipër. Konkretisht, kapitujt e librit janë: 1. “Tregime”, në të cilin gjejnë pasqyrim lloje të ndryshme tekstesh letrare, si ato me tematika nga jeta reale, me fantazi e aventura, si dhe me përshkrime. Gjithashtu, brenda këtij kapitulli është integruar koncepti “sistemi gjuhësor”, specifikisht me njohuri nga fusha e sintaksës dhe e drejtshkrimit, si dhe konceptet “gjuhë figurative dhe jofigurative” dhe “kulturë, kritikë, histori”.

2. “Përralla, fabula, mite, legjenda, histori”, në të cilin gjen pasqyrim teksti me fantazi e aventura, i vjelë nga letërsia antike, popullore, folklorike. Gjithashtu, brenda këtij kapitulli është integruar koncepti “sistemi gjuhësor”, specifikisht me njohuri nga fusha e morfologjisë, si dhe konceptet “gjuhë figurative dhe jofigurative” dhe “kulturë, kritikë, histori”.

3. “Poezi”, në të cilin gjen pasqyrim teksti poetik, brenda të cilit është integruar koncepti “sistemi gjuhësor”, specifikisht me njohuri nga fusha e morfologjisë dhe e drejtshkrimit, si dhe konceptet “gjuhë figurative dhe jofigurative” dhe “kulturë, kritikë, histori”.

4. “Kuriozitete, tekste shkencore, tekste enciklopedike, udhëzime, rregulla”, në të cilin gjejnë pasqyrim lloje të ndryshme tekstesh joletrare, si ato informuese, udhëzuese dhe përshkruese, përmes së cilave synohet të tërhiqet interesi i fëmijëve për lexime të llojeve të ndryshme, të cilat i ndihmojnë ata për një të nxënë më të mirë në të gjitha fushat e dijes.

5. “Pjesë teatrore”, në të cilin gjen pasqyrim teksti letrar i llojit dramaturgji. Gjithashtu, brenda këtij kapitulli janë integruar konceptet “gjuhë figurative dhe jofigurative” dhe “kulturë, kritikë, histori”.

3

Grupi i autorëve është kujdesur që të ruajë një raport të drejtë midis pjesëve me autorë shqiptarë dhe atyre me autorë të huaj, të përfshira në libër, si dhe që të përzgjedhë emrat autorialë më përfaqësues të letërsisë për fëmijë. Po ashtu, u është dhënë shumë hapësirë veprimtarive të të lexuarit, të shkruarit, të argumentuarit të mendimit, të bashkëbiseduarit për të zhvilluar të folurit aktiv dhe të dëgjuarit e mirë.

Përmbajtja kurrikulare e këtij teksti, e shtrirë sipas fushave dhe kompetencave të të nxënit, të përcaktuara në kornizën kurrikulare, është zbërthyer përmes një metodologjie bashkëkohore, e cila nxit gjithëpërfshirjen, zhvillimin e mendimit kritik, punën krijuese, të pavarur e në grup të nxënësve, e cila konkretizohet edhe përmes aktiviteteve të përshkruara në “Librin e mësuesit” dhe në “Fletoren e punës”.

Struktura e tekstit Lexojmë

Të gjitha këto faqe trajtojnë të lexuarit si shkathtësi komunikimi.

NXËNËSJA E RE Oborri i shkollës gumëzhin nga bisedat e fëmijëve.

Martina shkon drejt një vajze: – Ti je nxënësja e re? – e pyet ajo.

– Po, më quajnë Susila... Jam si në ajër, e ke parasysh.

– Klasa është në fund të korridorit. Mësuesja është e mirë. Ke për parë... Më ndiq. Të orientoj unë. ta pa – Kjo është Susila, – thotë Martina duke hyrë në klasë me nxënësen e re.

Në klasë krijohet një atmosferë feste. Mezi e kishin pritur. Para disa ditësh, mësuesja i kishte njoftuar për ardhjen e saj.

Fjalë të reja – Susila, këta janë shokët e tu të rinj: Martina, Stefania, Fransuaja, Lorenca... e gjithë klasa, – thotë mësuesja. jam si në ajër – jam i shpërqendruar.

– A mund të ulet me mua Susila? të orientoj unë – Po, por duhet t’i shpjegosh pak jetën në klasë...

– ta tregoj unë se Tani, zini vend. Do të fillojmë të zbulojmë botën. ku ndodhet.

Kush e di se ku bie India?

– India ndodhet në Azi, mësuese.

– Do të na e tregosh në glob?

– Po, patjetër, ndodhet këtu.

– A është larg India?

– pyet Martina.

– Sigurisht! Duhet të marrësh avion për të shkuar atje.

Në këtë rubrikë, nxënësit/es i drejtohen pyetje që lidhen me përmbajtjen e tekstit, të cilat synojnë të zhvillojnë botën e tij/saj emocionale, si dhe pasurojnë përfytyrimet e imagjinatën e tij/saj për botën.

Në këtë rubrikë janë përzgjedhur fjalë dhe shprehje, që nuk i përkasin fjalorit aktiv të moshës së nxënësit/es. Ato janë shpjeguar me fjalë lehtësisht të kuptueshme për moshën e tij/saj, me qëllim pasurimin e fjalorit.

Marsel Marlier dhe Zhilbert Delahej

LEXOJ DHE KUPTOJ

Pyetjet e kësaj rubrike zhvillojnë te nxënësit/et të menduarit kritik dhe i bëjnë ata/ato të vetëdijshëm/ vetëdijshme për identitetin e tyre personal.

Si quhet nxënësja e re?

Kush e shoqëroi Susilën në klasë?

Si e presin shokët dhe shoqet atë?

Për çfarë diskutuan mësuesja dhe nxënësit në klasë?

REFLEKTOJ Po në klasën tuaj, a ka ardhur ndonjë nxënës ose nxënëse e re? Si e keni pritur atë?

SHKRUAJ Shiko globin dhe shkruaj emrat e dhjetë vendeve.

20

Pyetjet e kësaj rubrike nxitin dëshirën dhe kuriozitetin e nxënësve/eve për t’u bërë shkrues/e të mirë/a, origjinalë/e dhe krijues/e.

4

VEPRIMTARI Luani pjesën në role.

Kjo rubrikë nxit punën në grupe të nxënësve/eve, duke zhvilluar tek ata/ato njohuritë, shkathtësitë, qëndrimet dhe vlerat e duhura.

Struktura e tekstit Shk

ruajmë

Të gjitha këto faqe trajtojnë të shkruarit si shkathtësi komunikimi.

FTESA PËR DITËLINDJE 1 Lidh me shigjetë.

Ushtrimet e kësaj rubrike fillojnë me një model të gatshëm ose gjysmë të gatshëm, me anë të të cilit nxënësi/ja orientohet drejt punës së pavarur krijuese që kërkohet në ushtrimet vijuese.

vendi ku duhet të paraqitet i ftuari emri i të ftuarit emri i personit që bën ftesën ora kur duhet të paraqitet i ftuari data (dita, muaji, viti)

Për: shoqen time Arsa Jam e lumtur të të ftoj në festën time ditën e premte, më 20 shkurt 2020, ora 17:00, në hyrje të parkut të Liqenit Artificial.

}

Të pres, Ania K.

2 P Pas d n M ët rast, prindërit kanë menduar të dy d ditësh ke ditëlindjen.

Me k këtë

organizojnë një festë në shtëpi. Shkruaj një ftesë për t’ua shpërndarë shokëve dhe shoqeve që dëshiron t’i kesh pranë në këtë ditë të veçantë.

Për Kam kënaqësinë të të ftoj ditën ora Të pres

3 Prindërit e Dionit dëshirojnë të bëjnë një festë surprizë për ditëlindjen e

tij. Imagjino sikur ata të kërkojnë ndihmë për organizimin e kësaj feste.

Detyra jote: Shkruaj një ftesë për këtë rast.

23

Të gjitha këto faqe trajtojnë të dëgjuarit dhe të folurit si shkathtësi komunikimi.

Dëgjojmë

Flasim

PUSHIME DHE...

... UDHËTIME

Pushimet e verës janë ditët më argëtuese të vitit. Nga deti në mal e nga mali në liqen, vendi ynë i ka të gjitha. Kudo që shkojmë, freskia, qetësia, ajri i pastër dhe bukuritë e natyrës na bëhen shokë të pandarë.

Pushimet janë të pandara nga udhëtimet. Kur nisemi për të pushuar, ne shkojmë në një vend që zakonisht është larg shtëpisë sonë. Për këtë arsye na duhet të udhëtojmë. Gjatë udhëtimeve, ne zbavitemi dhe çlodhemi.

1 Dëgjo/lexo tregimin e Arbrit për pushimet verore, duke mbajtur shënime të

1 Lexoni tregimin e Jerinës për udhëtimet gjatë pushimeve

shkurtra për ato që të bëjnë më shumë përshtypje.

Gjatë pushimeve verore bëra mjaft gjëra interesante, për shembull, lexova disa nga librat për të cilët na kishte folur mësuesja. Gjithashtu, lexova edhe dy libra që m’i këshilloi daja.

Gjatë këtyre pushimeve u kënaqa, sidomos kur shkova me familjen në Sarandë. U lava në ujërat e Jonit dhe u theka aq shumë në diell, sa mami ngeli duke thënë: “Arbrit, do të përcëllohesh, futu në çadër”. Nëse dikush më pyet se cila ishte ndodhia më e bukur e këtyre pushimeve, i përgjigjem menjëherë: “Loja me shokët e plazhit në rrëshqitësen ujore!”

2 Trego veprimet që ka kryer Arbrit gjatë pushimeve verore, duke u mbështetur në shënimet që mbajte. Diskuto rreth tyre.

3 Po ti, si i kalove pushimet? Cila ishte e veçanta

e pushimeve të tua?

4 A ngjajnë ndopak pushimet e tua me

ato të Arbrit? Trego të përbashkëtat dhe ndryshimet mes pushimeve të tua dhe atyre të Arbrit.

verore dhe diskutoni rreth tij.

Unë jam Jerina. Gjatë verës udhëtova për në Prizren, ku banon gjyshja. Aty qëndrova një javë. Gjatë kësaj kohe erdhën edhe kushërinjtë e tjerë. Ne luajtëm dhe qeshëm pa fund nëpër rrugicat e lagjes së vjetër.

Java kaloi shpejt.

Prindërit më morën dhe bashkë me ta udhëtova për në Shëngjin. Ne i kaluam pushimet atje. Dita më e bukur e këtyre pushimeve, ishte shëtitja me mjetin amfib.

Ai mund të lundronte në ujë dhe të udhëtonte në tokë. Ishte i magjishëm!

2

Sa udhëtime ka bërë Jerina gjatë pushimeve verore? Cila ishte e veçanta e pushimeve të saj?

3 Krahaso udhëtimin që bëre për pushime, me udhëtimet e Jerinës.

4 Po ti, a do të kishe dëshirë të bëje një shëtitje me një mjet amfib? Pse? 5 Me cilat nga pushimet e shokëve do të doje të ngjanin pushimet e tua? Me

ato të Arbrit apo të Jerinës? Pse? 6 Nëse nuk ke udhëtuar për pushime, si e ke mbushur kohën e lirë gjatë

tyre?

7 Diskutoni në grupe se ku do të donit të udhëtonit për pushime.

14

15

Ushtrimet e këtyre faqeve trajtojnë situata konkrete e reale, me qëllim që nxënësit/et të flasin dhe të dëgjojnë në mënyrë korrekte, në varësi të këtyre situatave. Shkalla e vështirësisë në kërkesat e ushtrimeve vjen në rend rritës.

5

Struktura e tekstit

Njo

huri për gjuhën

NDARJA E FJALËVE NË FUND TË RRESHTIT

Të gjitha këto faqe trajtojnë konceptin “sistemi i gjuhës”.

Kujtoj Fjalët në fund të rreshtit ndahen sipas rrokjeve: de-gët, ma-mi, li-bri ose lib-ri, fleto-re ose fle-tore.

Nuk ndahen asnjëherë: bashkëtingëlloret dh, gj, ll, nj, rr, sh, th, xh, zh: ba-llë dhe jo bal-lë; fjalët njërrokëshe: breg, shteg, kap, hap.

Në këtë rubrikë rimerren njohuritë gramatikore nga klasat e kaluara.

Nuk lihet asnjëherë një shkronjë e vetme në fund të rreshtit: m-ali, v-ala.

Një shenjë pikësimi nuk mund të kalojë në rreshtin tjetër.

1 Nga fjalët e mëposhtme, ngjyros ato që ndahen në fund të rreshtit. Aty ku

është e mundur, ndaji në disa mënyra. punëtore

fotografi

akullore

film

çadër

televizori

laps

shtëpi

2 Shëno me fjalët e ndara gabim. Shpjego gabimin. Ndaji ato si duhet.

E-ri ban-onte në perifer-i të qyte-tit. Shtë-pia e ti-j is-hte e mad-he dhe me o-borr. Sho-ku i tij v-inte ç-do pas-dite për të lu-ajtur me të. Eri s-apo e s-hikonte, vra-ponte drejt tij. A-i e pris-te çd-o ditë me gë-zim sho-kun e tij.

Ata lu-anin dhe bisedo-nin së ba-shku gjit-hë gëz-im.

3 Në tekstin e mëposhtëm, nënvizo fjalët që kanë

më shumë se një rrokje. Si mund të ndahen ato në fund të rreshtit?

Gjyshe Besa shikonte me kënaqësi lojën e dy vajzave. Vala ishte më e shkathët. Në dhomën ku luanin Vala dhe Vesa kishte shumë orendi: krevate, tavolina, lodra, libra.

Kishte edhe një album me fotografi.

Në album ishin edhe fotografitë e vajzave kur kishin qenë më të vogla.

21

Njohuri për gjuhë

n

HEQIM DHE SHTOJMË FJALË E GRUPE FJALËSH NË FJALI MBAJ MEND

Në fjali mund të heqim fjalë pa ia prishur asaj kuptimin.

Lexo fjalitë dhe shëno me fjalinë më të vogël.

Në këtë rubrikë theksohen çështjet kryesore të trajtuara në njësinë mësimore.

Ulpiana noton në pishinë me shokët e saj.

Ulpiana noton në pishinë.

Ulpiana noton.

MBAJ MEND

Në fjali mund të shtojmë fjalë pa ia prishur asaj kuptimin.

Ulpiana noton.

Ulpiana noton në pishinë.

Ulpiana noton në pishinë me shokët e saj.

1 Në fjalitë e mëposhtme hiq fjalë e grupe fjalësh

derisa të mbetet fjalia më e vogël.

Nxënësit e shkollës sonë shëtisin në pyllin e dendur me pemë.

Disa fëmijë luajnë me topa shumëngjyrësh në sheshin para pallatit.

Në orën e vizatimit nxënësit vizatuan një zog.

Dalëngadalë, shfaqja e nxënësve të klasës së tretë po përfundonte.

38

6

Kujdes!

Në këtë rubrikë tërhiqet vëmendja në veçori të mundshme të njësisë mësimore.

Fjalia më e vogël mund të ketë më shumë se dy fjalë.

P.sh.: Bariu kullot delet.

Pyetje ndihmëse: Ku shëtitin nxënësit e shkollës sonë?

Me çfarë po luajnë disa fëmijë?

Kur vizatuan një zog nxënësit?

Si po përfundonte shfaqja e nxënësve të klasës së tretë?

Kjo rubrikë u vjen në ndihmë nxënësve/eve për zgjidhjen e ushtrimeve.

Përmbajtje 1 TREGIME Dëgjojmë

Pushime dhe...

14

Flasim

... Udhëtime

15

Lexojmë

Kthim nga pushimet

16

Lexojmë

Blerta harroi gërshetat

18

Lexojmë

Nxënësja e re

20

Njohuri për gjuhën Ndarja e fjalëve në fund të rreshtit

21

Lexojmë

Gëzuar ditëlindjen, Juna!

22

Shkruajmë

Ftesa për ditëlindje

23

Lexojmë

Loja e mendjes

24

Njohuri për gjuhën Struktura e një fjalie të thjeshtë

26

Lexojmë

28

Zemra e diellit

Njohuri për gjuhën Përdorimi i shkronjës së madhe

30

Shkruajmë

Hyrje dhe mbyllje tregimesh

32

Lexojmë

Duart më të bukura

34

Lexojmë

Pesha e një kureshtjeje

35

Njohuri për gjuhën Heqim dhe shtojmë fjalë e grupe fjalësh në fjali

38

Lexojmë

40

Buzëqeshjet

Njohuri për gjuhën Zhvendosja e fjalëve në fjali

42

7

Përmbajtje

8

Lexojmë

Motra e birësuar

44

Shkruajmë

Shoqja ime

46

Lexojmë

Pipi organizon një piknik

48

Lexojmë

Thyerje në emisionin e lajmeve

50

Njohuri për gjuhën Fjalitë dëftore dhe pyetëse

52

Lexojmë

54

Lodrat e vjetra

Njohuri për gjuhën Fjalitë dëshirore dhe nxitëse

56

Lexojmë

Koha

58

Flasim

Koha e lirë

60

Lexojmë

Vendimi i Elonës

62

Njohuri për gjuhën Përdorimi i pikës, pikëpyetjes dhe i pikëçuditjes

65

Lexojmë

Loja e bretkosës

66

Shkruajmë

Një ditë e veçantë

68

Lexojmë

Supë dhe sanduiç

70

Njohuri për gjuhën Rendi i fjalëve në fjalitë dëftore dhe pyetëse

72

Lexojmë

Vjeshta e artë

74

Shkruajmë

Përshkruajmë natyrën në stinë të ndryshme

76

Lexojmë

Dy peshkatarë

77

Dëgjojmë

Një ditë në stadium

78

Lexojmë

Një mik dragua

80

Shkruajmë

Një mik i veçantë

82

Përmbajtje

2 PËRRALLA, FABULA, MITE, LEGJENDA, HISTORI

Lexojmë

Festa e pranverës

84

Flasim

Dita e verës

87

Lexojmë

Qeni dhe guaskat

88

Njohuri për gjuhën Njohuri të përgjithshme për emrin

89

Lexojmë

90

Gabimi i Traka-Trukut

Njohuri për gjuhën Emrat konkretë dhe emrat abstraktë

92

Dëgjojmë

Gjeli dhe dhelpra

94

Lexojmë

Në barkun e elefantit

96

Njohuri për gjuhën Emrat e gjinisë mashkullore dhe emrat e gjinisë femërore

99

Lexojmë

Ana dhe Elsa

100

Flasim

Unë e dua shumë motrën

102

Lexojmë

Gjembat e iriqit

103

Njohuri për gjuhën Emrat në numrin njëjës dhe emrat në numrin shumës

104

Lexojmë

106

Keci i përhimë

Njohuri për gjuhën Trajtat e emrit

108

Lexojmë

Liria qëndron në majë të shpatave tona

110

Lexojmë

Këpuca prej argjendi

112

Shkruajmë

Hyrje përrallash

114

Lexojmë

Historia e bajames

115

Lexojmë

Ura e fëmijëve

116

9

Përmbajtje Lexojmë

Tregimi më i bukur

118

Shkruajmë

Mbyllje përrallash

121

Lexojmë

Pse Hëna nuk ka fustan

122

Njohuri për gjuhën Emri: ushtrime përmbledhëse

124

Lexojmë

126

Tenxherja magjike

Njohuri për gjuhën Mbiemri

128

Shkruajmë

Përralla

129

Lexojmë

Gjethja e pemës, era dhe rrezet e diellit

130

Lexojmë

Masha dhe Ariu

132

Shkruajmë

3sUVKNUXDMPs QMs ÀOP YL]DWLPRU

135

Njohuri për gjuhën Mbiemrat e nyjshëm dhe të panyjshëm

136

3 POEZI Lexojmë

Fjala është e vogël shumë

Njohuri për gjuhën Përemri vetor

140

Lexojmë

141

Të mbjellim nga një dru

Njohuri për gjuhën Folja

143

Lexojmë

144

Bagëti e bujqësi

Njohuri për gjuhën Zgjedhojmë foljen në kohën e tashme

145

Lexojmë

146

Vizitë në Muzeun Historik

Njohuri për gjuhën Drejtshkrimi i foljeve në kohën e tashme

147

Lexojmë

Mërgimtari i vogël

148

Flasim

17 Shkurti

150

Shkruajmë

Lojëra fjalësh

152

Lexojmë

Bora e parë

154

Njohuri për gjuhën Zgjedhojmë foljen në kohën e ardhme

10

138

156

Përmbajtje Lexojmë

Ku kemi lerë?

157

Njohuri për gjuhën Drejtshkrimi i foljeve në kohën e ardhme

158

Lexojmë

Qilimi prej guri

159

Lexojmë

Dhurata e gjyshit

160

Shkruajmë

Albi përshkruan gjyshin

162

Lexojmë

Shoku im i shtrenjtë

164

Flasim

Ne dhe libri

166

Njohuri për gjuhën Zgjedhojmë foljen në kohën e pakryer

167

Shkruajmë

168

Si të shkruajmë një poezi

4 Lexojmë

KURIOZITETE, TEKSTE SHKENCORE, TEKSTE ENCIKLOPEDIKE, UDHËZIME, RREGULLA

Duke vështruar qiellin

170

Njohuri për gjuhën Drejtshkrimi i foljeve në kohën e pakryer

171

Lexojmë

Gladiola

172

Shkruajmë

Vizitë në kopshtin botanik

173

Lexojmë

Mamuthi

174

Njohuri për gjuhën Folja: ushtrime përmbledhëse

175

Lexojmë

176

Një skulptor: uji

Njohuri për gjuhën Ndajfolja

177

Lexojmë

Stina e verës

179

Flasim

E papritura e Besartit

180

Njohuri për gjuhën Llojet e ndajfoljeve

181

Lexojmë

183

Ti dhe mjedisi

Njohuri për gjuhën Parafjala

185

Lexojmë

188

Si të bëjmë muzikë...

Njohuri për gjuhën Numërori

189

11

Përmbajtje Lexojmë

Uji është i të gjithëve

190

Dëgjojmë

Rregullat e Jetonit

192

Shkruajmë

Molla

193

Lexojmë

Loja “Telefoni i prishur”

194

Shkruajmë

Lojëra fjalësh

195

Lexojmë

Festa e Hallouinit

196

Lexojmë

Teatri

198

5 PJESË TEATRORE

12

Lexojmë

Bubi Kaçurrel në shtëpinë e Çufos

200

Dëgjojmë

Dhelpra dhe Lejleku

203

Lexojmë

Balena dhe miqtë e saj

206

Lexojmë

Gjyqtari i zgjuar

208

Lexojmë

Çelja e luleve

210

Shkruajmë

Një tekst për teatër

212

Flasim

Ndihmojmë shokun

215

1

TREGIME

13

Dëgjojmë

PUSHIME DHE...

Pushimet e verës janë ditët më argëtuese të vitit. Nga deti në mal e nga mali në liqen, vendi ynë i ka të gjitha. Kudo që shkojmë, freskia, qetësia, ajri i pastër dhe bukuritë e natyrës na bëhen shokë të pandarë.

1 Dëgjo/lexo tregimin e Arbrit për pushimet verore, duke mbajtur shënime të

shkurtra për ato që të bëjnë më shumë përshtypje.

Gjatë pushimeve verore bëra mjaft gjëra interesante, për shembull, lexova disa nga librat për të cilët na kishte folur mësuesja. Gjithashtu, lexova edhe dy libra që m’i këshilloi daja.

Gjatë këtyre pushimeve u kënaqa, sidomos kur shkova me familjen në Sarandë. U lava në ujërat e Jonit dhe u theka aq shumë në diell, sa mami ngeli duke thënë: “Arbri, do të përcëllohesh, futu në çadër”. Nëse dikush më pyet se cila ishte ndodhia më e bukur e këtyre pushimeve, i përgjigjem menjëherë: “Loja me shokët e plazhit në rrëshqitësen ujore!”

2 Trego veprimet që ka kryer Arbri gjatë

pushimeve verore, duke u mbështetur në shënimet që mbajte. Diskuto rreth tyre.

3 Po ti, si i kalove pushimet? Cila ishte e veçanta

e pushimeve të tua?

4 A ngjajnë ndopak pushimet e tua me

ato të Arbrit? Trego të përbashkëtat dhe ndryshimet mes pushimeve të tua dhe atyre të Arbrit.

14

Flasim

... UDHËTIME Pushimet janë të pandara nga udhëtimet. Kur nisemi për të pushuar, ne shkojmë në një vend që zakonisht është larg shtëpisë sonë. Për këtë arsye na duhet të udhëtojmë. Gjatë udhëtimeve, ne zbavitemi dhe çlodhemi.

1 Lexoni tregimin e Jerinës për udhëtimet gjatë pushimeve

verore dhe diskutoni rreth tij.

Unë jam Jerina. Gjatë verës udhëtova për në Prizren, ku banon gjyshja. Aty qëndrova një javë. Gjatë kësaj kohe erdhën edhe kushërinjtë e tjerë. Ne luajtëm dhe qeshëm pa fund nëpër rrugicat e lagjes së vjetër.

Java kaloi shpejt.

Prindërit më morën dhe bashkë me ta udhëtova për në Shëngjin. Ne i kaluam pushimet atje. Dita më e bukur e këtyre pushimeve, ishte shëtitja me mjetin amfib.

Ai mund të lundronte në ujë dhe të udhëtonte në tokë. Ishte i magjishëm!

2

Sa udhëtime ka bërë Jerina gjatë pushimeve verore? Cila ishte e veçanta e pushimeve të saj?

3 Krahaso udhëtimin që bëre për pushime, me udhëtimet e Jerinës.

4 Po ti, a do të kishe dëshirë të bëje një shëtitje me një mjet amfib? Pse? 5 Me cilat nga pushimet e shokëve do të doje të ngjanin pushimet e tua? Me

ato të Arbrit apo të Jerinës? Pse? 6 Nëse nuk ke udhëtuar për pushime, si e ke mbushur kohën e lirë gjatë

tyre?

7 Diskutoni në grupe se ku do të donit të udhëtonit për pushime.

15

Lexoj më

KTHIM NGA PUSHIMET Po kthehem nga pushimet. Isha në një kamp veror në Alpe, ku kalova ditë të paharruara. Atje mësova plot gjëra dhe bëra shumë miq. Do të doja që ato ditë të mos kishin mbarim, por ja që koha kaloi shumë shpejt.

Kur mbërrita në stacionin e autobusit, pashë prindërit që po më prisnin.

Iu hodha në krahë mamit dhe babit, duke i përqafuar me mall. Ata më thanë se isha rritur shumë. Mami ishte përlotur, kurse babi më buzëqeshte pareshtur.

Fillova t’u tregoja për të gjitha ngjarjet që kishin ndodhur në kampin veror.

Atë ditë isha vërtet fjalëshumë. Prindërit më dëgjonin dhe qeshnin. Nuk u besohej që ia kisha kaluar aq mirë.

Mami, e merakosur për shëndetin tim, m’u afrua duke më thënë: − Akil, sikur qenke dobësuar pak!

Unë buzëqesha dhe i shpjegova: − Kam bërë gjimnastikë, jam larë në pishinë dhe kam mësuar shumë lojëra.

Kur flisja, mami nuk m’i ndante sytë. Në një çast, teksa më përkëdhelte, ajo pa krahun tim të djathtë pak të gërvishtur dhe menjëherë më pyeti e alarmuar: − Po kjo, ç’është?

16

Lex

ojmë

− Plagë beteje mami! – iu përgjigja i qetë. – Në pushime ka edhe beteja të vogla që duhen përballuar. Unë fitova një garë, një trofe dhe këtë plagë.

Ishte një lojë dhe një garë e jashtëzakonshme. Dhjetë djem morën pjesë në garën e 100-metërshit. Siç ju thashë, këtë garë e fitoi djali juaj, por jo pa mundime. Një rrëshqitje gjatë garës më la këtë shenjë në krah, që t’i mbaj mend këto pushime sa herë të laj krahët, që tashmë janë bërë me muskuj të fortë.

Prindërit qeshën me këtë fjalim timin. − U rrit djali, grua! – i foli babi. – Nuk është më fëmijë i vogël, që duhet ta mbajmë për dore.

Pas pak, kur u duk se na kishin mbaruar fjalët, shkova në dhomën time për të vënë pak rregull.

Kisha një arsye. Doja t’i gjeja vendin trofeut të fituar. Të nesërmen do t’ua tregoja shokëve të pallatit.

Mimoza Çano

LEXOJ DHE KUPTOJ Ku i ka kaluar Akili pushimet verore?

Si u ndie ai gjatë këtyre pushimeve?

Kush e pret në stacionin e autobusit?

Për çfarë bisedoi Akili me prindërit sapo u takuan? Çfarë e shqetëson mamin e Akilit gjatë kohës që ai tregon se si ka kaluar në kampin veror? Çfarë bën Akili në fund të ditës së kthimit nga pushimet?

Fjalë të reja kamp veror − vend pushimi për stinën e verës, larg qendrave të banuara, zakonisht në çadra. e alarmuar – e shqetësuar. trofe – sendi që dëshmon për një fitore ose për një sukses të rëndësishëm.

Plotëso faqen 6 të “Fletores së punës”.

REFLEKTOJ Babai i Akilit shprehet: “U rrit djali, grua!”. Si i kupton këto fjalë?

Do të kishe qejf të shkoje edhe ti në një kamp veror? Pse?

SHKRUAJ Vizato trofeun që fitoi Akili.

17

Lexoj më

BLERTA HARROI GËRSHETAT Blerta e vogël kishte vënë përpara një fletë vizatimi dhe po mendonte se çfarë mund të vizatonte: maçokun Piso, qenin që po luante me bishtin e vet, dy zogj që po çukiteshin me shoku-shokun apo diçka tjetër.

Si vrau mendjen gjerë e gjatë, tha: − Do të vizatoj veten time!

Në fillim vizatoi dy qershi, të cilat i ngjyrosi me lapsin e kaltër dhe në mes u vuri nga një pikë të zezë. Mbi to bëri dy harqe të zeza, si harku i ylberit...

Poshtë qershive vizatoi dy mollë të mëdha si starkingat e Pogradecit.

Në mes të qershive dhe të mollëve vizatoi një si kalem, pingulthi. Poshtë kalemit vizatoi një kuti stërgjatëshe me kapak të hapur dhe e ngjyrosi me bojë trëndafili. Anash mollëve vuri dy petale të mëdha lulesh. Të gjitha këto i qarkoi me një rreth që i ngjante edhe hënës, edhe diellit. Rreth e rrotull qarkut vuri të fluturonin një bletë dhe një flutur krahëshkruar.

Kur u kthyen nëna dhe babai nga puna, Blerta e kishte mbaruar vizatimin.

Sa pa pikturën e saj, babai pyeti: − Çfarë ke vizatuar kështu, se nuk po e kuptoj? − Kam vizatuar kokën time, − tha Blerta. − Ashtu? – u habitën prindërit. − Po ku i ke sytë, gojën, hundën, veshët? – e pyeti e ëma. − Po vetullat? Po...? – e pyeti i ati. − Të gjitha i kam vizatuar, nuk i shikoni? − Po flutura dhe bleta, çfarë duan këtu?

Blerta u shkri së qeshuri dhe u tha: − Shikojini mirë dhe do ta kuptoni se kam vizatuar kokën time. Aq më shumë ti babi, që je edhe piktor dhe i bën njerëzit si shkëmbinj. Unë njerëzit i bëj me fantazi. − Po ti nuk je as qershi, as bletë, as... − Që të bindeni se kam vizatuar kokën time, pyesni gjyshen, − u tha Blerta.

Babai thirri gjyshen dhe ajo erdhi në çast. Ai e pyeti: − Çfarë ka vizatuar Blerta në këtë fletë?

18

Lex

ojmë

− Kokën e saj, − iu përgjigj gjyshja. – Nuk e kupton? Je edhe piktor! Si nuk e kupton këtë pikturë kaq moderne? − Nuk po e kuptoj. Pa na e shpjego ti, moj gjyshe! − Kur Blerta bie për të fjetur, − nisi të tregojë gjyshja, − unë i këndoj një këngë, që ta zërë gjumi. Kjo këngë i thotë: “I ke faqet si mollë edhe sytë si qershi, e ke hundën si kalem edhe gojën si kuti”.

Gjyshja mori pak frymë dhe vazhdoi: “I ke veshët si petale, ke fytyrën porsi hënë, edhe ballin si dielli vetë. Pa i them je bletë, pa i them je flutur, sepse është punëtore, sepse është e bukur”. − Mos e zgjat më tepër gjyshe, se tani e kuptuam, − tha babai. – Gjithë lavdërimet që i bën ti, Blerta i paska mbledhur tok në një top të rrumbullakët dhe ka pikturuar kokën e vet. − Sa mirë që e gjete, o bir, − bëri shaka gjyshja. − Të gjitha i gjetët më së fundi, por vizatimi im e ka një të metë, − tha Blerta. − Çfarë? – e pyetën të tre bashkë, gjyshja, nëna dhe babai. − Kam harruar të vizatoj gërshetat... − Pa vizatoji, − i tha babai. – Si do t’i bësh?

Fjalë të reja − Do të vizatoj dy degë kulpre të thurura pingulthi – në vijë të drejtë, nga si gërshet, − tha Blerta dhe i vizatoi në çast. lart-poshtë. − Të lumtë! − i thanë gjyshja, nëna dhe degë kulpre – degë nga një babai dhe e puthën në të dyja faqet. bimë me degëzime të holla, që Odhise Grillo

përdridhen në një bimë tjetër.

LEXOJ DHE KUPTOJ Renditi fjalitë përmbledhëse të mëposhtme sipas radhës së kryerjes së veprimeve (vendos numrat nga 1-9).

Gjyshja shpjegoi se çfarë kishte vizatuar Blerta.

Blerta nuk dinte çfarë të vizatonte.

Prindërit dhe gjyshja e përgëzuan.

Blerta kishte harruar të vizatonte gërshetat.

Në vend të veshëve, Blerta vizatoi dy petale lulesh.

Kur erdhën prindërit, e pyetën se çfarë kishte vizatuar.

Blerta vendosi të vizatojë veten e saj.

Në vend të faqeve vizatoi dy mollë.

Në vend të syve vizatoi dy qershi dhe u ndryshoi ngjyrën.

VEPRIMTARI Ndahuni në grupe dhe realizoni vizatime tematike.

Ekspozojini ato në klasë.

Ritrego ngjarjen duke u mbështetur në fjalitë e mësipërme.

REFLEKTOJ Pse nuk e kuptuan prindërit vizatimin e Blertës?

Po ti, ke ndier ndonjëherë se nuk të kanë kuptuar? Çfarë ke bërë?

19

Lexojmë

NXËNËSJA E RE Oborri i shkollës gumëzhin nga bisedat e fëmijëve.

Martina shkon drejt një vajze: – Ti je nxënësja e re? – e pyet ajo.

– Po, më quajnë Susila... Jam si në ajër, e ke parasysh.

– Klasa është në fund të korridorit. Mësuesja është e mirë. Ke për ta parë... pa Më ndiq. Të orientoj unë.

– Kjo është Susila, – thotë Martina duke hyrë në klasë me nxënësen e re.

Në klasë krijohet një atmosferë feste. Mezi e kishin pritur. Para disa ditësh, mësuesja i kishte njoftuar për ardhjen e saj.

Fjalë të reja – Susila, këta janë shokët e tu të rinj: Martina, Stefania, Fransuaja, Lorenca... e gjithë klasa, – thotë mësuesja. jam si në ajër – jam i shpërqendruar.

– A mund të ulet me mua Susila? të orientoj unë – Po, por duhet t’i shpjegosh pak jetën në klasë...

– ta tregoj unë se Tani, zini vend. Do të fillojmë të zbulojmë botën. ku ndodhet.

Kush e di se ku bie India?

– India ndodhet në Azi, mësuese.

– Do të na e tregosh në glob?

– Po, patjetër, ndodhet këtu.

– A është larg India?

– pyet Martina.

– Sigurisht! Duhet të marrësh avion për të shkuar atje.

Marsel Marlier dhe Zhilbert Delahej

LEXOJ DHE KUPTOJ Si quhet nxënësja e re?

Kush e shoqëroi Susilën në klasë?

Si e presin shokët dhe shoqet atë?

Për çfarë diskutuan mësuesja dhe nxënësit në klasë?

REFLEKTOJ Po në klasën tuaj, a ka ardhur ndonjë nxënës ose nxënëse e re? Si e keni pritur atë?

SHKRUAJ Shiko globin dhe shkruaj emrat e dhjetë vendeve.

20

VEPRIMTARI Luani pjesën në role.

Njo

huri për gjuhën

NDARJA E FJALËVE NË FUND TË RRESHTIT Kujtoj Fjalët në fund të rreshtit ndahen sipas rrokjeve: de-gët, ma-mi, li-bri ose lib-ri, fleto-re ose fle-tore.

Nuk ndahen asnjëherë: bashkëtingëlloret dh, gj, ll, nj, rr, sh, th, xh, zh: ba-llë dhe jo bal-lë; fjalët njërrokëshe: breg, shteg, kap, hap.

Nuk lihet asnjëherë një shkronjë e vetme në fund të rreshtit: m-ali, v-ala.

Një shenjë pikësimi nuk mund të kalojë në rreshtin tjetër.

1 Nga fjalët e mëposhtme, ngjyros ato që ndahen në fund të rreshtit. Aty ku

është e mundur, ndaji në disa mënyra. punëtore

fotografi

akullore

film

çadër

televizori

laps

shtëpi

2 Shëno me fjalët e ndara gabim. Shpjego gabimin. Ndaji ato si duhet.

E-ri ban-onte në perifer-i të qyte-tit. Shtë-pia e ti-j is-hte e mad-he dhe me o-borr. Sho-ku i tij v-inte ç-do pas-dite për të lu-ajtur me të. Eri s-apo e s-hikonte, vra-ponte drejt tij. A-i e pris-te çd-o ditë me gë-zim sho-kun e tij.

Ata lu-anin dhe bisedo-nin së ba-shku gjit-hë gëz-im.

3 Në tekstin e mëposhtëm, nënvizo fjalët që kanë

më shumë se një rrokje. Si mund të ndahen ato në fund të rreshtit?

Gjyshe Besa shikonte me kënaqësi lojën e dy vajzave. Vala ishte më e shkathët. Në dhomën ku luanin Vala dhe Vesa kishte shumë orendi: krevate, tavolina, lodra, libra.

Kishte edhe një album me fotografi.

Në album ishin edhe fotografitë e vajzave kur kishin qenë më të vogla.

Plotëso faqen 7 të “Fletores së punës”.

21

Lexojmë

GËZUAR DITËLINDJEN, JUNA! Dje, më në fund, më erdhi ditëlindja!

E kështu, tani jam nëntë vjeçe! Kalova një ditë vërtet të magjishme. Të shtunën në fakt, kur shkova për të fjetur, isha vetëm tetë vjeçe. Të nesërmen në mëngjes... BUM! Isha bërë nëntë vjeçe!

Festa e ditëlindjes sime doli shumë e bukur dhe mua më pëlqeu pa masë. Fillimisht më pëlqeu torta me qirinjtë e ndezur. Pas tortës, më pëlqeu akullorja me shije luleshtrydheje.

Edhe tullumbacet! Si edhe të gjitha pusullat me urime! Por më shumë se gjithçka tjetër më pëlqyen... shokët dhe shoqet e mia!

Barbara Park

Fjalë të reja të magjishme – shumë të bukur, si në përralla.

LEXOJ DHE KUPTOJ Kush po festonte ditëlindjen?

Si ndihej ajo? Ç’përgatitje kishte bërë ajo për ditëlindje? Çfarë i pëlqeu më shumë nga festa Junës? Pse?

REFLEKTOJ Po ty, ç’të pëlqen më shumë në një festë ditëlindjeje? Pse? Ti e ke kaluar ditëlindjen apo pret ta festosh? Na trego për të.

Të pëlqen ta përgatitësh vetë festën e ditëlindjes tënde apo dëshiron të kesh një festë surprizë? Pse?

SHKRUAJ Shkruaj me pesë fjali si e festove ditëlindjen e këtij viti.

22

VEPRIMTARI Përgatitni i i kalendarin k l d i e ditëlindjeve të shokëve dhe të shoqeve të klasës.

Shk

ruajmë

FTESA PËR DITËLINDJE 1 Lidh me shigjetë.

Për: shoqen time Arsa Jam e lumtur të të ftoj në festën time ditën e premte, më 20 shkurt 2020, ora 17:00, në hyrje të parkut të Liqenit Artificial.

}

Të pres, Ania K.

vendi ku duhet të paraqitet i ftuari emri i të ftuarit emri i personit që bën ftesën ora kur duhet të paraqitet i ftuari data (dita, muaji, viti)

2 P Pas dy d ditësh ke ditëlindjen. M Me k këtë ët rast, prindërit kanë menduar të

organizojnë një festë në shtëpi. Shkruaj një ftesë për t’ua shpërndarë shokëve dhe shoqeve që dëshiron t’i kesh pranë në këtë ditë të veçantë.

Për Kam kënaqësinë të të ftoj ditën ora Të pres

3 Prindërit e Dionit dëshirojnë të bëjnë një festë surprizë për ditëlindjen e

tij. Imagjino sikur ata të kërkojnë ndihmë për organizimin e kësaj feste.

Detyra jote: Shkruaj një ftesë për këtë rast.

23

Lexoj më

LOJA E MENDJES Një djali i pëlqente shumë të luante lojëra në kompjuterin e mamit. Kur e ëma nuk e përdorte kompjuterin, ai mund të ulej e të luante për aq kohë sa kishte dëshirë.

Kur luante në kompjuter, loja ishte si një ëndërr në mendjen e tij. Ishte aq i përqendruar në lojë, sa nuk e vinte re nëse dita ishte me diell. Nuk do ta vinte re as nëse një tornado do t’ia merrte shtëpinë me vete.

Ai u ul në karrigen që rrinte pranë tavolinës, lëvizi qafën, përdrodhi gishtërinjtë, u bë gati të luante një lojë, por... tastiera ishte zhdukur! Ishin zhdukur edhe ekrani, edhe mausi.

Mami!

Ulërima e djalit bëri që mami dhe babi të vraponin drejt tij. Çfarë ka?! Çfarë ndodhi?! pyetën, duke iu afruar.

Mami, tha ai, duke parë nga tavolina, shiko! Çfarë të shohim? pyetën ata. Aty s’ka gjë.

E di, e di, tha djali, po kompjuteri është zhdukur.

Ah, prandaj thirre? tha e ëma, duke u larguar drejt kuzhinës. Kompjuteri është prishur. E kemi çuar për ta rregulluar. Do ta rregullojnë së shpejti.

Sa shpejt? pyeti djali.

Një javë ose dy, u përgjigj babai.

Iu duk si të ishin një milion vjet. Djali nuk kishte se çfarë të bënte. U ul turivarur, me fytyrën mbështetur në tavolinë. Ia nguli sytë vendit bosh, ku më parë kishin qenë kompjuteri, tastiera dhe mausi.

Tani aty s’kishte gjë tjetër, veç një libri vjetër, të përdorur, që titullohej “Leo lepurushi”.

24

Lex

ojmë

Pasi mori frymë thellë, e hapi librin dhe pa fjalët që ishin shkruar nëpër faqe. Lexoi disa fjalë e pastaj disa të tjera. I erdhi çudi se si figurat filluan të formoheshin në mendjen e tij, njëlloj si në lojërat në kompjuter.

Lexoi atë libër, pastaj një tjetër e një tjetër. Lexoi histori për lepujt, fluturat dhe arinjtë.

Pas ca kohësh e sollën kompjuterin të riparuar. Djali u gëzua, por tani e ndante kohën mes mikut të vjetër dhe miqve të rinj.

LEXOJ DHE KUPTOJ

Stefan Kosgrov

Fjalë të reja Djalit i pëlqen shumë të luajë: lojëra në kompjuter; futboll. tornado – një erë e fortë Ai luante në kompjuter: dhe e rrezikshme, që mund një orë në ditë; aq kohë sa dëshironte. të shkatërrojë ndërtesa.

Një ditë vuri re se i ishte zhdukur: turivarur – me pamje që shpreh pakënaqësi. kompjuteri; topi i futbollit. të riparuar – të ndrequr.

Prindërit: e kishin çuar kompjuterin për ta rregulluar; e kishin fshehur kompjuterin.

Djali: u gëzua; u mërzit.

Ai filloi: të lexojë libra; të qajë për mungesën e kompjuterit.

Kur kompjuteri u riparua, djali: ndante kohën midis librave dhe kompjuterit; luante përsëri gjithë kohën në kompjuter.

REFLEKTOJ Çfarë mendon kur lexon fjalitë e mëposhtme?

Ishte aq i përqendruar në lojë, sa nuk e vinte re nëse dita ishte me diell. Nuk do ta vinte re as nëse një tornado do t’ia merrte shtëpinë me vete.

SHKRUAJ Shkruaj emrat e tri lojërave që të pëlqejnë t’i luash në kompjuter.

Shkruaj titujt e pesë librave që ke lexuar.

25

Njohuri për gjuhë

n

STRUKTURA E NJË FJALIE TË THJESHTË Kujtoj Fjalia tregon: Kush e bën veprimin?

Çfarë bën?

Ku?

Martina

shkon

në dyqan.

kryefjala

kallëzuesi

grupi i fjalëve plotësuese

Kryefjala është një fjalë që tregon një njeri, send apo kafshë që kryen veprimin në fjali. Ajo shprehet me emër, përemër, numëror etj.

MARTINA

kryefjala

Kallëzuesi është një fjalë që tregon çfarë bën kryefjala. Ai shprehet me folje.

MBAJ MEND

S H KO N

kallëzuesi

Grupi i fjalëve plotësuese plotëson fjalinë më të vogël.

NË DYQAN

Kujdes!

KRYEFJALË + KALLËZUES = FJALI MË E VOGËL

26

Fjalët kryesore të çdo fjalie janë kryefjala dhe kallëzuesi.

grupi i fjalëve plotësuese

Njo

huri për gjuhën

1 Plotëso fjalitë me kryefjalën që mungon. Vepro sipas shembujve të dhënë.

Peshqit notojnë në ujë.

janë të moshuar.

ngjyros vizatimin.

Të tre shkuan në stadium.

Ai erdhi me vonesë.

fluturuan në qiell.

kërcen në lëndinë.

shkruan bukur.

2 Plotëso fjalitë me kallëzuesin që mungon.

Alba

librin.

Ai

Pyetje ndihmëse: Kush? Cili?

Cila? Cilët?

rregullisht.

Të pestë

Pyetje ndihmëse: në një skuadër. Çfarë bën?

Fëmijët

së bashku.

3 Plotëso fjalitë me grupin e fjalëve plotësuese.

Kalimtarët po kalojnë

.

Enisa mëson

.

Arti vështron

.

Ajo vrapon

.

Ai foli

.

Fëmijët i duan

.

Pyetje ndihmëse: Ku? Kur? Sa? Si? Kë? Çfarë?

4 Nënvizo me të kuqe kryefjalën, me blu kallëzuesin dhe me të gjelbër grupin

e fjalëve plotësuese.

Fëmijët qëndronin në trotuar. Ata vështronin të hutuar.

Altini po kalon në vijat e bardha. Ai ecën shpejt. imit.

Elira foli shumë. Ajo tregoi përmbajtjen e tregimit.

5 Formo fjali sipas shembullit të dhënë.

shkoi

Ku?

vrapova

Si?

ftoi

Kë?

mëson

Kur?

mbledh

Sa?

Eni shkoi në bibliotekë.

6 Në paragrafin e parë të tekstit “Blerta harroi arroi gërshetat” gërshetat”, ngjyros me

të kuqe kryefjalët.

7 Në paragrafin e dytë të tekstit “Blerta harroi gërshetat”, ngjyros me blu

kallëzuesit.

Plotëso faqen 8 të “Fletores së punës”.

27

Lexoj më

ZEMRA E DIELLIT – Baba!

– Urdhëro, Ardi!

– I kujt është dielli?

– I të gjithëve.

– Ashtu: imi, yti, i atij, i atyre…

Fjalë të reja planet – trup qiellor, që rrotullohet rreth Diellit dhe merr prej tij dritën e ngrohtësinë. kometë – trup qiellor, që duket si një njollë e ndritshme mjegulle.

28

– Dielli është edhe i tërë botës: i Tokës, i Hënës, i yjeve të panumërta, i planetëve dhe i kometave të shumta.

Ai ndriçon për të gjithë njësoj.

– Oh, kjo është një mrekulli, baba. Por nuk po e kuptoj si e arrin ai tërë këtë: të ndriçojë mbarë botën dhe t’u takojë të gjithëve?

– Ai ka zemër të madhe, të ngrohtë, o bir…

– Me siguri, baba. Por prapë po habitem. Si ndriçon kaq shumë dhe prapëseprapë nuk harxhohet?

Lex

ojmë

– Natyra që përsëritet, këngët që derdhen, falënderimet e shumta nga të gjitha anët e botës, i japin vullnet dhe fuqi. Lumturia që ai u fal të tjerëve, e bën edhe atë të lumtur, i jep ngrohtësi zemrës së tij. Duke i gëzuar përherë të tjerët, duke ngjallur e duke lulëzuar vazhdimisht jetën, ai sikur nuk ka kohë të vjetrohet. Përherë rri i ri, i fortë dhe duket i buzëqeshur…

– Sa mirë do të ishte sikur të gjithë njerëzit të kishin zemër të ngjashme me diellin!

– Kjo do të ishte mrekulli. Atëherë, edhe lumturia në botë do të ishte e paskajshme.

Atë e bir kishin arritur në parkun e qytetit. Dielli sikur e kishte dëgjuar bisedën e tyre. Ua fali një buzëqeshje nga zemra e tij e ngrohtë, e madhe.

Ymer Elshani

LEXOJ DHE KUPTOJ Për çfarë flitet në këtë tregim?

Ku po shkonte Ardi me babain e tij? Çfarë kërkon të dijë Ardi? Pse habitet ai?

Si ia shpjegon i ati fuqinë e diellit? Çfarë e mrekulloi Ardin? Çfarë do të ndodhte sikur të gjithë njerëzit të kishin zemër të ngjashme me diellin?

REFLEKTOJ Si mendon ti, a do të harxhohet ndonjëherë drita e diellit? Çfarë mund të ndodhë, nëse dielli nuk del për disa ditë rresht?

SHKRUAJ Gjej me ndihmën e prindërve, informacione dhe kuriozitete për diellin.

Shkruaji ato.

VEPRIMTARI

Bëni një album me informacionet e mbledhura për realizimin e rubrikës “Shkruaj”.

Kujdesuni në përzgjedhjen e letrës, fillit lidhës, ngjitësve etj.

29

Njohuri për gjuhë

n

PËRDORIMI I SHKRONJËS SË MADHE Kujtoj Fjalia fillon me shkronjë të madhe.

Emrat e përveçëm shkruhen me shkronjë të madhe: Klesti, Jehona, Eni, Arsa, Blerina, Balo, Toku, Tirana, Kosova.

MBAJ MEND

Titujt e librave, filmave, këngëve etj., shkruhen me shkronjë të madhe.

Këtë verë lexova librin “Kopshti zoologjik i përrallave”. emër i përgjithshëm

titull libri

Fillon me shkronjë të vogël.

Vendoset në thonjëza.

Fjala e parë fillon me shkronjë të madhe.

Emrat e rrugëve dhe të institucioneve shkruhen me shkronjë të madhe. emër i përveçëm

rruga “Adem Jashari” emër i përgjithshëm

Vendoset në thonjëza.

Fillon me shkronjë të vogël.

Fjalët fillojnë me shkronjë të madhe.

Ministria e Mbrojtjes. emër institucioni Fjalët fillojnë me shkronjë të madhe.

30

Shkruhet me shkronjë të vogël.

Njo

huri për gjuhën

1 Plotëso shportat e mëposhtme me emra të përveçëm.

Emra njerëzish

Emra vendesh

Emra kafshësh

2 Shkruaj drejt emërtimet e vendeve.

mali i sharrit

gjakova

lumi krena

prishtina

alpet e shqipërisë

prizreni

deti jon

deti adriatik

lumi drin

liqeni i radoniqit

3 Të gjitha fjalët e mëposhtme janë shkruar me shkronjë të vogël. Gjej dhe

rishkruaj fjalët që duhet të shkruhen me shkronjë të madhe. shqipëria, deti jon, libri zemra, vjollca, enkeli, rruga “bujar roka” peja, kalaja e prizrenit, miushi miki, gazeta “koha ditore”, prishtina, qendra kulturore e 'ǀ;Ƞǀc 4 Plotëso fjalitë e mëposhtme.

.

Atdheu im është

.

Kryeqyteti i Kosovës është

.

Unë jam nxënës në shkollën Unë banoj në

, në rrugën

.

5 Lexo pjesën e mëposhtme dhe vendos shkronjën e madhe

aty ku duhet. jeta dhe andi janë nxënës në shkollën “faik konica” të qytetit të prishtinës. shkolla ndodhet në rrugën “xhorxh bush”, pranë radio kosovës. sot mësuesja e tyre ka planifikuar një vizitë në teatrin kombëtar, që ndodhet në sheshin “skënderbeu”. të gjithë nxënësit janë të emocionuar, pasi është hera e parë që do të shkojnë në teatër.

Plotëso faqen 9 të “Fletores së punës”.

31

Shkruajmë

HYRJE DHE MBYLLJE TREGIMESH 1 Në tregimin e mëposhtëm, plotëso vendet bosh me fjalët përkatëse.

Fjalë ndihmëse: punët e saj, vazhdimisht, gjithnjë, të ishte e mundur.

Zonja

Nxitime nxitonte. t’i mbaronte sa më shpejt

Përpiqej .

që

}

hyrja

Fjalë ndihmëse: nxitimthi, zonja Nxitime, doli, postieri, flokët, letra, i rrëmbeu, me shpejtësi.

Një mëngjes, u ngrit herët. Ajo shtroi dhe e vet, krehu shpejt e shpejt si uragan...

krevatin jashtë shtëpisë

Papritur ndaloi. Përpara saj qëndronte zoti Zarfi,

.

− Mirëmëngjesi, zoti Zarfi! – i tha. – Të gjitha ato shpërndarë? Më lejoni t’ju ndihmoj.

i ke për t’i

zhvillimi

Dhe përpara se postieri të thoshte diçka, zonja Nxitime të gjitha letrat, por... çantën nga duart dhe i shpërndau fatkeqësisht, jo atje ku duhej.

Fjalë ndihmëse: ndonjëherë, i tepruar, mendoi.

Postieri

}

se dikush duhej ta bindte zonjën Nxitime se nxitimi shkakton dëme. Madje, , bëhen dëme që nuk riparohen dot.

mbyllja

MBAJ MEND

Hyrja e tregimit gjendet në fillim të tij.

Aty paraqitet personazhi ose situata që do të trajtohet.

Zhvillimi i tregimit gjendet në mes të tij.

Aty trajtohet më gjerësisht personazhi ose situata që u trajtua në hyrje.

Mbyllja e tregimit gjendet në fund të tij.

Aty jepen përfundime për personazhin ose situatën e paraqitur në hyrje.

2 Shkruaj me nga një fjali përmbledhëse hyrjen, zhvillimin dhe mbylljen.

3 Shkruaj një mbyllje tjetër për këtë tregim.

32

Lex

ojmë

DUART MË TË BUKURA – Duart më të bukura janë ato që gatuajnë bukën, – tha Trina.

– Ato që rrisin lulet, janë më të bukura, – kundërshtoi Antigona.

– Duart më të bukura janë ato që kanë në gishtërinj unaza të arta, – ndërhyri përsëri Trina.

– Nuk është e vërtetë, duart më të bukura i ka pasur një princeshë, për të cilën më ka folur gjyshja ime. Ajo më thoshte se duart e saj ishin të bardha si qumështi dhe të buta si bari i livadhit, – shtoi Antigona.

– Mua më ka thënë një njeri i mirë, që ka shëtitur tërë botën dhe ka parë lloj-lloj duarsh, të bardha … të verdha… të kuqe e të zeza, se duart më të bukura janë ato që lahen në vesën e trëndafilave. Trëndafili është mbretëresha e luleve. Prandaj, duart që e rrisin dhe lahen në vesën e tij janë më të bukurat, – tha Trina.

– Edhe unë kam dëgjuar po nga ai njeri i mirë, për shumë duar të tjera që janë më të bukura se këto. Për shembull, thuhet se para shumë kohësh ka jetuar një vashë me flokë të gjatë, që i binin deri në bel. Ajo i ka pasur edhe duart të gjata dhe i këpuste yjet nga qielli e me to qëndiste fustanet e çupave. Çupat, kjo gjë i gëzonte dhe thoshin me dashuri se si ato duar s’ka në botë. Tash, do të pajtohesh edhe ti me fjalët e atyre çupave, – vazhdoi Antigona.

– S’mund të pajtohem, kur e di se dora më e bukur është ajo me unazë të artë, – tha e vendosur Trina.

– Ty të duket ashtu, se e do unazën e artë, – foli Antigona.

– Jo pse e dua, po sepse janë më të bukurat, – këmbënguli Trina.

– Më të bukura se ato me unazë janë duart që bëjnë kukulla, – vazhdoi Antigona.

33

Lexoj më – S’janë, – tha Trina me inat.

E kështu, Trina dhe Antigona do të ziheshin ndër vete, sikur para tyre të mos dilte nëna e Trinës.

– Tash do t’ju tregoj unë se cilat janë duart më të bukura në botë, – tha ajo duke buzëqeshur.

– Më përqafo, – i tha nëna Trinës.

Ajo iu lidh nënës në qafë.

Atëherë, nëna tha: – Këto janë duart më të bukura në botë!

Në atë çast, edhe Antigona vrapoi te nëna e saj që ta përqafonte, duke ia lidhur duart në qafë.

Rrahman Dedaj

Fjalë të reja vashë – vajzë. iu lidh nënës në qafë – iu hodh nënës në qafë.

VEPRIMTARI

LEXOJ DHE KUPTOJ

Realizoni li i një j poster për figurën e nënës.

Cilat janë personazhet e këtij tregimi?

Për çfarë diskutojnë ato?

Cilat ishin duart më të bukura sipas Trinës? Po sipas Antigonës? Ç’mendim kishte nëna e Trinës për duart më të bukura?

A ranë dakord vajzat me mendimin e nënës? Ku duket kjo?

REFLEKTOJ Si të duket mendimi i nënës së Trinës për duart më të bukura?

Sipas teje, kush ka të drejtë: Trina, Antigona apo nëna? Pse?

SHKRUAJ Shpjego se cilat janë duart më të bukura për ty.

34

Lex

ojmë

PESHA E NJË KURESHTJEJE Në klasë erdhi një nxënës i ri. Ermal e quanin.

Ai rrinte si i gozhduar në bankën e tij. Nuk fliste me askënd. Nuk merrte pjesë në asnjë lojë e në asnjë diskutim.

Nxënësit thoshin: – Ndoshta është mendjemadh.

– Ndoshta është vetjak.

– Jo, ore, jo! Duhet të jetë një qyqar i pashoq. S’e shihni si rri?

Si i vdekur!

Lushit iu bënë merak sidomos flokët e Ermalit. Ata ishin tepër të verdhë, të ngrirë, disi të lëpirë dhe më të gjatë sesa të nxënësve të tjerë, gati si flokë vajze. Si i rrinin gjithmonë njësoj? Si nuk i rriteshin edhe më?

Si nuk e ndërronin formën?

– Pse ta mundoj veten më gjatë? – e vendosi një ditë, gjatë një pushimi midis orësh. – Po shkoj andej pari dhe kinse rastësisht...

E zgjati dorën, ia tërhoqi një ble flokësh dhe... papritmas i mbetën në dorë krejt flokët e Ermalit.

Lushi u bë akull. E kapi tmerri. Nuk kishte parë kurrë një parukë dhe as fëmijë me kokë tullace që e mban atë. Ermali, ashtu me kokë të zbuluar, ia plasi vajit.

– Lush! – e solli në vete zëri i ashpër i një arsimtari. – Pse e ngacmon?!

S’ke turp?!

– Unë... unë nuk e dija... – mezi foli Lushi. – Më fal, Ermal!

Ermali vetëm fshiu lotët dhe heshti.

Në orën vijuese, arsimtari u foli nxënësve për fatkeqësinë e Ermalit.

Kur kishte qenë shumë më i vogël, duke luajtur me shkrepëse ia kishte dhënë flakën shtëpisë. Për pak kishte shpëtuar gjallë. I ati e kishte dërguar gjithkah, po nuk kishte arritur të gjente mjek e bar për flokët e humbur. Prandaj, që të mbrohej nga dielli dhe që të mos binte fort në sy, i kishte blerë atë parukë.

35

Lexojmë – Kjo ka mundur t’i ngjajë secilit nga ju, – tha arsimtari.

– Mund të na ndodhë edhe më vonë, – u pajtua dikush.

Tash shokët e klasës e ndërruan qëndrimin ndaj Ermalit. E kuptuan se ai vuante shumë për shkak të flokëve të humbur. Ata bënë çmos që ta futnin në lojërat dhe në jetën e tyre në shkollë e jashtë saj. Ishte këmbëngulës sidomos Lushi, të cilin e brente ndërgjegjja për gjestin e tij të pahijshëm.

Kështu, për pak kohë, në Ermalin zbuluan një shok për kokë të shokut.

Ai zuri të lirohej dalëngadalë nga brenga e tij. Dikur u bë aq i afërt me shokët dhe shoqet e klasës, sa ndodhte ta flakte fare parukën e të luante pa të.

Po kjo parukë nuk kishte si të mos ia kujtonte Lushit atë ngjarjen e pakëndshme. Sa i vinte keq, aq i vinte mirë se kishte ndodhur pikërisht ashtu si kishte ndodhur. Ndryshe, Ermali do të mbetej edhe më mënjanë dhe klasa do të kishte një shok të mirë më pak.

Ermali tashmë e kishte kuptuar se një ble i humbur flokësh nuk është kurrfarë pengese për të pasur shumë shokë e shoqe dhe për ta gëzuar jetën si të gjithë të tjerët. Në klasë, tashmë askush nuk kujtohej se ai mbante parukë.

Arif Demolli

36

Lex LEXOJ DHE KUPTOJ Si quhej nxënësi i ri që erdhi në klasë? Çfarë tipi dukej ai? Çfarë i bënte përshtypje Lushit tek Ermali? Ç’veprim të pahijshëm bëri Lushi? Si reagoi Ermali?

Kush e kritikoi Lushin? Çfarë bëri Lushi pas kësaj?

Po arsimtari, çfarë u shpjegoi fëmijëve në lidhje me fatkeqësinë e Ermalit?

ojmë

Fjalë të reja rrinte si i gozhduar – rrinte si i ngrirë, pa lëvizur. është vetjak – është tip vetmitar. qyqar i pashoq – njeri aq i pazoti, sa nuk ka të dytë si ai. ble flokësh – tufëz flokësh. u bë akull – ngriu. shok për kokë të shokut – shok shumë të mirë.

Çfarë kuptuan ata?

Si u sollën shokët pas kësaj me Ermalin?

Si ndihej tashmë Ermali në shoqërinë e tyre? Çfarë kuptoi ai në fund?

REFLEKTOJ Je ndodhur ndonjëherë në një situatë të ngjashme me atë në të cilën u ndodh Lushi pas veprimit të tij të pahijshëm? Si je sjellë? Na trego.

Si u sollën shokët e klasës me Ermalin, pasi kuptuan problemin e tij të vërtetë? Po ti, si do të ishe sjellë në këtë rast?

Si e kupton fjalinë e mëposhtme, të shkëputur nga ky tregim?

Ermali tashmë e kishte kuptuar se një ble i humbur flokësh nuk është kurrfarë pengese për të pasur shumë shokë e shoqe dhe për ta gëzuar jetën si të gjithë të tjerët.

SHKRUAJ Përshkruaj ndjesitë e tua gjatë leximit të këtij teksti letrar.

37

Njohuri për gjuhë

n

HEQIM DHE SHTOJMË FJALË E GRUPE FJALËSH NË FJALI MBAJ MEND

Në fjali mund të heqim fjalë pa ia prishur asaj kuptimin.

Lexo fjalitë dhe shëno me fjalinë më të vogël.

Ulpiana noton në pishinë me shokët e saj.

Ulpiana noton në pishinë.

Ulpiana noton.

MBAJ MEND

Në fjali mund të shtojmë fjalë pa ia prishur asaj kuptimin.

Ulpiana noton.

Ulpiana noton në pishinë.

Ulpiana noton në pishinë me shokët e saj.

1 Në fjalitë e mëposhtme hiq fjalë e grupe fjalësh

derisa të mbetet fjalia më e vogël.

Nxënësit e shkollës sonë shëtisin në pyllin e dendur me pemë.

Disa fëmijë luajnë me topa shumëngjyrësh në sheshin para pallatit.

Në orën e vizatimit, nxënësit vizatuan një zog.

Dalëngadalë, shfaqja e nxënësve të klasës së tretë po përfundonte.

38

Kujdes!

Fjalia më e vogël mund të ketë më shumë se dy fjalë.

P.sh.: Bariu kullot delet.

Pyetje ndihmëse: Ku shëtitin nxënësit e shkollës sonë?

Me çfarë po luajnë disa fëmijë?

Kur vizatuan një zog nxënësit?

Si po përfundonte shfaqja e nxënësve të klasës së tretë?

Njo

huri për gjuhën

2 Zgjero fjalitë e vogla duke shtuar fjalë a grupe fjalësh.

Pyetje ndihmëse:

Fëmijët luajnë.

Ku po luajnë fëmijët?

Babai punon.

Ku punon babai?

Mësuesja shpjegon.

Çfarë shpjegon mësuesja?

Zogu cicëron.

Si cicëron zogu?

3 Lidh pjesët e fjalive sipas kuptimit. Zvogëlo sa të mundësh çdo fjali.

Shfaqja filloi

Jehona dukej e qetë.

Pas pushimit,

me dhjetë minuta vonesë.

Spektatorët

qëndronte një vajzë e vogël.

Në fund të skenës

qeshnin pa pushim.

4 Rishkruaj tekstin duke i zvogëluar sa më shumë fjalitë.

Pse...?

Ku...?

Çfarë...?

Si...?

Kë...?

Kur...?

Ditën e shtunë, nxënësit e klasës së tretë vizituan qytetin-muze të Prizrenit.

Ata shëtitën nëpër rrugicat karakteristike dhe buzë lumit. Të gjithë panë me kureshtje urën e vjetër prej guri. Kalaja qëndronte mbi një kodër. Nga larg, ajo dukej madhështore. Muret e larta rrethuese të kalasë dukeshin si një mburojë e fortë. Shtëpitë e restauruara me kujdes, krijonin një pamje të këndshme. Qytetin e Prizrenit e vizitojnë çdo ditë udhëtarë vendas dhe të huaj. Ai ofron plot aktivitete interesante për ta. Edhe nxënësit e klasës së tretë kaluan një ditë argëtuese dhe të veçantë në këtë qytet.

Plotëso faqet 10-11 të “Fletores së punës”.

39

Lexoj më

BUZËQESHJET Sa herë që i sheh njerëzit duke qeshur, vocërrakes i rrezon fytyra. Sa herë që i sheh duke qarë, edhe asaj i pikojnë sytë.

Atëherë, vocërrakja ndalet dhe mendohet: Sa të mirë janë njerëzit kur qeshin! Secili i shëmbëllen një margaritari të çmuar, i cili nuk mund të blihet as me të gjitha pasuritë e botës. Ata që qeshin vazhdimisht, sigurisht kanë shumë buzëqeshje, aq shumë, sa nuk do të mundin t’i shpenzojnë gjatë gjithë jetës së tyre. Po ata që qeshin pak? Po ata që nuk i kam parë kurrë duke qeshur, a thua i kanë humbur buzëqeshjet e tyre?

Pas këtyre mendimeve, vocërrakja iu afrua nënës dhe e pyeti: − Ku i kanë humbur buzëqeshjet ata që nuk qeshin kurrë? − Të gjithë njerëzit buzëqeshin, − i tha nëna. − Unë, disa njerëz, nuk i kam parë kurrë duke qeshur, − tha vocërrakja. − Edhe ata qeshin, bija ime, por nuk qeshin gjatë gjithë kohës. Disa qeshin vetëm kur janë në shtëpi, disa në rrugë, kurse disa... − i shpjegoi nëna.

40

Lex

ojmë

− Mirëpo, unë dëshiroj që të gjithë njerëzit të qeshin përnjëherë dhe kurrë të mos u zhduket buzëqeshja prej fytyrës! – tha vocërrakja gjithë gëzim. − Kjo do të ishte e mrekullueshme! − i tha nëna. − Unë kam menduar për këtë, më ndihmo, nënë e dashur! – iu lut vajza. − Si mund të të ndihmoj, bija ime? – pyeti nëna. − Më bli një shportë laramane, me ngjyrë të bardhë, të kuqe, të verdhë dhe të blertë! Me të do të shëtis nëpër botë: nëpër livadhe të blerta, nëpër qytete të mëdha, nëpër kopshtije të mbushura me fëmijë, dhe do të mbledh buzëqeshje të ëmbla. Kur të kthehem, do t’ua shpërndaj njerëzve dhe atëherë, të gjithë do të qeshin…! – shpjegoi vocërrakja.

Pas disa ditësh, nëna ia bleu shportën laramane vocërrakes. Asaj i ndriti fytyra si hënë dhe u nis me gëzim.

Tash ajo shëtit nëpër botë dhe i viziton të gjitha vendet. Atje do të mbushë shportën dhe, kur të kthehet, do të shpërndajë buzëqeshje.

Rrahman Dedaj

Fjalë të reja LEXOJ DHE KUPTOJ

i rrezon fytyra – i ndriçon fytyra. i pikojnë sytë – i dalin lot nga sytë. i shëmbëllen – i ngjan.

Shëno me ose me .

Vocërrakja qan kur shikon njerëz duke qarë.

Vocërrakja bisedon me nënën.

Ajo do të dijë pse disa njerëz nuk qeshin kurrë.

Nëna i shpjegon se ku i kanë humbur buzëqeshjet këta njerëz.

Vocërrakja i kërkon nënës një shportë laramane.

Ajo do të shëtisë nëpër botë për të mbledhur buzëqeshje të ëmbla.

Kur të kthehet, do t’ua shpërndajë këto buzëqeshje të gjithë njerëzve.

Nëna nuk ia bleu vocërrakes shportën laramane.

Fjalitë e gabuara ktheji në të vërteta.

REFLEKTOJ Si të duket mendimi i vocërrakes për të mbledhur buzëqeshje? Pse? Si do të veproje ti, nëse do të ishe në vend të saj?

SHKRUAJ Përcakto dy cilësi të vocërrakes dhe shkëput nga teksti fjalitë ku shprehen këto cilësi.

Bëj skemën e personazheve.

41

Njohuri për gjuhë

n

ZHVENDOSJA E FJALËVE NË FJALI Kujtoj Ne mund t’ua ndryshojmë vendin disa fjalëve ose grupeve të fjalëve në fjali pa e prishur kuptimin e saj.

Lexo fjalitë. Dallo ndryshimin.

Nesër Erla do të shkojë në kinema me mamin.

Erla do të shkojë nesër në kinema me mamin.

Me mamin Erla do të shkojë nesër në kinema.

Në kinema Erla do të shkojë nesër me mamin.

Në kinema do të shkojë Erla me mamin nesër.

MBAJ MEND

Ka fjalë e grupe fjalësh që, po t’ua ndryshosh vendin, nuk ia prishin kuptimin fjalisë. Këto quhen grupe fjalësh të lëvizshme.

Ndryshojmë vendet e fjalëve dhe të grupeve të fjalëve të fjalisë: Fëmijët i pyesin prindërit për problemet e tyre.

Kemi: Prindërit i pyesin fëmijët për problemet e tyre. Çfarë vëren?

MBAJ MEND

Ka fjalë e grupe fjalësh që, po t’ua ndryshosh vendin, ia prishin kuptimin fjalisë. Këto quhen grupe fjalësh të qëndrueshme.

1 Shkruaj fjali me grupet e fjalëve në etiketa. Provo t’u ndryshosh vendet grupeve

të fjalëve. para disa ditësh një shoqe e re në klasën tonë erdhi Anën shoqet e klasës shumë e duan shumë shokë Ana në klasë ka 42

v

Njo

huri për gjuhën

2 Shkruaj fjali duke i vendosur grupet e fjalëve sipas numrit në etiketa. Shëno

me nëse fjalia ka kuptim dhe me nëse nuk ka kuptim.

Gërsheti i gjatë

i qëndronte

Anës

në mes të kurrizit

1 4 2 3

2 3 4 1

3 2 3 2

4 1 1 4

Mësuesja 1 5 3 5 Shokët 1 3 2

e uli 2 4 4 3

Anën 3 2 2 1 e duan 2 4 3

në një bankë 4 3 1 2 shumë 3 2 4

me Silvën 5 1 5 4 Anën 4 1 1

3 Në fjalitë e mëposhtme ndërro vendin e fjalëve ose të grupeve të fjalëve në

dy mënyra, por pa prishur kuptimin e fjalisë. Çdo mëngjes mësuesja na përshëndet të gjithëve.

Mësuese Zana ka shumë durim me ne.

Ne e duam shumë mësuesen tonë të klasës së tretë.

4 Krijo dy fjali për figurën në krah. Ndërro vendin

e fjalëve ose të grupeve të fjalëve të fjalisë pa prishur kuptimin e saj.

Plotëso faqen 13 të “Fletores së punës”.

43

Lexoj më

MOTRA E BIRËSUAR Ato ditë, unë me vëllanë tim, Olsin, ishim shumë të emocionuar.

Në shtëpinë tonë po ndodhte një ngjarje e veçantë.

Babi, i cili është gazetar, para disa muajsh bëri një shkrim për kushtet në një shtëpi fëmije. Aty u takua me shumë fëmijë, disa prej të cilëve edhe i intervistoi. Ai na fliste vazhdimisht për ta edhe pasi e përfundoi shkrimin.

Pothuajse në të gjitha ndodhitë që na tregonte, ishte e pranishme një vajzë e vogël, me emrin Nita.

Bisedat për Nitën tashmë ishin bërë aq të zakonshme në shtëpinë tonë, sa na dukej sikur e njihnim prej kohësh atë vajzë me sy blu, vështrimi i së cilës babit nuk i hiqej nga mendja.

Një mbrëmje, ai na tha: − Unë dhe mami kemi shkuar disa herë për ta takuar Nitën. Jemi miqësuar me të. Pa asnjë dyshim, ajo vajzë ka zënë vend në zemrat tona dhe prej disa ditësh duam t’ju japim një lajm: Ne mendojmë ta birësojmë Nitën.

Kjo do të thotë se ajo do të vijë për të jetuar së bashku me ne, në shtëpinë tonë. Do të jetë një motër për ju të dy. Si ju duket?

Unë me vëllanë shtangëm. Këtë nuk e kishim pritur.

44

Lex

ojmë

− Vetëm ta shihni sa bukur qesh, − tha mami. − Është shumë gazmore, − shtoi babi. – E kemi fotografuar, ejani ta shikoni.

Sytë blu të Nitës takuan tanët. Vështrimi i saj ishte vërtet i veçantë, mbresëlënës. Unë dhe vëllai u morëm vesh pa fjalë, tundëm kokat dhe përqafuam prindërit.

Pas njëfarë kohe, erdhi dita kur Nita më në fund do të bëhej pjesë e familjes sonë. Mami dhe babi shkuan ta merrnin, unë me vëllanë qëndruam në shtëpi. Nuk na zinte vendi.

Filluam të rregullonim dhomën tonë, të nxirrnim lodrat më të bukura, librat me përralla dhe mjetet e vizatimit. Dëshironim që Nita të ndihej sa më mirë, të kuptonte se çdo gjë e jona, tashmë ishte edhe e saja.

Mimoza Çano

Fjalë të reja birësoj – marr në familje një fëmijë, duke e trajtuar njësoj si fëmijët e mi. shtëpi fëmije – institucioni ku mbahen fëmijët që janë pa prindër. ka zënë vend në zemrat tona – na ka hyrë në zemër, e duam shumë. ishte i pranishëm – bënte pjesë. shtangem – qëndroj si i ngrirë në vend, pa lëvizur. mbresëlënës – diçka që na lë mbresë, na bën përshtypje. u morëm vesh pa fjalë – u kuptuam pa folur.

LEXOJ DHE KUPTOJ Renditi fjalitë e mëposhtme sipas radhës së kryerjes së veprimeve (vendos numrat nga 1-6).

Babai i fliste çdo ditë familjes për Nitën.

Olsi dhe motra e tij ishin shumë të emocionuar.

Gjatë intervistave që babai u bëri fëmijëve të një shtëpie fëmijësh, njohu Nitën.

Prindërit biseduan me fëmijët për birësimin e Nitës.

Prindërit e Olsit kishin takuar Nitën.

Të gëzuar, fëmijët filluan përgatitjet për pritjen e Nitës.

Trego përmbajtjen e tregimit duke u mbështetur në fjalitë përmbledhëse.

REFLEKTOJ Si ju duket veprimi i familjes së Olsit? Pse? Ç’mund të ketë ndodhur kur Nita arriti në shtëpi?

SHKRUAJ Shkruaj cilësitë e Nitës që dalin në tekst.

45

Shkruajmë

SHOQJA IME 1 Plotëso tekstin me fjalët ndihmëse.

Fjalë ndihmëse: Dea, të kuq, më e mirë, shkollë, tërë quka, tezen, sy, modës, gjallëri, e çiltër, të lexojë, e hollë, për të dalë, vezullues, moshatare, paraqitjes, e mërzis.

Shoqja ime quhet . Ajo është me mua, pra dhe jemi në të njëjtën nëntë vjeç. Ne shkojmë në të njëjtën , tërë kaçurrela, është dhe klasë. Dea ka flokë . Në shtatlartë. Vetëm faqet i ka pak buçko, të spërkatura të bukur gështenjë, mes të fytyrës i shkëlqejnë dy , si tezja e saj. e hareplotë. I pëlqen të vishet sipas . Ajo është Dea flet shpejt dhe me . I pëlqen të e drejtpërdrejtë dhe , por pasioni i notojë dhe saj i vërtetë është vallëzimi. Ka qejf e vet kur edhe të shohë . Mua më bëhet gati bezdis pak gjithë kjo vëmendje , por që ajo i kushton nuk i bie në sy. Ajo është shoqja që dikush mund të ketë, prandaj nuk për çikërrima të tilla.

46

Shk

ruajmë

2 Plotëso skemën e mëposhtme.

Kush është?

Prezantimi Sa vjeç është?

Si i ka flokët?

Si e ka trupin?

Si e ka fytyrën?

Paraqitja e jashtme

Çfarë ka të veçantë në fytyrë ose në trup?

Si vishet zakonisht?

Si flet?

Si sillet? Çfarë i pëlqen zakonisht?

Paraqitja e brendshme

Çfarë i pëlqen veçanërisht?

Ç’mendon ti për këtë person?

Mendimi yt

3 Po ti, a ke një shok ose shoqe të veçantë? Përshkruaje atë sipas skemës

së mësipërme. Në krah të përshkrimit vendos një fotografi të shokut/ shoqes sate ose bëj një vizatim të tij/saj.

47

Lexoj më

PIPI ORGANIZON NJË PIKNIK − Sot nuk kemi shkollë, − i tha Tomi Pipit.

Jashtë dielli shkëlqente në qiellin e ndritur blu. Ishte një nga ato ditë të arta vjeshte kur të gjithë kanë qejf të shkojnë në pyll. Pipit i shkrepi një mendim. − Si thoni, a ikim të bëjmë një piknik? − Oh, po! − thirrën Tomi me Anikën gjithë gëzim. − Shkoni me vrap në shtëpi dhe i thoni nënës, − tha Pipi. – Ndërkohë, unë do të përgatit ushqimet që do të marrim në piknik.

Tomi me Anikën e pëlqyen planin. Ata vrapuan në shtëpi dhe pas pak u kthyen përsëri. Pipi po i priste te porta me një shkop në njërën dorë dhe me një shportë të madhe në tjetrën.

Në fillim fëmijët ndoqën rrugën e fshatit, pastaj vazhduan rrugën përmes aheve dhe bajameve. − Sa fushë e bukur, sa fushë e bukur! − thirri Anika me gëzim. − Ç’ke në shportë, Pipi? – pyeti Anika. – A ke ndonjë gjë të mirë? − Në fillim duhet të gjejmë një vend të mirë për t’u ulur.

Fëmijët filluan të kërkonin një vend të tillë. Anika gjeti një gur të madh, të sheshtë, që iu duk i përshtatshëm, por ai ishte i mbushur me miza dheu të kuqe dhe Pipi i tha: − Unë nuk dua të ulem me to, se nuk i njoh.

Ata të tre qeshën...

48

Lex

ojmë

Tomit i zunë sytë një lëndinë midis dy shkurreve, por ata vendosën të shkojnë më tutje, rrëzë një shkëmbi të vogël. − Tani mbyllni sytë sa të shtroj gjërat, − tha Pipi.

Tomi dhe Anika i mbyllën sytë fort dhe dëgjuan Pipin që hapte shportën. − Një, dy... nëntëdhjetë, tani mund të shihni, − tha më në fund Pipi. Ata u hodhën përpjetë nga gëzimi kur panë gjithë ato gjëra të mira që kishte nxjerrë Pipi.

Fëmijët hëngrën aq shumë, sa mezi lëviznin nga vendi, prandaj u shtrinë në diell. Më vonë u ngritën dhe filluan të luanin.

Pas kësaj, u nisën për në shtëpi. Tomi dhe Anika thanë se kishin kaluar një ditë të mrekullueshme dhe filluan të këndonin një këngë që e kishin mësuar në shkollë.

Astrid Lindgren

LEXOJ DHE KUPTOJ

Fjalë të reja piknik − shëtitje e organizuar në grup jashtë qytetit, për të pushuar e për të dëfryer në natyrë, duke marrë edhe ushqime me vete. u hodhën përpjetë nga gëzimi – u gëzuan shumë.

Shëno me përgjigjen e saktë.

Tomi dhe Anika u gëzuan sepse: Pipi i ftoi në ditëlindjen e saj; Pipi propozoi të shkonin në piknik.

Ata u nisën për në piknik: pasi i morën leje mamit; menjëherë.

Fëmijët ndoqën rrugën përmes: aheve dhe bajameve; gështenjave dhe pishave.

Ata u ulën për të drekuar: në një lëndinë; rrëzë një shkëmbi të vogël.

Ajo ditë ishte e mrekullueshme sepse: hëngrën gjëra të mira; shëtitën e luajtën në ajër të pastër; morën rreze dielli e kënduan; SHKRUAJ të gjitha bashkë.

Rendit veprimet që kryen

REFLEKTOJ Po ty, të pëlqen të shkosh në piknik? Trego për një piknik që ke bërë me shokët ose me familjen.

fëmijët atë ditë.

VEPRIMTARI Me ndihmën dih e mësueses/it, organizoni një piknik.

49

Lexoj më

THYERJE NË EMISIONIN E LAJMEVE

Emisionet e lajmeve televizive rrallëherë fillojnë me fëmijët.

Por puna e Gjergjit tonë është ndryshe. Ai doli në emisionin kryesor të lajmeve...

Për më mirë, shikojeni vetë: − Mirëmëngjesi, Gjergji! − Mirëmëngjesi, teta!

Ai theu derrkucin prej qeramike dhe në tryezën e studios u derdhën monedhat metalike. − Këto para, ju lutem, jepjani Benit që t’i shërohet këmba.

Për të ndihmuar Benin, para disa ditësh ishte bërë një thirrje në programet televizive.

Folësja përqafoi Gjergjin.

Ai përshëndeti me dorë dhe u largua.

Vazhduan lajmet.

Për ca kohë, edhe në shtëpinë e Gjergjit kjo ngjarje sikur u harrua, por... ... Ai po festonte ditëlindjen.

Në kohën që Gjergji do të shuante dhjetë qirinjtë e ndezur, ra zilja. Në apartament u fut një grua dhe një djalë pothuajse në moshën e Gjergjit.

Ata mbanin në duar një pako dhe një tortë.

Gruaja, duke ndier hutimin e mikpritësve, tha: − Ju nuk më njihni, unë jam nëna e Benit. Gjergji, me paratë që na fali, afroi shumë dhurues të tjerë dhe tani Beni është i shëruar. Mund të ecë mirë. Ai erdhi me këmbët e veta për t’i uruar ditëlindjen mikut të tij, Gjergjit.

50

Lex

ojmë

− Faleminderit!

Të gjithë sa ishin në dhomë u gjallëruan. Gjergji ishte bërë flakë i kuq.

Gruaja la tortën në tryezë. Beni i dha Gjergjit një derrkuc qeramike, i cili kishte një vrimë lart, dhe i tha: − Thyeje edhe për të tjerë, Gjergji.

Ata u përqafuan fort. Më pas shpërthyen duartrokitjet dhe këngët...

Gaqo Bushaka

LEXOJ DHE KUPTOJ Cila ishte arsyeja që Gjergji doli në emisionin e lajmeve?

Në shtëpinë e Gjergjit ka festë. Me ç’rast?

Cilët janë miqtë që erdhën papritur në festë? Çfarë i dhuruan ata Gjergjit? Çfarë ndodhi pas përqafimit të Benit me Gjergjin?

Fjalë të reja qeramike – balte. flakë i kuq – shumë i kuq.

REFLEKTOJ Ky tregim titullohet “Thyerje në emisionin e lajmeve”, sepse: Gjergji paraqitet pa ftesë në mes të emisionit të lajmeve, duke thyer rregullat e tij; Gjergji thyen në mes të emisionit të lajmeve derrkucin prej qeramike; Beni thyen rregullat e mirësjelljes dhe paraqitet pa ftesë në ditëlindjen e Gjergjit.

Shpjego me fjalët e tua zgjedhjen që bëre.

Bashkëbisedoni duke sjellë shembuj të ndihmës që keni dhënë ju, ose të njohurit tuaj, për fëmijët në nevojë.

SHKRUAJ Shkruaj disa fjali, me anë së të cilave të shprehësh se si i kupton fjalët e Benit: “Thyeje edhe për të tjerë, Gjergji.”

VEPRIMTARI Ndahuni në grupe dhe bëni një projekt që synon të ndihmojë fëmijët në nevojë.

51

Njohuri për gjuhë

n

FJALITË DËFTORE DHE PYETËSE Shiko figurat dhe shkruaj përgjigjen për secilën nga pyetjet poshtë tyre.

Ku po shkojnë fëmijët?

Çfarë bleu Ema?

Çfarë po bën macja?

Pyetjet poshtë figurave, janë FJALI PYETËSE. Përgjigjet që shkrove, janë FJALI DËFTORE. MBAJ MEND

Fjalitë me të cilat pyesim për diçka, janë FJALI PYETËSE. Ato fillojnë me shkronjë të madhe dhe mbarojnë me pikëpyetje (?).

Fjalitë me të cilat tregojmë diçka, janë FJALI DËFTORE. Ato fillojnë me shkronjë të madhe dhe mbarojnë me pikë (.).

1 Lexo tekstin dhe shëno me D fjalitë dëftore dhe me P fjalitë pyetëse.

− Kush je ti? − Unë jam Arbri. − Me cilin po bisedon? − Unë nuk po bisedoj, por po recitoj. − A do të ta mësoj edhe ty vjershën që po recitoj? − Ç’është kjo vjershë? − Është një vjershë për atdheun.

2 Shkruaj pyetjet që duhet të bësh për të marrë përgjigjet

e mëposhtme.

Bilbili i vogël hapi sqepin.

Degët e pemës u mbushën plot me zogj.

52

Njo

huri për gjuhën

Lulet hapën fletët ngjyra-ngjyra.

Lepurushët ndalën vrapin dhe mbajtën vesh.

3 Lidh pyetjen me përgjigjen e duhur.

Të pëlqejnë çokollatat?

Jo, mamaja ime është mësuese.

Ishe sot në shkollë?

Jo, unë jam në klasën e tretë.

Mjeke e ke mamanë?

Po, më pëlqejnë shumë çokollatat.

Kur u ktheve nga pushimet?

Po, isha.

Në klasën e dytë je ti?

Dje pasdite, në orën 5.

4 Duke u nisur nga fjalia e mëposhtme, bëj pyetje që të fillojnë me fjalët:

kur, ku, kush, me kë.

Në pushimin e madh, Jehona po luante në oborr me Arsën.

Kur po luante Jehona në oborr me Arsën?

Ku Kush Me kë 5 Fjalitë e mëposhtme kanë të njëjtat fjalë. Ku ndryshojnë ato? Lexoji duke

përdorur intonacionin e duhur.

Erdhi Ina nga pushimet.

Erdhi Ina nga pushimet?

Hyri mësuesja në klasë.

Hyri mësuesja në klasë?

6 Shkruaj tri fjali dëftore dhe më pas ktheji në pyetëse.

7 Formo fjali pyetëse që fillojnë me fjalët: cili, ku, si, çfarë, kur. Shkruaj përgjigjet

për pyetjet e formuara.

8 Rishkruaje pjesën, duke vendosur aty ku duhet shkronjën e madhe dhe shenjat

e pikësimit. mësuesja hyri në klasë nxënësit e përshëndetën ajo pyeti se cili e kishte zgjidhur ushtrimin e vështirë pse nuk përgjigjet asnjëri a e keni zgjidhur ushtrimin e vështirë të gjithë kishin dyshime vetëm Klesti u çua.

Plotëso faqen 14 të “Fletores së punës”.

53

Lexoj më

LODRAT E VJETRA Kur afrohej Viti i Ri, Flori dhe Ina vinin rregull në dollapin e lodrave. Ata vendosnin mënjanë lodrat e vjetra dhe librat që nuk i lexonin më. Pastaj mami fshinte me kujdes raftet dhe i shkëlqente me një pece të butë.

Kur gjithçka ishte e pastër, fëmijët sistemonin në dollap sendet që u nevojiteshin. Kështu krijohej pak vend për lodrat e reja dhe librat që do t’ua dhuronin për Vit të Ri. – Ja, – thoshte Flori, – nëse pikërisht tani Babagjyshi i Vitit të Ri po rri e na vështron, sigurisht që do të jetë i kënaqur nga ne.

Një vit, Babagjyshi i Vitit të Ri ndaloi të vëzhgonte pikërisht te familja e tyre. U kënaq shumë që e kishin rregulluar aq bukur dollapin, por u kënaq edhe më tepër kur i pa të dy fëmijët duke rregulluar lodrat e vjetra. Ata rregullonin rrotat e prishura, u vinin bojë të re pjesëve prej druri të çngjyrosura, kontrollonin nëse u mungonte gjë kukullave.

54

Lex

ojmë

Kur i përfunduan së rregulluari, ato dukeshin tamam si të reja. Atëherë, Babagjyshi i Vitit të Ri i ngarkoi në thesin e tij të lodrave dhe, bashkë me lodrat e reja, shtoi edhe ato që kishte rregulluar Flori me Inën për t’ua shpërndarë fëmijëve nëpër botë.

Lodrat e Florit dhe të Inës ua shtonin gëzimin fëmijëve që kishin moshën e tyre. − Ju lumtë, fëmijë! Nuk e dija që kisha ndihmës kaq të mirë.

Babagjyshi i Vitit të Ri ishte shumë i kënaqur.

Kethrin Xhekson

VEPRIMTARI Sillni të gjithë nga një lodër që nuk e përdorni më. Grumbullojini ato dhe me ndihmën e mësueses, dërgojini në qendrat sociale. Kështu do të lumturoni edhe shumë fëmijë të tjerë.

LEXOJ DHE KUPTOJ Rendit fjalitë përmbledhëse sipas radhës së kryerjes së veprimeve në tekst, duke vendosur numrat nga 1 në 5.

Në prag të Vitit të Ri, Ina dhe Flori vendosnin rregull në dollapin e lodrave.

Lodrat dukeshin tamam si të reja.

Babagjyshi i Vitit të Ri i mori lodrat e rregulluara për t’ua shpërndarë fëmijëve të tjerë.

Ata rregullonin lodrat e vjetra.

Babagjyshi i Vitit të Ri u kënaq shumë nga ndihma që i dhanë Ina dhe Flori.

Trego pjesën duke u mbështetur në fjalitë përmbledhëse të mësipërme.

REFLEKTOJ Si të duket veprimi i dy fëmijëve?

Si e kupton fjalinë e Babagjyshit: “Nuk e dija që kisha ndihmës kaq të mirë”?

Po ti, këmben lodra apo libra me shokët apo të afërmit e tu? Na trego.

55

Njohuri për gjuhë

n

FJALITË DËSHIRORE DHE NXITËSE Po tani, çfarë do të bëjmë?

Ah, sikur të ishte kohë e bukur!

Bie shi.

Eja të vizatojmë së bashku.

MBAJ MEND

Fjalitë që shprehin një dëshirë, një urim a një mallkim, janë FJALI DËSHIRORE. Ato fillojnë me shkronjë të madhe dhe mbarojnë me pikëçuditje (!).

Ah, sikur të ishte kohë e bukur!

U bëfsh 100 vjeç!

Mos dalsh për dy ditë nga shtëpia!

Fjalitë që shprehin një këshillë, një lutje, një ftesë, një propozim, janë FJALI NXITËSE. Ato fillojnë me shkronjë të madhe dhe mbarojnë me pikë (.).

Mos qëndro shumë para televizorit.

Të lutem, eja me mua.

Eja të vizatojmë së bashku.

Mendoj që nesër të shkojmë në det.

1 Shëno te D për fjalitë dëshirore dhe te N për fjalitë nxitëse.

D - Eja të dalim.

- Ah, sikur të luaja!

- Rrofsh mami!

- Të lutem, mos u vono.

- Ju presim të na vini.

56

N

Kujdes!

Fjalitë dëftore, pyetëse, dëshirore dhe nxitëse, kur shprehin habi, kënaqësi, keqardhje dhe zemërim, mbarojnë me pikëçuditje (!).

Njo

huri për gjuhën

2 Plotëso urimet:

U bëfsh

Qofsh

E gëzofsh

Marrsh

3 Plotëso këshillat:

Mësoni

Luani

Mbajeni

Qëndroni

4 Shkruaj tri fjali, në të cilat të shprehësh tri dëshira të tuat.

5 Shkruaj tri fjali, në të cilat të shprehësh tri propozime të tuat.

6 Shëno në shtyllën e duhur.

Fjali që shpreh: habi kënaqësi keqardhje zemërim

- Mjaft me këto teka!

- Sa mirë është kur tregohesh i sinqertë!

- Nuk janë punë për fëmijë këto!

- Bobo, kompjuteri nuk punon!

- Ua, Eni ka sjellë një qenush!

- Mami, mami, trëndafili paska edhe gonxhe!

- Sa më pëlqejnë trëndafilat!

7 Në vendet bosh të tekstit të mëposhtëm, shëno llojin e fjalisë.

Sot është ditëlindja e Albinit.

Ai bëhet 9 vjeç.

Në orën 5 pasdite, ne shkuam në shtëpinë e tij.

Sapo na hapi derën, e uruam: “U bëfsh 100 vjeç!”

Ai na falënderoi dhe na ftoi brenda.

Nëna e tij na përshëndeti dhe pyeti: “Çfarë lëngu dëshironi për të pirë?”

Pastaj tha: “Ejani, afrohuni te tavolina”.

Plotëso faqen 15 të “Fletores së punës”.

57

Lexoj më

KOHA Koli zgjohej në mëngjes, shikonte orën e murit dhe mendonte: “Sa të vijë orari i shkollës, ka kohë”. Koha fyhej e ikte. Kësisoj Kolit nuk i mbetej kohë të arrinte në orar.

Pasdite duhej të bënte detyrat dhe mendonte: “Ka kohë. Më parë po luaj me top”. Por koha fyhej e ikte përsëri. Kur Koli mbaronte lojën, vinte mbrëmja. Kështu ai shkonte në shkollë pa detyra.

“Ka kohë të bëj këtë, ka kohë të bëj atë”, nuk bënte dot asgjë. Se koha nuk mund të rrinte pas Kolit... ... Kaluan vite. Koli u rrit. Shokët e tij, të cilët e kishin ndjekur hap pas hapi kohën, shkuan në universitet dhe u bënë njerëz të ditur. Shkuan në punë të ndryshme dhe u bënë njerëz të zotë.

Mbetu në një klasë, mbetu në tjetrën, Koli nuk arriti as të marrë dëftesë e as të gjejë punë. Atëherë u kujtua për kohën. E kërkoi, e kërkoi, e thirri, e thirri, thirri, por ajo nuk u kthye më kurrë. Koli e kuptoi se e kishte humbur kohën dhe s’mund ta gjente dot më. dhe Adelina Mamaqi

Fjalë të reja kësisoj – në këtë mënyrë. fyhej – prekej në sedër. universitet – shkollë e lartë, që një i rritur e ndjek kur ka dëshirë të bëhet mjek, mësues etj.

58

Lex

ojmë

LEXOJ DHE KUPTOJ Shëno me ose me .

Në këtë pjesë flitet për Kolin.

Koli arrinte në orar në shkollë.

Koha fyhej dhe ikte.

Pasdite, Koli luante me top dhe nuk i bënte detyrat.

Koha i shkonte pas Kolit.

Shokët e Kolit, që nuk e humbën kohën, u bënë njerëz të zotë.

Koli e kuptoi se e kishte humbur kohën dhe s’mund ta gjente dot më.

REFLEKTOJ Pse u ndie e fyer koha?

Pse Koli nuk mund ta gjente dot më kohën?

Po ti, e ke humbur ndonjëherë kohën? Trego si ka ndodhur.

VEPRIMTARI Në mënyrë që t’u dalë koha, pra për të qenë të organizuar, të rriturit shpesh bëjnë lista me punët që kanë për të kryer gjatë ditës. Shkruani gjërat që keni për të bërë, pra hartoni lista me detyra të ndryshme. Ideoni paraqitjen e tyre dhe renditini nga më e thjeshta te më e vështira.

59

ndihmoj në shtëpi vizatim

KOHA E LIRË

futboll

televizor

internet

vallëzim

Flasim takim me shokët e shoqet

basketboll lexim

teatri i kukullave qendra arti kinema vrap rregullimi i dhomës

dëgjim muzike

1 Kohën e lirë mund ta shpenzojmë brenda shtëpisë dhe jashtë saj. Vështroni

diagramin e mëposhtëm dhe diskutoni rreth tij.

VEPRIMTARI QË KRYEJ NË KOHËN E LIRË Jashtë shtëpisë

Në shtëpi

Lexoj libra.

Shoh filma për fëmijë.

Pëlqej lojërat elektronike.

Sistemoj sendet e mia.

Ftoj shokun/ shoqen në shtëpi.

Luaj me lodra.

Kujdesem për qenin/macen.

Gatuaj ëmbëlsira së bashku me mamin.

Kujdesem për lulet e ballkonit.

Ndihmoj në larjen e enëve.

Notoj në det/ pishinë.

Luaj kukafshehtas.

Vrapoj.

Shkoj në kurs basketbolli.

Shkoj në teatrin e kukullave.

Blej gjëra për veten, i shoqëruar nga mami ose babi.

Shkoj në bibliotekë.

Shkoj në kinema.

Në fund, secili ngjyros me të gjelbër veprimtaritë që kryen brenda shtëpisë dhe me të kuqe ato që kryen jashtë saj.

60

Flasim 2 Koha e lirë ndryshon nga dita në ditë. Ka ditë kur mund të kemi shumë

kohë të lirë, por ka edhe ditë kur nuk na mbetet kohë e lirë për veten. Pra, nuk na mbetet kohë për të kryer veprimtaritë që na pëlqejnë më shumë.

Marseli ka vendosur poshtë secilës ditë të javës shkollore një numër (nga 1 në 5), duke treguar ditën kur ka më shumë kohë të lirë (1-shi është për ditën kur ka më pak kohë të lirë, kurse 5-a është për ditën kur ka më shumë kohë të lirë). Ai ndërtoi edhe një grafik me shtylla për kohën e lirë gjatë javës shkollore.

E hënë

E martë

E mërkurë

E enjte

E premte

1

3

5

2

4

Po ti, në cilën ditë të javës ke më shumë kohë të lirë? Po më pak? Pse?

koha e lirë

Si mendon, pse Dritëroi ka më pak kohë të lirë të hënën dhe të enjten?

ditët e javës shkollore e hënë

e enjte

e martë

e premte

e mërkurë

3 Gjatë javës shkollore, kur ke më shumë kohë të

lirë: paradite apo pasdite? Pse?

4 Shih listat me detyra argëtuese dhe diskuto rreth tyre me shokët në klasë.

ë barsolet - Sajo një itjen e q për rrësh Henrit. gi letrat Ju - Mblidh përndarë h që u ke s . shokëve irë lëng të m jë n j ë B frutash.

Lutju g të më jyshes të sojë s i qepe kopsa t .

Hiq m ë rroba njanë t që n uk i përdo r.

Shkru a vjersh j një ë për vëllan ë!

.........

.........

.........

.....

..... ..............

..........

..............

Ke bërë ndonjëherë një listë të tillë? Do të të pëlqente të bëje një të tillë çdo ditë? Rendit tri gjërat e para që të vijnë në mendje për të krijuar një listë të tillë.

61

Lexoj më

VENDIMI I ELONËS Sa shumë u mërzit Elona! Në vendin e dhëmbit të qumështit, që i kishte rënë muaj më parë, kishte dalë një dhëmb tjetër, ai i përhershmi... i bardhë, i lëmuar, por...

Dhëmbi po rritej e zgjatej i shtrembër... ndryshe nga të tjerët. Ah, kjo e dëshpëronte shumë Elonën! Edhe prindërit u shqetësuan. Pa humbur kohë, e çuan te mjekja specialiste për dhëmbët e shtrembër.

Ajo ia kontrolloi me shumë kujdes, i tha të hapte e të mbyllte gojën dhe, më në fund, u shpreh: − Po të qe një shtrembërim i vogël, do të rregullohej me ca lëvizje të posaçme të gjuhës, duke e shtyrë vazhdimisht përpara. Por në rastin e vajzës suaj, kjo është e pamundur. Aparati është i domosdoshëm!

Prindërit panë njëri-tjetrin në sy, dhe i thanë me vendosmëri mjekes të bënte çfarë ishte e nevojshme... − Aparat?! – klithi pothuajse e tmerruar Elona. – Ai teli që u vënë dhëmbëve?... − Pikërisht ai... – tha mjekja. − Mbahet për disa muaj, derisa dhëmbi të marrë drejtimin e duhur.

Vajzës iu mbushën sytë me lot. − Përse mërzitesh? – i buzëqeshi mjekja. – Do ta mbash për pak kohë.

62

Lex

ojmë

Përndryshe, dhëmbi i shtrembër do të të shëmtojë. Dhe s’është kjo kryesorja. Do të të pengojë të hash, do të të vrasë gjuhën, do të të pengojë të flasësh mirë dhe do të të dëmtojë edhe dhëmbët fqinjë, lart e poshtë... Pra, krijon shumë probleme!...

Vajza mezi kapërdiu pështymën në grykën e tharë. Mjekja i përkëdheli me butësi flokët. − Elona, kur të rritesh, do ta kujtosh këtë ditë. Do të thuash: “Sa mirë që e dëgjova dentisten”... Se sa vlen qoftë edhe një dhëmb, këtë e dimë ne të rriturit...

Prindërit pohuan me kokë, duke i dhënë të drejtë. − Kur do ta vë aparatin? – pyeti Elona me zë të dridhur. − Kur?!... Kur të duash ti, Elona! Sot, sigurisht që jo!... Mendohu këto ditë. Dëshiroj që ti të vish vetë tek unë, të vish plotësisht e bindur dhe me dëshirën e mirë për të ndihmuar veten...

Vajza mori frymë thellë si të mos ngopej. Le të bëhej ç’të bëhej. Më mirë e shëmtuar disa muaj, një vit... sesa një jetë të tërë...

Mjekja ia kërkonte këtë gjë. Prindërit, gjithashtu. − Ma vendos tani! – tha ajo papritur. – Tani!...

Në sytë e vajzës, mjekja lexoi një vendosmëri e vullnet të pazakontë. Ajo vështroi prindërit e Elonës, të cilët i buzëqeshën disi të lehtësuar. − Të lumtë, Elona! – thirri mjekja, ndërsa përkulej mbi poltronën e dentistit, dhe e përqafoi vajzën me kënaqësi.

Flamur Topi

Fjalë dhe shprehje të reja aparat – pajisje e përbërë prej pjesësh të imëta e të punuara me përpikëri, që përdoret për të drejtuar dhëmbët. poltronë e dentistit – ndenjëse në formë kolltuku, ku janë të vendosura mjetet që i nevojiten mjekut.

63

Lexojmë LEXOJ DHE KUPTOJ Shëno me dhe fjalitë e mëposhtme.

Elona ishte e gëzuar, ngaqë dhëmbi i përhershëm po rritej ndryshe nga të tjerët.

Prindërit e çuan te mjekja specialiste.

Mjekja tha se duhej të vendoste aparat.

Aparati mbahet gjatë gjithë kohës dhe përgjithmonë.

Dhëmbi i shtrembër nuk sjell asnjë dëm.

Aparati duket shumë bukur në dhëmbë.

Elona i tha mjekes t’ia vendoste menjëherë aparatin.

Mjekja e përgëzoi Elonën për vendosmërinë e saj.

VEPRIMTARI

REFLEKTOJ Kur shkon te dentisti: ndien frikë; ndien gëzim; nuk ke asnjë ndjesi.

Pse?

Ftoni një dentist/e në klasë dhe diskutoni me të rreth rëndësisë së higjienës së gojës. Përgatitni pyetje, në mënyrë që të merrni sa më shumë informacione dhe këshilla të vlefshme.

SHKRUAJ Pasta e dhëmbëve të pëlqen kur është me shije: luleshtrydheje; bananeje; molle; tjetër.

Shëno me llojin e furçës së dhëmbëve që do të doje të kishe. Shkruaj tri fjali për personazhin e saj.

64

Njo

huri për gjuhën

PËRDORIMI I PIKËS, PIKËPYETJES DHE I PIKËÇUDITJES . , ? “” ! ... ; :

Lidh me shigjetë.

P Pikëçuditja

Dy pikat

Pikëpyetja

Thonjëzat

Pikëpresja

Pika

Tri pikat

Presja

MBAJ MEND

Pika vendoset në fund të fjalive dëftore.

Pikëpyetja vendoset në fund të fjalive pyetëse.

Pikëçuditja vendoset në fund të fjalive dëshirore dhe të fjalive që shprehin habi, kënaqësi, keqardhje dhe zemërim.

1 Vendos shenjat e pikësimit në fjalitë e mëposhtme.

- Qumështi nuk më pëlqen - Po çfarë të pëlqen të hash - Çokollatat më pëlqejnë më shumë.

- Ç’janë këta emra pa kuptim - S’e marr vesh se çfarë shijesh kanë këta fëmijët e sotëm - Ua, çfarë shijesh të çuditshme 2 Korrigjo gabimet duke vendosur në

shenjën e pikësimit që duhet.

- Olsa, unë pi qumësht në mëngjes, po ti.

- Jo, qumështi ma shpif?

- Ua, si kështu.

- Më jep vetëm një kafe të fortë me një lugë sheqer?

- Po kafeja nuk përdoret për fëmijët? Seriozisht e ke ti.

- Mami më bën kafe çdo mëngjes.

- Vërtet.

- Sigurisht që jo, bëra shaka gjysh!

3 Krijo dy fjali dëftore, dy pyetëse, dy dëshirore dhe dy nxitëse.

Plotëso faqen 18 të “Fletores së punës”.

65

Lexoj më

LOJA E BRETKOSËS Gjyshi ishte lodhur. Rrinte i shtrirë në kanape. Vështronte i mërzitur. Këtë e vuri re edhe nipçja i tij. Gjyshi nuk fliste me askënd. Por çapkëni i gjyshit, për t’ia larguar mërzitjen, mendoi shumë e shumë, dhe u soll rreth dhomës nja dy herë duke e vështruar gjyshin vjedhurazi. Të gjithë të tjerët shikonin televizorin, kurse çapkëni i gjyshit kishte thurur një plan si të qetësonte gjyshin.

Ai mendoi me vete: do të bëhem si macja dhe ngadalë, duke e prekur gjyshin që ishte shtrirë barkas, mbi shpinën e tij lëvizte, e gjyshi nuk i thoshte asgjë.

Kur u shtri çapkëni në shpinën e gjyshit, duke e përkëdhelur i tha: − Gjysh, a do të luajmë një lojë së bashku? Ah, sa më ka marrë malli!

Gjyshi i tha: – Jam i lodhur, çapkën.

– Po ti gjysh më ke thënë se kurrë s’do të lodhesh me mua!

Gjyshi qeshi dhe ia ktheu: – Do të luaj, por cilën lojë?

– Lojën e bretkosës. Çapkëni ia shpjegoi lojën. Gjyshi u pajtua. Çapkëni i tha: – Gjysh, ti je bretku. Tani krrakit: kuak, kuak, kuak!

66

Lex

ojmë

Gjyshi bëri siç tha nipçja.

– Kuak, kuak, kuak!

Të gjithë qeshën së bashku me gjyshin dhe çapkëni ia largoi mërzitjen.

Gjyshi e mori dhe e përqafoi, pastaj e puthi në të dyja faqet.

LEXOJ DHE KUPTOJ Si ndihej gjyshi? Si rrinte ai?

Kush e kuptoi gjendjen e tij? Çfarë i propozoi nipçja gjyshit?

Si u ndie gjyshi kur luajti me nipçen?

SHKRUAJ Përshkruaj një ditë të këndshme që ke kaluar me gjyshin ose me gjyshen.

VEPRIMTARI

REFLEKTOJ Si ke vepruar ti, kur gjyshja ose gjyshi kanë qenë ndonjëherë të mërzitur?

Cila është loja që të pëlqen të luash me gjyshin ose gjyshen? en?

Organizoni i i një takim me gjyshërit në shkollë.

67

Shkruajmë

NJË DITË E VEÇANTË 1 Plotëso tregimin duke parë figurat dhe duke iu përgjigjur pyetjeve ndihmëse.

Mami më ka premtuar se do të më dhurojë një breshkë të vogël.

Por jashtë bie shumë shi dhe nuk e di nëse do të dalim me këtë mot të keq. Vështroj jashtë dritares dhe

Ndërsa rri para dritares e menduar dhe e shqetësuar, mbërrin mami me një buzëqeshje gazmore:

Përshkruaj shiun: Çfarë zhurmash shkakton shiu në xham?

Po ti, si ndihesh në këtë mot?

Përshkruaj mamin: Si është mami?

− Vishe pallton, do të shkojmë në dyqanin e kafshëve.

Urra! Mami nuk e harroi premtimin!

E adhuroj mamin. Ajo është

Vesha menjëherë pallton time

dhe dola nga shtëpia bashkë me mamin.

68

Përshkruaj pallton: Si është palltoja?

Shk

ruajmë

Të lagura qull, hymë në një dyqan të madh kafshësh

Përshkruaj dyqanin: Çfarë shikon?

Më në fund, e pashë dhe ia gjeta emrin menjëherë: Reshka!

Përshkruaj breshkën: Është e madhe apo e vogël? Çfarë ngjyre e ka zhguallin? Si i ka sytë? Është e lezetshme?

Mezi prisja të kthehesha në shtëpi që t’ua tregoja të gjithëve. Dëshira ime ishte bërë realitet! Isha

Përshkruaj emocionet e vogëlushes. Çfarë ndien ajo?

2 Shkruaj një hyrje tjetër për këtë tregim.

3 Shkruaj një mbyllje tjetër për këtë tregim.

Plotëso faqen 16 të “Fletores së punës”.

69

Lexoj më

SUPË DHE SANDUIÇ Një djalë shumë i veçantë ishte aq i uritur, saqë një tas me supë me makarona alfabet, që e kishte përgatitur nëna e tij, nuk do ta ngopte dot. Prandaj e shtyu tasin. Nuk donte të hante supë. Donte të hante diçka tjetër.

Ky djalë donte një sanduiç të veçantë, një sanduiç që zakonisht nuk e hanin fëmijët e vegjël. Pra, ai donte një sanduiç gjigant, të lartë sa një mal!

Kështu që, djali i vogël mbylli sytë dhe shprehu një dëshirë të veçantë.

Ai mendoi një sandëshirë (sanduiçin e dëshirës).

Në fillim dëshiroi dy feta bukë të ngrohta, nga furra.

Me mendje, preu një fetë aq të madhe, sa iu desh të përdorte sharrën në vend të thikës.

Pastaj e kishte radhën djathi. Ai kërkoi të kishte djathë të bardhë dhe djathë kaçkavall. Mirëpo në fund, kërkoi edhe një kuti të madhe me djathë të shkrirë.

Pastaj shprehu dëshirën që të kishte mish të llojeve të ndryshme: mish viçi, pule dhe gjeldeti.

Iu desh të ndalej në mes të dëshirës dhe të kërkonte një shkallë dëshirash.

U ngjit mbi shkallë, që të mund të vinte gjëra të tjera mbi sandëshirën e tij.

Vendosi sipër sallatë jeshile, domate të freskëta, kastravecë turshi. Pastaj shtoi erëza dhe qepë nga ato që të djegin sytë.

Hipi dhe zbriti nga shkalla e dëshirave. Vazhdoi të stivonte gjithnjë e më shumë përbërës.

Së fundi, iu desh të kërkonte një vinç që të vendoste fetën e bukës në majë të sandëshirës së tij.

Ja ku ishte!

Ishte një kilometër i lartë, vakt i hatashëm.

Ishte një sandëshirë që nuk ngjasonte me asnjë sanduiç që ishte porositur ndonjëherë.

70

Lex

ojmë

Djali ishte gati të hante. Po nga t’ia fillonte?

U soll rreth e rrotull sandëshirës, duke parë lart e poshtë. Nuk kishte si ta hante atë sandëshirë. Nuk kishte rrugëzgjidhje.

Djali u mbështet te sanduiçi, mbylli sytë dhe shprehu një tjetër dëshirë.

Shprehu dëshirën që të kishte një supë me makarona alfabet, të përgatitur nga nëna e tij, dhe një sanduiç të ngrohtë.

Pasi hëngri, pëshpëriti me ëmbëlsi: − Faleminderit, mami, ishte shumë e shijshme!

Stefan Kosgrov

Fjalë të reja makarona alfabet – makarona të vogla, që janë në formë shkronjash. stivoj – vendos një sasi gjërash në radhë, njërën mbi tjetrën. vakt i hatashëm – një vakt (mëngjesi, dreka ose darka) shumë i mirë.

LEXOJ DHE KUPTOJ Pse e shtyu djali tasin e supës? Ç’dëshironte të hante ai?

Si ishte sanduiçi që po formohej në përfytyrimin e tij?

A e hëngri sanduiçin që përfytyroi? Pse? Cila ishte dëshira e radhës?

Si iu dukën supa dhe sanduiçi që i kishte përgatitur nëna?

REFLEKTOJ Po ti, cilin ushqim pëlqen më shumë?

A t’i plotësojnë të gjitha dëshirat në të ngrënë? Pse?

SHKRUAJ

VEPRIMTARI Me ndihmën e mësueses/it, përgatitni një kek ose biskota me forma të ndryshme.

Shëno me sanduiçin që të pëlqen më shumë.

Shkruaj përbërësit e sanduiçit tënd të preferuar.

71

Njohuri për gjuhë

n

RENDI I FJALËVE NË FJALITË DËFTORE DHE PYETËSE 1

2

3

Eni

luan

me shokët.

fjali dëftore

kryefjalë + kallëzues + grupi i fjalëve plotësuese MBAJ MEND

Kur ndryshojmë vendet e etiketave, ndryshojmë rendin e fjalëve në fjali.

Ne mund ta ndryshojmë rendin e fjalëve në fjalinë dëftore, kur nuk ia prishim asaj kuptimin.

1

Me shokët

2

3

luan

Eni.

fjali dëftore

grupi i fjalëve plotësuese + kallëzues + kryefjalë

Çfarë vë re në fjalitë dëftore të mësipërme?

1

2

Ema

ishte

3

në bibliotekë?

fjali pyetëse

Në fjalinë pyetëse ka shumë rëndësi intonacioni.

kryefjalë + kallëzues + grupi i fjalëve plotësuese 1

2

Ishte

3

Ema

në bibliotekë?

fjali pyetëse

kallëzues + kryefjalë + grupi i fjalëve plotësuese 1

Në bibliotekë

2

3

ishte

Ema?

MBAJ MEND

fjali pyetëse

grupi i fjalëve plotësuese + kallëzues + kryefjalë 1

2

Pse

erdhe

3

me vonesë?

fjalë pyetëse + kallëzues + grupi i fjalëve plotësuese

Çfarë vë re në fjalitë pyetëse të mësipërme?

72

Kujdes!

fjali pyetëse

Ne mund ta ndryshojmë rendin e fjalëve në fjalinë pyetëse, kur nuk ia prishim asaj kuptimin.

Njo

huri për gjuhën

1 Ngjyros me të kuqe kryefjalën, me blu kallëzuesin dhe me të gjelbër grupin

e fjalëve plotësuese. Ndrysho rendin e fjalëve në fjalitë e mëposhtme.

- Taulanti shkon në shkollë me biçikletë.

- Drini noton çdo ditë në pishinë.

- Dea ecën me nxitim.

- Fëmijët luanin në oborrin e shkollës.

- Ata formonin skuadrën e basketbollit.

2 Ngjyros me të kuqe kryefjalën, me blu kallëzuesin dhe me të gjelbër grupin

e fjalëve plotësuese. Ndrysho rendin e fjalëve në secilën fjali.

- Ishe sot në kursin e anglishtes?

- Në klasën e tretë është Dea? - I pëlqejnë akulloret Mirjetës?

- Ku po shkojnë shokët e Albit?

- Mamaja e Endrit është mësuese?

3 Shkruaj fjali, duke përdorur fjalët pyetëse të mëposhtme.

Kush

?

Cili

?

Çfarë

?

Ku

?

Kur

?

Pse

?

4 Kthe fjalitë dëftore në pyetëse sipas shembullit të dhënë.

Alma shkoi me pushime.

Alma shkoi me pushime?

Shkoi me pushime Alma?

Me pushime shkoi Alma?

Fëmijët luanin në oborrin e shkollës.

Zogjtë kërkonin foletë e tyre.

Mësuesja erdhi me vonesë.

Plotëso faqet 19-20 të “Fletores së punës”.

73

Lexoj më

VJESHTA E ARTË Na ishte njëherë një vogëlushe që jetonte në një qytet të madh me pak pemë. Ajo s’e kishte parë kurrë vjeshtën e artë. Kur dëgjonte të flitej për të, pyeste të atin: − Vërtet e artë është? − E artë, e artë, − i përgjigjej babai.

Dhe vogëlushja mendonte: “Ndonjëherë do të shkoj atje ku ndodhet vjeshta e artë. Do të marr pak ar dhe do të blej me të shtatë kukulla, një kukull për çdo ditë të javës”.

Babai i foli edhe një herë tjetër për vjeshtën e artë dhe vajza përsëri e pyeti: – Je i sigurt që është e tëra e artë?

– Po, po, e tëra e artë! – iu përgjigj i ati.

Dhe vajza mendoi me vete: “Kur të shkoj atje ku ndodhet vjeshta e artë, do të marr pak ar dhe do të blej me të tridhjetë kukulla, një kukull për çdo ditë të muajit”.

Një herë tjetër mendoi: “Ndoshta do të marr pak më tepër ar dhe do të blej treqind e gjashtëdhjetë e pesë kukulla, një për çdo ditë të vitit”.

74

Lex Më në fund, një të diel, babai e nxori të bijën jashtë qytetit, nëpër pyje.

Vogëlushja vështronte e magjepsur pemët e praruara. Ajo shikonte me miliona gjethe ngjyrë ari, të verdha, të kuqe, të verdha në të çelët, të verdha në të errët, të kuqe në të çelët, të kuqe në të errët.

Eci tërë ditën në pyllin e artë, duke luajtur me gjethet, kërpudhat dhe ketrat. Dhe aq fort e përfshiu ngazëllimi, sa i harroi shtatë kukullat, tridhjetë kukullat, treqind e gjashtëdhjetë e pesë kukullat.

Vajzës, çdo gjethe i dukej më e bukur se tërë kukullat e botës.

ojmë

Fjalë të reja Shëno me kuptimin e saktë të fjalëve dhe të shprehjeve. vjeshtë e artë: në stinën e vjeshtës, mjedisi merr ngjyrë të verdhë ari; në stinën e vjeshtës, mjedisi merr ngjyrë të gjelbër. e magjepsur: e frikësuar; e mrekulluar. pemët e praruara: pemë në ngjyrë gri; pemë në ngjyrë ari. ngazëllimi: gëzimi i madh; hutimi.

Xhani Rodari

LEXOJ DHE KUPTOJ Shëno me ose me .

Vajza jetonte në një fshat të vogël e të bukur.

Ajo s’e kishte parë asnjëherë vjeshtën e artë.

Vajza jetonte në një qytet ku kishte pak pemë.

Ajo nuk donte të shkonte në park me babin.

Vajza donte të shkonte atje ku vjeshta ishte e artë, për të marrë ar.

Ajo ëndërronte të blinte shumë kukulla me arin që do të mblidhte.

Babai e çoi në pyllin e artë.

Vajza mblodhi arin e vjeshtës dhe bleu shumë kukulla me të.

Vajza u mrekullua nga natyra, aq sa i harroi kukullat.

VEPRIMTARI

REFLEKTOJ

Përgatitni një kolazh Pse mendonte vajza që mund të blinte shumë kukulla, me gjethe vjeshte. nëse shkonte atje ku ishte vjeshta e artë?

Po për ty, a është e artë vjeshta? Pse? A ke ecur ndonjëherë në një park të mbuluar me gjethe vjeshte? Si je ndier?

SHKRUAJ Shkruaj disa nga karakteristikat e stinës së vjeshtës.

75

Shkruajmë

PËRSHKRUAJMË NATYRËN NË STINË TË NDRYSHME 1 Shiko me vëmendje ilustrimet dhe shëno detajet e secilit prej tyre.

Fjalë ndihmëse: lulëzon, gjelbëron, dallëndyshe, fllad i lehtë.

Fjalë ndihmëse: plazh, bën vapë, ditë e gjatë, pushime.

Fjalë j ndihmëse: e artë, erë, shi, fillon shkolla.

Fjalë ndihmëse: ftohtë, ditë e shkurtër, bardhësi, festa.

2 Përshkruaj natyrën në secilën figurë. Përdor fjalët ndihmëse dhe ato që

shënove përbri secilit ilustrim.

3 Përshkruaj stinën që të pëlqen më shumë.

76

Lex

ojmë

DY PESHKATARË Mes shkëmbinjve ujorë po rrinin dy peshkatarë. Njëri ishte plak, në kokë mbante një kapelë kashte. Fytyrën e kishte buçkane: faqet dhe buzët ia mbulonin qimet e holla të bardha; sytë i kishte të fryrë, hundën të kuqe dhe duart të rreshkura nga dielli.

Hodhi në det, larg, një kallam peshkimi dhe rrinte ulur mbi një shkëmb, me këmbët që i vareshin mbi ujin gjelbërosh.

Pas shpinës së tij, me bërrylin mbështetur pas një guri, rrinte një djalosh me fytyrën e nxirë nga dielli dhe sytë e zinj, i zhdërvjellët e trupin si lastar. Mbante një beretë të kuqe dhe pantallona ngjyrë qielli të përveshura deri në gju. I përqendruar, këqyrte detin atje tutje, ku luhateshin shiritat e vegjël të errët të barkës së peshkimit.

Diku larg, mbrapa tyre, mezi shquhej një velë e bardhë e palëvizshme, që u tret në ajrin e nxehtë si një re.

Fjalë të reja duar të rreshkura – duar të nxira fort nga dielli. i zhdërvjellët – i shkathët. lastar – degë e njomë, e gjatë, e hollë dhe e drejtë. këqyrte – shikonte me vëmendje. luhateshin – lëkundeshin sa andej-këtej.

LEXOJ DHE KUPTOJ Ku ndodheshin dy peshkatarët?

Pse po qëndronin midis shkëmbinjve ujorë?

Në cilën stinë kishin dalë të peshkonin?

Nga e kupton këtë?

Ku ndryshonin ata nga njëri-tjetri?

SHKRUAJ Përfytyro bisedën midis dy peshkatarëve dhe plotëso dialogët me fjalitë e duhura.

77

Dëgjojmë

NJË DITË NË STADIUM 1 Dëgjo pjesën e parë të tregimit, duke mbajtur shënime për çështjet kryesore.

Visit i pëlqen shumë futbolli. Sa herë që shokët luajnë futboll, ai merr pjesë në lojë. Visi e ka qejf pozicionin e sulmuesit, por luan edhe në pozicione të tjera. Gjithnjë zbavitet pa masë.

Ai shikon pothuajse çdo ndeshje që transmetohet në televizor. Megjithatë, dëshira e tij më e madhe është të shkojë në stadium për të parë një ndeshje.

Përgjigju pyetjeve: Cili është personazhi kryesor në këtë tregim? Çfarë i pëlqen atij?

Cila ishte dëshira e tij më e madhe?

A mendon se ai do ta realizojë këtë dëshirë? Pse mendon kështu?

2 Dëgjo pjesën e dytë të tregimit, duke veçuar detaje nga teksti.

Duke ditur dëshirën e tij, babai i bëri një dhuratë. Ai gjeti bileta për ndeshjen Tirana-Partizani. Të dy shkuan në stadium.

Ndeshja filloi. Stadiumi ishte plot me njerëz që thërrisnin me të madhe.

Gjysma e njerëzve thërriste: “Tirona, Tirona!”. Gjysma tjetër thërriste: “Partizani, Partizani!”. Edhe Visi thirri: “Tirona, Tirona!” kur skuadra e Tiranës bëri një aksion të bukur dhe shënoi një gol. Por ai thirri t dhe “Partizani, Partizani!” kur skuadra e Partizan bëri të njëjtën gjë.

Partizanit

78

Dëg

j o jm ë

Përgjigju pyetjeve: Ç’dhuratë i bëri babai Visit?

Cilat skuadra luanin?

Si silleshin njerëzit në stadium?

Po Visi, për cilën skuadër brohoriste?

Si u ndie ai në stadium? Pse? S 3 D pjesën e fundit të tregimit.

Dëgjo ë j p

kundërshtare grindeshin, Tifozët e skuadrave sku ndërsa Visi e shijoi ndeshjen, e cila në fund doli barazim. Të gjithë mbetën keq, sepse as tifozët e Tiranës nuk dolën të fituar dhe as ata të Partizanit.

Vetëm Visi ndihej i kënaqur. Ishte zbavitur së tepërmi, sepse atij i pëlqente loja e futbollit.

Përgjigju pyetjeve: Si përfundoi ndeshja? Si u ndie Visi për këtë?

Diskuto me shokët për ndryshimet mes Visit dhe tifozëve të tjerë në stadium.

Trego ngjarjen duke u mbështetur në këto fjali: • Dëshira më e madhe e Visit është të shikojë një ndeshje futbolli në stadium.

• Visi brohoriste në stadium për çdo aksion të bukur të secilës skuadër.

• Edhe pse ndeshja doli barazim, Visi u kënaq shumë.

4 Ndërto një mbyllje tjetër për këtë histori, duke diskutuar në grupe dyshe.

5 Luani në role tregimin që dëgjuat.

6 Po ti, a ke një dëshirë të madhe? ? Cila është

ajo?

7 Ke shkuar ndonjëherë në stadium?

Cilën ndeshje ke parë?

8 Fitoi apo humbi skuadra jote

e preferuar? Si u ndjeve? Si u solle?

Plotëso faqen 21 të “Fletores së punës”.

79

Lexoj më

NJË MIK DRAGUA Ishte ora për të ngrënë zemrën. Pieri dhe shoku i tij i ri zbritën në kuzhinë.

– Ç’pret? Hape sobën! – thirri dragoi i vogël. – Po më grin aq fort uria, sa më janë errur sytë.

Dragoi i vogël kërciti gjuhën pas qiellze dhe u ushqye me zjarr, si të gjithë dragonjtë e tjerë. Atë s’e mbante vendi dhe tundte bishtin nga kënaqësia e madhe.

– Ke dëshirë ta provosh pak? – e pyeti Pierin.

– Njerëzit nuk hanë zjarr! – qeshi Pieri.

– Po çfarë të pëlqen ty? – deshi të dinte dragoi i vogël.

– Çokollata, – tha Pieri.

– Ke dëshirë ta provosh një copë?

Dragoi i vogël bëri jo me kokë.

– Dragonjtë hanë vetëm zjarr! – dhe ndërkaq i mori erë. – Vetëm se paska aromë të mirë! A mund të hedhësh një copëz të vogël në zjarr?

– Prishur mos qoftë!

Pieri hapi sobën dhe hodhi dy copa të vogla çokollate mes flakës.

– Mmmm, – lëpiu buzët nga kënaqësia dragoi i vogël. – Mmmm! E mirë! Kurrë s’kisha ngrënë zjarr me çokollatë!

Irina Korshunov

80

Lex

ojmë

Fjalë dhe shprehje të reja për të ngrënë zemrën – për të ngrënë vaktin midis drekës dhe darkës. më grin aq fort uria – më ka marrë aq shumë uria. më janë errur sytë – nuk shoh, sepse nuk kam fuqi. kërciti gjuhën pas qiellze – përplasi me zhurmë gjuhën te qiellza. prishur mos qoftë – nuk po ta prish qejfin.

LEXOJ DHE KUPTOJ Shëno me dhe .

Pieri dhe shoku i tij, dragoi, zbritën në kuzhinë për të ngrënë darkë.

Dragoi ishte aq i uritur, sa iu errësuan sytë.

Dragoi tundte bishtin nga kënaqësia që hëngri fruta për zemër.

Pieri donte të provonte zjarrin.

Dragoit i pëlqeu aroma e çokollatës.

Pieri hodhi dy copa çokollatë në mes të flakës për dragoin.

Vështro ilustrimet dhe poshtë secilit prej tyre shëno se ç’pjesë të tregimit paraqet: hyrjen, zhvillimin apo mbylljen.

REFLEKTOJ Trego pjesën duke u mbështetur në ilustrimet e mësipërme.

SHKRUAJ Shkruaj nga një fjali për çdo ilustrim.

81

Shkruajmë

NJË MIK I VEÇANTË 1 Shiko fotografinë dhe diskuto me

shokët rreth saj.

2 Plotëso tekstin me fjalët ndihmëse.

një merimangë, një kostum kuq e blu, e shndërroi, një mik të veçantë, karakteristikat, ndërtesat e larta, kërcime, duart dhe këmbët e tij, “Spiderman”, gjithmonë.

Fjalë ndihmëse:

Njeriu-merimangë ose , është historia e një djali, e Piterit, që e pickoi e bombarduar me rreze radioaktive. Ajo në një njeri me e një merimange, pra, në Njeriun-merimangë që ne të gjithë njohim. Ai vishet me me vija të zeza në formën e rrjetës së merimangës.

Njeriu-merimangë mund të kryejë të rrezikshme dhe të pamundura për njerëzit. mund të ngjiten në çdo sipërfaqe. Kjo është arsyeja pse ai ngjitet në pa problem.

Pra, ai ka fituar fuqi të mëdha, të cilat i përdor kundër keqbërësve. Domethënë, në të mirë të njerëzve që e konsiderojnë dhe të dashur.

3 Përgjigju me shkrim pyetjeve të mëposhtme.

Si e ka emrin e vërtetë Njeriu-merimangë?

Nga se u shndërrua Piteri në Njeriun-merimangë?

Përshkruaj veshjen e Njeriut-merimangë. Çfarë veprimesh mund të kryejë Njeriu-merimangë?

Për çfarë ka vendosur ai t’i përdorë fuqitë e fituara?

4 Cilat nga karakteristikat e Njeriut-merimangë do të dëshiroje të kishe? Pse? 5 Çfarë do t’i kërkoje Njeriut-merimangë, nëse do të bisedoje me të?

6 Përshkruaj personazhin tënd të preferuar.

Plotëso faqen 12 të “Fletores së punës”.

82

2

PËRRALLA, FABULA, MITE, LEGJENDA, HISTORI

83

Lexoj më

FESTA E PRANVERËS Një ditë prej ditësh, Derrkuci e pyeti arushin Uini Puh: − A e di se çfarë dite është sot?

Arushi po përpiqej të gjente një përgjigje, por zhurma e një kërcimi e ndërpreu. − A nuk ju duket një ditë e lumtur dhe e bukur? – thirri Tigri, ndërsa hidhej dhe përdridhej. − Po, ashtu është, − tha Derrkuci. – E po, është dita e parë e pranverës! − Unë mendoj të organizojmë një festë për ditën e parë të pranverës! – tha Uini Puh. – Një festë me shumë mjaltë! − Edhe me shumë lojëra e kërcime! – thirri Tigri. − Do të ftojmë edhe Kristofer Robin, − shtoi Derrkuci. − Mendim i shkëlqyer! – tha Lepuri kur miqtë e tij i shfaqën idenë e një feste. – Veçse, duhet të ndajmë detyrat.

Të gjithë u mblodhën në kopshtin e Lepurit për t’u organizuar për Festën e Pranverës. −

Festimet do të fillojnë në orën tre, te Gjashtë Pishat, − tha Lepuri.

Arushi Puh dhe të tjerët tjer brohoritën nga gëzimi. − Mbani qetës qetësi! – vazhdoi Lepuri. – Po ju lexoj listën e gjërave që du duhet të sjellë secili. − Derrkuc, ti do të sjellësh stika pishash dhe... lëng frutash. Tigër, ti do të na gjesh d z zbukurime, − vazhdoi ai udhëzimet.

VEPRIMTARI Thurni kurora me lule pranvere.

84

Lex

ojmë

− Buf, ti do të na sjellësh një balonë fluturuese. − Gomar, ti do të na sjellësh tullumbacet e festës. − Unë do të sjell mbulesën e tavolinës, − tha Lepuri, − ndërsa ti, Puh, sill Kristofer Robin.

Mirëpo të gjithë ishin shumë të zënë, duke kërcyer lart e poshtë dhe duke folur rreth festës. − Festë! Festë! Ne do të bëjmë një festë! – këndonin ata, pa e pasur mendjen te fjalët e Lepurit.

Kur secili prej tyre arriti në banesën e vet, nuk po e mbante mend se çfarë duhej të sillte në festë.

“Një orë... apo një top? Një mbulesë tavoline!” Pikërisht fjalinë e fundit kujtoi secili prej tyre.

Rrugës për te Gjashtë Pishat, Puhu, që kishte me vete mbulesën me katrorë të bardhë e të verdhë, takoi Derrkucin. − Sa gjë e çuditshme! – tha Puhu. – Lepuri na paska kërkuar të dyve nga një mbulesë tavoline. − Ndoshta ngaqë do të jetë festë e madhe, − u përgjigj Derrkuci.

Kur arritën te Gjashtë Pishat, Puhu dhe miqtë e tij e kuptuan se diçka nuk shkonte. Në tokë ishin shtruar katër mbulesa tavoline, por s’kishte as ushqime, as zbukurime! Dhe nuk ishte aty as Kristofer Robi.

Pikërisht në atë kohë, Kristofer Robi po ecte aty pranë. U çudit kur pa miqtë e tij të ulur rreth katër mbulesave. Edhe Uini e Derrkuci mbanin

85

Lexoj më në duar nga një mbulesë të tillë. Lepuri qëndronte i heshtur, me listën në dorë. − Aha, − tha Kristofer Robi. – Mendoj se e kuptova ku qëndron puna.

Asnjëri nuk e ka dëgjuar Lepurin. Nëse askush nuk dëgjon, gjithçka ngatërrohet.

Kristofer Robi u kthye nga Lepuri. − Lexoje edhe një herë listën tënde dhe kësaj radhe secili nga ju të dëgjojë me kujdes.

Të gjithë u kthyen edhe një herë në shtëpitë e tyre, përveç Kristofer Robit, Lepurit dhe Puhut. Kësaj here, meqë kishin dëgjuar mirë, secili solli gjënë e duhur. Festa e pranverës doli e shkëlqyer!

Alan Aleksandër Miln

LEXOJ DHE KUPTOJ Kafshët e pyllit do të festonin: ardhjen e pranverës; ndërrimin e viteve; ditëlindjen e Derrkucit.

Ato u mblodhën për të ndarë detyrat: në kopshtin e Lepurit; në kopshtin e Derrkucit; në kopshtin e Arushit.

Kur Lepuri lexoi listën: të gjithë dëgjuan me kujdes; vetëm Tigri dëgjoi; asnjëri nuk dëgjoi.

Kafshët kishin sjellë: një mbulesë tavoline; gjashtë mbulesa tavoline; tri mbulesa tavoline.

Kur pa se të gjithë kishin sjellë mbulesa tavoline, Lepuri: u mërzit; lexoi përsëri listën; e prishi festën.

Festa doli e shkëlqyer: sepse erdhën edhe kafshë të tjera; sepse secili solli gjënë e duhur; hur; sepse erdhi edhe Kristofer Robi.

REFLEKTOJ Si e kupton shprehjen: “Nëse askush nuk dëgjon, gjithçka ngatërrohet”? ohet”?

Po ty, a të ka ndodhur të ngatërrosh ndonjë porosi ngaqë nuk ke dëgjuar ëgjuar me vëmendje?

SHKRUAJ Lidh me shigjetë emrat e kafshëve me porositë përkatëse.

Arushi Uini Puh balonë fluturuese Gomari tullumbace Tigri zbukurimet e festës Derrkuci mbulesë tavoline Lepuri Kristofer Robi Bufi stika pishash dhe lëng frutash

86

Flasim

DITA E VERËS Dita e Verës është një festë me origjinë të lashtë. Festimi kryhet në nderim të natyrës së bukur dhe të bimësisë.

1 Shihni fotografitë dhe diskutoni në grupe rreth tyre, duke iu përgjigjur

pyetjeve: Si duken qytetet? Pse rrugët e tyre janë mbushur plot me njerëz?

Si janë veshur fëmijët? Çfarë po festohet? Nga e kuptoni këtë?

Cila është ëmbëlsira tradicionale e kësaj feste? Tregoni ç’dini për të.

2

Joni dhe motra e tij e nisin ritualin e Ditës së Verës në mbrëmjen para festës. Çdo vit ata shkojnë te gjyshja në fshat dhe, sipas porosisë së saj, futin në shtëpi një tufë të vogël bari të njomë bashkë me rrënjët dhe dheun. Gjyshja iu vendos verore në kyçin e dorës dhe, pas kësaj, ata shkojnë në sheshin e fshatit për t’u bashkuar me njerëzit e tjerë që ndezin zjarre festive. Të rriturit bisedojnë dhe bëjnë shaka me njëri-tjetrin, kurse të vegjlit luajnë duke i ardhur zjarrit rrotull.

Do të të pëlqente të ishe pjesë e këtyre festimeve në fshat?

Si mendon, pse festohet ndryshe në qytet?

3 Çdo krahinë e vendit tonë ka ritualin e saj të lashtë për

ta festuar 14 Marsin. Përshkruaj si festohet ai në qytetin ose fshatin tënd.

87

Lexojmë

QENI DHE GUASKAT Na ishte njëherë një qen grykës rykës vezësh. Një ditë, ai pa një pirg të madh me guaska të bardha ardha në një shportë. shpo ortë.

“Do të shqepem së ngrëni sot!” − mendoi, duke kujtuar se ato ishin vezë.

E hapi sa e shqeu gojën dhe e përlau guaskën tur. Pas pak më të madhe me një të gëlltitur. ndjeu një rëndim të madh dhe një omak. dhembje shumë të fortë në stomak. lëriti, − Mirë të më bëhet, − ulëriti, duke e kuptuar gabimin e vet. − Si munda të mendoj se çdo gjë që ka një lëvozhgë, është vezë?! opi Ezopi

Fjalë të reja grykës – njeri që ha shumë. pirg – grumbull gjërash njëra mbi tjetrën.

LEXOJ DHE KUPTOJ Qeni ishte grykës:

çokollatash;

Ai pa në shportë një pirg: Ai ngatërroi guaskat: Qeni gëlltiti:

me vezë;

me gurë;

me gurë të bardhë.

me çokollata.

guaskën më të vogël.

të kokës;

pse i dhembte koka;

pulash.

me guaska;

me vezë;

guaskën më të madhe;

Ai ndjeu dhembje të fortë: Qeni kuptoi:

vezësh;

të barkut;

të këmbës.

pse i dhembte barku.

REFLEKTOJ Po ty, a të ka ndodhur të ngatërrosh ushqimin e preferuar me diçka tjetër?

Mësimi që nxjerrim nga kjo fabul është: SHKRUAJ Asgjë nuk është ashtu siç duket.

Shkruaj dy këshilla për qenin grykës.

Kush gabon, pëson.

Beso dhe kontrollo.

Të tria bashkë.

Plotëso faqen 22 të “Fletores së punës”.

88

Njo

huri për gjuhën

NJOHURI TË PËRGJITHSHME PËR EMRIN NJERI vajzë

KAFSHË maçok

VEND lumë

EJONA

TOKU

DRINI

Kujtoj Emra janë fjalët që tregojnë njerëz, kafshë, sende, vende, ndjenja, dukuri etj.

Emrat janë të përgjithshëm (vajzë, maçok, lumë) kur tregojnë njerëz, kafshë, sende, vende etj. të përveçëm (Ejona, Toku, Drin) kur tregojnë emrat e veçantë që u vëmë njerëzve, kafshëve, sendeve dhe vendeve për t’i dalluar nga të tjerët. Këta emra shkruhen gjithnjë me shkronjë të madhe.

1 Nënvizo me ngjyrë të kuqe emrat e përgjithshëm dhe me ngjyrë blu emrat

e përveçëm.

Një avion fluturonte mbi detin Jon. Kam shkuar në Gjilan me kushërinjtë e mi, Ilarian dhe Valonin.

Erza është ulur në divan bashkë me qenin e saj, Jargo.

Personazhi që më pëlqen më shumë, është Hirushja.

2 Shkruaj nga 5 emra të përveçëm pranë emrave të përgjithshëm, sipas

modelit të dhënë.

Prizreni Shok/shoqe: Endri Qen: Lesi Skuadër futbolli: Vëllaznimi Lumë: Drini Qytet:

3 Gjej në fjalitë e mëposhtme emrat që janë shkruar gabim. Shkruaji përsëri

fjalitë duke i ndrequr gabimet.

Unë kam bërë një lojë me lepurushin moku.

Mësuesja na njoftoi se nesër do të shkojmë me autobus në rahovec.

Më shumë u gëzuan Blerta, valoni, dreni.

Në prizren kalon lumi lumbardh.

Plotëso faqen 23 të “Fletores së punës”.

89

Lexoj më

GABIMI I TRAKA-TRUKUT Na ishte një kukull që quhej Traka-Truk. Ajo jetonte në një dyqan. Aty jetonte edhe një karrocë e vogël me katër rrota, që quhej Ush-pa-kalë.

E dini sa e donin njëra-tjetrën? Shumë, shumë! Kur shitësi shkonte në shtëpi për të fjetur, karroca e merrte Traka-Trukun dhe e shëtiste nëpër dyqan.

Traka-Truku kënaqej e thërriste: “Urra, urra! Hapuni, hapuni, se ju shtypi karroca Ush-pa-kalë!”.

Kështu kaluan shumë kohë. Njëherë shitësi solli në dyqan disa tullumbace ngjyra-ngjyra. I vendosi në një raft pranë kukullës Traka-Truk dhe karrocës Ush-pa-kalë. TrakaTrukut nuk i pëlqyen fare ato copa llastiku si trasta bosh. Mirëpo, ç’na ndodhi një ditë? Një fëmijë bleu një tullumbace dhe e fryu pikërisht aty, në dyqan. − Uaaa, sa e bukur u bëka tullumbacja kur fryhet!

– tha Traka-Truku. − Vërtet, shumë e bukur u bëka, − tha edhe karroca.

Kaq deshi Traka-Truku. U nda nga karroca dhe zuri shoqëri me tullumbacen Bojë Qielli. − Lozim bashkë, Traka-Truk? Ti hip në shpinën time dhe unë të vrapoj, − i tha karroca. − Jo, jo, unë do të fluturoj në qiell me tullumbacen...

Ti ecën vetëm në tokë, si breshkat, − i tha Traka-Truku, pastaj iu kthye tullumbaces: − Po të të fryj, do të më ngjitësh në qiell? − Ëhë, − ia ktheu tullumbacja.

Karrocës Ush-pa-kalë i erdhi për të qarë që TrakaTruku po largohej, po ç’të bënte?

Ditën tjetër, Traka-Truku fryu tullumbacen që quhej Bojë Qielli. − Kapu fort pas meje! – i tha ajo.

Ashtu bëri Traka-Truku. Tullumbacja doli nga dritarja e dyqanit dhe u ngjit lart, drejt qiellit.

Ngjitu e ngjitu, arriti te retë e bardha.

Traka-Truku thërriste e kënaqur:

90

Lex

ojmë

− Urra! Urra! Sa bukur qenka këtu! Kurse atje poshtë, ku ka mbetur karroca Ush-pa-kalë, nuk është hiç bukur...

Fryu pak erë dhe e përzuri tutje tullumbacen atje ku dielli përvëlonte. − Bubuuu, ç’na gjeti! – tha tullumbacja dhe plasi nga të nxehtët. Tani Traka-Truku s’kishte ku të mbahej më dhe po rrokullisej poshtë, drejt tokës.

Rrokullisej e bërtiste e lebetitur. − Oleleeee! Oboboo! Ç’na bëre moj tullumbace! Oh, oh, do të bëhem copa-copa!

Nga frika i ra të fikët dhe nuk e ndjeu fare kur ra në një gropë me llucë.

Kur u përmend, karroca Ush-pa-kalë po e shpinte te doktori i dyqanit...

Karroca ndjeu t’i njomej shpina. Ajo e kuptoi: kukulla Traka-Truk po qante nga turpi. Ajo i pëshpëriti karrocës Ush-pa-kalë te veshi: − Më fal! Ti je shoqe shumë e mirë, Fjalë të reja kurse unë...

Karroca Ush-pa-kalë ecte drejt dyqanit trastë − çantë e madhe që shërben për e gëzuar, sepse kishte shpëtuar shoqen të marrë me vete sende të ndryshme. nga rreziku. përvëlon – është shumë i nxehtë. i lebetitur – i tmerruar.

Skënder Hasko

LEXOJ DHE KUPTOJ Renditi fjalitë përmbledhëse të mëposhtme sipas radhës së kryerjes së veprimeve (vendos numrat nga 1-9).

Karroca nuk i mbajti inat kukullës, por e çoi te mjeku.

Karroca Ush-pa-kalë e shëtiste çdo natë kukullën nëpër dyqan.

Shitësi solli në dyqan disa tullumbace ngjyra-ngjyra.

Tullumbacja plasi dhe kukulla po rrokullisej e trembur drejt tokës.

Kukulla i kërkoi falje për sjelljen e saj, karrocës Ush-pa-kalë.

Kukulla Traka-Truk dhe karroca Ush-pa-kalë jetonin në një dyqan.

Kukulla u nda nga karroca dhe zuri shoqëri me tullumbacen që quhej Bojë Qielli.

Duke shëtitur nëpër qiell, ato iu afruan diellit.

Traka-Truku vendosi të largohej nga dyqani bashkë me Bojë Qiellin.

Trego përmbajtjen e pjesës, duke u mbështetur në fjalitë përmbledhëse.

REFLEKTOJ Po ti, a mërzitesh ndonjëherë me shokun ose shoqen tënde? Përse? Na trego si sillesh në këto raste.

SHKRUAJ Nga kjo pjesë mësojmë: Shoku i mirë njihet në ditë të vështira.

Bëj shokë të rinj, por të vjetrit mos i harro.

Të dyja bashkë.

91

Njohuri për gjuhë

n

EMRAT KONKRETË DHE EMRAT ABSTRAKTË Çfarë tregojnë emrat e nënvizuar?

Mësuesja ecte me shpejtësi për në shtëpi. Kënga 'lj;ȩljc turw] u1 ] tr wlj rX1] s U)` U t) X16@ss . Ata 'lj;ȩlj r ' strt X1`;lj 6ljt wljXr u1 u X1`Ur.

Emrat, si: mësuesja, shkolla, 'ǀ;Ƞǀ u1 kënga janë emra konkretëI rsr vU 5 ]ȝU ]U )@t urǂ6 wlj ;`tu ] X1@1ljX1 ] vU 6ljX1 ] tur X1 ; tlj ]lj slj6`UljX ] t`1 ]ljX1 ] ulj)5@X1 u1 ] v U wr]ljX1 ; t5lj crd ]r;I Emrat, si: shpejtësi, kënaqësi u1 dashuri janë emra abstraktëI rsr vU 5 ]ȝU ]U )@t urǂ6 wlj t`6 ;`tu ] v U v]@X1 ; tlj ]lj X1wrX c u1 t`6 ;`tu ] crd ]@X1I MBAJ MEND

Emrat konkretë tregojnë: Emrat abstraktë tregojnë: ;@ r@t tu5 t5 )ljdr; w tr ]lj )5 ss kafshë (mace), s`;]`Ur ]5IZ njerëz (nxënës), bimë (lule) etj.; )5ljU wlj UUrt ]Sr v U v]@X1 tljvljU;5 ] X1wrX c vend, ndërtesë, aromë, muzikë, dritë etj.

92

X5 ss5 6 U 6] UrX]r6 ashpërsi, mirësi, mizori etj.; )5ljU wlj t`6 UUrt ]Sr v U v]@X1 tljvljU;5 ] X1wrX c ditë, vit, muaj, festë etj.

Njo

huri për gjuhën

1 ljtcrd@ ; t5lj crdlj ;U ] 6@t6U ]lj u1 ; uȝ crd ;U ] X]U 6]ljI

– Posi, bëri si bëri dhe nga ana e vet ia gjeti emrin. Kaltër! A nuk është emër deti ky? Deti Jon... det i kaltër... Kaltër...

Ah, beteja ende nuk kishte mbaruar. Por kjo pak rëndësi kishte. Çuni, Kaltri, që herë qante, herë shtrëngohej në fytyrë e herë qetësohej, sikur të çlirohej nga ndonjë dhimbje barku, tani zuri të buzëqeshte.

– Oh, shpirti i tezes! – u hodh teze Driola. – A ka më bukur se kur buzëqesh 'ǀ;ȠȨȍ uUr] ]ǀUǀ X1]ǀvrȨ& – Posi, posi! Tezja te mezja e halla te shkalla, – ngriti zërin hallë Majlinda. Bëri sikur ishte e zemëruar kështu. Veçse “zemërimi” nuk i shkonte. Dukej sheshit që bënte shaka, se sytë i shndrisnin dhe zemra i këndonte nga lumturia.

Astrit Bishqemi

2 s@]ljX@ ] sljt ;ljv@X1]; vljU ;U ] `X1]Ur;r] ýI Emri

I përgjithshëm

ȯ vljUc ǂlj;

Konkret

y X]U 6]

3 16U` 5 ]U ;U 6@t6U ]ljI U wr] ; crd ]r; ]lj ǂ' Ulj ]U )@5tlj 6lj] ;U I

uljU]@ '5 sr ; ] I

4 16U` 5 ]U ;U X]U 6]ljI ljUvrw` ]lj v U w XljX1 ; crd ]r; ]lj wlj

]U )@5tlj 6lj] ;U I uljU]@ '5 sr ; ] I

Plotëso faqen 24 të “Fletores së punës”.

93

Dëgjojmë

GJELI DHE DHELPRA 1 Dëgjo pjesën e parë të fabulës. Përgjigju pyetjeve. Parashiko çfarë ndodh

në vijim.

Mbi degën e një shkurreje, mbi qymez, rrinte një gjel që të gjithë e mbanin për shumë mendjemprehtë. Kaloi një dhelpër, që me pamje të pafajshme i tha: − E more vesh? Që sot, ne kafshët do të jetojmë në paqe. Ju gjelat nuk duhet të keni më frikë, sepse ne dhelprat do të jemi si motra për ju. Zbrit që aty, se dua të festoj duke të të dhënë një puthje. Veçse nxito, pasi më duhet ta përhap anembanë lajmin e mirë.

Cilët janë personazhet e kësaj fabule?

Ku qëndronte gjeli? Çfarë i propozoi dhelpra gjelit?

Si mendoni se vazhdon fabula?

Kërko në fjalor për të gjetur kuptimin e fjalëve me të kuqe në tekst.

2 Dëgjo pjesën e dytë të fabulës. Përgjigju

pyetjeve. Parashiko çfarë ndodh në vijim. − Mikja ime, – iu përgjigj gjeli serioz, – jam vërtet i prekur nga lajmet që më sjell dhe të jam shumë mirënjohës.

Madje do të doja që këtij përqafimi t’i bashkohej edhe ai qeni i gjuetisë atje tej. Dhe ndërkohë që ai bashkohet me ne, unë po zbres, kështu që paqja mes nesh do të kurorëzohet më së miri.

94

Dëg

j o jm ë

Si e priti gjeli propozimin e dhelprës?

Pse gjeli donte të thërriste edhe qenin në takimin me dhelprën?

Si mendoni se vazhdon fabula?

3 Dëgjo pjesën e fundit

të fabulës. Përgjigju pyetjeve.

– Shumë të fala të m’i bësh!

– thirri dinakja. – Koha s’pret dhe kam rrugë të gjatë për të bërë, ndoshta po kaloj një herë nesër në mëngjes.

Dhe ashtu nxitimthi ia mbathi vrapit fushës me sa i hanin putrat.

A e pranoi dhelpra propozimin e gjelit?

Si veproi ajo? Pse iku?

A dolën parashikimet tuaja për mbylljen e fabulës? Ku duket në tekst kjo?

4 Si të duket veprimi i dhelprës? Po i gjelit? Pse? 5 Bëj lidhjen e përmbajtjes së tekstit që dëgjove, me një nga fjalët e urta të mëposhtme. Shëno me .

Në rrezik e në nevojë, shoku-shokun ta ndihmojmë.

Kush i bën hile tjetrit, e pëson vetë.

Ujku qimen e ndërron, por zakonin s’e harron.

VEPRIMTARI Luani fabulën në role.

95

Lexoj më

NË BARKUN E ELEFANTIT Ishte ç’na ishte, ishin një elefant dhe një mi. Ata jetonin në një park të madh afrikan. Në atë kohë, elefanti nuk kishte ende feçkë, por vetëm një hundë të vogël.

96

Lex

ojmë

Një ditë, teksa endeshin në park, elefanti pa se frutat dhe lulet e pemëve ishin kafshuar aty-këtu. Pa humbur kohë, ai shkoi te miu dhe i tha: − Ka ardhur koha që të kërkosh një vend tjetër për të jetuar, sepse po shkatërron tërë bukuritë e parkut. − Jo, ti duhet të largohesh, sepse shkel barin, lulet dhe insektet e vogla me thundrat e tua të rënda, − i tha miu.

Elefanti i nxehur në kulm ngriti thundrat për ta zgërlaqur miun. Por kafsha e vogël u tregua më e shpejtë dhe iu kacavar mbi shpinë. Kur pa se nuk kishte ku të fshihej, miu u fut në barkun e elefantit.

Ai nisi të brente aty-këtu brenda barkut të elefantit. − Ah, ah! – bërtiste elefanti, duke u hedhur përpjetë. – Ndihmë!

Tërë kafshët e savanës, me të dëgjuar britmat e elefantit, rendën ta ndihmonin. − Dil jashtë, miush, askush s’do të të bëjë keq, – tha luani. − Mirë thua ti, − iu përgjigj miu, − po nga të dal? − Nga goja, − u përgjigjën njëzëri kafshët. − Nuk dua, − kundërshtoi miu. − Goja e elefantit vjen erë të rëndë. − Dil nga veshët, − thanë kafshët. − Janë shumë të mëdhenj, kam frikë mos humbas, − u përgjigj miu. − Shumë naze paske! Atëherë dil nga hunda, − i propozuan kafshët.

Miushi nisi të ngjitej nga barku deri në hundë, por në një pikë u ndal, sepse hunda ishte shumë e ngushtë.

97

Lexojmë Atëherë kafshët u vunë në rresht: në fillim majmuni, pastaj gjirafa, pastaj luani e krokodili dhe, të gjithë së bashku, e tërhoqën hundën e elefantit me sa fuqi kishin.

Pas orësh të tëra mundimi, u dëgjua një teshtimë e fortë dhe miu doli nga hunda e elefantit, madje fluturoi aq lart në qiell, sa preku retë.

Që nga ajo ditë, elefanti u bë me feçkë. Pra, hunda i mbeti përgjithmonë e gjatë, për t’i kujtuar se me mendjemadhësi dhe arrogancë a rrogancë nuk nuk a arrihet rrihet a asgjë. sgjë A. Ribe

Fjalë të reja për ta zgërlaqur – për ta shtypur. iu kacavar – iu ngjit. bren – ha diçka duke e grirë grimca-grimca. savanë − zonë fushore me bar të lartë dhe me pemë e shkurre të rralla. arrogancë − sjellje përbuzëse dhe mospërfillëse ndaj të tjerëve.

LEXOJ DHE KUPTOJ Renditi fjalitë përmbledhëse të mëposhtme sipas radhës së kryerjes së veprimeve (vendos numrat nga 1-8).

Miu dhe elefanti bënë fjalë.

Të gjitha kafshët e savanës rendën të ndihmonin elefantin.

Njëherë e një kohë, elefanti kishte një hundë të vogël.

Miu hyri në barkun e elefantit.

Kafshët u vendosën në rresht dhe tërhoqën hundën e elefantit.

Që nga ajo ditë, elefantit i mbeti hunda e gjatë.

Miu nuk dilte dot nga hunda, sepse ajo ishte shumë e ngushtë.

Miu fluturoi aq lart në qiell, sa preku retë.

Ngjyros me blu fjalitë përmbledhëse që i takojnë Hyrjes, me të kuqe ato që i takojnë Zhvillimit dhe me të gjelbër ato që i takojnë Mbylljes.

REFLEKTOJ Si e kupton mesazhin: Me mendjemadhësi dhe arrogancë nuk arrihet asgjë? Ç’këshillë do t’i jepje elefantit? Po miut?

SHKRUAJ Shkruaj një mbyllje tjetër për këtë histori.

98

Njo

huri për gjuhën

EMRAT E GJINISË MASHKULLORE DHE EMRAT E GJINISË FEMËRORE djal-i

vajz-a

Kujtoj x Emrat e gjinisë mashkullore mbarojnë me -i ose -u: kalë-kali, breg-bregu etj. x Emrat e gjinisë femërore mbarojnë me -a ose -ja: nënë-nëna, lule-lulja etj.

1 Vendos në tabelën e mëposhtme emrat: koha, frika, errësira, lumi,

këpuca, guximi, bretkosa, babai, pasioni, nëna, gëzimi, motra, vëllai, telefoni, fiku, bregu. emra mashkullorë

emra femërorë

2 Plotëso sipas modelit. (një) breg - bregu (një) shteg (një) lek (një) fik (një) mik -

(një) mal - mali (një) luan (një) pallat (një) krevat (një) top -

(një) mace - macja (një) lule (një) fasule (një) daulle (një) fletore -

(një) klasë - klasa (një) makinë (një) rrugë (një) baltë (një) tavolinë -

3 Shiko figurën dhe shkruaj sa më shumë emra

rreth saj në tabelën e mëposhtme. emra mashkullorë

emra femërorë

4 Shkruaj një tekst rreth figurës, duke përdorur

edhe emrat e tabelës së mësipërme.

Plotëso faqet 25-26 të “Fletores së punës”.

99

Lexoj më

ANA DHE ELSA Shumë e shumë kohë më parë, mbretëria e Arendelit ishte e izoluar nga pjesa tjetër e botës, veçanërisht kështjella, me dyert e dritaret e mbyllura. Kjo donte të thoshte se familja mbretërore, duke më jerë. përfshirë edhe mua, ishte jashtëzakonisht larg nga të gjithë njerëzit e tjerë.

Unë jam Ana, princesha e Arendelit. Ky është një titull i lartë që ë ë tingëllon shumë fisnik, por ja që unë nuk jam personi i duhur për të. Më pëlqen të shëtit me erën që më përkëdhell p ëlqen më më sshumë hu fl okët, e të të mësoj m oja flokët, gjëra të reja. Sa do të dëshiroja q ë ttë ëm ë llejonin ej që më të dilja nga kështjella! Unë u lutem v azhdimish mamasë e babait që ta ndryshojnë këtë vazhdimisht rrregull, regull, p por or marr gjithnjë të njëjtën përgjigje: “Kjo është en nevojshme për sigurinë tënde dhe të Elsës”.

Edhe pse kjo gjë nuk më pëlqen, unë kam besim be te prindërit e mi.

Elsa është motra ime më e madhe. Ajo kurrë E nuk ankohet për rregullën e vendosur, por nuk mendon se, si anëtarë të familjes mbretërore, men ne ne kemi përgjegjësi që janë shumë më të rëndësishme se gjërat e vogla që mund të rën dëshirojmë. dë Kështu është Elsa. Ajo është personi me paraqitjen, p qëndrimin dhe shkëlqimin e një princeshe. Ajo do të bëhet një mbretëreshë e përsosur. Elsa është shumë e përkushtuar ndaj Arendelit, ndaj ne jemi me fat që do të jetë udhëheqësja jonë e ardhshme.

Veçse unë do të dëshiroja që ajo të ishte p pak më shumë e përkushtuar ndaj meje. Sii atëherë kur ishim të vogla dhe luanim a t sshumë me njëra-tjetrën.

Por tani, kjo nuk është më e

100

Lex

ojmë

mundur. Për shkak të detyrave të rëndësishme që ka, asaj nuk i mbetet pothuajse aspak kohë e lirë. Megjithëse kjo gjë s’më gëzon, unë e kuptoj. Uroj që ajo t’ia dalë mbanë me sukses, sepse e dua shumë motrën time.

Rudina Rrapollari

Fjalë të reja i izoluar – i veçuar. siguri – gjendje pa asnjë rrezik a të keqe të papritur. i përkushtuar – njeri që përdor të gjitha fuqitë në shërbim të dikujt ose të diçkaje.

LEXOJ DHE KUPTOJ Familja mbretërore e Arendelit ishte: larg gjithë njerëzve të tjerë;

afër gjithë njerëzve të tjerë.

Princeshë Ana dëshironte: të dilte nga kështjella;

të qëndronte në kështjellë.

Ana respektonte rregullat e prindërve ngaqë: besonte tek ata; kishte frikë prej tyre.

Elsa mendon se përgjegjësitë e familjes mbretërore janë: shumë të rëndësishme; të zakonshme.

Ana e uron Elsën: që t’ua dalë mbanë punëve;

që të ketë më shumë kohë të lirë.

REFLEKTOJ Kë do të doje të kishe shoqe, Anën apo Elsën? Pse? Po ti, a i respekton rregullat që të vendosin prindërit? Pse?

SHKRUAJ

Ana

Elsa

Shkruaj dy të përbashkëta dhe dy ndryshime midis Anës dhe Elsës.

Vizato qytetin e Arendelit.

101

Flasim

UNË E DUA SHUMË MOTRËN 1 Lexoni shënimin e mëposhtëm p që q e ka shkruar vëllai i madh i Jehonës

dhe diskutoni rreth tij.

MOTRËS SIME Gjithnjë bashkë, gjithnjë të bashkuar si të ishim një, por pas një minute kundërshtarë të njëri-tjetrit. Bashkëpunëtorë në çdo gjë, të gatshëm për t’u mbrojtur nga të gjithë dhe nga gjithçka. Edhe kur grindemi me njëri-tjetrin, grindemi me të gjithë forcën e dashurisë që na lidh së bashku. Kënaqem kur më ndihmon sa herë kam nevojë. Sepse e di që ti je më shumë se një shoqe, e di që ti je motra ime... përgjithmonë!

Të dua shumë-shumë, Ivesti, vëllai yt

2 Ç’ Ç’mendim di k ke për ë fj fjalët lët që ë IIvesti ti i k ka shkruar hk motrës t ë së ë tij? P Pse mendon d

kështu?

3 Po ti, a ke motër ose vëlla? Si sillesh me të? A jeni gjithnjë në një mendje

apo ka raste që edhe grindeni? Na trego.

4 Denisi e ndihmon gjithmonë motrën e tij në vizatim, ndërsa ajo

e ndihmon në detyrat e matematikës. Sa herë që bashkëpunojnë, ata marrin vlerësimet maksimale nga mësueset e tyre.

Të ka ndodhur ndonjëherë të kesh ndihmuar për një detyrë shkollore motrën ose vëllanë?

Po motra ose vëllai, të ka ndihmuar të kryesh një detyrë shkollore? Si je ndier pas këtij bashkëpunimi?

5 Si i kuptoni fjalitë e mëposhtme?

Vëllezërit janë degë të së njëjtës pemë.

Motrat janë lule që rriten në të njëjtin kopsht.

Diskutoni rreth tyre.

102

Lex

ojmë

GJEMBAT E IRIQIT Shumë e shumë vite më parë kafshët e pyllit vendosën të zgjidhnin mbretin e tyre. Për të qeverisur do të thirrej kafsha me pamje dhe gëzofin më të bukur.

Luanët, majmunët, arinjtë, lepujt u vunë në garë kush e kush të zbukurohej më shumë. Iriqi i gjorë, që asokohe ia mbulonte trupin një gëzof i thjeshtë, u paraqit me shpinën e mbuluar me degë trëndafilash të lulëzuar. Dhjetë bufat e zgjedhur për të dhënë gjykimin, nuk patën mëdyshje: iriqi do të zgjidhej mbret i pyllit dhe të nesërmen do të kurorëzohej.

Por të nesërmen në mëngjes, iriqit të gjorë i mbetën vetëm gjembat e trëndafilave mbi shpinë, sepse lulet dhe gjethet ishin vyshkur.

Prej asaj dite, iriqi mbeti krejt i mbuluar nga gjembat. Nga turpi për mashtrimin që bëri, ai dilte nga strofulla vetëm natën.

Fjalë të reja për të qeverisur – për të drejtuar veprimtaritë. gëzof − lëkurë me qime të gjata, që mbulon trupin e kafshëve. kurorëzoj – shpall mbret.

LEXOJ DHE KUPTOJ Çfarë kishin vendosur kafshët e pyllit? Çfarë cilësish duhej të plotësonte kafsha që do të qeveriste pyllin?

Si po kujdeseshin kafshët e pyllit për të marrë pjesë në garë?

Po iriqi, si u paraqit në garë?

Cilin vlerësoi juria si kafshën-mbret? Pse? Ç’ndodhi të nesërmen me iriqin?

REFLEKTOJ Krahaso gëzofin e iriqit në fillim dhe në fund të historisë. A të bind shpjegimi për këtë ndryshim? Pse?

SHKRUAJ Shkruaj një mbyllje tjetër për këtë histori.

103

Njohuri për gjuhë

n

EMRAT NË NUMRIN NJËJËS DHE EMRAT NË NUMRIN SHUMËS NUMRI NJËJËS (NJË) nxënësi nxënësja

NUMRI SHUMËS (DISA) nxënësit nxënëset

Kujtoj Emrat janë në numrin njëjës, kur tregojnë një njeri, një kafshë, një send.

Emrat janë në numrin shumës, kur tregojnë dy ose më shumë njerëz, kafshë, sende.

1 Shkruaj Nj në

kur emri është në numrin njëjës dhe Sh kur është në

numrin shumës. vullkan

rrota

lule

pyll

nxënësit

radio

mal

gjysh

bukë

libra

nxënësi

gota

gjarpër

pako

derë

këngët

djem

pallate

çelësa

pema

limoni

uji

bregu

lëngu

2 Shkruaj në numrin shumës emrat e mëposhtëm.

104

luga - lugët

pakoja -

tavolina -

(një) nxënës -

fletorja -

(një) mësues -

pjata -

polici -

pastruesi -

tenxherja -

(një) shëtitore -

fjongoja -

thika -

nxënësja -

shoferi -

bregu -

leku -

lëngu -

Njo

huri për gjuhën

3 Shkruaj sipas modelit emrat e mëposhtëm. (një) ballkon - ballkoni

(disa) ballkone - ballkonet

(një) pako

(disa) pako

(një) laps

(disa) lapsa

(një) flutur

(disa) flutura

(një) shteg

(disa) shtigje

(një) këngë

(disa) këngë

(një) bukë

(disa) bukë

4 Shkruaj fjali duke i përdorur emrat e mëposhtëm në numrin shumës.

qyteti: mali: aeroporti: plazhi: 5 Shkruaj fjali me emrat e dhënë.

nxënës (njëjës) nxënës (shumës) mësues (njëjës) mësues (shumës) 6 Shiko figurën dhe shkruaj sa më

shumë emra rreth saj në tabelë.

Emra në numrin njëjës

Emra në numrin shumës

7 Shkruaj një tekst rreth figurës, duke

përdorur edhe emrat e tabelës së mësipërme.

Plotëso faqet 27-28 të “Fletores së punës”.

105

Lexoj më

KECI I PËRHIMË Na ishte një djalë që quhej Omer dhe që jetonte në bjeshkë. Ai ishte biri i një trimi të madh, me forcën e njëzet burrave bashkë. Omeri u rrit më shpejt se moshatarët e tij. Kur u bë gjashtë vjeç, dukej sikur ishte dymbëdhjetë.

Një ditë Omeri iu lut nënës: − O nënë, edhe unë dua ta kullot tufën e kecave në bjeshkë. Tani u rrita. − Ti je ende i vogël, o bir, kurse bjeshka është e madhe. Kam frikë se tufa do të shpërndahet dhe kecat do të humbasin. − Jo, nënë, mos ki merak. Unë nuk do t’i heq sytë nga tufa.

Omeri e çoi tufën në bjeshkë. Papritur, një kec i përhimë, me veshë të mëdhenj, u shkëput nga tufa. Ai u largua duke kërcyer hop këtu e hop atje. − Obobo, ç’më gjeti! − u shqetësua Omeri. − Ky do të më turpërojë para nënës.

Hiperbola është ajo figurë letrare që ndërtohet mbi bazën e zmadhimit tej mase të qenieve, të sendeve, të vetive, të dukurive etj. Në këtë tekst, shprehja “me forcën e njëzet burrave bashkë” është hiperbolë.

Ai vrapoi pas kecit. E ndoqi deri poshtë bjeshkës, derisa më në fund e kapi.

Në mbrëmje zbriti poshtë me tufën dhe e futi në vathë. − Si e kalove ditën? − e pyeti nëna. − Mirë, nënë, po ai keci i përhimë më ka lodhur boll.

Mezi e futa në tufë. − Kec të përhimë ne nuk kemi! − u çudit nëna.

106

Lex

ojmë

− Po, moj nënë. E di kush është? Ja, ai keci me veshë të mëdhenj. − Kecat i kanë veshët e vegjël, mor bir, − i tha nëna. − Eja, ta shohësh! − iu lut Omeri.

Shkuan te vatha. Omeri ia tregoi me gisht. − Ja tek është!

Nëna pa një lepur të madh që rrinte strukur anës gardhit dhe luante veshët. − Po ky është lepur, mor bir! − thirri nëna. − Si munde ta zësh?! Të pastë nëna! − i tha ajo, duke e përqafuar.

Nëna u bind se Omeri ishte i fortë dhe trim, ashtu sikurse i ati, Muji.

Përshtatje nga “Cikli i Kreshnikëve”

Fjalë të reja bjeshkë – mal i lartë me kullota. i përhimë – që ka ngjyrë si të hirit. vathë − vend i rrethuar me gardh, ku rri bagëtia.

Të pastë nëna! – urim i nënës për fëmijën: paç jetë të gjatë!

LEXOJ DHE KUPTOJ Shëno me ose me .

Omeri ishte një djalë trupvogël.

Ai kishte dëshirë të kujdesej për tufën e kecave në bjeshkë.

Nëna nuk e lejoi të kulloste tufën e kecave.

Në bjeshkë, një kec me veshë të mëdhenj iu shkëput nga tufa.

Omeri, megjithëse u përpoq shumë, nuk e kapi dot kecin e përhimë.

Ai u kthye në shtëpi i lodhur, por krenar që e futi të gjithë tufën në vathë.

Nëna u çudit kur ai i tregoi për kecin me veshë të mëdhenj.

Ajo u gëzua dhe e përkëdheli Omerin.

REFLEKTOJ Pse nëna u bind që Omeri ishte i fortë dhe trim?

Pse e ngatërroi Omeri kecin me lepurin?

SHKRUAJ Shkruaj dy cilësi të Omerit. Nënvizo në tekst fjalët ose fjalitë që mbështesin këto cilësi.

Vizato dhe ngjyros bjeshkën shqiptare.

107

Njohuri për gjuhë

n

TRAJTAT E EMRIT

Djali 6@t]U@ss@r u1lj; lj] ] dentistja.

Një djalë shkoi te një dentiste.

5lj t) u5 ;]lj ]5 UljI

yr wlj X16@r ] u t]rX]5 I

5lj t) u t]rX] ] ]5 U I

EMRA NË TRAJTËN E PASHQUAR

y5@ ] 6 rs X16@r u5 srI

EMRA NË TRAJTËN E SHQUAR

MBAJ MEND

Emrat janë në ]U 5]ljt v X1w` U u1 tlj ]U 5]ljt X1w` U. ťu@ ;ljU ljX1]lj tlj ]U 5]lj ]lj v X1w` U 6`U tregon në mënyrë të pacaktuar t5lj t5 Ur t5lj 6 'X1lj t5lj X tu ]5I (një) laps, (një) shok, (një) mace, (një) vajzë. ťu@ ;ljU ljX1]lj tlj ]U 5]lj ]lj X1w` U 6`U tregon konkretisht një njeri, t5lj 6 'X1lj t5lj X tu ]5I lapsi, shoku, macja, vajza. |u1 ;U ] tlj t`;Urt X1`;ljX 5 tlj tlj ]U 5]lj ]lj v X1w` U u1 tlj ]U 5]lj ]lj X1w` U (disa) lapsa – lapsat; (disa) shokë – shokët; (disa) mace – macet; (disa) vajza – vajzat.

1 ȮU`v@ ;U ] tlj ] sljt ;ljv@X1]; I

shok, laps, shkolla, kinema, pallate, fusha, televizori, lajmet, këngë, këngëtarët, fishekzjarri, rrëmuja, apartament, vajzat, teleshikues, lojtarët, tregime, përrallë, dhelpër, kukullat U 5] v X1w` U numri njëjës numri shumës

108

U 5] X1w` U numri njëjës numri shumës

Njo

huri për gjuhën

2 s@]ljX@ ] sljt Xrv X ;@u sr] ]lj u1ljtljI Numri njëjës ]U 5] v X1w` U ]U 5] X1w` U Et5ljF ǂ t]lj ǂ t] Et5ljF rs ]lj Et5ljF 6 slj (një) shtëpi Et5ljF `UUlj (një) sportist Et5ljF s 5s 6

Numri shumës ]U 5] v X1w` U ]U 5] X1w` U EurX F ǂ t] ǂ t] ]

3 ȱ]1 tlj ]U 5]ljt X1w` U @X ]lj v X1w` U ;U ] ;ljv@X1]lj;I

male

varg

park

dhomë

zog

shesh

guri

duart

miqtë

librat

korbi

dhelpra

Kujdes!

Për të dalluar trajtën e një emri në numrin njëjës, duhet t’i vendosësh para fjalën një: Et5ǀF X16ȨssǀI ǀX vUȨt@t ;Ur ǀX1]ǀ tǀ ]UȨ5]ǀt vȨX1w`ȨUI ǀ UȨX]rt 6`tuǀU] është në trajtën e shquar.

Për të dalluar trajtën e një emri në numrin shumës, përdorim fjalën disa.

4 )5ru1 ;Urt u`1`U vljU ]lj vs@]ljX` U '5 sr]lj ;ljv@X1]; I ljU 6]@

trajtën e tij. e ngrohtë vere. (Fëmijët/Fëmijë) u Ishte një (ditë/dita) . Kishin marrë me vete përgatitën për të bërë një (piknik/pikniku) dhe shumë (ushqimet/ushqime) . shumë (lodrat/lodra iu dha disa (këshilla/këshillat) se (Mësuesja/Mësuese) e klasës nuk u ndie si do të vepronin. Rrugës, një (vajza/vajzë) . (Shoqet/Shoqe) mirë. Ajo u ul pranë një (peme/pemës) 6sȨXǀX r X@ssǀt `5ǀI ȨX vȨ6 ;rt`]ȨX1 Ȩ5@ 'rss@r ]ǀ tur1 5 ;ǀ ;rUǀI të lehtësuar. vazhduam (rrugë/rrugën) 5 16U` 5 ]Ur '5 sr tlj ]lj rs ] ]lj vljUu@UljX1 ;U ]

shahist - numri shumës, trajta e shquar; park - numri njëjës, trajta e pashquar; gjethe - numri shumës, trajta e pashquar. q

Plotëso faqen 29 të “Fletores së punës”.

109

Lexoj më

LIRIA QËNDRON NË MAJË TË SHPATAVE TONA Ditët, javët, muajt kalonin… Ushtria turke kishte pësuar humbje sa për dhjetë vjet luftime. Sulltan Murati dërgoi te Skënderbeu një nga njerëzit e tij më besnikë.

Ai i kërkoi Skënderbeut që të pranonte paqen, me kusht që të paguante një haraç të përvitshëm.

Skënderbeu foli i qetë: − Ti je ushtar i vjetër dhe e di mirë kush i vë kusht tjetrit. Ai që humbet apo ai që fiton? − Ai që fiton, − u detyrua të pohonte turku. − Në këtë rast, fitimtarët jemi ne. Atëherë, me ç’të drejtë ju, të mundurit, kërkoni të na vini kusht neve, fitimtarëve?!... Apo se jeni më të mëdhenj?...

Qofshi shëndoshë!...

Ju e dini mirë se nuk jua kemi frikën, sepse s’ka më të madh se ai që ka të drejtë dhe mbron vendin e tij. Ne këtë liri nuk e kemi fituar as me mëshirë, as me lutje. Liria e kësaj toke qëndron dhe do të qëndrojë në majë të shpatave tona!

Mark Gurakuqi

110

Lex

ojmë

Fjalë të reja paqe − marrëveshje ndërmjet dy shteteve ndërluftuese për të pushuar luftën. sulltan – mbret i Turqisë. haraç − taksë (pagesë), që një shtet i mundur detyrohej t’i paguante shtetit fitues.

LEXOJ DHE KUPTOJ Shëno me ose me .

Ushtria turke kishte fituar luftën.

Sulltan Murati shkoi të takonte Skënderbeun.

Sulltan Murati dërgoi një nga njerëzit e tij më të besuar për të takuar Skënderbeun.

Sulltani kërkoi që t’i vinte kusht Skënderbeut, për të pranuar paqen.

Skënderbeu e pranoi propozimin e sulltanit.

Skënderbeu iu përgjigj me qetësi dhe krenari ushtarit të sulltanit.

Kjo ngjarje ka ndodhur dhjetë vite më parë.

REFLEKTOJ Pse e fituan shqiptarët luftën me turqit?

Diskutoni në grup rreth kuptimit të fjalisë: Liria e kësaj toke qëndron dhe do të qëndrojë në majë të shpatave tona!

Gjej figurën letrare të hiperbolës dhe shpjego kuptimin e saj.

Identifikoni fjalët e autorit, fjalët e Skënderbeut dhe fjalët e të dërguarit të sulltanit.

Ndahuni në grupe treshe dhe interpretoni në role.

VEPRIMTARI Me ndihmën e prindërve, kërkoni dhe gjeni informacione që tregojnë se ku ruhen sot shpata dhe përkrenarja e Skënderbeut.

VEPRIMTARI Vizitoni me mësuesen/in muzeun e Skënderbeut në Krujë.

111

Lexoj më

KËPUCA PREJ ARGJENDI Ishte njëherë një nënë që kishte shtatë fëmijë. Për të shtatë fëmijët duheshin shumë gjëra: shtatë palë veshje, shtatë palë këpucë, shtatë shtretër.

Por nëna e varfër nuk kishte aq shumë gjëra për ta. Kur erdhi dimri, ajo nisi të qepë nga një palë këpucë për të shtatë fëmijët e saj, mirëpo në fund, iu mbaruan penjtë dhe lëkura për njërën nga këpucët e më të voglit të fëmijëve.

Për fat, fëmija i vogël ende nuk kishte filluar të ecte, kështu që nëna mendoi se me një këpucë do t’i mbante njërën këmbë ngrohtë, ndërsa për tjetrën do të mundohej të gjente diçka.

Në mbrëmje, ajo i vendosi të gjitha këpucët pranë portës.

Një yll i vogël kaloi aty pranë dhe i pa këpucët që përtej xhamave të portës. U kënaq duke i parë, pasi ato ishin të reja. Papritur, vuri re se ishte një këpucë më pak. Dhe ishte më e vogla nga këpucët që mungonte.

I shkreti Pal, si do të bënte për të ecur nëpër botë me një këpucë! Mos vallë kishte ndonjë problem në këmbë?

Ylli i vogël u afrua pranë shtratit të Palit, i cili ishte në gjumë të thellë.

Këmbët e tij të bardha kishin dalë pak jashtë mbulesave. Ylli i vogël i pa me kujdes këmbët e vogla të Palit, të cilat dukej sikur i thoshin: “Hë, si të dukemi? Nuk i meritojmë një palë këpucë të bukura për hapat tanë të parë mbi dhé?”

I shkreti yll, edhe ai nuk kishte ndonjë pasuri të madhe, por u kujtua se kishte një rrotëz peri me fije të argjendtë dhe për tërë natën qepi një palë këpucë shumë të bukura për vogëlushin.

112

Lex

ojmë

Nuk mund të përshkruhet ajo ditë feste e agimit që lindi. Sapo u ngrit, Pali pa këpucët.

Ai u çapit deri te dera dhe me këpucët e bukura, që xixëllonin në këmbët e tij, mësoi të ecë.

Mendoni një fëmijë që mëson të ecë me këpucët e bëra nga një yll.

Fjalë të reja pe (penjtë) − fije prej pambuku, leshi, mëndafshi etj., që përdoret për të qepur. gjumë i thellë − gjumë shumë i rëndë, gjatë të cilit nuk dëgjon e nuk ndien asgjë.

LEXOJ DHE KUPTOJ Renditi fjalitë e mëposhtme sipas radhës së kryerjes së veprimeve (vendos numrat nga 1-6).

Kur erdhi dimri, ajo nisi të qepë këpucë për të gjithë fëmijët e saj.

Nëna kishte shtatë fëmijë.

Një yll i vogël vuri re se njërit prej djemve i mungonte një këpucë.

Djali i vogël mbeti me një këpucë, sepse nënës iu mbarua peri për të qepur.

Djali u gëzua aq shumë, sa filloi të ecë me këpucët që xixëllonin.

Ylli qepi këpucë me fije argjendi për djalin e vogël.

Trego përmbajtjen duke u mbështetur në fjalitë përmbledhëse.

REFLEKTOJ Krijo një mbyllje tjetër për këtë përrallë.

SHKRUAJ Ngjyros me të kuqe emrat në numrin njëjës dhe me blu emrat në numrin shumës.

113

Shkruajmë

HYRJE PËRRALLASH Hyrjet e përrallave shënojnë fillimin e historisë. Ato janë të ngjashme me njëra-tjetrën dhe fillojnë me disa shprehje që të gjithë ne i njohim.

Shprehjet më të përdorura janë: Na ishte njëherë... Njëherë e një kohë... Shumë e shumë kohë më parë...

Ishte ç’na ishte... shprehja e fillimit personazhet vendi i zhvillimit të ngjarjes koha e zhvillimit të ngjarjes

hyrja e përrallës

Ishte ç’na ishte, ishin një elefant dhe një mi.

Ata jetonin në një park të madh afrikan.

Në atë kohë, elefanti nuk kishte ende feçkë, por vetëm një hundë të vogël...

1 Plotëso hyrjen e përrallës s së mëpo mëposhtme. h Fjalë ndihmëse: i madh, kockë, na ishte njëherë.

Qenushi dhe kocka një qenush. Duke shëtitur, ai gjeti . Aty pranë po kalonte një qen .

një

2 Shkruaj hyrjen e një përralle që të pëlqen.

3 Shkruaj S një hyrje përralle, duke u mbështetur në modelet e mësipërme dhe

në figurë.

114

Lex

ojmë

HISTORIA E BAJAMES Dimri kishte qenë shumë i ftohtë: dëbora, ngrica dhe era për muaj të tërë kishin zotëruar tokën. Kaloi shkurti, por asnjë lule nuk guxonte të çelte, asnjë gjethe nuk kishte fuqi të hapej.

– Po erdhi era e acartë, morëm fund, – thoshin bimët e strukura në ngrohtësinë e nëntokës.

– Këtu ndihem mirë, – thoshte sythi, duke u dridhur së ftohti në degë.

– Këtë vit do të vazhdojmë të flemë, – përsëritnin lule vjollcat.

Por një pemë që lartësohej mbi një kodrinë tha: – Do ta provoj unë, dhe nëse lulet do të thahen nga acari, s’prish punë, do të nxjerr të tjera.

Dhe një mëngjes, nxori lulen e parë. Nuk bënte edhe aq ftohtë. Fill pas së parës nxori edhe një tjetër, pastaj edhe një tjetër. Shumë shpejt pema shndriti e tëra nga lulet e bardha. Drita e agimit e vështroi pemën dhe, në shenjë mirënjohjeje për guximin, i dha ngjyrat e saj. Petalet e bardha u shndërruan në një rozë të lehtë.

Nga ajo ditë, çdo vit, në të dalë të dimrit pema e bajames mbulohet me lule të bardha në rozë të çelët dhe i lajmëron njerëzit se pranvera është në prag.

F. Lorenzini

LEXOJ DHE KUPTOJ Shëno me ose me .

Dimri kishte qenë shumë i ftohtë, me erë dhe ngricë.

Në fund të shkurtit, të gjitha lulet çelën.

Pemët dhe lulet nuk guxonin të hapnin gjethet dhe sythat e tyre.

Pema e bajames guxoi e para të çelte lulet.

Pema e bajames shndriti nga lulet e bardha.

Drita e diellit i shndërroi lulet e bajames në ngjyrë të kuqe.

Në fillim të pranverës, pema e bajames mbulohej me lule të bardha në rozë të çelët.

Pema e bajames lajmëronte njerëzit për ardhjen e verës.

REFLEKTOJ Po ti, a je guximtar/guximtare? Na trego një rast kur je treguar i/e tillë.

SHKRUAJ Nënvizo me ngjyra të ndryshme hyrjen dhe mbylljen e kësaj historie.

115

Lexoj më

URA E FËMIJËVE

Na ishte një herë një lumë i madh. Në të dyja anët e këtij lumi jetonin dy fshatarë: njëri në anën e djathtë të lumit, tjetri në anën e majtë të tij. Të dy fshatarët ishin të veçuar nga njëri-tjetri. Nuk njiheshin, nuk flisnin.

Një ditë, kur dielli shkëlqente lart në qiell dhe të gjithë ngroheshin nën rrezet e tij, dy fëmijët e vegjël të fshatarëve ishin afruar në anët e lumit. − Sikur të isha rosë dhe të mundja të kaloja në anën tjetër, − fliste me vete njëri. − Sikur të isha peshk dhe të mundja të kaloja në anën tjetër, − murmuriste tjetri.

Kështu, një ditë, kur uji i lumit ishte pakësuar, të dy fëmijët u hodhën në lumë dhe filluan të notonin, gjersa u takuan në mes të tij. Ata nisën të tregojnë historitë e banorëve në të djathtë dhe në të majtë të lumit. Një ditë tjetër, fëmijët u takuan përsëri në mes të lumit.

116

Lex

ojmë

Ata filluan të bëjnë plane. Nisën t’ua tregojnë edhe prindërve të tyre.

Prindërit të entuziazmuar nga bëmat e fëmijëve, që nuk kishin ndodhur e nuk ishin dëgjuar kurrë më parë, menduan të gjejnë një rrugëzgjidhje.

Ata vendosën të bëjnë një urë që të lidhnin dy brigjet e lumit.

Kështu u tha e kështu u bë.

U ndërtua një urë e bukur, si një hark ylberi që del në qiell pas një kohe të keqe.

Fjalë të reja murmuris – flas nën zë. i entuziazmuar – shumë i gëzuar.

VEPRIMTARI

LEXOJ DHE KUPTOJ

Gjeni në internet shprehje të ndryshme për tolerancën. Së bashku me mësuesen, zgjidhni shprehjet më të bukura dhe bëni një poster me to.

Plotëso: Në të dyja anët e lumit jetonin Të dy djemtë e fshatarëve dëshironin Fëmijët u takuan dhe Prindërit e tyre vendosën Trego ngjarjen duke u mbështetur në fjalitë e mësipërme.

REFLEKTOJ Diskutoni në grupe rreth kuptimit të shprehjes: “Ndërtoni ura dhe jo mure për popujt”.

SHKRUAJ Ngjyros me blu emrat në numrin njëjës dhe me të kuqe emrat në numrin shumës.

Kthe në numrin shumës emrat në numrin njëjës.

117

Lexoj më

TREGIMI MË I BUKUR Na ishte njëherë një përrallë, e në përrallë një princeshë e vogël.

Princesha kishte në kokë një kurorë të argjendtë dhe në gisht një unazë të artë. Thesari i saj më i madh ishte fjala. Fjala e saj ishte e ëmbël.

Në këtë përrallë dëshiruan të hynin të gjithë fëmijët e botës.

Prandaj s’ka pasur fëmijë që nuk e dinte përmendësh. Secili prej tyre dëshironte të kishte kurorë të argjendtë mbi kokë, unazë të artë në gisht dhe të qeshte ëmbël.

Mirëpo një ditë ngjau diçka e papritur. Fëmijët nuk deshën të mendojnë më për përrallën. E harruan shumë shpejt. Kush ishte fajtor për këtë?

A thua, fëmijët i hidhëroi princesha e bukur apo thjesht e kishin zili?

Jo, as njëra, as tjetra. Por ndodhi shumë shumë e çuditshme. Në përrallë hynë njerëzit e këqij – kusarët. Ata deshën t’ia merrnin princeshës kurorën e argjendtë dhe unazën e artë.

Atëherë princesha iku prej përrallës.

Në përrallë mbetën kusarët.

Kështu, këtë përrallë e harruan fëmijët, por tregimi për princeshën nuk mori fund.

Ajo doli në breg të detit dhe takoi peshkatarët. Ata ishin njerëz të mirë. I dhanë një ë barkë me margaritarë dhe i thanë të jetonte në mesin e tyre dhe bashkë të shëtisnin në det.

– Ju jeni shumë të mirë. Puna juaj është e ëmbël, rrjetat tuaja janë të dashura, por mua më duhet të shkoj dhe të hyj në

118

Lex

ojmë

përrallën e bukur që e duan të gjithë fëmijët, – tha princesha.

E kështu, e mori barkën me margaritarë dhe u nis nëpër detin e kaltër. Peshkatarët e përshëndetën prej bregut të detit me shami të blerta dhe i uruan lundrim të këndshëm.

Ajo largohej, e prej së largu i shkëlqente kurora e argjendtë dhe unaza e artë. Rrezet që binin mbi të, shndërroheshin në ylbere.

Para se të arrinte në bregun tjetër, princesha dëgjoi një këngë. Ajo ishte kënga e tre vocërrakëve të mirë, që kishin dalë për t’i përzënë kusarët nga përralla dhe për të shpëtuar princeshën. Kur barka iu afrua bregut dhe zbriti princesha e vogël, vocërrakët i këndonin dhe i buzëqeshnin. Ajo zuri të shpërndante margaritarë dhe t’u fliste plot ëmbëlsi.

– Do t’i thërrasim të gjithë vocërrakët e botës!

– Të gjithë do të flasim ëmbël! – thanë fëmijët.

– Dhe do të këndojnë si ju, – shtoi princesha.

– Kjo do të ishte më mirë se në përrallë. Ky do të ishte tregimi më i bukur që është shkruar deri më tash, – buzëqeshën fëmijët.

– Në të do të hyjnë të gjithë, – tha princesha.

– Në tregimin tonë s’kanë për të hyrë as kusarët, as njerëzit e këqij, – shtuan fëmijët.

Dhe kështu, në vend të përrallës, lindi tregimi për tre fëmijët e mirë dhe për princeshën me kurorë të argjendtë dhe me unazë të artë.

Rrahman Dedaj

119

Lexoj më LEXOJ DHE KUPTOJ Renditi fjalitë përmbledhëse sipas radhës së kryerjes së veprimeve (vendos numrat nga 1 deri në 9).

Në përrallë hynë kusarët dhe fëmijët nuk donin të mendonin më për të.

Princesha iku prej përrallës, por tregimi vazhdoi.

Pranë bregut tjetër, princesha dëgjoi këngën e vocërrakëve që do të përzinin kusarët nga përralla.

Na ishte njëherë një princeshë me kurorë të argjendtë dhe me unazë të artë.

Ajo takoi peshkatarët dhe iu tha se do të hynte në përrallën që e donin fëmijët.

Kjo përrallë ishte aq e bukur, saqë të gjithë fëmijët donin të hynin në të.

Kështu lindi tregimi për tre fëmijët e mirë dhe për princeshën me kurorë të argjendtë dhe me unazë të artë.

Me barkën e mbushur me margaritarë që ia dhuruan peshkatarët, princesha u nis për rrugë.

Vocërrakët, princesha dhe të gjithë fëmijët e tjerë do të flasin ëmbël dhe do të hyjnë në tregimin më të bukur.

Ngjyros me blu fjalitë përmbledhëse që i takojnë Hyrjes, me të kuqe ato që i takojnë Zhvillimit dhe me të gjelbër fjalitë që i takojnë Mbylljes.

REFLEKTOJ A do të doje ta kishe shoqe princeshën? Përse?

Pse tregimi që do të bëjë fjalë për vocërrakët, princeshën dhe të gjithë fëmijët e tjerë, do të jetë tregimi më i bukur?

Si të duket mbyllja e kësaj historie?

SHKRUAJ Shkruaj një mbyllje tjetër për këtë histori.

120

Shk

ruajmë

MBYLLJE PËRRALLASH Mbylljet e përrallave shënojnë fundin e historisë. Ne presim me padurim të mësojmë se si përfundojnë përrallat, sepse ato kanë një fund të lumtur. Të gjitha personazhet e mira përfundojnë të lumtur.

Personazhet që bëjnë gabime, i kuptojnë gabimet e tyre. Përrallat kanë dhe një mesazh, mesaz i cili del në fund të historisë.

Kur u përmend, karroca Ush-pa kalë po e shpinte te doktori i dyqanit... Karroca ndjeu t’i njomej shpina. Ajo dokto e kup kuptoi: po qante kukulla Traka-Truk nga turpi. Ajo i pëshpëriti karrocës Ush-pa-kalë te veshi: pëshp −M Më fal! Ti je shoqe shumë e mirë, kurse unë...

Karroca Ush-pa-kalë ecte drejt dyqanit e gëzuar se K kish kishte shpëtuar shoqen nga rreziku.

1 Plotëso mbylljen e përrallës së mëposhtme.

Fjalë ndihmëse: e kishte ngrënë, duke lehur, kockën, qenushi, nuk ishte më.

Qenushi dhe kocka Atëherë

mori me lezet dhe u largua. Dy qentë as që e vunë re. Ata vazhdonin të rrotulloheshin dhe duke i treguar dhëmbët njëri-tjetrit.

Ama kocka për të cilën po ziheshin, mes tyre. Qenushi me kohë e me vakt!

2

Shkruaj mbylljen e një përralle që të pëlqen.

3

Shkruaj vetë një mbyllje përralle, duke u mbështetur në modelet e mësipërme dhe në figurë.

121

Lexoj më

PSE HËNA NUK KA FUSTAN Një ditë Hëna vrapoi te nëna e saj dhe i tha: – Nënë e dashur, ah, sa do të dëshiroja të kisha edhe unë një fustan!

– Vogëlushja ime e shtrenjtë, – e përkëdheli e ëma. – Shkojmë te rrobaqepësi. Ai do të të marrë masën dhe do të të qepë fustanin.

Hëna shkoi te rrobaqepësi. Ai i mori masën dhe e porositi që të dukej pas pesë ditësh. Vrapoi Hëna pas pesë ditësh te rrobaqepësi. Provoi fustanin, por nuk i bënte: i rrinte i ngushtë dhe i shkurtër. Jo, Hëna nuk mund ta vishte atë fustan.

“Do kem gabuar kur kam marrë masën”, – mendoi rrobaqepësi dhe i mori përsëri masën.

– Hënë, eja pas pesë ditësh, – i tha ai.

Vrapon Hëna pas pesë ditësh. Rrobaqepësi i provon fustanin. Ai përsëri nuk i bën Hënës. I rri i ngushtë dhe i shkurtër. Jo, Hëna nuk mund ta vishte atë fustan.

– Eh, siç duket, përsëri kam gabuar, – mori frymë thellë rrobaqepësi.

– Më duhet të prish çdo gjë dhe të filloj nga e para.

Ai iu lut Hënës të mundohej të vinte edhe një herë pas pesë ditësh.

122

Lex

ojmë

Kaluan pesë ditët. E ndryshoi të tërë fustanin rrobaqepësi.

Ja, në qiell, drejt tij rrëshqet Hëna krejt e rrumbullakët. E pa me kujdes rrobaqepësi Hënën dhe u habit: fustani përsëri nuk do t’i vinte për shtat.

Ajo ishte bërë shumë e madhe dhe e rrumbullakët.

Rrobaqepësi kryqëzoi duart dhe i tha: – Jo bijë, jo, nuk mund të të pres fustan. Ti një herë shfaq çerekun e trupit, herën tjetër gjysmën, pastaj tërë trupin. Një herë je e vogël, herën tjetër e madhe. Jo, ty kurrë nuk mund të të marr masën për fustan.

Dhe kështu, Hëna mbeti pa fustan.

Fjalë të reja do të marrë masën – do të matë përmasat e trupit. i vinte për shtat – i bënte.

LEXOJ DHE KUPTOJ Shëno me ose me .

Hëna dëshironte të kishte një fustan.

Nëna propozoi t’ia qepte vetë fustanin Hënës.

Kur Hëna bëri provë fustanin pas pesë ditësh, ai i rrinte i ngushtë dhe i shkurtër.

Rrobaqepësi kishte gabuar në marrjen e masës.

Kur bëri provë fustanin për herë të dytë, ai i rrinte i gjerë dhe i gjatë.

Herën e fundit që shkoi te rrobaqepësi, fustani i rrinte shumë bukur.

Hëna mbeti pa fustan.

REFLEKTOJ Pse Hëna mbeti pa fustan?

Si mund ta zgjidhte ndryshe rrobaqepësi këtë problem?

SHKRUAJ Shkruaj një mbyllje tjetër për këtë përrallë.

VEPRIMTARI Gjeni në internet fotografi të ndryshme me pamjet e hënës. Me fotografitë më të bukura, bëni një album.

123

Njohuri për gjuhë

n

EMRI: USHTRIME PËRMBLEDHËSE 1 Shkruaj në kuti emrat e kafshëve të pyllit, katër emra mra njerëzish nje dhe emrat

e sendeve të paraqitura në figurë.

Emra kafshësh

Emra njerëzish

Emra sendesh

2 Lidh me shigjetë emrat e përgjithshëm me emrat e përveçëm, sipas modelit

të dhënë. festa i Prishtinës

qyteti e Karnavaleve

mali i Sokolit

miku i Dajtit

personazhi i Francës

shteti i Harri Poterit

3 Për emrat e gjinisë mashkullore ngjyros kutitë ku është shkruar M, ndërsa

për emrat e gjinisë femërore ngjyros kutitë ku është shkruar F. M M M M M M

F F F F F F

tema festa mishi kalorësi mjalti kali

M M M M M M

F F F F F F

problemi qyteti motori lulja radioja rruga

M M M M M M

F F F F F F

bari kinemaja kripa dora deti qielli

4 Lidh emrat mashkullorë me emrat femërore sipas modelit të dhënë. vëlla mbret grua buallicë

burrë buall motër mbretëreshë

baba pulë dre mashkull

femër gjel mama drenushë

5 Shkruaj nga një fjali me emrat libër, kinema, duke i përdorur një herë në

numrin njëjës dhe një herë në numrin shumës.

124

Njo

huri për gjuhën

6 Plotëso tabelën sipas shembujve të dhënë.

Gjinia mashkullore Numri njëjës Numri shumës Trajta e Trajta e Trajta e Trajta e pashquar shquar pashquar shquar (një) djalë djali (disa) djemtë djem (një) fik (një) mal (një) breg (një) ballkon (një) pallat

Gjinia femërore Numri njëjës Numri shumës Trajta e Trajta e Trajta e Trajta e pashquar shquar pashquar shquar (një) pulë pula (disa) pulat pula (një) vazo (një) pemë (një) qershi (një) shtëpi (një) lule

7 Nënvizo emrat dhe vendosi në tabelë sipas gjinisë.

– Luajmë lojën e re me top, – foli Xhulia.

– Na pëlqen kjo lojë, – thanë shokët e saj. – Le ta nisim.

– Marrim një top dhe vendosemi të gjithë në një rreth. Leka do të qëndrojë në qendër të rrethit. Nëse Leka prek me top njërin prej nesh, ai del jashtë.

Emra femërorë që mbarojnë me -a ose -ja Emra mashkullorë që mbarojnë me -i ose -u

8 Analizo emrat me ngjyrë blu, sipas modelit të dhënë.

Një ditë gjyshja e çoi Anisën në kopshtin zoologjik. Me vete mori edhe kukullën e saj. Gjethet fëshfërinin nga era. Aty pranë shtrihej një liqen i vogël. Në ujin e liqenit notonin peshqit. Zogjtë cicërinin. Shumë fëmijë ishin mbledhur te luani. Një djalë i hodhi diçka për të ngrënë. Kujdestari i kafshëve e qortoi.

Ai u tha të gjithë fëmijëve që të mos i afroheshin shumë kafazit. gjyshja – emër i përgjithshëm, gjinia femërore, numri njëjës, trajta e shquar.

Plotëso faqet 32-33 të “Fletores së punës”.

125

Lexoj më

TENXHERJA MAGJIKE Na ishte njëherë një grua e varfër, që kishte vetëm një vajzë. Një ditë, vajza mori me vete një copë bukë të zezë dhe shkoi në pyll të mbledhë kërpudha. Në rrëzë të një peme pa një grua shumë të moshuar, me tenxhere në dorë, që i tha: − Oh, e dashur, sa uri që kam! A mund të më japësh pak bukë? − Pse jo, − iu përgjigj vajza. − Merre të gjithën! − Oh, çfarë mirësie, bija ime! − thirri plaka.

Ajo mori copën e bukës, pastaj i tha: − E shoh që je shumë e dashur dhe e mirë. Çfarë të të jap në këmbim të kësaj mirësie? Ja, merre këtë tenxhere dhe, kur të shkosh në shtëpi, vendose mbi tavolinë dhe thuaji: “Tenxhere, moj tenxhere, bluaj dhe ziej!” dhe tenxherja do të bëjë çdo gjë që do dhe sa të duash.

Kur tenxherja të ketë bërë aq punë sa do ti, thuaji: “Tenxhere, mjaft!” dhe tenxherja do të ndalojë. Bëj kujdes dhe mos harro fjalët që të thashë!

Vajza arriti në shtëpi, vendosi tenxheren mbi tavolinë dhe thirri: − Tenxhere moj tenxhere, bluaj dhe ziej!

Dhe tenxherja nisi menjëherë të bluante. Kur vajza thirri: − Tenxhere, ziej! − tenxherja nisi të bënte mëmëligë. Kur vajza i tha: − Tenxhere, mjaft! − ajo ndaloi. Që nga ajo ditë, vajza me nënën e saj nisën të jetojnë mirë. Nuk ishin më të varfra.

Një ditë të bukur, vajza u kthye në pyll për të mbledhur përsëri kërpudha.

Ajo mendoi se mund të takonte edhe plakën e ta falënderonte.

Nënën në shtëpi e mori uria. Mori tenxheren dhe i tha: − Tenxhere, bluaj!

Tenxherja nisi të bluante, por aq shumë, sa filloi të derdhej në fillim mbi tavolinë e më pas në dysheme.

Por gruaja nuk dinte si ta ndalonte, sepse nuk i mbante mend fjalët që thuheshin për të ndaluar tenxheren së bluari.

126

Kështu që mielli nisi të dilte nga dritaret dhe nga dyert, nëpër rrugë dhe nëpër fshat.

Asnjë nuk dinte ta ndalonte. Vajza ende nuk po kthehej nga pylli. Në mbrëmje, kur ajo u kthye dhe pa që nga rruga ç’kishte ndodhur, thirri fort sa u dëgjua në tërë fshatin: − Tenxhere, mjaft! − Dhe tenxherja pushoi. Por mielli kishte mbuluar rrugët dhe fshatin, e për fshatarët ishte fat. Ata nisën nga puna. Duhet të hapnin rrugët nga mielli i derdhur nëpër to.

Kështu, ata hapnin rrugët dhe njëkohësisht mbushnin me miell depot e boshatisura, duke falënderuar vajzën.

LEXOJ DHE KUPTOJ

Fjalë të reja

Shëno me ose me . bluaj − e bëj drithin a diçka Vajza jetonte në pyll me nënën e saj. tjetër miell ose pluhur.

Një ditë, vajza shkoi në pyll të mbledhë kërpudha. ziej − nxeh në një enë ujë ose Vajza takoi një plakë në pyll. një lëng tjetër, derisa të valojë.

Ajo nuk u tregua zemërmirë me plakën. mëmëligë – ushqim i gatuar me Plaka që takoi, i dhuroi një tenxhere magjike. miell misri, ujë dhe gjalpë.

Vajza nuk bëri mirë që e mori tenxheren.

Nëna e vajzës nuk i mbante mend fjalët magjike.

Tenxherja magjike mbushi plot me ushqim hambarët e fshatarëve.

REFLEKTOJ Të pëlqen kjo përrallë? Pse? Po ti, a do të dëshiroje të kishe një tenxhere magjike? Çfarë do t’i kërkoje asaj?

SHKRUAJ Shkruaj fjalët magjike, të cilave do të dëshiroje që tenxherja t’u përgjigjej.

127

Njohuri për gjuhë

n

MBIEMRI Kujtoj

Mbiemrat janë fjalë që tregojnë cilësi të njerëzve, të kafshëve, të sendeve dhe të vendeve.

një djalë i vogël

një vajzë e vogël

një top i kuq

disa topa të kuq

Ashtu si emrat, mbiemrat kanë gjini femërore dhe gjini mashkullore, si dhe numër njëjës dhe numër shumës.

1 Shkruaj në tabelë mbiemrat e mëposhtëm. Përcakto me gjininë dhe numrin e secilit prej tyre.

simpatik, gazmore, bionde, brune, kaçurrele, i gjatë, i shkurtër, zemërgjerë, serioze, i sinqertë, mendjemprehtë, trime, tekanjoz, lozonjare.

Mbiemri

Gjinia F

Numri M

Nj

Sh

simpatik

2 Zëvendëso grupet e fjalëve sipas modelit të dhënë.

fëmijë me edukatë

− fëmijë i edukuar

ujë që mund të pihet

− ujë

gazetë për sportin

– gazetë

shfaqje që të argëton

− shfaqje

djalë me talent

− djalë

ekst.

3 Shëno me në figurë kafshën që përshkruhet në tekst.

Nënvizo me të kuqe fjalët që të ndihmuan ta gjesh.

Në mes të një pylli shumë të dendur, në një shpellë të lagësht e të errët, jetonte një kafshë leshtore. Kishte kokë të madhe dhe prej aty i dilnin sakaq dy këmbë të vogla fare. Gojën e kishte të madhe, sytë kaltëroshë dhe me krahët e gjatë e të hollë që i dilnin nga veshët, kapte miushë të veckël gri. Të tërë trupin e kishte të mbuluar me qime.

128

Plotëso faqen 34 të “Fletores së punës”.

Shk

ruajmë

PËRRALLA 1 Renditi pjesët e përrallës së mëposhtme sipas rrjedhës së zhvillimit të

ngjarjeve (shëno numrat 1-5 para secilës pjesë).

Pula e zezë

Kështu filloi ta ushqejë me bollëk dhe pula majmej nga dita në ditë. d Një ditë prej ditësh, teksa m mendohej, zonja arriti në përfundimin se pula ishte p sshumë e dobët. Ndoshta po të iishte më e majme, do të bënte m më shumë vezë.

Por, kur u fry aq sa mend po plaste nga shëndeti, pula e zezë z nuk bëri më vezë.

Na ishte njëherë një pulë e zezë, që bënte përditë nga një vezë.

Zonja e saj, kur dëgjonte pulën të bënte ka-ka-ka, vraponte për te koteci, ku rrufiste vezën e freskët.

2 Ngjyros hyrjen dhe mbylljen e përrallës.

3 Shkruaj një fjalë të urtë për këtë përrallë.

4 Shkruaj një hyrje tjetër për këtë përrallë.

5 Shkruaj një mbyllje tjetër për këtë përrallë.

6 Krijo dhe shkruaj një përrallë të shkurtër.

Plotëso faqen 30 të “Fletores së punës”.

129

Lexoj më

GJETHJA E PEMËS, ERA DHE RREZET E DIELLIT Një gjethe peme iu lut një ditë erës: − Erë, moj erë! Eja e këputi të gjitha shoqet që kam rreth e rrotull, se më mërzisin! Shushurijnë shumë e më shurdhojnë veshët. Bobo, ç’po heq! S’i duroj dot më! Dua të jem e qetë, e lirshme, e vetme në degë! Eja, pra, eja e këputi! Të lutem! − Mirë, moj e dashur, i këpus, po se mos pendohesh... − Aspak! Ç’është ajo fjalë!

Vuuu-vuuuu, fryu era dhe i këputi të gjitha gjethet e tjera: Kërtap, kërtap! − Ja, − i tha gjethes që donte të rrinte vetëm në degë, – ta bëra qejfin! − Faleminderit, faleminderit! – ia ktheu gjethja e gëzuar dhe u rehatua.

Vërshëlleu prapë era: Vuuu-vuuuu… Dhe fluturoi larg.

Kapërceu fushat. Kapërceu malet…

Të nesërmen, dita gdhiu me qiell të kaltër. Pak e nga pak, lindi një diell i shkëlqyer.

Rrezet e tij përvëluese ranë pingul mbi gjethen, që donte të rrinte vetëm mbi degë. − Obobo, ç’bëni kështu?! − u bërtiti ajo rrezeve e çuditur dhe e trazuar. − Ju po më digjni!

Po më përvëloni!

U çmendët?

130

Lex

ojmë

− Jo, nuk u çmendëm dhe nuk po të djegim, − ia kthyen ato, po ashtu të duket ty, se nuk i ke pranë shoqet e tua, që shushurinin dhe të freskonin.

U tremb dhe u drodh gjethja e pemës që donte të rrinte vetëm në degë.

U pendua dhe thirri në çast erën. − Erë, moj erë, eja e sillmi prapë shoqet e mia, se po digjem, po përvëlohem! Ato shushurinin dhe më freskonin. Eja, të lutem, eja shpejt!

Por era nuk ia sillte dot. Ajo kalonte andej, por e kishte të pamundur t’ia kthente shoqet gjethes.

Ramadan Pasmaçiu

Fjalë të reja shushurijnë – (gjethet) bëjnë një zhurmë të lehtë dhe të vijueshme kur dridhen nga era. gdhiu – zbardhi, nisi të bjerë drita e parë e mëngjesit. ranë pingul − ranë nga lart-poshtë, në vijë të drejtë.

Personifikimi është ajo figurë letrare që krijohet kur i veshim një kafshe, një sendi apo një dukurie natyrore vetitë a tiparet e një njeriu. Personifikimi përdoret shpesh në përralla, fabula.

LEXOJ DHE KUPTOJ Çfarë i kërkoi erës gjethja e pemës?

Pse nuk i donte shoqet e veta?

Si u ndie gjethja e vetme në pemë? Ç’ndodhi të nesërmen, kur lindi dielli?

Po tani, si u ndie gjethja e pemës? Çfarë kërkoi ajo?

VEPRIMTARI Luani pjesën në role.

REFLEKTOJ Çfarë mendimi ke për gjethen e pemës? Çfarë personifikon kon ajo?

Po të ishe ti era, a do t’i kishe këputur gjethet e pemës? Pse? Si të duket mbyllja e kësaj historie?

SHKRUAJ Shkruaj cilësitë e gjethes së pemës. Ngjyros në tekst fjalët ose fjalitë ku tregohen këto cilësi.

Shkruaj një mbyllje tjetër për këtë histori.

131

Lexoj më

MASHA DHE ARIU Na ishin njëherë një gjysh e një gjyshe, që na kishin një mbesë me emrin Masha. Masha ishte një vajzë e vogël, me flokë të verdhë e me sy të gjelbër. Asaj i pëlqente të vishte një fustan ngjyrë trëndafili. Zakonisht, ajo përfundonte në situata zbavitëse.

Një ditë, Mashën e thirrën shoqet për të shkuar në pyll, që të mblidhnin kërpudha dhe manaferra.

– Ju lutem, ju lutem, – u tha Masha gjyshërve, – më lini të shkoj me shoqet në pyll.

Gjyshi vështroi gjyshen dhe më pas i tha: – Shko, por mos u ndaj nga shoqet, se pylli është i madh e humbet.

Vajzat hynë në pyll dhe filluan të mblidhnin kërpudha dhe manaferra.

Duke kaluar sa te njëra pemë te tjetra dhe sa te njëra gëmushë te tjetra, Masha u largua shumë nga shoqet. Filloi t’i thërriste, por shoqet nuk e dëgjonin, ndaj nuk mori përgjigje. Masha u kthye, erdhi vërdallë, por nuk i kujtohej rruga: kishte humbur me të vërtetë.

Ec e ec, kur pa një shtëpi. Trokiti në derë, por nuk iu përgjigj askush. Shtyu derën dhe hyri brenda. U ul pranë parvazit të dritares dhe po mendonte: “Kush vallë banon këtu? Ku do të jetë tani?”

Aty banonte një ari i madh, që në atë kohë kishte dalë përjashta, në pyll.

132

Lex

ojmë

Në mbrëmje, Ariu u kthye. Kur pa Mashën, ai u gëzua.

– Sa mirë që erdhe tek unë, – i tha. – Tani do të rrish me mua përgjithmonë.

Do më ndezësh zjarrin, do të më gatuash dhe do të kujdesesh për shtëpinë.

Masha u trishtua, por nuk kishte se çfarë të bënte. Filloi të jetonte në shtëpinë e Ariut.

Ndërkohë që ditët kalonin, ajo filloi të mendonte se si mund të largohej nga Ariu. Pasi u mendua mirë e mirë, një ditë i tha Ariut: – Do të më lejosh të shkoj një ditë në fshat? Dua t’u çoj ndonjë gjë të mirë gjyshërve.

– Jo, – ia ktheu Ariu. – Mund të humbasësh përsëri në pyll. M’i jep mua ato që dëshiron t’u çosh. E mbaroj unë këtë punë.

Ariu nuk mund t’i jepte përgjigje më të mirë.

Përgatiti disa ëmbëlsira, mori një shportë të madhe dhe i tha Ariut: − Kam futur disa ëmbëlsira në këtë shportë. Të lutem, shko te gjyshërit për t’ua çuar. Vetëm bëj kujdes, mos e hap shportën dhe mos i ha ëmbëlsirat.

Unë do të ngjitem në majë të atij lisit atje dhe nuk do të t’i ndaj sytë.

– Mirë, – tha Ariu, – ma jep shportën.

Masha i tha: – Shih njëherë përjashta, ndoshta bie shi.

Kur doli Ariu, Masha u fut menjëherë në shportë, u mblodh brenda saj, duke mbajtur sipër kokës pjatën me ëmbëlsira.

Ariu u kthye, mori shportën dhe u nis për në fshat. Ec e ec mes përmes pyllit, Ariu u lodh. Ndaloi dhe mendoi: “Ky është vendi i duhur për të ngrënë një ëmbëlsirë”.

Mirëpo, sapo ndaloi, dëgjoi zërin e ëmbël të Mashës: – Të pashë! Mos i prek ëmbëlsirat! Janë për gjyshërit.

133

Lexojmë “E çuditshme, sa larg arrin të shohë ajo. Paska hipur aq lart në pemë, sa arrin të më shohë. Qenka vajzë e zgjuar. Më mirë të nxitoj që ta kryej këtë porosi, se me Mashën nuk u bëka shaka”, – mendoi ariu. E pa që s’kishte nga t’ia mbante dhe vazhdoi rrugën.

Pas një udhe të gjatë, Ariu mbërriti në fshat. Ai gjeti shtëpinë e gjyshërve të Mashës dhe trokiti në derë.

Ndërkohë që priste pas dere, iu sulën qentë. Ata vraponin dhe lehnin nëpër oborr.

Ariu u tremb dhe iku nga sytë këmbët, duke e lënë shportën në oborr.

Gjyshërit e Mashës dëgjuan zhurmë dhe dolën jashtë. Ata panë shportën dhe e hapën menjëherë. Nuk arrinin t’u besonin syve. Brenda saj ishte Masha, shëndoshë e mirë.

Gjyshërit fluturonin nga gëzimi. Ata e puthën dhe e përqafuan me mall mbesën e tyre.

Përrallë ruse

LEXOJ DHE KUPTOJ Shëno me ose me .

Masha është një vajzë me flokë të verdhë e me sy blu.

Ajo u kërkoi leje gjyshërve për të shkuar në pyll me shoqet.

Gjyshërit nuk e lejuan të shkonte në pyll.

Masha humbi rrugën në pyll.

Ajo u strehua në shtëpinë e rojës së pyllit.

Ariu e lejoi Mashën të kthehej në shtëpi.

Masha gjeti një zgjidhje për t’u kthyer në shtëpi.

Masha u fsheh në shportën e ëmbëlsirave.

Ariu hëngri ëmbëlsira nga ato të shportës.

Ariu e la shportën në oborrin e shtëpisë së gjyshërve.

Masha u përqafua me mall me gjyshërit.

REFLEKTOJ Po ti, a ke arritur të gjesh zgjidhje në çastin e duhur? Trego një rast.

Ke parë ndonjë seri të filmit vizatimor “Masha dhe Ariu”? Të ka pëlqyer? Pse?

SHKRUAJ Shkruaj një mbyllje tjetër për këtë përrallë.

Vizato pyllin ku humbi Masha.

134

VEPRIMTARI Sillni në klasë DVD me seritë e filmit vizatimor “Masha dhe Ariu”. Shikoni së bashku disa seri të filmit, duke përdorur një video-projektor.

Shk

ruajmë

PËRSHKRUAJMË NJË FILM VIZATIMOR 1 Plotëso tekstin me fjalët ndihmëse.

Fjalë ndihmëse: shkon ta takojë, Masha dhe Ariu, në film, nuk e kupton,

përrallë të vjetër, përpiqet të rregullojë, film vizatimor, titujt, zë miqësi, shumë e shkathët dhe entuziaste.

Masha dhe Ariu është një me seri. Ky film bazohet në një ruse. e disa prej serive të tij janë: Do të luash me mua Ari, Dita e parë e shkollës, Shërim të shpejtë, Zbavitja në familje, Kapela magjike etj.

Personazhet kryesore të filmit vizatimor, janë . Personazhe të tjera që shfaqen janë: Qeni, Lepuri, Arusha, Ketri, Tigri etj.

Masha Ajo është mirë dhe dhe

me Ariun dhe në çdo seri të filmit. , mirëpo bën shpesh gabime. Niset gjithnjë për se ka gabuar. Vetëm kur e qorton Ariu, reflekton gjithçka.

2 Përgjigju me shkrim pyetjeve të mëposhtme.

Cili film vizatimor përshkruhet më sipër?

Ku bazohet ai?

Cilat janë personazhet kryesore të këtij filmi vizatimor? Çfarë bën Masha në çdo seri të filmit?

Përse e qorton Ariu Mashën?

3 Cili është filmi vizatimor që të pëlqen më

shumë? Plotëso skemën e mëposhtme.

Titulli: Lloji: Ku bazohet?

Personazhet kryesore: Personazhe të tjera: Çfarë ndodh në të?

4 Përshkruaj filmin tënd të preferuar, duke u mbështetur në skemën që

plotësove më sipër. Në fund përshkruaj se si ndihesh kur shikon këtë film.

135

Njohuri për gjuhë

n

MBIEMRAT E NYJSHËM DHE TË PANYJSHËM

liqen akullnajor

pemë e lulëzuar

lumë i rrëmbyer

mal shkëmbor

MBAJ MEND

Fjalët me ngjyrë të gjelbër, janë mbiemra të nyjshëm.

Fjalët me ngjyrë blu, janë mbiemra të panyjshëm.

1 Lidh me shigjetë emrin me mbiemrin përkatës.

libër gjysh djalë lule livadh kukull

i dashur i madh simpatik i gjelbëruar e vyshkur e bukur

çantë fletore kompjuter natyrë shkrim bar

i ri i gjelbër e rëndë i qartë e blertë e trashë

2 Mbiemrat e mëposhtëm shoqëroji me nga një emër. Ndaji në dy grupe:

mbiemra të nyjshëm dhe mbiemra të panyjshëm. i lartë

shkëmbor

i zgjuar

malor

i zellshëm

fluturake

mjedisore

shekullore

atërore

3 Nënvizo me të gjelbër mbiemrat e nyjshëm dhe me blu mbiemrat e

panyjshëm.

Bajamet e pjeshkët janë mbushur plot me lule të bukura. Ato duken sikur kanë veshur rroba të trëndafilta.

Dalëngadalë fillojnë të mbushen me lule erëmirë edhe kumbullat e kajsitë. Kumbullat i kanë lulet të bardha, kurse kajsitë i kanë lulet rozë.

Pemët shekullore të mollëve, të dardhave dhe të qershive çelin pak më vonë. Ato duken si vajza të bukura me fustane të mëndafshta.

Kjo është pranvera përrallore e vendlindjes sime.

136

Plotëso faqen 35 të “Fletores së punës”.

3

POEZI

137

Lexoj më

FJALA ËSHTË E VOGËL SHUMË Fjala është e vogël shumë: disa shkronja, disa rrokje…

Ajo rrjedh si mjaltë e qumësht, midis miqve, midis shokëve.

Fjala është e vogël shumë: dhe e ashpër dhe e brishtë…

I ngre valët perçeshkumë, kur vërsulet mbi armiqtë.

Fjala është e vogël shumë: t’ëmbëlson e vret si plumbi…

Fjala është si një urë, që lidh brigjet e një lumi.

Odhise Grillo

Krahasimi është ajo figurë letrare që krijohet duke vënë pranë diçkaje më pak të njohur diçka tjetër të ngjashme më të dhe më të njohur. Në këtë pjesë poezi, një nga krahasimet e përdorura është “si mjaltë e qumësht”, nëpërmjet të cilit theksohet ndjesia e mirë e bashkëbisedimit me shokë, ndjesi që i ngjan asaj që lë ëmbëlsia e përzierjes (mjaltë dhe qumësht).

Fjalë dhe shprehje të reja i brishtë – i ndjeshëm. valët perçeshkumë – valë deti që duken si flokë të gjatë.

138

Lex

ojmë

LEXOJ DHE KUPTOJ Shëno me përgjigjen e saktë.

Fjala është: e madhe shumë; e vogël shumë.

Fjala rrjedh: si vaj; si mjaltë e qumësht.

Fjala rrjedh: midis miqve, midis shokëve; midis dritës.

Fjala është: e lëmuar dhe e fortë; e ashpër dhe e brishtë.

Kur vërsulet mbi armiqtë, fjala: i qetëson valët në breg; i ngre valët perçeshkumë.

Fjala është: si një mur që ndan dy shtigje; si një urë që lidh dy brigje.

REFLEKTOJ Si e kupton vargun: Fjala është si një urë që lidh brigjet e një lumi?

Gjej krahasimet e përdorura në këtë poezi dhe shpjegoji ato.

SHKRUAJ FJALA Plotëso skemën (pesëvargëshin): mbiemër + mbiemër folje + folje + folje fjali me katër fjalë fjalë sinonime me fjalën “fjala” Plotëso tabelën: Vargjet që më pëlqejnë më shumë

Pse më pëlqejnë

139

Njohuri për gjuhë

n

PËREMRI VETOR Ju luani volejboll.

Unë luaj volejboll.

Ne luajmë volejboll.

Ai/Ajo luan volejboll.

Ti luan volejboll.

Ata/Ato luajnë volejboll.

MBAJ MEND

Fjalët me ngjyrë të kuqe janë veta të foljes ose përemra vetorë. Ata janë në numrin njëjës dhe në numrin shumës. Edhe numri njëjës, edhe numri shumës kanë nga tri veta.

1 Plotëso tabelën sipas shembullit të dhënë.

Numri njëjës

Veta e parë Veta e dytë Veta e tretë Numri shumës Veta e parë Veta e dytë Veta e tretë

Përemrat vetorë Unë luaj Ti Ai/ajo Ne Ju Ata/ato

2 Plotëso secilën nga fjalitë me përemrin vetor që mungon. Përcakto vetën

dhe numrin e secilit prej tyre. ha shumë.

kemi udhëtuar shumë.

je ulur mbi divan.

vizatuat një pamje të bukur.

përgatit mësimet.

janë të lodhur.

është shumë e lodhur.

fluturuan me aeroplan.

3 Në tekstin e mëposhtëm, gjej përemrat vetorë dhe përcakto vetën dhe

numrin e tyre.

Një ditë, Masha shkoi në pyll me shoqet. Ato u larguan. Ajo takoi Ariun.

Ai e mori në shtëpinë e tij. Ata u bënë shokë.

4 Shkruaj fjali, duke e përdorur përemrat vetorë të të tria vetave, në numrin

njëjës dhe në numrin shumës.

140

Plotëso faqen 37 të “Fletores së punës”.

Lex

ojmë

TË MBJELLIM NGA NJË DRU T’mbjellim t’gjith’ nga një dru, E çdo dru ta sjell’ një zog, E çdo zog ta sjell një këngë, E çdo këngë një kënaqësi, Ajër t’pastër n’mushkëri.

E çdo gjeth’ me jetë të vet, Pluhurin mbi ty e pret, Si ombrellë, Që t’kesh shëndet.

Vetëm duhet pak kujdes, Pak kulturë e pak vullnet…

Anafora është ajo figurë letrare që krijohet nga përsëritja e së njëjtës fjalë apo e disa fjalëve e shprehjeve në fillim të dy a më shumë vargjeve që vijnë njëri pas tjetrit. Për shembull: “porsi vala e bregut t’detit/ porsi gjama e rrfes zhgjetare,/ porsi ushtima e nji tërmeti”.

Që t’i dëgjojmë ciu-ci, Zogjtë e tu e zogjtë e mi.

Agim Deva

141

Lexoj më LEXOJ DHE KUPTOJ Kujt i drejtohet poeti me vargjet e tij? Çfarë kërkon ai nga lexuesit?

Pse poeti bën thirrje që “të gjithë duhet të mbjellim nga një dru”? Çfarë përfitimesh do të kemi, nëse mbjellim të gjithë nga një pemë?

Fjalë të reja ombrellë – çadër.

REFLEKTOJ Gjej figurën letrare të anaforës në këtë poezi. Çfarë efekti krijon ajo?

Gjej figurën letrare të krahasimit në këtë poezi.

Si e kupton atë?

SHKRUAJ Shkruaj një pesëvargësh për fjalën pemë.

Shkruaj vargjet që të pëlqejnë dhe bëj një koment për secilin.

U)5 ] wlj ;lj vljsw 5tlj

Komenti im

Plotëso faqet 38-40 të “Fletores së punës”.

VEPRIMTARI Së bashku b hk me mësuesin/en / ose me prindërit, mbillni një fidan peme.

142

Njo

huri për gjuhën

FOLJA

k l vrapon në park. k Akili

Macja fle.

MBAJ MEND

Fjalët me ngjyrë të gjelbër janë folje.

Foljet tregojnë një veprim (vrapon) apo gjendje (fle).

1 Qarko fjalët që tregojnë një veprim ose një gjendje.

fletore, laps, shikoj, lexoj, dritare, dëgjoj, gatuaj, mësoj, qeni, macja, kukulla, pastroj, tavolina, shkruaj, djali, laj, fshij, makarona, lexoj, topi, punoj, babi, shpjegoj, motra 2 Përgjigju pyetjeve të mëposhtme. Nënvizo foljet në fjalitë pyetëse dhe në

përgjigjet që do të japësh.

- Çfarë bën djali në figurë?

- Çfarë bën mësuesja në klasë?

- Çfarë bën gjyshja pasdite?

- Çfarë bën babi në punë?

3 Formo fjali duke përdorur foljet: mendoj, ekzistoj, qëndroj, fle.

4 Në tekstin e mëposhtëm gjej foljet dhe

vendosi në tabelë.

Folje që tregojnë veprim

Folje që tregojnë gjendje

Masha po pret Ariun. Ai hyn brenda i lodhur. Masha përgatit drekën. Ai e falënderon. Ajo mendon për të nesërmen.

Plotëso faqen 41 të “Fletores së punës”.

143

Lexoj më

BAGËTI E BUJQËSI O malet e Shqipërisë dhe ju, o lisat e gjatë, fushat e gjera me lule që ju kam ndër mend ditë e natë.

Ju bregore bukuroshe dhe ju, lumenj të kulluar, çuka, kodra, brinja, gërxhe dhe pyje të gjelbëruar Do të këndoj bagëtinë që mbani ju e ushqeni, O vendëthit e bekuar, ju mendjen ma dëfreni…

Ti, Shqipëri, më jep nder, më jep emrin shqipëtar, zemrën ti ma gatove plot me dëshirë dhe me zjarr.

Naim Frashëri

Naim Frashëri është një nga poetët më të mëdhenj shqiptarë. Kur i ka shkruar këto vargje, ai jetonte dhe punonte jashtë vendit (ishte i mërguar).

Fjalë të reja LEXOJ DHE KUPTOJ Kujt i kushtohen këto vargje?

Si përshkruhet natyra e Shqipërisë?

Si ndihet Naimi përballë kësaj pamjeje?

Pse ndihet krenar ai?

REFLEKTOJ

bregore – vend i ngritur, kodër e vogël. gërxhe – shkëmbinj të mprehtë e të thepisur. i kulluar – i kthjellët, i qartë. e dëfreni – e argëtoni. ma gatove – ma edukove, ma brumose, ma mësove.

Po ti, a je gjendur ndonjëherë para një pamjeje të tillë? Si je ndier?

A të ka ndodhur të jetosh, qoftë edhe për pak ditë, jashtë vendit?

Si je ndier? Për çfarë të ka marrë malli më shumë?

SHKRUAJ Shkruaj pesë fjali për atdheun.

VEPRIMTARI Gjeni dhe sillni në klasë poezi të tjera që flasin për atdheun.

144

Njo

huri për gjuhën

ZGJEDHOJMË FOLJEN NË KOHËN E TASHME Kur ishin në bibliotekë, Joni i tha Deas: – Unë lexoj më mirë se ti, ti lexon më mirë se Andi.

Kurse Arsa ua kalon të gjithëve. Ajo lexon më bukur se ne. Por, ne lexojmë më bukur se grupi tjetër. Ju lexoni në heshtje, ndërsa ata lexojnë pasi ju mbaroni. Çfarë vini re te foljet me ngjyrë të gjelbër?

MBAJ MEND

Tërësia e formave që merr folja kur përdoret në veta të ndryshme, quhet zgjedhim.

Folja lexoj është në kohën e tashme.

Veprimi që ajo tregon, po ndodh në çastin e bashkëbisedimit, pra TANI.

Kujdes!

Emrat lakohen, kurse foljet zgjedhohen.

1 Plotëso vendet bosh.

Unë këndoj Ti Ai/Ajo

Ne Ju Ata/ Ato

Unë hap Ti Ai/ Ajo

Ne Ju Ata/ Ato

Unë fle Ti Ai/ Ajo

Ne Ju Ata/ Ato

2 Plotëso fjalitë e mëposhtme me foljen e duhur.

Unë (vrapoj/vrapon) çdo ditë.

Ne (shkruaj/shkruajmë) me nxitim.

Ti (mësojmë/mëson) shumë mirë.

Ju (punoni/punon) pa u lodhur.

Ai (qeshni/qesh) me zë të lartë.

Ata (di/dinë) të numërojnë.

Ajo (pi/pinë) qumësht.

Ato (mbyllin/mbyll) sytë gjatë lojës.

3 Shkruaj pesë fjali, në të cilat të përdorësh folje në kohën e tashme.

145

Lexoj më

VIZITË NË MUZEUN HISTORIK Ciceron na merr përdore, udhët na trego; shekuj, armë dhe stërgjyshër, ti nga gjumi zgjo.

Te kjo enë e vogël balte, një e fshehtë rri; te kjo thikë e hershme guri, rron një histori.

Shih sa bukur mozaiku, art të madh zbulon; kokës së një luftëtari trupi i mungon.

Kur të dalim në na pyetshin, ku ishim dhe ç’pamë: - Folëm ilirisht do themi, me të parët tanë.

Xhevahir Spahiu

Fjalë të reja muze – vendi ku ruhen objekte të ndryshme me vlerë historike. ciceron – ai që shoqëron vizitorët dhe u jep shpjegime në një muze. shekull – një periudhë kohe prej njëqind vjetësh. mozaik – figurë që bëhet me copëza shumëngjyrëshe guri, xhami, metali etj. ilirisht – gjuha e popullsisë së Ilirisë, që njihet si paraardhëse e popullit shqiptar.

LEXOJ DHE KUPTOJ Fëmijët po shkojnë: në muze; në teatër; në ekskursion.

Fëmijët njihen me: objektet e muzeut; me lojëra të ndryshme; Fëmijët shikojnë: një mozaik; një luftëtar; bust patrioti.

Fëmijët krenohen me: ilirishten; me lashtësinë e vendit të tyre;

me librat e vjetër. të dyja bashkë.

REFLEKTOJ Po ti, a ke shkuar në muze? Na trego se çfarë të ka bërë më shumë përshtypje.

SHKRUAJ Zgjidh një objekt muzeu, përshkruaje me katër fjali dhe vizatoje.

VEPRIMTARI Më Mësoni i vjershën j hë përmendsh. Recitojeni bukur atë.

146

Njo

huri për gjuhën

DREJTSHKRIMI I FOLJEVE NË KOHËN E TASHME 1 Shkruaj folje sipas modelit.

Folje që mbarojnë me –j: mësoj, mbaj, luaj Folje që mbarojnë me bashkëtingëllore: ngel, shkul, hap Folje që mbarojnë me zanore: fle, pi, di

2 Shiko tabelën e zgjedhimit të disa foljeve në kohën e tashme. Çfarë vë re?

Diskuto me shokët dhe shoqet rreth drejtshkrimit të secilës folje.

Folja punoj puno-j unë puno-n ti puno-n ai/ajo puno-jmë ne puno-ni ju ata/ato puno-jnë

Folja kap kap kap kap kap-im kap-ni kap-in

Folja di di di di di-më di-ni di-në

3 Plotëso tabelën e mëposhtme, duke u mbështetur në tabelën e

ushtrimit 1. unë ti ai/ajo ne ju Ata/ato

laj mban pi ndalim mbyllni

dini lyejnë

4 Shiko figurën dhe shkruaj një tekst të

shkurtër, në të cilin të përdorësh sa më shumë folje në kohën e tashme.

Fjalë ndihmëse: Tomi, Xherri, fshesa,

ndjekje, e zonja e shtëpisë, ia mbath, moment i papërshtatshëm, e kapi.

Plotëso faqen 43 të “Fletores së punës”.

147

Lexoj më

MËRGIMTARI I VOGËL Mërgimtari i vogël, në një dhe të huaj, një re zu për shoqe dhe filloi të luajë.

Çuni ia nguli sytë resë me shumë mall.

Mos u bëj as top, mos u bëj as kalë.

Për ty, – i tha reja, unë bëhem ç’të duash, po deshe dhe top që mbi mal ta gjuash.

Mos u bëj as struc, as lule nuk dua, një gjë fort e rrallë ti bëhu për mua.

Po deshe dhe kalë, që rend me të katra, po deshe dhe struc, me këmbë të gjata.

Qilim fluturues, ti bëhu, moj re, të shkoj sa më parë atje, në Atdhe…

Po deshe dhe lule, të madhe sa dhoma, ç’të duash, ç’të duash, unë bëhem akoma.

Hamdi Meçe

Fjalë të reja E rrallë – këtu: ka vlerë të veçantë, të jashtëzakonshme

148

Lex

LEXOJ DHE KUPTOJ Kujt i kushtohen këto vargje?

Me kë filloi të luajë mërgimtari i vogël? Pse? Çfarë deshi të bëhej reja?

Po djali çfarë kërkoi prej resë? Pse? Pse donte të kthehej në atdhe djali?

ojmë

REFLEKTOJ Po ti çfarë do t’i kërkoje resë, nëse do të ishe në vend të djalit?

Nëse do të kishe një qilimin fluturues, për çfarë do ta përdorje? Pse? Sa strofa ka kjo poezi?

2 3 6 8 Sa vargje ka çdo strofë? 2 3 6 8

SHKRUAJ Shkruaj një pesëvargësh për atdheun.

ATDHEU

Plotëso skemën (pesëvargëshin): mbiemër + mbiemër folje + folje + folje fjali me katër fjalë fjalë sinonime me fjalën “atdhe” Shkruaj vargjet që të pëlqejnë dhe bëj një koment për secilin.

Vargjet që më pëlqejnë

Komenti im

149

Flasim

17 SHKURTI Shpallja e Pavarësisë së Kosovës është bërë më 17 shkurt 2008, në Kuvendin e Republikës së Kosovës, në Prishtinë.

1 Shihni fotografitë dhe diskutoni në grupe rreth tyre, duke iu përgjigjur

pyetjeve: Pse rrugët janë mbushur plot me njerëz? Si duken ata? Çfarë po festohet? Nga e kuptoni këtë?

Tregoni ç’dini për 17 Shkurtin.

150

Flasim

2 Pas deklarimit të pavarësisë, u zhvilluan festime anekënd vendit, si dhe

kudo ku jetojnë e banojnë shqiptarë. Në kryeqendrën e vendit, në Prishtinë, ky moment historik kulmoi me zbulimin e monumentit modern NEWBORN. Çfarë dini për këtë monument? Çfarë simbolizon ai?

3 Për të nderuar komandantin legjendar të Ushtrisë

Çlirimtare të Kosovës, Adem Jashari, i cili dha jetën për pavarësinë e Kosovës, u krijua logoja “Bac, u kry!”. Çfarë mesazhi përcjell ajo?

Tregoni ç’dini për Adem Jasharin.

4 Besarti është shumë i emocionuar. Sot është Dita e

Pavarësisë dhe shkolla e tij ka organizuar një veprimtari festive. Ai do të recitojë një vjershë para gjithë të pranishmëve, mirëpo druhet nëse do të arrijë t’i kujtojë fjalët e saj. Nëna e kupton shqetësimin e tij dhe përpiqet ta qetësojë duke i folur butësisht. Ai del i qetë nga shtëpia dhe i vendosur për të dhënë më të mirën në veprimtarinë festive të organizuar.

Po shkolla jote, organizon veprimtari festive për Ditën e Pavarësisë?

Na i përshkruaj ato. Çfarë roli ke pasur ti në këto veprimtari?

Ke pasur emocione? Si ia ke dalë mbanë?

5 17 Shkurti festohet anembanë vendit tonë.

Përshkruaj si festohet ai në qytetin ose fshatin tënd.

151

Shkruajmë

LOJËRA FJALËSH 1 Lidh me shigjetë.

Rrumbullak, strumbullak,

Është porsi çadër,

Kur e lyp, s’vjen;

kur e prek të bën me gjak.

me një këmbë rri,

Kur vjen, s’të lëshon,

fushave të gjera,

as nuk hahet, as nuk pihet,

del kur bie shi.

por pa të nuk rrihet.

Ç’është, a e di?

Zu-zu-zu, zu-zu-zu,

Jam lot që rrjedh nga qielli,

Pa zë heshtur numëron,

shkon atje e shkon këtu,

dhe më than vetëm dielli.

askush punën s’ia mohon.

punon ditë e punon natë, na jep dyllë e na jep mjaltë.

2 Plotëso fjalëkryqin.

1

2

3

4

5

G O M A

6

7 9

8 10 11

12

15

16

152

1. Shërben për të fshirë gabimet.

6. Gjysma e fjalës oficer.

7. Përemri vetor i vetës së dytë, numri njëjës.

8. Gjysma e fjalës televizori.

10. Masha dhe...

11. Pjesa e parë e tafti-bafti.

13. Fjala aroma pa shkronjën e fundit.

15. Kafshë e bukur, e shpejtë dhe e shkathët.

16. Format që merr emri gjatë lakimit.

Vertikalisht:

13 14

Horizontalisht:

1. Shërben për të pirë ujë.

2. Kur një dyqan ka ulur çmimet, themi se ka bërë...

3. Ai që ka miliarda.

5. Përemri vetor i vetës së tretë, numri njëjës.

7. Televizori shkurt.

9. Gëzim i madh, i papërmbajtur.

12. Tirana, Mirdita, Erseka, me iniciale (shkronjat e para).

14. As dje, as nesër, por...

Shk

ruajmë

3 Plotëso fjalëkryqin me veshje.

1

X H U 2P

1.

2.

3

4

5 6

3.

4.

7

8 9

5.

6.

7.

8.

9.

4 Gjej emrat e fjalëve të fshehura mes shkronjave.

arra

karrige

retë

K F O U I A

A D V X J D

R I G O B G

R E T Ë L H

I L O N E L

topi

G L P A T A

E I I R A N

A H L R G Y

M O P A S Z

pata

bleta dielli d elllii di

Plotëso faqen 36 të “Fletores së punës”.

153

Lexojmë

BORA E PARË Bie bora flokë-flokë, n’qetësi, mbi pullaze dhe në tokë, pa u ndi.

N’të bardhë janë veshur livadhet dhe lëndinat, fushat, arat, brigjet, malet e kodrinat.

Edhe kopshti ndërroi fytyrën, është zbardhuar.

Si jorgan bora natyrën ka mbuluar.

Sa gëzueshëm f’mija ngasin me shpejti, përmbi borë me saja rr’shqasin o me ski.

LEXOJ DHE KUPTOJ Cilës ngjarje i kushtohen këto vargje? Çfarë ka ndodhur në mjedisin përreth?

Si ndihen fëmijët? Pse? Kujt i vështirësohet jeta?

Për çfarë i fton poeti fëmijët në vargjet e fundit të poezisë?

154

Lex

ojmë

Ca të tjerë me topa bore po luftojnë, ca të rrokur dorë për dore, vallëzojnë.

Ca kanë bërë një dordolec si njeri – n’dorë një fshesë, në hundë një spec ia kanë shti.

Gjithë fëmijët janë gëzuar shend e verë; vetëm zogjtë janë të trishtuar e të mjerë, se ushqimin për ta gjetë heqin v’shtirë.

T’u ndihmojmë, pra, zogjve t’shkretë, O f’mijë t’mirë.

Anton Çeta

REFLEKTOJ Si je ndier kur ke parë flokët e parë të borës? Çfarë lojërash luan me shokët në borë?

SHKRUAJ

VEPRIMTARI Bëni një album me pamje nga stina e dimrit.

Vizato një peizazh dimri. Përshkruaje atë duke përdorur sa më shumë krahasime.

155

Njohuri për gjuhë

n

ZGJEDHOJMË FOLJEN NË KOHËN E ARDHME Gjatë pushimeve, unë do të shkoj te gjyshi në fshat, kurse ti do të shkosh te tezja në bregdet. Gjyshi do të shkojë te stacioni i autobusit atë ditë. Unë dhe fëmijët e fqinjëve do të shkojmë te sheshi për të luajtur. Para se të nisemi, gjyshi do të na thotë: “Ju do të shkoni, por do të tregoheni të kujdesshëm”. Shokët do të shkojnë të parët, kurse unë do të rri edhe pak me gjyshin. Çfarë vini re te foljet me ngjyrë të gjelbër?

MBAJ MEND

Në tekstin e mësipërm, folja shkoj është zgjedhuar në kohën e ardhme. Veprimi që ajo tregon, pritet të ndodhë në të ardhmen, pra MË VONË.

1 Plotëso tabelën e mëposhtme.

Unë Ti Ai/ajo Ne Ju Ata/ato

do të luaj

do të hap

do të di

Kujdes!

Folja në kohën e ardhme ka gjithmonë përpara fjalëzat do të.

2 Përgjigju pyetjeve. Nënvizo foljet në fjalitë pyetëse dhe në përgjigjet e tua.

Ku do të mësojmë nesër?

Kush do të luajë me ne?

Sa fletore do të blini?

A do të këndosh në koncertin e shkollës?

3 Në pjesën e leximit me titull “Historia e bajames”, nënvizo foljet në kohën

e ardhme.

Plotëso faqen 44 të “Fletores së punës”.

156

Lex

ojmë

KU KEMI LERË?

Në ç’vend kemi lerë?

Ku mund të gëzojë

Ku na bëjnë nderë?

Dhe me nder të rrojë?

– Në Shqipëri.

– Në Shqipëri.

Po njeriu vetë,

Përse të punojë

Cilën do në jetë?

Dhe të lakmojë?

– Do vendin e tij.

– Për vendin e tij.

Andon Zako Çajupi

Ku i duket balta, Më e ëmbël se mjalta?

Fjalë të reja

– Në Shqipëri.

kemi lerë – kemi lindur. nderë – respekt. lakmi – dëshirë e madhe dhe përpjekje me të gjitha fuqitë për të kryer një punë a për të rregulluar diçka.

Ku rron me shpresë, Ku kërkon të vdesë?

– Në vendin e tij.

LEXOJ DHE KUPTOJ Në çdo strofë të kësaj poezie, Çajupi bën pyetje që u jep përgjigje.

Kujt ia ka kushtuar poeti këto vargje?

Nga cilat fjalë e kuptojmë këtë?

Si mendon, pse poeti i jep të njëjtën përgjigje çdo pyetjeje që bën?

REFLEKTOJ Ndahuni në grupe. Zgjidhni nga një fjalë. Ndërtoni sa më shumë pyetje që të kenë përgjigje fjalën që zgjodhët. Fiton grupi që gjen më shumë pyetje.

SHKRUAJ Sa strofa ka kjo poezi?

2

3

5

6

Sa vargje ka çdo strofë?

2

3

4

8

Nënvizo me ngjyrë të njëjtë rrokjet e fundit të vargjeve, të cilat janë të njëjta.

VEPRIMTARI Recitojini vargjet në grupe dyshe.

157

Njohuri për gjuhë

n

DREJTSHKRIMI I FOLJEVE NË KOHËN E ARDHME 1 Shiko tabelën e zgjedhimit të disa foljeve në kohën e ardhme. Çfarë vë re?

Diskuto me shokët dhe shoqet rreth drejtshkrimit të secilës folje.

Folja punoj do të puno-j unë do të puno-sh ti do të puno-jë ai/ajo do të puno-jmë ne do të puno-ni ju ata/ato do të puno-jnë

Folja kap do të kap do të kap-ësh do të kap-ë do të kap-im do të kap-ni do të kap-in

Folja di do të di do të di-sh do të di-jë do të di-më do të di-ni do të di-në

2 Plotëso tabelën e mëposhtme, duke u mbështetur në tabelën e ushtrimit 1.

unë ti ai/ajo ne ju Ata/ ato

do të laj do të mbash do të dijë do të ndalim do të mbyllni do të lyejnë 3 Ktheji foljet e fjalive të mëposhtme në

kohën e ardhme.

Një nga punëtorët e skenës hap perden.

Një vajzë del përpara publikut të pranishëm dhe lexon programin. Pas pak këndon kori. Djemtë dhe vajzat vështrojnë me qetësi. Ata këndojnë dy këngë për fëmijë. Salla kënaqet nga zërat e fuqishëm të fëmijëve.

4 Shiko figurën dhe shkruaj një tekst të

shkurtër, në të cilin të përdorësh sa më shumë folje në kohën e ardhme.

Fjalë ndihmëse: teleskop, natë, yll, verë,

djalë i vogël, kureshtar, vëzhgoj, shndrit.

158

Lex

ojmë

QILIMI PREJ GURI Kush ka qenë në Gjirokastër, stër, tur te kalaja kush është ngjitur dhe ka parë rrugët e pastra, tra, r! doemos që është habitur!

Lart në Qafën e Pazarit, pesë rrugë janë takuar, eh, sa bukur që të pesta si qilima janë shtruar.

Thonë njerëzit me habi: Gjithë këta qilima guri, të qëndisur bardhë e zi, vallë ç’avlëmend i thuri?!

Bashkë me shokët e vet, i gdhend gurët xhaxhi Simi, në mes të shiut a mes vapës, gurë-gurë shtrohet qilimi.

Xhaxhi Simi është mjeshtër,

Fjalë të reja qilim – shtrojë me përmasa të ndryshme, prej leshi, pambuku etj., që punohet në vegjë. avlëmend – vegël e madhe prej druri, që përdoret për të endur pëlhura. gdhend – bëj të rrafshët me thikë a me daltë sipërfaqen e një druri, të një guri a metali. mjeshtër – punëtor i përgatitur që ushtron një zanat të caktuar. medalje – pllakëz e rrumbullakët prej metali, me ndonjë figurë a mbishkrim, e cila i jepet dikujt për merita në punë, në gara sportive, në konkurse etj.

dhe në gjoks medalje mban, eh, sa pak flet me gojë, eh, sa shumë flet me çekan!

Tasim Gjokutaj

VEPRIMTARI Bëni një video ose album me pamje nga qyteti i Gjirokastrës.

LEXOJ DHE KUPTOJ Për cilin qytet flet kjo poezi?

Sa rrugë takohen në Qafën e Pazarit?

Si duken këto rrugë?

Kush i gdhend gurët që duhen për të ndërtuar rrugët? Çfarë tregon medalja që mban xhaxhi Simi?

REFLEKTOJ Po ti, a ke qenë në qytetin e Gjirokastrës? Si të është dukur ai?

Si i kupton vargjet: eh, sa pak flet me gojë, eh, sa shumë flet me çekan.

159

Lexoj më

DHURATA E GJYSHIT Një pemë e vogël rritet në oborr me duart e mia e kam mbjellë, ende e brishtë, ende e hollë po pres pranverën sythet t’ia çelë.

Gjyshi fidanin ma solli dhuratë kur u largua vera e nxehtë, si shokë të ngushtë të dy bashkë i dhamë kopshtit më shumë jetë.

Gjethet e blerta kur t’ia shoh zemra fort do të më gëzojë, dashuria e gjyshit që më ngroh pemën krejt do ta gjethojë.

Vjeshta prapë kur të vijë ngjyrat gjetheve do t’ua ndërrojë, porse e hijshme pema jonë jetë e mot do të qëndrojë.

Erina Çoku

160

Lex

ojmë

Fjalë të reja

LEXOJ DHE KUPTOJ

i brishtë – që thyhet lehtë. fidan – bimë a pemë e re. do ta gjethojë – do ta mbushë me gjethe. i hijshëm – i bukur, i këndshëm.

Pema e vogël rritet: në pyll; në oborr.

Pema e vogël: është ende e brishtë; është forcuar.

Fidanin e pemës: gjyshi ia bëri dhuratë nipit; nipi e bleu për t’ia treguar gjyshit.

Fidanin e mbolli/mbollën: gjyshi; nipi; të dy bashkë.

Nipi do të gëzohet: kur të shohë që fidani është bërë pemë; kur të shohë gjethet e blerta.

Pema do të qëndrojë e hijshme: vetëm në vjeshtë; përgjithmonë.

REFLEKTOJ Po ti, a ke mbjellë ndonjëherë bimë me ndonjë të rritur? Si je ndier? Çfarë mësove nga kjo vjershë?

SHKRUAJ

VEPRIMTARI

Shkruaj një pesëvargësh për fjalën pemë.

PEMË

Vizatoni pemën që do të donit të rritej nga fidani që mbollët në veprimtarinë paraardhëse. Bëni një album me vizatimet tuaja.

161

Shkruajmë

ALBI PËRSHKRUAN GJYSHIN 1 Plotëso tekstin me fjalët ndihmëse.

Fjalë ndihmëse: babai, Artanit, Pejë, të mbushur, të qeshur,

rrumbullake, të thinjur, të shkurtër, histori, futbolli, të këndojë, sytë, udhëton, shumë i mirë, i rrallë.

Gjyshi im quhet Dritëro dhe është i mamit dhe i dajë . Ai është gjashtëdhjetë e shtatë vjeç dhe ka lindur . Është një metër e shtatëdhjetë centimetra i gjatë, me në e të drejtë. Fytyrën e ka , flokët trup , me pak onde dhe . Në mes të ngjyrë gështenjë. fytyrës i dallohen menjëherë dy dhe gjithë gjallëri.

Ata janë Gjyshi tregon shumë dhe është shakatar. Ai shikon pothuajse çdo në televizor. I pëlqen ndeshje dhe të udhëtojë. Në shumë së bashku me gjyshen fakt, ai pothuajse çdo muaj. dhe shumë i dashur. Për Gjyshi im është , që nuk do ta ndërroja mua, ai është një gjysh me askënd, sepse e dua shumë.

2 Përgjigju me shkrim pyetjeve:

Si e ka emrin gjyshi i Albit?

Babai i kujt është ai? Çfarë mendimi ke ti për gjyshin e Albit?

162

Shk

ruajmë

3 Plotëso skemën e mëposhtme.

Kush është?

Prezantimi Sa vjeç është?

Sa i gjatë është?

Si e ka trupin?

Si i ka flokët?

Paraqitja e jashtme

Si e ka fytyrën? Çfarë ka të veçantë në fytyrë ose në trup?

Si flet?

Si sillet? Çfarë i pëlqen zakonisht?

Paraqitja e brendshme

Çfarë i pëlqen veçanërisht?

Si sillet me Albin?

Ç’mendon Albi për gjyshin?

Mendimi yt

4 Përshkruaj gjyshin tënd, duke u mbështetur në skemën që plotësove më

sipër.

163

Lexoj më

SHOKU IM I SHTRENJTË Unë kam një shok, edhe ti e ke. Çdo ditë kokë më kokë me atë më sheh.

Ai s’ka fytyrë, s’ngjan si unë e ti, nuk ka as gjymtyrë, por flet si njeri.

Sa shumë më zbavit, sa shumë më mëson!

Përmbi komodinë unë e mbaj gjithmonë.

Jam i mrekulluar kur flas me atë.

Dhe me të në duar, gjumi shpesh më zë.

Këtë shok të shtrenjtë do ta kem përjetë.

Adelina Mamaqi

Fjalë të reja më zbavit – më argëton. komodinë – dollap i vogël me një të ndarë, që vendoset pranë shtratit. i shtrenjtë – shumë i dashur.

164

Lex

ojmë

LEXOJ DHE KUPTOJ Shëno me ose me .

Djali ka një shok, me të cilin kalon shumë kohë.

Shoku i djalit ka fytyrë të bukur.

Djali mëson shumë nga shoku i tij.

Ai nuk kujdeset për shokun e tij.

Djali mrekullohet nga bisedat me shokun e tij.

Ai e ka këtë shok vetëm për në verë.

Ky shok i shtrenjtë është libri.

REFLEKTOJ Po ti, a je i lidhur me librin? Si ndihesh kur lexon?

SHKRUAJ Plotëso tabelën duke shkruar titujt e librave që ke lexuar gjatë këtij viti.

Titulli i librit

Emri i autorit

Për çfarë flet?

Shkruaj një pesëvargësh për fjalën libri.

LIBRI

VEPRIMTARI Pasuroni bibliotekën e klasës, duke sjellë nga një libër.

Sistemojini sipas rendit alfabetik të titujve të tyre.

165

Flasim

NE DHE LIBRI 1 Më poshtë janë paraqitur kopertinat e disa librave për fëmijë. Ke

lexuar ndonjërin prej këtyre librave? A të ka pëlqyer? Pse? Trego titujt e disa librave të tjerë që ke lexuar. ,YDQ D % UOLü 0D

åXU DQL ü

ta nta nta ont kkon akko azzaaako raatt e ppaaz nttuura nt ventu Ave Av gëëëll it ttëë vvoog ttiit geerrtit ge të sshhheeeg të

E

AVENTURAT RIT JER TOM SOJE

IN IN MARK TWAIN

2 Tregoju shokëve të grupit përmbajtjen e një libri që të ka pëlqyer. Mos

e trego titullin e librit. Përpiqu të mos i thuash emrat e personazheve.

Kërko nga shokët që të gjejnë për cilin libër bëhet fjalë.

3 Edlirës i pëlqen shumë të lexojë libra. Kur ka ditëlindjen, prindërit

dhe shoku i saj Denisi, i dhurojnë gjithmonë libra. Pasi i lexon, ajo i vendos në bibliotekën e saj. Herë pas here, kthehet dhe i shfleton librat që ka lexuar. Ajo kujton me kënaqësi historitë e shkruara në faqet e tyre.

Po ty, a të dhurojnë libra? Kush është personi që të dhuron më shumë libra? Pse? Po ti, kujt i dhuron libra? Si ndihesh kur merr dhuratë një libër? Po kur e dhuron?

4 Arditi mori në bibliotekën e shkollës një libër. Ai duhej ta kthente

pas shtatë ditësh. Kur Arditi ishte në shkollë, motra e tij e vogël kishte grisur disa prej faqeve të librit teksa luante me të. Arditi u mërzit shumë.

Si mendon se veproi ai? Po të ishe në vend të Arditit, si do ta zgjidhje këtë situatë?

5 Cili është libri i fundit që ke lexuar? Trego përmbajtjen e tij.

166

Njo

huri për gjuhën

ZGJEDHOJMË FOLJEN NË KOHËN E PAKRYER Atë ditë kërkoja gjyshin në fushën e madhe me e luledielli të larta. Ti më kërkoje mua, kurse mami mi kërkonte të dinte se ku ndodheshim që të vinte sa më parë. Ne kërkonim me padurim të dilnim nga fusha. a. Ti me mamin kërkonit nëpër fushë, por nuk arrinit të shihnit as njëri-tjetrin. Situata ishte bërë shqetësuese, sepse epse edhe banorët e shtëpive aty pranë po na kërkonin. Ndërkohë, rkohë ne nuk e dinim se çfarë po ndodhte.

Vendos në tabelë foljet me ngjyrë të gjelbër. Çfarë vë re?

Unë Ti Ai/ Ajo

Ne Ju Ata/ Ato

Të gjitha fjalët me ngjyrë të gjelbër janë format e ndryshme që merr folja kërkoj gjatë zgjedhimit. Folja kërkoj është në kohën e pakryer. Veprimi që ajo tregon, ka ndodhur në të shkuarën, pra MË PARË.

1 Plotëso vendet bosh në tabelën e mëposhtme.

Unë mësoja Ti Ai/ Ajo

Ne Ju Ata/ Ato

Unë kapja Ti Ai/ Ajo

Ne Ju Ata/ Ato

Unë flija Ti Ai/ Ajo

Ne Ju Ata/ Ato

2 Vendos në kohën dhe në vetën e duhur foljet në kllapa.

Vite më parë njeriu (udhëtoj) me kafshë. Sot (fluturoj) me avion.

Kur isha i vogël, (luaj) shumë me peta. Sot (luaj) shumë me lojëra elektronike.

3 Përdor në fjali foljet: lexoj në kohën e pakryer, veta e dytë, numri shumës; hap në kohën e pakryer, veta e parë, numri njëjës; di në kohën e pakryer, veta e tretë, numri shumës.

Plotëso faqet 45-46 të “Fletores së punës”.

167

Shkruajmë

SI TË SHKRUAJMË NJË POEZI 1 Për të shkruar një poezi, ndjekim hapat e mëposhtëm.

Hapi i parë: Në fillim zgjedhim temën. Poezia

jonë do t’i kushtohet resë.

Hapi i dytë: Për të gjetur fjalët e vargjeve,

plotësojmë tabelën e mëposhtme.

Reja

Si është?

Mbiemra

Çfarë bën?

Folje

Çfarë ndiej kur e shikoj?

Emocione

e vogël, pupëlore etj.

zbret, lodron etj. Dëshirë për të luajtur me të.

Hapi i tretë: Për të qenë të veçantë, gjejmë përngjasime.

Vrojtojmë renë dhe kërkojmë diçka që të ketë të njëjtat karakteristika.

Bashkojmë dy elementet me fjalën si ose me foljet duket, ngjan...

Reja është e bardhë si dëbora, është kaq e butë, sa duket si kajmak...

Hapi i katërt: Lidhim së bashku mbiemrat, foljet, emocionet, përngjasimet

dhe përdorim gjithë fantazinë tonë!

Re e vogël pupëlore zbret e më merr për dore, për të luajtur në bregore, ku më dukesh si lulebore.

2 Plotëso vargjet e mëposhtme.

Yjet që shndrisin qiellit, në agim i dorëzohen

.

Kënaqem kur dal në natyrë, në shkollë kryej çdo

.

Më e madhja dashuri, nëna është për çdo

.

3 Në grupe dyshe, shkruani një poezi për njërën nga temat: lulen, topin,

ën n, m uzikën. çantën, lapsin, klasën, librin, pikturën, muzikën.

168

Plotëso faqen 42 të “Fletores së punës”.

4

KURIOZITETE, TEKSTE SHKENCORE, TEKSTE ENCIKLOPEDIKE, UDHËZIME, RREGULLA

169

Lexoj më

DUKE VËSHTRUAR QIELLIN Ashtu si gjithësia, ashtu si njerëzit, edhe yjet kanë një histori.

Lindja e një ylli ende mbetet një ngjarje shumë e mistershme. Duhet të themi se ajo ndodh në një lloj kapsule gazi dhe pluhuri. Kjo kapsulë, një ditë të bukur nis e rrotullohet rreth vetes dhe, pak nga pak, merr formën e një disku. Qendra e saj zmadhohet, nxehet dhe ndriçohet përherë e më shumë. Kështu lind një yll!

Jetëgjatësia e një ylli varet nga masa e tij. Yjet me masë të madhe jetojnë vetëm disa milionë vjet. Ata kanë një fund madhështor: shpërthejnë si një fishekzjarr i vërtetë! Yjet me masë më të vogël jetojnë gjatë, deri në tridhjetë miliardë vjet.

Jetëgjatësia e Diellit (që është një yll me masë mesatare) është parashikuar të jetë rreth dhjetë miliardë vjet. Dhe meqë pesë miliardë i ka kaluar, gjendet në mes të ciklit të tij jetësor.

Fjalë të reja LEXOJ DHE KUPTOJ

i mistershëm – i panjohur, i fshehtë. kapsulë – cipë si qese.

Shëno me ose me .

Lindja e një ylli ndodh në një lloj kapsule gazi dhe uji.

Kjo kapsulë merr formën e një katrori.

Qendra e kapsulës nxehet dhe ndriçohet përherë e më shumë.

Yjet me masë të madhe jetojnë vetëm disa mijëra vjet.

Yjet me masë të madhe shpërthejnë si fishekzjarr i vërtetë.

Yjet me masë më të vogël jetojnë deri në tridhjetë miliardë vjet.

Jetëgjatësia e Diellit është parashikuar të jetë rreth 5 miliardë vjet.

REFLEKTOJ Cilët jetojnë më gjatë: yjet me masë të madhe apo ato me masë të vogël? Pse? A e mendon dot një ditë pa diell? Çfarë mund të ndodhë? Çfarë mendon se do të ndodhë me Diellin pas 5 miliardë vjetësh?

170

SHKRUAJ Vizato Diellin.

Njo

huri për gjuhën

DREJTSHKRIMI I FOLJEVE NË KOHËN E PAKRYER 1 Shiko tabelën e zgjedhimit të disa foljeve në kohën e pakryer. Çfarë vë re?

Diskuto me shokët dhe shoqet rreth drejtshkrimit të secilës folje. unë ti ai/ajo ne ju ata/ato

Folja punoj puno-ja puno-je puno-nte puno-nim puno-nit puno-nin

Folja kap kap-ja kap-je kap-te kap-nim kap-nit kap-nin

Folja di di-ja di-je di-nte di-nim di-nit di-nin

2 Plotëso tabelën e mëposhtme duke u mbështetur në tabelën e ushtrimit 1.

unë ti ai/ajo ne ju ata/ato

laja mbaje pinte ndalnim mbyllnit

dilnit lyenin

3 Në tekstin e mëposhtëm, plotëso foljet me pjesën që u mungon.

Thuhet se dikur ekzisto disa kuaj të vegjël, këmbët e të cilëve mbaro me gishta dhe jo me thundra. Ata jeto në pyll dhe ushqeheshin me gjethe. Me kalimin e kohës, kuajt u përshtatën me mjedisin.

Ata tashmë jeto edhe nëpër fusha, ku edhe hanë bar.

4 Shkruaj fjali me foljet vrapoj, lexoj, dal, di, duke i përdorur në kohën e

pakryer, në vetën e dytë shumës.

5 Shkruaj një tekst të shkurtër, duke u bazuar në figurat e mëposhtme. Përdor

sa më shumë folje në kohën e pakryer.

171

Lexoj më

GLADIOLA Gladiola është një lule që hijeshon oborret e shtëpive dhe lulishtet. Ajo është në ngjyra të larmishme: e bardhë, e verdhë, portokalli, e kuqe, e purpurt, e gjelbër etj.

Bima e gladiolës shtohet me zhardhok.

Gjethet e saj janë shpatore me një kërcell gjatësor, ku çelin lule të shumta. Lulëzimi ndodh nga pranvera në vjeshtë.

Gladiolat e fillojnë lulëzimin e tyre nga poshtë, gjysmë metri mbi sipërfaqen e tokës, drejt majës. Kështu, në të njëjtin kërcell dhe në të njëjtën kohë, gjejmë lule të çelura plotësisht, pak të lulëzuara dhe, në afërsi të majës, lule të paçelura. Gladiolat arrijnë deri në dy metra gjatësi. Ato janë mjaft të ndjeshme ndaj klimës dhe nuk i përballojnë dot dimrat e ftohtë të disa vendeve, por ia dalin mjaft mirë gjatë muajve të ngrohtë të verës.

Fjalë të reja zhardhok – rrënjë e tultë dhe e fryrë si kokërr.

VEPRIMTARI Bë i një Bëni jë herbarium me lloje të ndryshme lulesh dhe bimësh që rriten në vendin ku jetoni.

LEXOJ DHE KUPTOJ Ku rritet gladiola?

Në sa ngjyra mund ta gjejmë atë?

Si janë gjethet dhe kërcelli i gladiolës?

Si shtohet kjo lule? Ç’gjatësi arrijnë gladiolat?

Si lulëzojnë ato?

Në çfarë klime rriten?

REFLEKTOJ Po ty, a të pëlqejnë gladiolat? Pse? Cila është lulja jote e preferuar? Përshkruaje atë.

SHKRUAJ Shkruaj një pesëvargësh për lulen e gladiolës.

Ngjyros gladiolën.

172

Shk

ruajmë

VIZITË NË KOPSHTIN BOTANIK 1 Plotëso tekstin me fjalët ndihmëse.

Fjalë ndihmëse: bimët, mësuese, veprimtaria,

cicërimat, vizitës, gumëzhinin, Botanik, atje, qëndronte, kaloi, u gjendëm, këndonin, veprimtari, të gjelbëruar, llojet, vëmendje, të ndryshme, ngjyra, e rralla, ngatërroheshin, pikturë, lule, zambakëve, hithrat, vizitë, shkurreve, të gjatë.

Para një jave Manjola na lajmëroi se e pranverës do të ishte një në Kopshtin të Tiranës. Ditën që do të shkonim , një autobus para oborrit të shkollës. Kishte ardhur për ne.

Rruga

pa u ndier dhe shumë shpejt në një hapësirë të paanë .

Mësuesja na shpjegoi se e kopshtit ishin të shumëllojshme. Ndër vite, studiuesit i kishin shtuar e bimëve, si dhe i kishin ruajtur bimët . Ne vështronim me format e gjetheve dhe të luleve që na tregonte mësuesja.

Dukej sikur bimët e ndryshme me njëra-tjetrën. margaritat ishin pranë dhe qumështoreve. gjendeshin mes të manaferrave.

Insektet dhe zogjtë .

Ajri ziente nga , zukatjet dhe fëshfërimat.

Peizazhi gjithë të larmishme herë-herë na dukej si një e mrekullueshme. Në fund të sonë atje, qëndruam në një për të luajtur. U kënaqëm aq shumë, sa për një kohë flisnim vetëm për këtë .

173

Lexoj më

MAMUTHI

Mamuthi leshtor ishte tre a katër metra i lartë. Trupin ia mbulonte një gëzof i dendur i kuqërremtë që e mbante ngrohtë.

Nën lëkurë kishte një shtresë të trashë dhjami që e mbronte nga i ftohti.

Kishte dhëmbë të mëdhenj, shumë të gjatë e të spërdredhur, të cilët mund t’i përdorte për të pastruar dëborën që të nxirrte bimët me të cilat ushqehej.

Jetonte në vendet e ftohta bashkë me ujkun dhe rinocerontin leshtor. Ai është zhdukur si specie nga fundi i periudhës së akullnajave.

Ne e njohim mamuthin për dy arsye. Arsyeja e parë është që njerëzit e lashtë e vizatuan në faqet e shpellave. Këto vizatime atime mbërritën deri në ditët tona. Arsyeja yeja e dytë është që shkencëtarët e kanë gjetur të ruajtur më së mirii (përfshi gëzofin dhe pjesët e buta) në akullnajat e Siberisë dhe të Alaskës.

D. de Miko

Fjalë të reja periudha e akullnajave – periudha kur sipërfaqja e Tokës ishte e mbuluar me masa akulli.

LEXOJ DHE KUPTOJ Mamuthi leshtor ishte i lartë: pesë metra; tre a katër metra.

Gëzofi i mamuthit ishte: i kuqërremtë; i kafenjtë.

Mamuthi kishte dhëmbë: të vegjël dhe të gjatë; të mëdhenj dhe të spërdredhur.

Mamuthi ushqehej: me bimë; me insekte.

Ai jetonte në vende: të ngrohta; të ftohta.

Njerëzit e lashtë e vizatuan mamuthin: në faqet e shpellave; në fletore vizatimi.

Mamuthin e kanë gjetur të ruajtur më së miri: në akullnajat e Siberisë dhe të Alaskës; në shkretëtirat me rërë.

VEPRIMTARI

REFLEKTOJ

Sipas teje, pse u zhduk mamuthi si specie?

SHKRUAJ Nënvizo në tekst fjalët që tregojnë pamjen e jashtme të mamuthit.

174

Gj i në Gjeni ë iinternet t t fotografi të kafshëve të ndryshme, të cilat janë zhdukur me kalimin e viteve, dhe bëni një album me to.

Njo

huri për gjuhën

FOLJA: USHTRIME PËRMBLEDHËSE 1 Shkruaj fjalët që tregojnë veprimet që mund të bëhen në vendet e mëposhtme.

në pishinë: në klasë: në mal: në stadium: 2 Plotëso tabelën me folje.

Folje që mbarojnë me -j punoj

Folje që mbarojnë me bashkëtingëllore përhap

Folje që mbarojnë me zanore pi

3 Ngjyros me të kuqe foljet që mbarojnë me -j, me blu foljet që mbarojnë me

bashkëtingëllore, dhe me të gjelbër foljet që mbarojnë me zanore.

Nëse dëshirojmë një maskë maçoku, ndjekim hapat e mëposhtëm.

Në fillim vizatojmë formën e pjatës mbi një karton.

E presim kartonin sipas kësaj vije.

Më pas hapim dy brima për sytë.

Vizatojmë një gojë mbi sipërfaqen e kartonit.

Ngjitim nga një copë karton për hundën dhe veshët.

Në fund, lidhim një llastik në dy pjesët anësore të kartonit. nit.

Tani ndihmojmë shokët që duan të krijojnë një maskë të tillë. lë 4

Nënvizo foljet. Qarko kohën e tyre në fjalitë e mëposhtme (P – e pakryer; T – e tashme; A – e ardhme).

Sot Zamira shkon në pishinë.

P

T

A

Dje notonim në det.

P

T

A

Javën tjetër do të shkoj në bibliotekë.

P

T

A

Në verë do të bëjmë pushime në bregdet.

P

T

A

Mësuesja po organizon një ekskursion.

P

T

A 175

Lexojmë

NJË SKULPTOR: UJI Uji që rrjedh nën tokë, ka gërmuar një labirint gjigant e mahnitës tunelesh dhe shpellash. Studiuesit e shpellave dhe të tuneleve të nëndheshme pohojnë se edhe sot e kësaj dite njohin vetëm një pjesë fare të vogël prej tyre.

Brenda shpellave mund të shihen forma të çuditshme dhe me majë. Ato ngjajnë si skulptura të vërteta.

Këto “skulptura” i ka gdhendur uji. Ai depërton nëpër shkëmbinj dhe pasurohet me gëlqere, të cilën e depoziton duke kulluar pikë-pikë.

Ato që varen nga tavani i shpellave, janë stalaktitet, kurse ato që zgjaten nga dyshemeja shkëmbore, janë stalagmitet.

Këto shpella, të zbukuruara kështu nga natyra, janë sa të mistershme, aq edhe tërheqëse për t’u parë.

Fjalë të reja labirint – kalime e shtigje të ngatërruara, nëpër të cilat mund të dilet diku, por me shumë vështirësi. mahnitës – që të bën shumë përshtypje, të lë pa fjalë. depërton – futet. stalaktite – shtyllëza të gurta që zbresin nga tavani i një shpelle dhe që janë krijuar nga uji gëlqeror. stalagmite – shtyllëza të gurta që ngrihen nga dyshemeja e një shpelle dhe që janë krijuar nga uji gëlqeror.

LEXOJ DHE KUPTOJ Uji ka gërmuar një labirint shpellash dhe tunelesh: mbi tokë; nën tokë.

Brenda shpellave ka: skulptura të vërteta; forma me majë të gdhendura nga uji.

Uji depërton nëpër shkëmbinj dhe pasurohet: me gëlqere; me kripë.

Nga tavani i shpellave varen: stalagmitet; stalaktitet.

Nga dyshemeja e shpellave zgjaten: stalagmitet; stalaktitet.

REFLEKTOJ Po ti, a ke dëshirë të vizitosh një shpellë të tillë? Pse?

SHKRUAJ Shkruaj fjali, në të cilat të përdorësh fjalët e reja që mësove në këtë mësim.

176

Njo

NDAJFOLJA Toku, maçoku i Arsës, hyn në kuzhinë. Ai ulet në karrige.

Mblidhet dhe gërhet.

huri për gjuhën

hyn ulet mblidhet gërhet

hyn nxitimthi Toku, maçoku i Arsës, hyn nxitimthi në kuzhinë. Ai i afrohet karriges dhe ulet sipër. Mblidhet shpejt dhe gërhet shumë.

Toku, maçoku i Arsës, hyn ngathtas në kuzhinë. Ai i afrohet karriges dhe ulet poshtë. Mblidhet ngadalë dhe gërhet pak.

ulet sipër mblidhet shpejt gërhet shumë

hyn ngathtas

ulet poshtë mblidhet ngadalë gërhet pak

MBAJ MEND

Fjalët me ngjyrë blu quhen ndajfolje. Ato qëndrojnë pranë foljes dhe plotësojnë kuptimin e saj. Pra, japin më shumë informacion për veprimin që shpreh ajo.

Për t’i gjetur ndajfoljet, i drejtojmë foljes pyetje të tilla, si: Ku? Kur? Sa? Si?

Plotëso faqen 48 të “Fletores së punës”.

177

Njohuri për gjuhë

n

1 Nënvizo ndajfoljet në tekstin e mëposhtëm. Çfarë pyetjeje i drejtove foljes

në secilin rast? lj ur;ljU r ;5 '] ulj @UljI lj )5r]1lj 'lj;ȩlj] vljsw 5tlj X1`;lj ulj @UljtI Ata luajnë lumturisht me topa bore. Edhe prindërit luajnë shpesh me ta. }lj;ȩlj] t`6 r ]U ; t Xt5lj1 Ulj @UljX ; )5r]1ljX u` U] ` lj1 t 6`ssI y] luajnë hareshëm dhe këndojnë gëzueshëm. Loja me topa bore zgjat pak.

Ajo mbaron shpejt, sapo bora shkrin.

2 Zgjidh një nga ndajfoljet në kllapa për të plotësuar kuptimin e fjalisë.

Kur prisnim autobusin me mësuesen, na u afrua (papritur/ngadalë) një grua moshuar. Mësuesja e njohu (menjëherë/gëzueshëm). “Kjo grua është gjyshja rtur] Æ t ]1 Ew ]ljXrX1][X1v X1FI }lj;ȩlj] ` 'U` t Et r]r;]1r[v 6F vU tlj saj dhe nisën ta pyesnin (menjëherë/shpejt) për gjëra të ndryshme.

3 Zëvendëso grupet e fjalëve të nënvizuara me një nga ndajfoljet e dhëna.

Ndajfolje: gjithmonë, dje, shpesh, përditë, poshtë, lart.

}lj;ȩlj] X16@trt çdo javë (

) në teatër.

Një aktor u tregoi një ditë (

) për një pjesë të re që do të luanin.

Katër vajza bënin çdo ditë (

) prova.

Një aktor i priste te dera e teatrit ( ). çonte te skena (

Kujdes! ) dhe i

) atë.

Vajzat e pyesnin çdo herë (

Përgjithësisht, mbiemrat qëndrojnë pranë emrave, kurse ndajfoljet pranë foljeve.

4 Kthe në mbiemra ndajfoljet e mëposhtme, sipas shembujve të dhënë.

u@ lj] Æ r u@ lj] 6 w Æ

s U] Æ r s U]lj

UU sslj Æ r UU sslj

;rUlj Æ

uU 5] Æ

`6`U Æ

s 1]lj Æ

]1 sslj Æ

t)`X1]lj Æ

X1v X1 Æ

] vljU Æ

']@1]lj Æ s U) Æ

X1v 5] Æ

5 Zgjidh tri ndajfolje në çdo kolonë të ushtrimit 4. Shkruaj ndajfoljet me

kuptim të kundërt. Për shembull: lart - poshtë.

6 Ndërto fjali në të cilat të përdorësh këto ndajfolje: shpejt, bukur, lehtë, dje,

gjithmonë, shumë.

178

Lex

ojmë

STINA E VERËS Në vendin tonë, vera është një nga katër stinët e vitit. Ajo është stina e luleve, e frutave mjaltë të ëmbla dhe e perimeve të freskëta. Është edhe stina e pushimeve.

Shkojmë në plazh, lahemi dhe notojmë mbi valë.

Por, pushimet verore nuk janë në të njëjtën kohë në të gjithë botën. Kur ne bëjmë pushime verore, fëmijët e Kilit dhe të Argjentinës luajnë me dëborë. Kur ne marrim pushimet e dimrit dhe festojmë Vitin e Ri, në Australi është verë.

Dikush nga ju po mendon tani se sa mirë do të ishte sikur të udhëtonte një herë në disa muaj dhe ta kalonte gjithë vitin në vendet ku ka trokitur vera. Ose, se sa mirë do të ishte sikur stina e verës të zgjaste përgjithmonë.

E pra, ekziston një rajon i tillë. Ai është Ekuatori, rajoni që ka vetëm një stinë: verën. Atje bën nxehtë gjatë gjithë kohës dhe bie shumë shi.

Por ka edhe vende që nuk e kanë stinën e verës. Pranë poleve bën ftohtë gjatë gjithë vitit. Deti është i ngrirë dhe toka e mbuluar nga akulli.

Fjalë të reja

përshtatje nga enciklopedia “Stinët”

rajon – hapësirë ose vend i gjerë, zonë. pole – zona sipër (në veri) dhe poshtë (në jug) globit.

Kili dhe Argjentina – shtete në Amerikën e Jugut.

Australi – një kontinent i largët.

Ekuatori – rripi i vendeve që janë në mes të globit, pra të baraslarguara nga Poli i Veriut dhe nga Poli i Jugut.

LEXOJ DHE KUPTOJ

VEPRIMTARI

Bëni një album për Sa stinë ka vendi ynë? stinën e verës.

Cilat janë karakteristikat e stinës së verës te ne? Çfarë ndodh në Kili dhe Argjentinë kur te ne është verë? Çfarë stine është në Australi kur festohet Viti i Ri? Po në Ekuator, kur vjen stina e verës? Ç’karakteristika ka ajo?

Po në vendet polare, kur vjen stina e verës? Ç’mund të thuash për klimën e këtyre vendeve?

REFLEKTOJ Cila stinë të pëlqen më shumë? Pse? Të pëlqen të jetosh në vende që i kanë të katra stinët? Pse? Si mendon se do të ishin ditët e tua nëse do të jetoje në Ekuator?

179

Flasim

E PAPRITURA E BESARTIT 1 Besarti me familjen e tij do të shkonin për të kaluar disa ditë te tezja në

Gjermani. Ata do të udhëtonin me avion. Teksa përgatiteshin për t’u nisur, nuk e llogaritën mirë kohën dhe humbën avionin.

Si u ndie Besarti dhe familja e tij në atë çast?

Diskutoni me shokët rreth kësaj situate. Si mendoni se e zgjidhi familja e Besarti këtë problem?

U kthyen në shtëpi.

Udhëtuan me traget.

Pritën avionin e radhës.

Gjetën një zgjidhje tjetër.

Po ti, a je ndodhur ndonjëherë në një situatë të ngjashme? Na trego si e ke zgjidhur atë.

2 Diskutoni rreth fotografive të mëposhtme, duke iu përgjigjur pyetjeve:

Cili mjet transporti është përdorur në secilin prej udhëtimeve që paraqiten në këto fotografi? Nga e kuptoni këtë?

Me cilin prej këtyre mjeteve ke udhëtuar? Na trego.

Cilin prej këtyre udhëtimeve do të donit të realizonit? Pse? Çfarë kuptoni nga veshjet e fëmijëve në fotografi?

3 Përshkruaj me fjalë udhëtimin e fundit që ke bërë. Na trego me çfarë mjeti

udhëtove dhe ndonjë të papritur që të ka ndodhur. Kujto sidomos çastet e gëzuara.

180

Njo

huri për gjuhën

LLOJET E NDAJFOLJEVE Kujtojmë që ndajfoljet qëndrojnë pranë foljes dhe plotësojnë kuptimin e saj. Ndajfoljet i klasifikojmë duke u nisur nga pyetja që i drejtojmë foljes.

Disa lloje ndajfoljesh janë:

Ndajfoljet e vendit, të cilat na tregojnë vendin e kryerjes së veprimit të shprehur nga folja. Pyetja që i drejtojmë foljes për të gjetur ndajfoljet e vendit është: Ku? Unë jam ulur përpara, kurse Drilona është ulur prapa.

Ku jam ulur?

– Përpara.

Ku është ulur Drilona?

– Prapa.

Ndajfoljet e kohës, të cilat na tregojnë kohën e kryerjes së veprimit të shprehur nga folja. Pyetja që i drejtojmë foljes për të gjetur ndajfoljet e kohës është: Kur? Eni do të shkojë nesër në kinema.

Kur do të shkojë Eni në kinema?

– Nesër.

Ndajfoljet e mënyrës, të cilat na tregojnë mënyrën e kryerjes së veprimit të shprehur nga folja. Pyetja që i drejtojmë foljes për të gjetur ndajfoljet e mënyrës është: Si? Drini ecte ngadalë.

Si ecte Drini?

– Ngadalë.

181

Njohuri për gjuhë

n

1 Plotëso tabelën me ndajfolje sipas llojit.

pastaj, gjithnjë, afër, drejt, mirë, vonë, lart, jashtë, gjallë, larg, pranë, qartë, keq, qetë, thjesht, kurrë, butësisht, shpejt, lehtë, ftohtë, brenda, shkurt, poshtë, ngushtë Ndajfolje vendi

Ndajfolje kohe

Ndajfolje mënyre

2 Kthe mbiemrat e mëposhtëm në ndajfolje sipas modelit.

i qartë – qartë

i butë –

i gjallë –

i lirë –

e gjatë –

i ftohtë –

i thellë –

i ngushtë –

i qetë –

e mirë –

i lartë –

i gjerë –

3 Gjej ndajfoljet dhe zëvendësoji me të tjera, pa e prishur kuptimin e fjalive.

Klorela po rritej shpejt në kabinën e saj, në kushtet shumë të mira që i ishin krijuar aty brenda. Një robot elektronik i telekomanduar nga inxhinier Nini merrej vazhdimisht vetëm me Klorelën, kryente pareshtur të gjitha shërbimet e nevojshme. E mbillte thellë, e plehëronte, e prashiste shpesh, e korrte, e thante.

B. Xhama, “Klorela” 4 Shkruaj ndajfoljet me kuptim të kundërt.

ngushtë larg keq drejt shpejt vonë ftohtë

jashtë pranë butë kurrë lehtë rrallë thellë

poshtë qartë hidhur përpara shkurt lirë lart

5 Formo fjali në të cilat të përdorësh tri nga çiftet e ndajfoljeve të ushtrimit 4.

182

Lex

ojmë

TI DHE MJEDISI Si duhet të sillemi kur ndodhemi në një park të bukur, në breg të detit apo në mes të një pylli? Pse duhet ta mbajmë pastër atë? Pse nuk duhet të bëjmë shumë zhurmë?

Përgjigjet e këtyre pyetjeve i gjen brenda këtyre rregullave të dobishme mjedisore: Kur je mes natyrës, sillu me mjedisin përreth ashtu siç do të doje të silleshin në shtëpinë tënde.

Mbeturinat e hedhura andej-këtej janë kartëvizitë e të paedukuarve.

Lulet u përkasin livadheve, insekteve, fluturave. Për këtë arsye, nuk duhet t’i këputësh ato. Si do të ndiheshe sikur dikush të vinte në shtëpinë tënde dhe të të këpuste lulet?

Nëse shikon ndonjë tufë kafshësh, mos bëj zhurmë.

Zhurma i shqetëson ato. Më mirë soditi në heshtje.

Në parqe dhe në zonat natyrore është mirë të mbash me vete një palë dylbi dhe një aparat fotografik.

Mbaj vesh se sa qetësi është në zonat natyrore.

Dëgjo cicërimat e zogjve dhe shoqëroji me zërin tënd.

Sodit natyrën dhe përqendrohu te ngjyrat e saj.

Mendo ndodhi të gëzuara.

183

Lexoj më Fjalë të reja kartëvizitë – fletë e vogël në të cilën është shkruar adresa, emri dhe mbiemri i një njeriu. sodit – shikoj për një kohë të gjatë, pa u ngutur dhe me kënaqësi.

LEXOJ DHE KUPTOJ Si duhet të sillesh kur je në një zonë natyrore? Pse? Për çfarë duhet të kujdesesh nëse shikon kon nga afër kafshë në një park natyror?

Kujt i përkasin lulet në një park natyror? ? Çfarë duhet të mbash me vete kur shëtit ëtit në një park ose zonë natyrore?

REFLEKTOJ A të pëlqen të bësh shëtitje në natyrë? Pse? Çfarë ke bërë ti për të mbrojtur natyrën?

VEPRIMTARI Vizitoni parkun më të afërt që keni. Gjatë vizitës zbatoni rregullat për mbrojtjen e natyrës.

SHKRUAJ Cila nga rregullat e mësipërme ishte e re për ty? Shkruaje atë. atë Shëno me sendet që këshillohet të marrësh me vete në park. Shkruaj edhe emrat e sendeve që ti merr zakonisht me vete.

184

Njo

huri për gjuhën

PARAFJALA Në tekstin e mëposhtëm, para cilave fjalë janë vendosur fjalët me të gjelbër?

Një peshkatar kthehej i trishtuar nga peshkimi. Nuk kishte zënë asgjë. Syri i zuri një tjetër peshkatar me një shportë plot me peshq.

E pyeti tërë shpresë: – Ej, ku i zure tërë këta peshq?

Tjetri iu përgjigj: – Atje poshtë, pranë ]ȩ srXr]& $ ljU] ]Ȗ X6 )5 ]`U c tu ]lj ;rUlj vX XS]1` Ȗ& – Mirë. Atje ndodhet një dyqan për shitjen e peshkut.

Jeronim Stilton

Fjalët nga, me, pranë, për janë vendosur para një emri, para një numërori dhe para një përemri. Ato janë parafjalë.

MBAJ MEND

Parafjalët janë fjalë që nuk ndryshojnë gjatë përdorimit në fjali. Ato qëndrojnë: para një emri: me motrën, pranë shtëpisë, në kinema etj. para një përemri: me atë, nga ata, pas tyre etj. para një numërori: nga dhjetë, me dy, prej shtatë etj. para një ndajfoljeje: nga afër, me pak etj.

Disa parafjalë kanë formë të njëjtë me disa ndajfolje. Ato dallohen prej tyre nga vendi që zënë në fjali.

Parafjalët qëndrojnë vetëm para një emri, përemri, numërori dhe ndajfoljeje. Ato nuk mund të ndërrojnë vend në fjali.

Në shembujt e paraqitur më poshtë, e njëjta fjalë përdoret edhe si parafjalë, edhe si ndajfolje.

Ndajfolje Mos më rri afër!

Papritur, ajo më doli përpara.

Të gjithë më dolën kundër.

Nora erdhi rrotull për pak minuta.

Ajo priti gjatë.

Parafjalë Afër shkollës ishin mbledhur djem e vajza.

Përpara pallatit kishte shumë njerëz.

Ata hodhën parulla kundër punësimit të 'ǀ;Ƞǀc I Rrotull shtëpisë kishte lëvizje.

Gjatë natës ra shi pa pushim.

185

Njohuri për gjuhë

n

1 Plotëso vendet bosh me parafjalët e duhura.

(pas, me, nga, para, matanë, në) Sapo dola kursin e baletit.

shtëpia e gjyshes. Do të shkoj

një shoqe

një shtëpi oborr. Sapo hyra, Shoqja ime banon këtu pranë, ndjeva aromën e luleve. meje u shfaqën lulet shumëngjyrëshe. Sa më pëlqente tij dukej shtëpia dhe saj lartësohej një pallat. ky oborr!

2 Nënvizo parafjalët. Përcakto para cilave fjalë janë vendosur.

Altini sapo ka ardhur nga shkolla.

Rruga u prish nga shirat e fundit.

Ai qëndronte si i ngrirë para atyre.

Nxënësit u shpërndanë nëpër oborr.

Kërkoi nëpër oborr dhe nëpër dhoma, por macen nuk e gjeti. Ȩv@ Uu1r ; ]U t)Ȩ X1@6ǀ] ]ȠI Përballë pallatit ndodhej një ndërtesë dykatëshe.

Me shumë gëzim u bashkua me ne.

3 Përcakto se çfarë janë fjalët e nënvizuara, duke shënuar N për ndajfoljet

dhe P për parafjalët. kundër murit

ndodhi pastaj

përbri bibliotekës

drejt vajzës

përmes portës

vështronin lart

4 Në çiftet e fjalive të mëposhtme është përdorur e njëjta fjalë.

Shëno P kur ajo është parafjalë dhe N kur është ndajfolje.

Mos më rri pranë!

Rri më pranë zjarrit!

Ata më dolën përpara.

Pse dolën përpara meje?

Iku larg.

Jeton larg qendrës.

Emi shikonte përreth.

Makinat parkohen përreth shtëpisë.

Qëndronte para televizorit.

U nis para.

5 Shoqëro secilin emër me një parafjalë. Ndërto pesë fjali.

Emrat: teatër, fushë, fermë, figurë, sport.

Parafjalët: nga, mbi, në, afër, nëpër.

186

Njo

huri për gjuhën

6 Plotëso tabelën duke zgjedhuar foljet e dhëna sipas vetave.

Unë Ti Ai/ajo Ne Ju Ata /ato

largoja shkruan këndojmë do të zbrisni

do të pini punonin

7 Shkruaji fjalitë duke i kthyer foljet në numrin shumës. Kujdes, përdor të

njëjtën vetë.

Ti mbyllje dritaren.

Ju mbyllnit dritaren.

Ai do të blejë biletat e tragetit.

Ajo i përdor shumë bukur lapsat me ngjyra.

Unë dëgjoj me kënaqësi muzikë.

Ai po bën detyrat për nesër.

8 Ngjyros me të gjelbër foljen e përshtatshme për fjalitë e mëposhtme.

Përcakto kohën e saj.

Dikur Mara (shkonte/ do të shkojë/ shkon) çdo ditë në stërvitje.

Unë (pija/do të pi/ pi) qumësht të ngrohtë në mëngjes.

Ju (fitonit/ do të fitoni/ fitoni) çdo ndeshje.

Pas pak Mirela (lexonte, do të lexojë, lexon) librin e saj të preferuar.

Ti (mësoje/ do të mësosh/ mëson) çdo ditë gjëra të reja në shkollë.

Ata (mendonin/ do të mendojnë/ mendojnë) se shoku kishte nevojë për ndihmë.

9 Analizo foljet me ngjyrë blu, sipas shembullit të dhënë.

Anisa dhe gjyshja e saj do të shkojnë në kopshtin zoologjik. Ato janë të gëzuara.

Gjethet fëshfërinin nga era. Aty pranë shtrihej një liqen i vogël. Në ujin e liqenit notonin peshqit. Zogjtë cicërinin. Shumë fëmijë ishin mbledhur te luani dhe e shikonin me admirim.

Papritur, një djalë hedh diçka për të ngrënë në drejtim të luanit. Kujdestari i kafshëve qorton djalin dhe kthehet nga fëmijët e tjerë. Ai u thotë atyre: – Qëndroni larg kafazit! do të shkojnë – folje që mbaron me -j, koha e ardhme, veta e tretë, numri shumës.

Plotëso faqen 49 të “Fletores së punës”.

187

Lexojmë

SI TË BËJMË MUZIKË... opat e ... me c

drurit

Mënyra më e thjeshtë për të nxjerrë tinguj nga dy copa druri të prera në mënyrë të barabartë, është duke i përplasur me njëra-tjetrën. Për të mos e zbehur tingullin, përplasja duhet të jetë ritmike dhe nuk duhet ushtruar shumë forcë. Kur dega nga e cila janë prerë copat është e staxhionuar, tingulli del më muzikor. Në rast se dega është e njomë, pra ende e gjelbër, tingulli që del nuk është i këndshëm për veshin. Sa më të gjata e të trasha të jenë copat e drurit që do të përplasim, aq më i thellë do të jetë tingulli.

VEPRIMTARI Edhe guaskat mund të shndërrohen ... m në instrumente muzikore. Guaskat Krijoni orkestrën e me sipërfaqe të ashpër fërkohen në mënyrë klasës duke përdorur të përsosur. Tingulli ndryshon në varësi të zonës sa më shumë mjete që fërkohet. Anët e guaskave lëshojnë tinguj “të tingëlluese, si enë kuzhine mbytur”, kurse në qendër tingulli bëhet gjithnjë e dhe enë plastike. Shoqërojeni më i mprehtë. orkestrën duke imituar zërat e kafshëve dhe zërat e Fjalë të reja natyrës.

at e guask

i staxhionuar – që është mbajtur për ca kohë në ambient të mbyllur për t’u tharë, me qëllim që të fitojë cilësi më të mira.

LEXOJ DHE KUPTOJ Shëno me ose me .

Mënyra më e thjeshtë për të nxjerrë tinguj nga dy copa druri, është t’i përplasim fort.

Druri i staxhionuar prodhon tingull muzikor.

Druri i njomë prodhon tingull të ëmbël.

Sa më të shkurta e të trasha të jenë copat e drurit, aq më i thellë do të jetë tingulli.

Anët e guaskave lëshojnë tinguj “të mbytur”.

Qendra e guaskave lëshon tinguj të mprehtë.

REFLEKTOJ Po ti, a ke provuar të bësh muzikë me copa druri ose me guaska? Po me ndonjë mjet tjetër? Na trego.

188

Njo

huri për gjuhën

NUMËRORI Në një fermë të vogël jetonte një familje e madhe kafshësh. Ajo përbëhej nga dhjetë pula, dy kuaj, një qen, pesë lepuj, tre derrkucë, dy dele, një mace dhe shtatë pata.

Të gjitha fjalët me ngjyrë të gjelbër tregojnë sasinë e kafshëve të fermës.

Ato tregojnë numrin e saktë të tyre. Këto fjalë quhen numërorë.

1 Ngjyros me blu numërorët në tekstin e mëposhtëm.

Kujdes!

Fjalët që tregojnë radhë, si: i parë, i dytë, i tretë etj., në matematikë quhen numra rreshtorë, ndërsa në gramatikë janë mbiemra.

Në klasën e Ejonës ka tridhjetë e dy nxënës: dymbëdhjetë djem dhe njëzet vajza. Nga tridhjetë e dy nxënësit, vetëm pesë prej tyre, dy vajza dhe tre djem, janë nxënës të rinj që vijnë për herë të parë në klasën e saj. Ejona ka një shoqe banke, por ka edhe një shoqe të ngushtë në klasë. Ajo së bashku me katër vajza të tjera qëndrojnë pas mësimit për të ndjekur kursin e volejbollit. Shtatë nga djemtë e klasës shkojnë çdo ditë pas mësimit në kursin e futbollit. Vetëm tre nxënës, dy vajza dhe një djalë, shkojnë në kursin e shahut.

2 Formo fjali me grupet e fjalëve: dy prej tyre, pesë nga shokët e tij, i shtati,

e para, dymbëdhjetë.

3 Shkruaj fjali duke përdorur në secilën prej tyre njërin prej numërorëve:

dhjetë, trembëdhjetë, njëzet e shtatë, tetëdhjetë, katër.

4 Nënvizo numërorët në pjesën me titull “Duke vështruar qiellin”. Krijo fjali

me ta.

Plotëso faqen 50 të “Fletores së punës”.

189

Lexoj më

UJI ËSHTË I TË GJITHËVE Përdorimi i ujit po rritet nga dita në ditë.

Mirëpo, lumenjtë, liqenet dhe detet po ndoten gjithnjë e më tepër.

Për këtë arsye, Komiteti Evropian për Mbrojtjen e Natyrës ka përgatitur një dokument të quajtur ”Karta e Ujit”. Kjo kartë ka 12 rregulla, të cilat duhen respektuar nga ne të gjithë dhe nga të gjitha shtetet.

Të gjitha rregullat e kësaj karte janë të rëndësishme. Ato duhet t’i njohin edhe fëmijët, sepse ata e përdorin ujin dhe duhet të dinë si të sillen me të.

LEXOJ DHE KUPTOJ Shëno me ose me .

Përdorimi i ujit po rritet nga dita në ditë.

Lumenjtë, liqenet dhe detet po ndoten gjithnjë e më tepër.

Karta e Ujit është një dokument që ka 12 rregulla.

Vetëm dy rregulla të Kartës së Ujit janë të rëndësishme.

Vetëm të rriturit duhet ta respektojnë Kartën e Ujit.

Uji është i të gjithëve.

Të gjitha vendet e botës së bashku duhet ta ruajnë ujin.

190

Lex

ojmë

Rregulla e parë: Të gjithë duhet të njohin rëndësinë e ujit dhe rregullat e përdorimit të tij.

Rregulla e dytë: Uji është një burim që rrjedh nga njëri shtet në tjetrin. Për këtë, të gjithë popujt e botës duhet të kujdesen për mbrojtjen e tij.

R. Gostoli

REFLEKTOJ Sa i kujdesshëm je me ujin?

Kur lan dhëmbët: e mban rubinetin hapur gjatë gjithë kohës; e mban hapur vetëm kur duhet të njomësh furçën dhe të shpëlash gojën.

VEPRIMTARI Përgatitni një poster për mbrojtjen e ujit.

Zakonisht, lahesh në: dush; vaskë.

A e lë rubinetin hapur kur lan fytyrën dhe duart?

Gjithmonë.

Ndonjëherë.

Asnjëherë.

191

Dëgjojmë

RREGULLAT E JETONIT 1 Dëgjo historinë e Jetonit.

Andia, Elira dhe Jetoni po luanin symbyllazi në shtëpi. Duke vrapuar, Jetoni u pengua te tapeti dhe u përplas me cepin e tavolinës aty pranë. Atij iu ça buza. Prindërit e çuan menjëherë në ambulancë, ku u mjekua. Pas kësaj, Jetoni tregohet shumë i kujdesshëm për sigurinë e vet dhe të motrave më të vogla në shtëpi. Madje, ai ka shkruar disa rregulla për veten dhe motrat: Mos vrapo nëpër shkallë apo nëpër dhoma.

Mos luaj me furnelat dhe mos ndiz shkrepëse ose çakmakë.

Mos gëlltit barna pa pyetur dhe mos pi nga shishe që nuk e di saktësisht se çfarë përmbajnë.

Mos prek prizat e korrentit dhe mos përdor aparate elektrike, sidomos kur i ke duart të lagura ose këmbët të zbathura.

Mos u zgjat nga parvazet dhe ballkonet.

Mos luaj me sende të rrezikshme, si gërshërë dhe thika.

2 Diskutoni rreth historisë së Jetonit. Cilën nga rregullat e mësipërme nuk

zbatoi ai? Ç’ndodhi si pasojë e moszbatimit të kësaj rregulle? Po më pas, si veproi Jetoni?

3 Po ti, si do të veproje nëse do të ishe në vend të Jetonit? A mund të shtosh

një rregull tjetër?

4 Sipas teje, cila është rregulla më e lehtë për t’u zbatuar? Po më e vështira?

Pse? 5 Pyet shokët dhe mësuesin/en rreth rregullave që dëgjove. Diskuto për

pasojat që mund të sjellë moszbatimi i tyre.

6 Trego cilën prej rregullave zbaton në shtëpinë tënde. A të ka ndodhur

ndonjë histori e ngjashme me atë të Jetonit?

7 Zgjidh një shok ose shoqe për të luajtur në role një situatë, në të cilën ti

kujdesesh për sigurinë në shtëpi.

8 Cili është mesazhi që ju komunikon toni i zërit të folësit?

Diskuto me shokët rreth tij.

192

Shk

ruajmë

MOLLA 1 Plotëso tekstin e mëposhtëm me fjalët ndihmëse.

Fjalë ndihmëse: jeshile, i bardhë, ndodhen,

e hollë, të ëmbël, të mollës, rrumbullake, vlera, të kuqe.

Molla ka formë dhe ngjyra të ndryshme. Ajo mund të jetë me ngjyrë , të verdhë ose .

Lëkura e mollës është dhe e lëmuar. Tuli i saj është ose ngjyrë qumështi e me lëng. Në mes të tij farat e vogla . Ajo ka shije ose të athët dhe është e pasur me vitaminë C. Molla ka shumë për organizmin tonë.

2 Plotëso skemën dhe përshkruaj frutën.

Pjeshka

Lëkura: Ngjyra e lëkurës: Tuli: Ngjyra e tulit: Bërthama: Shija: Vlerat ushqyese:

3 Përshkruaj sipas modeleve të mësipërme frutën që të pëlqen më shumë.

193

Lexojmë

LOJA “TELEFONI I PRISHUR” “Telefoni i prishur” është një lojë argëtuese që e kanë luajtur edhe prindërit, edhe gjyshërit tanë. Madje mund të vazhdojnë ta luajnë! Kjo lojë mund të luhet kudo dhe kurdo: në ambiente të mbyllura dhe në ambiente të hapura, në shkollë dhe në shtëpi, në oborr dhe në palestër, paradite dhe pasdite. Numri i lojtarëve që mund të marrin pjesë është i pakufizuar. Pra, kushdo që ka dëshirë të argëtohet.

Për të luajtur nuk nevojitet asgjë tjetër, veç lojtarëve. Ata rreshtohen njëri pas tjetrit. Lojtari i parë mendon një fjalë ose fjali dhe ia thotë lojtarit të dytë në vesh, me zë të ulët. Lojtari i dytë e dëgjon dhe kthehet nga lojtari i tretë, të cilit ia thotë të njëjtën fjalë/fjali në vesh me zë të ulët. Lojtari i tretë vepron si lojtari i dytë dhe kështu me radhë. Kur fjala/ fjalia arrin te veshi i lojtarit të fundit, ai e thotë këtë fjali me zë të lartë.

Ky është edhe momenti më argëtues, sepse fjalia “Ne ecnim në plazh” mund të përfundojë “Ne qeshnim në masë”.

Nëse fjala/fjalia fillestare është ruajtur, loja fillon edhe një herë nga e para me të gjithë lojtarët. Nëse fjalia është shndërruar në një fjali të ndryshme nga ajo që ka thënë lojtari i parë, atëherë ky i pyet me radhë lojtarët (nga i fundit tek i dyti) për fjalinë që kanë thënë. Kur ata thonë me zë të lartë fjalinë, mësohet se kush ka gabuar. Ai që ka gabuar, del nga loja. Loja vazhdon derisa mbeten dy lojtarë. Fiton lojtari i dytë!

LEXOJ DHE KUPTOJ VEPRIMTARI

Ku luhet loja “Telefoni i prishur”?

Sa lojtarë mund të marrin pjesë në të?

Cilat janë rregullat e kësaj loje?

Pse në këtë lojë fiton lojtari i dytë?

Me ndihmën e mësuesit/es, luani në grupe lojën “Telefoni i prishur”.

REFLEKTOJ Po ti, a e ke luajtur ndonjëherë këtë lojë? Kush ta ka mësuar? Na trego përvojën tënde.

Plotëso faqet 51-52 të “Fletores së punës”.

194

Shk

ruajmë

LOJËRA FJALËSH 1 Plotëso fjalëkryqin.

4

3 1

5

6

2

3

4

5

6 7

2

8 7

1

8

2 Gjej fjalët e fshehura mes

shkronjave.

Të gjitha fjalët i gjen në mësimet e mëparshme të këtij moduli.

G Q P Q P G T Q F K E C Z

T K S C T K Ë T S U W E Y

E T S H N J Q R D Q E V I

A Y R U I X H I G Ë Z O F

Q A S K U L P T U R A A Q

T S H P E L L A J R U R T

R Q P K N Y Q N I E T Q R

I T A L L R A H Y M O T I

P R T A V A N I X T B R T

O I O S H J O N Ë Ë U I Q

K Ë R C E L L S A Q S A T

Y Y E H Q U O E U T Q T R

X X Q K T L J K T R T Q I

Ë Ë T N R E A T Ë I R T Y

A A R R I B K H Q R I R U

U T A I Y L L I H U M I U

3 Fjalët që gjete në ushtrimin 2, vendosi në një tabelë dhe në krah të secilës

shkruaj titullin e pjesës nga është marrë.

4 Shkruaj pyetjet për të gjetur tri fjalët e qarkuara më sipër.

Plotëso faqen 53 të “Fletores së punës”.

195

Lexoj më

FESTA E HALLOUINIT Më 31 tetor festohet nata e Hallouinit. Kjo natë është festë si për të rriturit, ashtu edhe për fëmijët.

Fëmijët dalin në rrugë me maska dhe të veshur me kostume të ndryshme, si skelete, shtriga, fantazma etj.

Ata bëhen grupe-grupe dhe shkojnë shtëpi më shtëpi për të kërkuar dhurata të vogla. Zakonisht dhurohen ëmbëlsira, fruta, ndonjë monedhë.

Kur nuk marrin gjësend, fëmijët bëjnë rrengje të vogla: derdhin koshin e plehrave para derës, hedhin miell nëpër xhamat e dritareve, i bien ziles dhe largohen etj.

LEXOJ DHE KUPTOJ Festa e Hallouinit është më: 31 tetor; 13 tetor.

Ajo është festë: vetëm për fëmijë; për fëmijë e të rritur.

Fëmijët dalin me maska: natën; ditën.

Ata trokasin në dyert e shtëpive për të kërkuar: dhurata; lodra.

Simboli i festës së Hallouinit është një kungull: me vrima të gdhendura në formë sysh dhe goje; i mbushur me lule.

Brenda kungullit vendosen: qirinj; lule.

Pjesa e brendshme e kungullit përdoret për të gatuar: kek; akullore.

196

Lex

ojmë

Mbrëmjen e festës, këto gjëra janë të mundura! mun ndura!!

Simboli i festës së Hallouinit është Xhek hek k Feneri, pra një kungull i gërryer nga brenda, me vrima të gdhendura në formë sysh dhe goje. Ndonjëherë, brenda këtyre kungujve vendosen qirinj të vegjël dhe natën, “fytyra” e Xhek Fenerit është vërtet e frikshme.

Pjesa e brendshme e kungullit përdoret për të gatuar ëmbëlsirën tipike të Hallouinit: një kek me kungull,, vërtet i shijshëm.

Fjalë të reja simbol – shembulli ose shenja që përfaqëson diçka. maskë –

REFLEKTOJ

VEPRIMTARI Bashkë B hkë me mësuesin/en, përgatitni një kungull të gdhendur si ai i festës së Hallouinit.

Po ti, a e feston Hallouinin? Na trego se çfarë bën zakonisht për këtë festë.

A të pëlqen kjo festë? Pse?

SHKRUAJ Shkruaj fjali, në të cilat të përdorësh fjalët e fjalorit.

Shëno me maskën që të pëlqen më shumë.

Vizato maskën që do të dëshiroje të mbaje për Hallouinin e këtij viti.

197

Lexoj më

TEATRI Teatri është art i fjalës së folur. Ai krijohet kur një pjesë së letrare luhet tri krijohet nga në skenë, pra e interpretojnë aktorët para publikut. Teatri bashkëpunimi i ngushtë i një grupi artistësh: autori që shkruan kruan skenarin; kompozitori që krijon muzikën; skenografi që merret me dekorin e çdo skene; kostumografi që krijon kostumet që vesh secili prej aktorëve; ktorëve; aktorët që interpretojnë role të ndryshme.

Regjisori planifikon, organizon dhe drejton vënien në skenë enë të një pjese teatrore.

Krijimet letrare që përdoren në teatër, quhen pjesë teatrore. Pjesët teatrore janë të ndara në akte ose kohë (p.sh.: akti i parë, akti i dytë etj.). Çdo akt është i ndarë në skena. Skena është një hapësirë e caktuar, në të cilën luhet ngjarja. Ajo mund të ndryshojë kur publiku duhet uhet të kuptojë se ka kaluar shumë kohë, kur hyn një personazh i ri apo kur ur kërkohet një ambient i ri.

Autori që ka shkruar pjesën teatrore është një person që ë nuk shihet. Ai bën lidhjen e një skene me tjetrën. Sugjerimet që autori i jep ep skenografit, kostumografit dhe artistëve të tjerë për mënyrën se si duhet et ta realizojnë realizo ojnë ambientin ose se si duhet të recitojnë disa pjesë, shkruhen me shkronja shkron nja të pjerrëta.

Në çdo skenë, aktorët shkëmbejnë një numër të përcaktuar ktuar batutash. batutassh.

Pra, fjalët që thuhen në dialogët teatrorë, quhen batuta.

LEXOJ DHE KUPTOJ

Fjalë të reja

Ku luhet teatri?

Cilët artistë bashkëpunojnë për të krijuar një teatër?

Kur ndryshon skena?

Lidh me shigjetë: aktorët shkruan skenarin autori interpretojnë role të ndryshme skenografi krijon muzikën kompozitori merret me dekoret regjisori krijon kostumet kostumografi organizon dhe drejton çdo gjë

REFLEKTOJ A të pëlqen teatri? Pse? Cili të pëlqen më shumë, teatri apo filmi? Pse?

198

dekor – orendi orenditë ditë t dhe mjetet e tjera q që ë vendos vendosen osen n në skenë ë për të pa paraqiturr vendin a mjedisin ku et ngjarja. zhvillohet sugjerim m – këshillë që i japim dikujt kujt se si të veprojë, ë si ta zgjidhë dhë diçka.

SHKRUAJ Shkruaj titullin e pjesës teatrore që të pëlqen më shumë.

5

PJESË TEATRORE

199

Lexoj më

BUBI KAÇURREL NË SHTËPINË E ÇUFOS (Gjyshja pret në shtëpi shokun e Çufos.)

Gjyshja: Mirë se erdhe, Kaçurrel! Si i ke nga shtëpia?

Kaçurreli: Mirë se të gjeta! Faleminderit, mirë janë.

Gjyshja: Si duket Çufoja? Po mëson ndopak?

Kaçurreli: I ka përmirësuar notat, gjyshe!

Gjyshja: Mirë, uluni e mësoni. (Çufoja rrinte ulur në tryezën me libra.

Kaçurreli ulet pranë tij.) Çufoja: Nga t’ia nisim?

Kaçurreli: Nga detyrat e matematikës. Çufoja: Mirë, nuk po e gjej dot librin. (Kërkon mes librave.)

200

Lex

ojmë

Kaçurreli: E kam sjellë unë me vete. (E nxjerr librin nga çanta dhe e vendos në tavolinë.)

Ja, po ta lexoj edhe një herë. Çufoja: Po, sikur e kuptova. Ja, në fillim do të bëjmë mbledhje.

Kaçurreli: Po. Çufoja: Ja, t’i mbledhim. Tani po e shkruaj numrin e parë. Dhe numrin e dytë do ta vendos poshtë të parit. (Çufoja shkruan numrat që do të mbledhë njëri poshtë tjetrit.) Tani do t’i mbledh me radhë.

Kaçurreli: Ja më në fund. Shumë saktë e zgjidhe ushtrimin. Sa të fillosh të marrësh nota të mira, pastaj do të ëmbëlsohesh vetë. Pasi të njohësh shijen e dhjetës, notat e tjera do të të duken të hidhura. Këshillat që na dha mësuese Mjellma, janë shumë të vlefshme. Çufoja: Vazhdojmë me ushtrimin tjetër. U mendova, kjo nuk bëhet. (Çufoja duke u menduar.)

Kaçurreli: Pse? Çufoja: Do të jenë të dhënat gabim.

Kaçurreli: Më jep lapsin dhe ta zgjidhim bashkë hap pas hapi. (Të dy kokë më kokë, duke zgjidhur ushtrimin.) Çufoja: Bah, sa e lehtë paska qenë! (Çufoja i gëzuar, duke përplasur duart.)

Kaçurreli: Ti je një djalë i zgjuar. Duhet të përqendrohesh pak më shumë. Tani do të zgjidhim problemën. Çufoja: Mirë, tani do ta marr seriozisht. Sa të fus dy çokollata në gojë të marr fuqi.

201

Lexoj më Kaçurreli: Si fillim, lexo problemën me vëmendje. Çufoja: Një lepur bleu dy qeska me lajthi. Qeskën e parë e hapi. 50 kokrra i la për reçel. Gjysmën e sasisë që la për reçel, e ndau mes lepurushit e lepurushës dhe tepruan 5 kokrra, që ia dha kanarinës. Sa kokrra lajthi kishin dy qeskat bashkë? Çufoja: Po mirë, o vëlla. Kjo është kaq e ngatërruar, sa unë s’e marr vesh fare. Por për 10 minuta do ta gjej se s’bën.

Kaçurreli: Çufo, po punove, s’ka gjë të vështirë. Mos u nxito, që të mos gabosh. Çufoja: Ja, e zgjidha! E kontrollojmë një herë!

Kaçurreli: Po, të lumtë! Kështu vazhdo, Çufo!

Gjyshja: Hapeni një çikë derën. (Vjen gjyshja me tabaka në dorë.)

Kaçurreli: Prit, gjyshe, se e hap unë.

Gjyshja: Pushoni dhe hani pak kek se jeni lodhur. Çufoja: Je gjyshja më e mirë në botë. Apo jo Kaçurrel? Gjyshja ime është një kuzhiniere e shkëlqyer.

Kaçurreli: Ti ke një gjyshe të mrekullueshme. Duhet ta bësh krenare atë.

Gjyshja: Po largohem, fëmijë. Shijojeni kekun dhe mos harroni mësimet.

Të dy: Faleminderit, gjyshe! Je njësh! Mirupafshim! përshtatur për teatër nga “Çufoja dhe Bubi Kaçurrel”

LEXOJ DHE KUPTOJ Shëno me ose me .

Personazhet e kësaj pjese janë: Kaçurreli, Çufoja dhe gjyshja e tij.

Në shtëpinë e Çufos, Kaçurrelin e priti babai i tij.

Kaçurreli shkoi në shtëpinë e Çufos për ta ndihmuar për mësimet.

Ata po mësonin lëndën e historisë.

Problemi i Çufos kishte lidhje me përqendrimin e tij.

REFLEKTOJ Cilin rol do të doje të interpretoje në këtë pjesë? Pse? Po ti, a ke mësuar me ndonjë shok ose shoqe? Na trego.

202

VEPRIMTARI Interpretoni në role këtë pjesë teatrore.

Dëg

j o jm ë

DHELPRA DHE LEJLEKU 1 Dëgjo pjesën teatrore duke mbajtur shënime për çështjet më interesante.

Akti 1, skena 1 (Dhelpra dhe lejleku bisedojnë në pyll. Ata i premtojnë miqësi njëri-tjetrit.

Me këtë rast, dhelpra vendos të shtrojë një darkë për mikun e saj.)

Dhelpra: Jam shumë e lumtur që kam një mik si ti. Sonte do të gatuaj një darkë të shijshme. Të pres që të hamë së bashku.

Lejleku: Ndihem i nderuar nga ftesa jote. Do të vij me kënaqësi.

Akti 1, skena 2 (Lejleku pranë shtëpisë së dhelprës. Nuhat në ajër aromën e gjellëve.)

Lejleku: Mmmm, sa aromë e mirë! Një darkë e shijshme po më pret. Nuk po humb më kohë. (Troket në derë.)

Dhelpra: Urdhëro, mik i shtrenjtë! Mirë se erdhe!

Lejleku: Mirë se të gjeta!

Akti 1, skena 3 (Tavolina e shtruar dhe dy karrige bosh.)

Dhelpra: Urdhëro, ulu. I kam mbaruar përgatitjet, ndaj mund të bisedojmë dhe të hamë qetësisht.

Lejleku: Faleminderit, po qenke munduar!

Dhelpra: Për një mik si ti, nuk ndiej lodhje. (I zgjat pjatën me gjellë.)

203

Dëgjojmë Lejleku: (e nuhat) Të lumshin duart, duket shumë e mirë. (Fut sqepin në pjatë, por nuk mund të hajë dot, sepse pjata është e cekët.)

Dhelpra: Supa qenka bërë vërtet e mirë! (E shikon me dinakëri lejlekun që nuk ha dot dhe vazhdon të shijojë ushqimin.)

Lejleku: (me ton përqeshës) Po, po, u kënaqëm! Nesër je e ftuar në shtëpinë time, do të gatuaj unë për ty.

Dhelpra: (e habitur) Faleminderit, por nuk është nevoja.

Lejleku: Ngul këmbë, një shoqe si ti nuk është e lehtë ta gjesh.

Akti 2, skena 1 (Dhelpra pranë shtëpisë së lejlekut. Nuhat në ajër aromën e gjellëve.)

Dhelpra: Mmmm, sa aromë e mirë! Lejleku s’e paska kuptuar që e vura në lojë. Pa u vonuar më, po futem brenda. (Troket në derë.)

Lejleku: Urdhëro, mike e shtrenjtë! Mirë se erdhe!

Dhelpra: Mirë se të gjeta!

Akti 2, skena 2 (Tavolina e shtruar dhe dy karrige bosh.)

Lejleku: Urdhëro, ulu. Kam gatuar peshq. (I zgjat një qyp plot me peshq.)

Dhelpra: Të lumshin duart!

Lejleku: Provoje njëherë, pastaj më thuaj të lumshin duart.

Dhelpra: (e nuhat) Nga aroma, duket shumë e mirë. (Provon të futë turirin në qyp, por nuk ia nxë. E kap qypin me të dyja duart dhe i ngec koka brenda.)

204

Dëg

j o jm ë

Lejleku: Ç’bëre kështu, moj mike?

Dhelpra: (duke bërtitur) Të lutem, më shpëto! Më shpëto se nuk do të tallem më me ty. Nuk do të tallem më as me ty, as me ndonjë shok tjetër.

(Përplaset andej-këndej duke ecur nëpër dhomë.) përshtatur për teatër nga fabula “Dhelpra dhe lejleku” 2 Diskutoni rreth pyetjeve të mëposhtme.

Cilat personazhe shfaqen në këtë pjesë teatrore?

Sa akte ka kjo pjesë teatrore? Sa skena ka secili akt?

Ku zhvillohet ngjarja në secilën prej skenave?

Si përfundon pjesa? Ç’mësove prej saj?

Të pëlqeu dramatizimi i kësaj pjese? Pse? Cili nga personazhet të pëlqen më tepër? Pse? Ç’mendim ke për zërin e aktorëve?

A të komunikon toni i zërit të dhelprës një mesazh të ndryshëm nga fjalët e saj? Provo të imitosh zërin e dhelprës.

Po muzika që shoqëron lojën e aktorëve, si të duket?

Si është muzika kur dhelprës i ngec koka brenda në qyp?

3 Tregoje ngjarje duke e ilustruar me hollësi nga teksti.

4 Dallo hyrjen, zhvillimin dhe fundin e pjesës teatrore.

5 Diskuto me shokët e shoqet dhe krijo një mbyllje tjetër për këtë histori.

6 Me ndihmën e mësuesit/es dhe të ndarë në grupe dyshe, interpretoni në

role këtë pjesë teatrore.

7 Ke qenë ndonjëherë në Teatrin e Kukullave? Cilën pjesë teatrore ke parë?

Na trego për personazhet, skenën, zërin e aktorëve dhe muzikën që shoqëronte ngjarjen.

8 Po ti, ke marrë pjesë si aktor në ndonjë pjesë teatrore? Na trego për të.

205

Lexoj më

BALENA DHE MIQTË E SAJ Tregimtari: Atë ditë, në fund të detit, Balena llupëse nuk ndihej fort mirë. Diçka që kishte ngrënë, i kishte shkaktuar një djegie në stomak.

Balena: Oh, oh! Ç’dhembje!

Kali i detit: Shoqja ime e dashur, Balenë, ç’paske kështu? Ndihesh keq?

Balena: Ndihem e ligështuar dhe s’kam fuqi të ngjitem në sipërfaqe!

Tregimtari: Kali i detit vrapon pa humbur kohë të thërrasë doktorin, Peshkun Çekiç.

Kali i detit: Shpejt, nxito doktor! Balena ndihet keq. Është zbehur e tëra si kandil deti!

Doktori: Po vij me një frymë! Balenë, hape gojën dhe të shohim çfarë ka që nuk shkon.

Tregimtari: Balena e hapi gojën, por asgjë nuk dukej.

Doktori: Për të gjetur shkakun e dhimbjes duhet hyrë brenda në bark.

Peshku Fener: Unë mund të rrezikoj e të hyj brenda me dritën time!

Peshku Pilot: Unë mund t’ju udhëheq në eksplorimin që do të kryeni, që të mos rrezikoni të humbni rrugën.

Peshku Gjilpërë: A mund të vij edhe unë? Mund të keni nevojë për mua.

Një gjilpërë gjithnjë mund të shërbejë për diçka!

Peshku Fener: Balena është llupëse e madhe dhe nuk e di që duhet të tregohet e kujdesshme për atë që gëlltit. Këtu ka shumë plehra!

Peshku Pilot: Ja se çfarë e ka shkaktuar plagën: kapaku i mprehtë i një konserve domatesh! Çfarë mund të bëjmë, doktor?

Doktori: Është e nevojshme të qepet plaga, kështu dhimbja do të kalojë.

206

Lex

ojmë

Peshku Gjilpërë: Merrem unë me këtë! Me një fill spangoje, për dy minuta do të bëj një qepje të mirë.

Tregimtari: Sapo dolën ata të tre, Oktapodi futi tentakulat e tij brenda Balenës dhe nisi të nxirrte jashtë tërë mbeturinat.

Oktapodi: Sa shumë pisllëqe paska gëlltitur kjo llupëse!

Pa shiko pak: kuti, qese plastike, teneqe... madje edhe një çelës!

(Mbërrin një grup delfinësh që nisin të luajnë me kutitë dhe mbeturinat e tjera që u gjetën në barkun e balenës.)

Delfinët: Ej! Hidhe këtu... ma paso mua... Unë po e rrotulloj.

Unë do ta shtyj drejt dallgëve... Ja, po e gjuaj me pendën e notimit, gooool!!!!

Tregimtari: Delfinët i hodhën mbeturinat mbi anijen që i kishte flakur në det atë ditë. Balena ndihej më mirë dhe i falënderoi miqtë.

Balena: Të dashur miq! Më ndihmuat kur isha në vështirësi dhe për këtë do t’ju jem mirënjohëse tërë jetën. Ju falënderoj edhe në emër të detit, që më në fund iu kthye pastërtia dhe shkëlqimi i dikurshëm!

F. Chessa

LEXOJ DHE KUPTOJ Sa personazhe shfaqen në këtë pjesë teatrore? Cilat janë ato?

Ku zhvillohet ngjarja?

Sa batuta thuhen nga secili personazh?

Cili është problemi në këtë pjesë teatrore?

Si zgjidhet ky problem?

REFLEKTOJ Balena falënderoi miqtë për ndihmën që i dhanë. Po ti, a i falënderon miqtë e tu kur të ndihmojnë? Pse? Po ti, si kujdesesh që të mos e ndotësh detin?

VEPRIMTARI

SHKRUAJ Shkruaj dy mesazhet që përcjell kjo pjesë teatrore.

Bashkë hk me mësuesin/en i / organizoni një veprimtari për të pastruar bregun e lumit/liqenit/detit që keni më pranë.

207

Lexoj më

GJYQTARI I ZGJUAR Akti i parë, skena e parë Tregtari: Eja dhe shiko, moj ime shoqe, sa kam fituar.

Gruaja: Qenkan tërë ato para, futi shpejt në sirtar. (Një shërbëtor i fshehur pas perdes e pa se ku i fshehu paratë. Kur bashkëshortët ishin në gjumë, hyri në dhomë dhe i grabiti ato.)

Akti i parë, skena e dytë (Në mëngjes.)

Tregtari: Eja grua, nxito, eja të shohësh! Paratë nuk janë në sirtar... i kërkova aty dhe në gjithë shtëpinë, por nuk i gjeta…

Gruaja: Mund t’i ketë marrë njëri nga shërbëtorët, po kush?

Tregtari: Do ta kallëzoj vjedhjen te gjyqtari, i cili do ta gjejë se kush është fajtori.

Akti i dytë, skena e parë (Në gjykatë, para gjyqtarit janë të gjithë shërbëtorët.)

Gjyqtari: Nga ato që dëgjova, tani e di se mes jush është një hajdut. Për ta zbuluar njëherë e mirë atë, do të më ndihmojnë këta shkopinj magjikë.

(U jep të gjithë shërbëtorëve nga një shkop.)

Gjyqtari: Secili nga ju duhet të bëjë diçka shumë të thjeshtë, të mbajë sot shkopin magjik. Nesër në mëngjes, secili do të dorëzojë shkopin magjik që i kam dhënë. Nëse shkopi ka ndenjur me një njeri të ndershëm, nesër do të jetë njëlloj siç e shikoni tani. Ama, nëse e ka prekur një hajdut, ai nesër do të bëhet më i gjatë se shkopinjtë e tjerë, ja kaq. (Tregon mirë me duar gjatësinë.)

LEXOJ DHE KUPTOJ Sa personazhe marrin pjesë në secilën skenë? Cilët janë ata?

Ku zhvillohet secila skenë?

Kush është personazhi kryesor në secilën skenë? Ç’mund të thuash për të?

Të duket zbavitës dialogu? Pse? Cili është problemi i kësaj pjese?

Si zgjidhet ky problem?

Plotëso faqet 54-61 të “Fletores së punës”.

208

Lex

ojmë

Akti i dytë, skena e dytë (Është natë, në dhomën e tij shërbëtori sharron shkopin.)

Shërbëtori – Më mirë ta sharroj, që nesër në mëngjes shkopi im të jetë i gjatë sa shkopinjtë e të tjerëve. Dhe kështu nuk do të kuptohet që i kam marrë unë paratë.

Akti i fundit, skena e parë (Në gjykatë, para gjyqtarit qëndrojnë shërbëtorët me shkopin pas shpine.)

Gjyqtari: – Mirë, pa m’i tregoni një e nga një shkopinjtë tuaj, që të zbulojmë fajtorin.

(Shërbëtorët tregojnë shkopinjtë. Sigurisht që vetëm njëri është më i shkurtër se të tjerët.)

Gjyqtari: – Ja ku doli dhe hajduti. (Ia merr shkopin e shkurtuar hajdutit dhe ua tregon të gjithëve.) Pasi t’i kthesh paratë, ke sërish punë me mua.

VEPRIMTARI

REFLEKTOJ Po ti, çfarë do të sugjeroje për zgjidhjen e këtij problemi?

Ku qëndron zgjuarsia e gjykatësit?

Me ndihmën e mësuesit/es, interpretoni në role këtë pjesë teatrore.

SHKRUAJ Ngjyros me të kuqe fjalët e autorit.

Shkruaj një titull tjetër për këtë pjesë teatrore.

209

Lexoj më

ÇELJA E LULEVE Bajamja: Sa shumë paskam fjetur! (Fërkon sytë, shtriqet.)

Pjeshka: Edhe unë si ti… (Fërkon sytë, shtriqet.)

Molla: Pashë në ëndërr të ftohtin dhe acarin. Mendova se më e keqja do të ndodhte…

Pjeshka: Nuk ishte ëndërr. Ashtu përgjumësh, dëgjova erën që fishkëllente dhe shiun që binte.

Bajamja: Një ditë, hapa pakëz njërin sy dhe pashë se gjithçka përreth ishte e bardhë. Mendova se i kisha çelur lulet. (Hap sytë nga habia.)

Molla: Kishte rënë borë.

Bajamja: Miq, e dëgjoni këtë këngë?

Dallëndyshja: Ciu, ciu, ciu! (duke lëvizur krahët) Molla: Është dallëndyshja! Nëse ka ardhur ajo, ka ardhur edhe pranvera!

Pjeshka: Nuk e ndieni sa ngrohtë është?

Bajamja: Nuk e shihni sa i kthjellët është qielli? Duket sikur sapo është pastruar.

Molla: Edhe uji i shiut është i ngrohtë. Nuk të bezdis kur bie.

Bajamja: Do të thosha se ka ardhur koha për të çelur lulet…

Molla: Po sikur një ditë të kthehet i ftohti i shëmtuar?

Pjeshka: Po sikur të na mbulojë sërish bryma?

Bajamja: Sa frikacake jeni!

LEXOJ DHE KUPTOJ Sa personazhe marrin pjesë në këtë skenë? Cilat janë ato?

Përse bisedojnë personazhet e kësaj pjese?

Nga se kishin frikë ato?

Si e kapërcyen frikën personazhet tona? Ç’kanë të përbashkët personazhet e kësaj pjese?

Pse i përplas duart fëmija në fund të pjesës?

210

Lex

ojmë

Pjeshka: Nuk jemi frikacake. Jemi të kujdesshme.

Molla: Nëse bryma i prish lulet tona, s’do të bëhen frutat… s’do të bëhen mollët!

Pjeshka: As pjeshkët!

Dallëndyshja: Ciu, ciu, ciu! (duke lëvizur krahët) Bajamja: E di që bryma është e rrezikshme, por, a nuk e dëgjoni dallëndyshen?

Duket sikur na fton për të çelur lulet!

Pjeshka: Është e vërtetë. Edhe unë kam dëshirë ta përshëndes diellin me lulet e mia ngjyrë trëndafili.

Molla: Nëse ju i çelni lulet, do t’i çel edhe unë.

Dallëndyshja: Ciu, ciu, ciu! (duke lëvizur krahët) Bajamja: Motra, shikoni: sythat e mi po çelin. Çelini edhe ju sythat, përshëndeteni diellin: një, dy, tre!

Pjeshka: Sa e bukur je moj motër, krejt e bardhë! Edhe unë dua t’i çel lulet!

Një, dy, tre!

Molla: Sa e bukur je moj motër, krejt e trëndafiltë! Edhe unë dua t’i çel lulet!

Një, dy, tre!

Një fëmijë: Lulet e pemëve paskan çelur! Duken si re të vogla, të parfumuara. Sa bukur!

(Përplas duart nga kënaqësia.)

Di Maria

Kërko në fjalor për të gjetur kuptimin e fjalëve me ngjyrë të kuqe.

REFLEKTOJ Nga toni i batutave, ky tekst teatror të duket: i gëzueshëm; serioz.

Cilin rol do të doje të interpretoje në këtë pjesë? Pse?

VEPRIMTARI Interpretoni në role këtë skenë.

SHKRUAJ Shkruaj emrat e pemëve në tekst, sipas radhës së çeljes së luleve.

211

Shkruajmë

NJË TEKST PËR TEATËR Plotëso kërkesat, pasi të kesh lexuar përrallën e mëposhtme.

7UL ̡XWXUDW Pranvera erdhi. Është stina kur fluturave u pëlqen të fluturojnë e të ndalen mbi lulet erëmira. Flutura e bardhë, flutura e kuqe dhe flutura e verdhë ishin shoqe shumë të mira. Ato po luanin së bashku në diell, duke fluturuar nga njëra lule në tjetrën.

Por pas pak, dielli, dielli i bukur dhe i artë u errësua: filloi të binte shi dhe tri fluturat po lageshin.

Atëherë shkuan te një zambak i bardhë dhe i thanë: – Zambak i bukur, hapi petalet që të hyjmë brenda dhe të mbrohemi prej shiut.

Zambaku u përgjigj: – Do t’i hap petalet vetëm për fluturën e bardhë.

Flutura e bardhë ia ktheu: – Jo, jo, nëse nuk pranon shoqet e mia, as unë nuk do të vij te ti.

Ndërkohë që vazhdonte të binte shi, tri fluturat shkuan te një trëndafil i kuq dhe i thanë: – Trëndafil i bukur, hapi petalet që të hyjmë brenda dhe të mbrohemi prej shiut.

Trëndafili u përgjigj: – Do t’i hap petalet vetëm për fluturën e kuqe.

Flutura e kuqe ia ktheu: – Jo, jo, nëse nuk pranon shoqet e mia, as unë nuk do të vij te ti.

Pasi u larguan nga trëndafili i kuq, tri fluturat shkuan te një tulipan i verdhë dhe i thanë: – Tulipan i bukur, hapi petalet që të hyjmë brenda dhe të mbrohemi prej shiut.

Tulipani u përgjigj: – Do t’i hap petalet vetëm për fluturën e verdhë.

Flutura e verdhë ia ktheu: – Jo, jo, nëse nuk pranon shoqet e mia, as unë nuk do të vij te ti.

Përtej reve, dielli kishte parë se sa shoqe të mira ishin fluturat dhe se sa e donin njëra-tjetrën. Atëherë largoi menjëherë renë dhe një ylber i bukur shndriti në qiell. Fluturat rrahën krahët dhe u nisën të fluturonin të lumtura sa në një fushë në tjetrën, sa në një lule në tjetrën.

212

Shk

ruajmë

1 Plotëso tri skenat e para të aktit të parë të skenarit të mëposhtëm me

fjalët ndihmëse.

Fjalë ndihmëse: shoqet, për t’u strehuar, dielli, i bukur, pranon, bën ftohtë,

brenda, të pushojë, do të kënaqemi, shumë e bukur, larg, të gjejmë, shiut, e bardhë, unë.

Akti i parë, skena e parë Dekor pranveror, me lule të lulëzuara, gjelbërim dhe ndriçim të mirë, që të lë të kuptosh se dielli shkëlqen. Tre aktorë me kostume fluturash, që vijnë rrotull skenës me krahët hapur.

Flutura e kuqe: – Ejani se qenka kohë

.

Flutura e bardhë: – Është pranverë dhe Flutura e verdhë: Sa qejf! Sot

ndriçon. duke luajtur!

Akti i parë, skena e dytë Ulet ndriçimi që të krijohet ideja e vranësirës dhe varet një perde e hollë, në të cilën janë vizatuar pikat e shiut.

Flutura e verdhë: Bobo, u lagëm,

, do të sëmuremi.

Flutura e bardhë: Shtëpia është shiu.

Flutura e kuqe: Duhet

, më mirë të presim që një vend të sigurt

.

Akti i parë, skena e tretë Ndriçimi është ulur dhe është varur një perde e hollë, në të cilën janë vizatuar pikat e shiut. Në mes të skenës qëndron një aktor me kostumin që paraqet një zambak të bardhë. Tri fluturat i afrohen.

Flutura e bardhë: petalet që të hyjmë prej .

Zambak

, hapi dhe të mbrohemi

Zambaku i bardhë: Do t’i hap petalet vetëm për ty, o flutur . Nuk mund t’i mbaj edhe e tua.

Flutura e bardhë: Jo, jo, nëse nuk e mia, as nuk do të vij te ti.

shoqet

(Tri fluturat largohen të mërzitura nga zambaku i bardhë.)

213

Shkruajmë 2 Shkruaj skenën e katërt të aktit të parë të këtij skenari.

Akti i parë, skena e katërt Ndriçimi është ulur dhe është varur një perde e hollë, në të cilën janë vizatuar pikat e shiut. Në mes të skenës qëndron një aktor me kostumin që paraqet një trëndafil të kuq. Tri fluturat i afrohen.

Flutura e kuqe:

.

Trëndafili i kuq:

.

Flutura e kuqe:

.

3 Shkruaj skenën e pestë të aktit të parë të këtij skenari.

Akti i parë, skena e pestë Ndriçimi është ulur dhe është varur një perde e hollë, në të cilën janë vizatuar pikat e shiut. Në mes të skenës qëndron një aktor me kostumin që paraqet një tulipan të verdhë. Tri fluturat i afrohen.

Flutura e verdhë:

.

Tulipani i verdhë:

.

Flutura e verdhë:

.

4 Imagjino një fund tjetër për këtë përrallë. Shkruaje atë dhe më pas ktheje

në tekst teatri sipas modelit të mëposhtëm.

Akti i parë, skena e gjashtë Ndriçimi është ngritur dhe në sfond duket një ylber. Në mes të skenës qëndrojnë tri fluturat.

Flutura e verdhë: Me sa duket, i vetmi që i dëgjoi lutjet tona, është dielli.

Të tria fluturat: Faleminderit, o diell! (Largohen të gëzuara, duke lodruar me krahët hapur.)

214

Flasim

NDIHMOJMË SHOKUN 1 Diskutoni rreth figurave të mëposhtme.

2 Po ti, a je gjendur ndonjëherë në situatë të vështirë? Çfarë ka bërë shoku

ose shoqja jote për të të ndihmuar? Na trego rreth saj.

3 Po shoku ose shoqja jote, a është gjendur ndonjëherë në një situatë të

vështirë? Çfarë ke bërë për ta ndihmuar atë? Na trego rreth kësaj ngjarjeje.

4 Një ditë, Blerta, shoqja ime e ngushtë më kërkoi ta ndihmoja për detyrën

e matematikës. Ishte orari i filmit tim të preferuar. Zgjodha të shikoj filmin. Të nesërmen, mësuesja i bëri vërejtje Blertës për atë detyrë. Unë u ndjeva në faj. I kërkova falje dhe që atë ditë i gjendem gjithmonë pranë. Ç’mendim ke për sjelljen e Blertës?

5 Po ti, e ke parë ndonjëherë shokun/shoqen në vështirësi dhe nuk e ke

ndihmuar? Nëse po, pse ke vepruar kështu? Si je ndier më pas? Si je sjellë kur e ke takuar shokun ose shoqen pas ngjarjes?

6 Si i kuptoni fjalët e urta të mëposhtme? Diskutoni rreth tyre.

Në rrezik e në nevojë, shoku-shokun ta ndihmojmë.

Më mirë një mik, sesa një thesar.

Miku i mirë duket në ditë të vështira.

215

Referenca: Adelina Mamaqi, “Përrallëzat e shkronjave” Agim Deva, “Të mbjellim nga një dru” Andon Z. Çajupi, “Vepra letrare” Arian Krasniqi, “Buzëqeshja e hënës” Arian Krasniqi, “Vjeshta” Arif Demolli, “Pesha e një kureshtjeje” Astrid Lindgren, “Pipi çorapegjata” Enciklopedia “Stinët”, 2013 Fabulat e Ezopit, 2009 Flamur Topi, “Vendimi i Elonës” Gaqo Bushaka, “Çufoja dhe Bubi Kaçurrel” Gaqo Bushaka, “Tregime të zgjedhura për fëmijë” “Gramatika e gjuhës shqipe 1”, Akademia e Shkencave të Shqipërisë “Gramatika e gjuhës shqipe 2”, Akademia e Shkencave të Shqipërisë Kethrin Xhekson, “Një tregim çdo javë” Korniza e Kurrikulës e Arsimit Parauniversitar të Republikës së Kosovës, Ministria e Arsimit Shkencës dhe Teknologjisë, Prishtinë 2011.

Kurrikula bërthamë (klasat 0, I, II, III, IV dhe V) (e rishikuar), Ministria e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit, Prishtinë, 2016.

Kurrikulat lëndore/programet mësimore, klasa e tretë, Ministria e Arsimit Shkencës dhe Teknologjisë, gusht 2019.

M. Marlier dhe Zh. Delahej, “Aventurat e Martinës” Mark Gurakuqi, “Skica dhe tregime” Naim Frashëri, “Bagëti e bujqësi” Odhise Grillo, “Poezi” Rrahman Dedaj, “Buzeqeshjet” Rrahman Dedaj, “Si lindi tregimi” Rudina Rrapollari, seria “Ana & Elsa” Skënder Hasko, “Gabimi i Traka-Trukut” Stefan Kosgrov, “Loja e mendjes”

Burime nga interneti: Ŷ

https://www.google.al/

Ŷ

https://www.dreamstime.com

Ŷ

https://www.pinterest.com/

Katalogimi në botim (CIP) Biblioteka Kombëtare e Kosovës “Pjetër Bogdani” 37.016:811.18(075.2) Gjokutaj, Mimoza Gjuhë shqipe 3 / Mimoza Gjokutaj, Laura Shuteriqi, Tereza Basho Babasuli. - Prishtinë : Pegi, 2021. - 218 f. : ilustr. ; 28 cm.

1. Shuteriqi, Laura 2. Babasuli, Tereza Basho ISBN 978-9951-786-34-8