Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62

treści Spis treści Słowo od Redakcji .................................................................................................................................................................. .................................................. ...............................................................................................................33 Okiem Dziekana .....................................................................................................................................................................

Informacja Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej ............................................. ..............................................................44 Przegląd orzecznictwa Najwyższego .............................................................................................................................

Sztab pomocy prawnejSądu Pomorskiej Izby Adwokackiej .......................................................................................................... 76 Sądowy podział majątku wspólnego – wybrane zagadnienia praktyczne............................................................................. 7 Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego .............................................................................................................................8 Prawo do obrony w kontekście właściwej obsady sądu – wybrane zagadnienia................................................................ 16 Sądowy podział majątku wspólnego – wybrane zagadnienia praktyczne. Część pierwsza .................................................9 Zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów ........................................................................................................ 24 Przegląd zmian prawa i orzecznictwo w sprawach dotyczących błędów medycznych i odszkodowawczych.................... 17 MSB, czyli skarbnica wiedzy o bursztynie bałtyckim .......................................................................................................... 30 Program edukacyjny „Adwokat przydaje się w życiu” realizowany przez Komisję Edukacji Prawnej przy Okręgowej Muzeum Ziemi Kociewskiej w Starogardzie Gdańskim ...................................................................................................... 35 Radzie Adwokackiej w Gdańsku .......................................................................................................................................... 21 Mówiąc turystyka, mamy na myśli hotelarstwo .................................................................................................................. 41 Kryminologiczne i kryminalistyczne aspekty sprawców pedofilii. Zarys problematyki. Część 4 (ostatnia). ....................24 Dobry Deal to podwójny zysk .............................................................................................................................................. 44 Prawo w literaturze – „Kupiec wenecki” Williama Shakespeare’a .....................................................................................29 Kwartalny przegląd wydarzeń . ............................................................................................................................................ 47 Zadzwoń do Saula… czy aby na pewno? .............................................................................................................................. 31 Adwokaci rozjaśniają prawo ................................................................................................................................................ 48 Muzeum – Kaszubski Park Etnograficzny im. Teodory i Izydora Gulgowskich we Wdzydzach .......................................32 „Rak to nie wyrok. Masz prawo do obrony” ........................................................................................................................ 51 Kwartalny przegląd wydarzeń ..............................................................................................................................................36 VII Konferencja Naukowa Pomorskiej Izby Adwokackiej – ,,Prawo Nowych Technologii’’ ............................................. 53 Sprawozdanie z uroczystego ślubowania aplikantów adwokackich ................................................................................... 37 Konferencja Międzynarodowego Prawa Rodzinnego .........................................................................................................

57 na temat „Gdańskiej koncepcji człowieka” ISympozjum Kongres Szkół Odpowiedzialnych Cyfrowopraw „Zdrowa Szkoła.............................................................................................38 O potrzebach uczniów i nauczycieli” ................................59 In Profesor 61 AbyMemoriam zrównoważyć światTadeusz duchowyMaciejewski ze światem ...................................................................................................................... materii potrzeba integracji ........................................................................39 „Obcy” Camusa ........................................................................................................................................................ 63 ZawodyAlberta narciarskie ..............................................................................................................................................................42 Rozejm ...................................................................................................................................................................

65 „Rodzinawigilijny w Europie: Międzynarodowe prawo rodzinne w praktyce sądowej” ..................................................................44 Ślepym okiem Temidy .......................................................................................................................................................... 66 Konferencja poświęcona przygotowaniu zawodowemu do zawodów prawniczych oraz praworządności w państwach członkowskich UE ..........................................................................................................................................45 Adwokat Władysław Kulis....................................................................................................................................................46 O fundacji PRZYSTAŃ - przedsiębiorstwie społecznym, jako miejscu pełnoprawnych w pracy niepełnosprawnych intelektualnie .........................................................................................................................47 „(…) bądź odważny gdy rozum zawodzi (…)” ......................................................................................................................52 Naród - zbrodniarz ...............................................................................................................................................................53 Program edukacyjny - Prosto w Prawo realizowany przez Komisję Edukacji Prawnej przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w Gdańsku ...............................................................................................................54 Ślepym Okiem Temidy ................................................... ..................................................................................................... 55

Zdjęcie na okładce: pexels.com

Słowo od Redakcji Szanowne Koleżanki, Szanowni Koledzy, Wraz z najnowszym numerem „Gdańskiego Kwartalnika Adwokackiego” chcemy przekazać Państwu najlepsze życzenia świąteczne i noworoczne.

Ufamy, że ten wyjątkowy czas, obfitujący w ubogacające spotkania, uśmiechy i uściski, przyniesie spokój i wytchnienie po pełnym wyzwań roku pracy, a także pozwoli nam wejść w harmonii i nadziei w 2023 rok.

Wszystkich tych, którzy poszukują wyjątkowych pomysłów na prezenty zachęcamy do zapoznania się z naszą stałą rubryką – ekonomia społeczna.

Tym razem przedstawiamy inicjatywę Dobry Deal, która wykracza poza ramy tradycyjnego sklepu, a łączy w sobie elementy biznesowe, pomocowe i edukacyjne. W niniejszym numerze mamy także przyjemność przybliżyć działalność Międzynarodowego Stowarzyszenia Bursztynników, które również sprzedaje wspaniałe wyroby mogące stanowić prezent świąteczny.

Oprócz tego, w numerze tradycyjnie nie zabrakło wartościowych treści merytorycznych.

W szczególności – pan Sędzia Sądu Apelacyjnego Włodzimierz Brazewicz przedstawił problematykę prawa do obrony w kontekście właściwej obsady sądu, natomiast pan Mecenas Andrzej Koziołkie-

Adw. Agnieszka Kapała-Sokalska Redaktorka naczelna

3

wicz przeprowadził nas kolejny raz przez meandry podziału majątku. Nie zabrakło także przeglądu najnowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego.

W niniejszym numerze przyjrzymy się poza tym najważniejszym izbowym wydarzeniom (a działo się sporo!), wśród których były konferencje, akcje edukacyjne i społeczne, zawody sportowe.

Ponadto w bieżącym wydaniu znajdziecie Państwo felietony, artykuły na temat kultury, turystyki, rysunki z cyklu Ślepym Okiem Temidy oraz dużo, dużo więcej…! Wierzymy, że każdy znajdzie dla siebie coś ciekawego.

Na koniec chcemy podziękować wszystkim Autorkom i Autorom za współpracę w mijającym roku.

Dziękujemy również naszym Czytelniczkom i Czytelnikom, że tak chętnie zagłębiacie się w lekturę naszego samorządowego czasopisma. Dziękujemy ponadto za wszystkie przychylne opinie o naszej pracy.

Materiały do kolejnego numeru „Gdańskiego Kwartalnika Adwokackiego” zbieramy do 25 lutego przyszłego roku.

Zapraszamy do współpracy – kontakt mailowy: kwartalnik@adwokatura.gdansk.pl.

Przesyłamy świąteczno-noworoczne pozdrowienia, Redakcja

Adw. Dominika Merchel-Hinc Redaktorka

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Okiem Dziekana Szanowni Państwo, Za nami pierwsze opady śniegu, a chwile, kiedy możemy zobaczyć słońce w pełnej krasie stały się momentami ekskluzywnymi i wyczekiwanymi.

Tym, którzy poddają się chandrze chciałbym jednak przypomnieć, iż mimo szarugi, jesteśmy teraz bliżej kolejnego pięknego lata, niż wtedy, kiedy czytaliście poprzednie „Okiem Dziekana”.

Trwająca jesień jest w adwokaturze okresem intensywnego działania i wielu zdarzeń o znacznej doniosłości.

Jako członek Naczelnej Rady Adwokackiej chciałbym na wstępie poinformować o zmianach w Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. Po rezygnacji adwokat Agnieszki Zemke-Góreckiej, nowym Wiceprezesem NRA został adwokat Bartosz Grohman, natomiast stanowisko sekretarza powierzono adwokat Justynie Mazur. Koleżance i Koledze serdecznie gratuluję, życzę owocnej pracy i sukcesów na nowych stanowiskach.

Natomiast w naszej Izbie kolejne sportowe sukcesy. Reprezentacja Pomorskiej Izby Adwokackiej w Piłce Nożnej zdobyła tytuł Mistrza Polski podczas rozgrywanych w dniu 1 października br. w Łodzi II Mistrzostw Adwokatury w piłce nożnej – ADWOKATURA CUP 2022. W zawodach brało udział 20 Izb Adwokackich z całej Polski. Drużyna zagrała w składzie: Janusz Masiak, Szymon Mikulak, Andrzej Wesołek, Przemysław Czaicki, Artur Fal, Bartłomiej Nałęcz, Sebastian Rudoman, Ernest Szubert, Michał Skuzjus, Wojciech Borkowski. Łączę gratulacje i wyrazy podziwu dla naszych piłkarzy.

W dniu 21 października 2022 r. Komisja ds.

Współpracy Zagranicznej i Praw Człowieka zorganizowała warsztaty psychologiczne dla naszych koleżanek i kolegów. Dbałość o nasze zdrowie i komfort psychiczny uważam za sferę niezwykle istotną i wymagającą rosnącego zainteresowania. Wkrótce planujemy kolejne szkolenia, warsztaty i spotkania, których celem będzie rozwijanie u adwokatów umiejętności miękkich, podnoszenie samoświadomości i nauka radzenia sobie ze stresem i problemami, którymi obarczają nas klienci, a także tymi które napotykamy w naszym życiu osobistym.

Z okazji obchodów Międzynarodowego Tygodnia Mediacji, 21 października w Europejskim Centrum Solidarności odbyła się I Ogólnopolska Konferencja Mediacyjno-Arbitrażowa Mediacje i arbitraż – organizowana przez Regionalną Izbę Gospodarczą Pomorza we współpracy m. in. z Pomorską Izbą AdwoGdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

kacką, która byłą partnerem merytorycznym przedsięwzięcia. W wydarzeniu brały udział Pani Wicedziekan ORA w Gdańsku adw. Sylwia Grzybowska oraz adw. Dominika Merchel-Hinc – mediatorka oraz członkini Kapituły ,,Biznes wybiera mediację”.

W okresie od dnia 15 września do końca października 2022 r. Członkowie Pomorskiej Izby Adwokackiej brali udział w ogólnopolskiej akcji edukacyjnej Komisji Edukacji Prawnej Naczelnej Rady Adwokackiej ,,Adwokaci rozjaśniają prawo”, w ramach której adwokaci i aplikanci adwokaccy prowadzili zajęcia z prawa dla uczniów szkół podstawowych i liceów. Celem akcji było przekazanie młodzieży wiedzy na temat tego, jak unikać zagrożeń prawnych, na które mogą natknąć się korzystając na co dzień z Internetu. Na obszarze działania Pomorskiej Izby Adwokackiej z zajęć o bezpiecznym korzystaniu z zakupów online, poszanowaniu oraz ochronie praw autorskich i dóbr osobistych w Internecie skorzystało ponad 700 uczniów z 14 placówek oświatowych! Serdeczne podziękowania i gratulacje należą się wszystkim Członkom Pomorskiej Izby Adwokackiej zaangażowanym w akcję.

Dnia 4 listopada 2022 odbyła się uroczystość pogrzebowa Obrońców Westerplatte z udziałem władz państwowych i samorządowych. Na nowym Cmentarzu Żołnierzy Wojska Polskiego na Westerplatte spoczęły szczątki 10 żołnierzy, w tym dowódcy obrony placówki majora Henryka Sucharskiego. W uroczystości w imieniu Pomorskiej Izby Adwokackiej w Gdańsku i Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w Gdańsku wziął udział i złożył wieniec Przewodniczący Komisji Historycznej adw. Jakub Żak, za co serdecznie dziękuję.

W dniach 14-15 listopada 2022 r. w Gdyni odbył się I Kongres Szkół Odpowiedzialnych Cyfrowo „Zdrowa Szkoła. O potrzebach uczniów i nauczycieli”. Przedstawiciele Pomorskiej Izby Adwokackiej zostali zaproszeni, aby poprowadzić podczas konferencji warsztaty pod hasłem: Realne konsekwencje cyberprzemocy wśród młodzieży – narzędzia prawne i kierunki działań. Autorką warsztatów i prezentacji była adw. Dominika Merchel-Hinc z Komisji Edukacji Prawnej przy Okręgowej Radzie Adwokackiej, która w nowoczesny i przystępny sposób przeprowadziła zajęcia i zaktywizowała uczestników, którzy mieli do prowadzących wiele pytań. Dominice partnerował podczas warsztatów, nasz izbowy kolega – adw. Jan Suchanek, który także moderował dyskusję. Podczas konferencji nasi przedstawiciele mieli możliwość przeprowadzenia wielu ciekawych 4

rozmów, w tym ze znaną podróżniczką Martyną Wojciechowską, która ramię w ramię z adwokaturą angażuje się w edukację dzieci, podnoszenie ich świadomości prawnej i działania zmierzające do poprawy komfortu psychicznego młodzieży, w tych trudnych czasach.

W dniu 17 listopada 2022 roku w Auli im. Prof.

Mariana Cieślaka na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego odbyła się 7. edycja corocznej Konferencji Naukowej organizowanej przez Pomorską Izbę Adwokacką w Gdańsku. Tematem tegorocznej odsłony było zagadnienia związane z prawem nowych technologii, w tym w szczególności aspekty prawne procesu ich tworzenia i wdrażania, wyzwania związane z wykorzystaniem nowinek technologicznych w wymiarze sprawiedliwości i praktyce adwokackiej, jak również kwestie dotyczące dobrych praktyk w zakresie cyberbezpieczeństwa. Swoją obecnością zaszczycił nas również Prezes Naczelnej Rady Adwokackiej adw. Przemysław Rosati, który wygłosił wykład wstępny o przyczynach oporu przed nowymi technologiami oraz wspierającej roli samorządów prawniczych w promowaniu, poznawaniu i wykorzystywaniu tych narzędzi wśród swoich członków. Wysoki poziom merytoryczny wystąpień oraz ważna, wysoce aktualna i ciekawa tematyka zaowocowały znakomitą frekwencją. W konferencji łącznie wzięło udział ponad 300 Uczestników. Tak ogromne zainteresowanie z Państwa strony jest z pewnością dla Organizatorów najlepszym wyrazem uznania dla wytężonej pracy nad tym Projektem. Jednocześnie osobiście serdeczne gratuluję i dziękuję Komitetowi Organizacyjnemu Konferencji: Adw. dr Dominice Wetoszce, Adw. Annie Bober-Kotarbińskiej, Adw. Dominikowi Maniszewskiemu, Adw. Małgorzacie Głódkowskiej, których ciężkiej pracy i zaangażowaniu zawdzięczamy tak wysoki poziom merytoryczny oraz organizacyjny tego projektu.

Tak jak co roku, nasza Izba angażuję się w liczne projekty charytatywne. Ponownie wsparliśmy Fundację Hospicyjną i zaangażowaliśmy się w pomoc na rzecz budowy pierwszego na Pomorzu Centrum

5

Opieki Wytchnieniowej. Oczywiście, jak zwykle w grudniu, Komisja Kultury i Komisji Pro Brono Okręgowej Rady Adwokackiej w Gdańsku oraz Klub Wysokogórski Trójmiasto zapraszają Adwokatów i Aplikantów Adwokackich wraz z rodzinami, znajomymi i przyjaciółmi na X edycję Biegu i Marszu Charytatywnego ,,Podarujmy Rehabilitację na Święta”. Od kilku lat pomorscy adwokaci i alpiniści podczas różnych form aktywności sportowej i kulturalnej starają się wesprzeć finansowo dotknięte chorobą, Agnieszkę i Dominikę Nowaczyk wychowywane samotnie przez dzielną mamę – Jowitę.

Dziewczynki są już pełnoletnie, nie są jednak samodzielne (Agnieszka jest całkowicie ubezwłasnowolniona). Wymagają ukierunkowanej na ich problemy rehabilitacji, zakupu (wymiany) sprzętu ułatwiającego poruszanie się, leków czy pieluch. Wspieranie potrzebujących i słabszych jest naszym szczególnym obowiązkiem, który powinniśmy realizować wszyscy razem i każdy z osobna.

Na zakończenie chciałbym złożyć Państwu życzenia na nadchodzący czas Bożego Narodzenia i zbliżający się rok 2023.

Wiary, która odmienia nasze serca, Nadziei, że jutro będzie lepsze, Miłości, którą dzielimy się z radością.

I zdrowia dającego siłę spełniać marzenia.

Wesołych Świąt Bożego Narodzenia!

Adw. Bartosz Golejewski Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w Gdańsku

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Ważne dla praktyki Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego I. Odsetki.

W uchwale z dnia 5 października 2022 roku Sąd Najwyższy, w postępowaniu toczącym się pod sygn. akt: III CZP 101/22 wskazał, iż przewidziane w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 893) wyłączenie stosowania tej ustawy do długów objętych postępowaniem prowadzonym na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1520), nie pozbawia wierzyciela uprawnienia do odsetek ustawowych za opóźnienie na zasadach ogólnych.

II. Orzeczenie nieistniejące.

Sąd Najwyższy w uchwale zapadłej w dniu 6 października 2022 roku w sprawie pod sygn. akt: III CZP 112/22 wskazał, iż postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym jest orzeczeniem nieistniejącym w sytuacji, gdy podpis został złożony wyłącznie pod całym dokumentem obejmującym sentencję i zasadnicze powody rozstrzygnięcia (art.

357 § 5 k.p.c.).

III. Rozdzielność majątkowa a wykonywanie praw korporacyjnych związanych z akcjami imiennymi.

W dniu 6 października 2022 roku Sąd Najwyższy wydał uchwałę pod sygn. akt: III CZP 109/22, w której skonstatował, iż ustanowienie prawomocnym wyrokiem sądu rozdzielności majątkowej małżeńskiej między małżonkami pozostającymi w ustroju ustawowej wspólności majątkowej nie powoduje, że współmałżonek akcjonariusza, który samodzielnie objął lub nabył akcje imienne wchodzące w skład tej wspólności, może wykonywać związane z nimi prawa korporacyjne.

wskazał, że poniesienie przez powoda kosztów związanych z doręczeniem za pośrednictwem komornika po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie uzasadnia zasądzenie tych kosztów od pozwanego na podstawie art.

1081 k.p.c. (czyli w postanowieniu uzupełniającym). Powyższa interpretacja dotyczy stanu prawnego wprowadzonego od dnia 7 listopada 2019 roku ustawą z dnia 4 lipca 2019 roku o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 roku, poz.

1496 ze zm.).

V. Utrzymywanie nieruchomości wspólnej po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej.

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2022 roku, zapadłą w sprawie o sygn. akt: III CZP 111/22, odpowiedzialność byłych małżonków będących współwłaścicielami lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, który uprzednio wchodził w skład ich majątku wspólnego, za zobowiązania wobec wspólnoty mieszkaniowej powstałe po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej z tytułu wydatków i ciężarów związanych z utrzymaniem nieruchomości wspólnej w części nieznajdującej pokrycia w innych przychodach, jest odrębną odpowiedzialnością każdego z nich w zakresie odpowiadającym ich udziałom w nieruchomości wspólnej, ustalonym zgodnie z art. 3 ust.

3a ustawy z 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (t.j. Dz.U. z 2001 r., poz. 1048).

IV. Koszty doręczenia za pośrednictwem komornika.

W uchwale z dnia 20 października 2022 roku, podjętej pod sygn. akt: III CZP 96/22 Sąd Najwyższy Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Adw. Agnieszka Kapała-Sokalska 6

Ważne dla praktyki Sądowy podział majątku wspólnego – wybrane zagadnienia praktyczne Część czwarta

XVIII. Bezskuteczność rozporządzenia udziałem w przedmiocie należącym do majątku wspólnego przez jednego z małżonków przy braku zgody drugiego z małżonków1 Zgodnie z art. 1036 k.c., mającym odpowiednie zastosowanie w sprawach o podział majątku wspólnego na podstawie art. 46 k.r.i.o., rozporządzenie byłego małżonka udziałem w przedmiocie należącym do majątku wspólnego przy braku zgody drugiego z małżonków, jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące drugiemu małżonkowi na podstawie przepisów o podziale majątku wspólnego. Według art. 1036 k.c. rozporządzenie przez jednego ze współmałżonków konkretnym składnikiem majątku wspólnego nie stanowi czynności nieważnej, to jednak w stosunku do drugiego ze małżonków może być uznana za bezskuteczną w stosunku do niego. Konsekwencją takiej możliwości jest to, że w stosunku do osób objętych tym przepisem, pomimo formalnego dokonania takiego rozporządzenia, stan prawny w stosunku do nich będzie uznawany za niezmieniony, a więc w dalszym ciągu za współwłaściciela tego składnika będzie uznawany jego zbywca, a nie nabywca. Zatem rozstrzygnięcie tego sporu bezpośrednio dotyka kwestii podmiotów prawa własności danej rzeczy (prawa) i na potrzeby postępowania o podział majątku wspólnego, określa kto jest właścicielem (współwłaścicielem) tego składnika majątkowego.

Nie można za decydującą przesłankę dopuszczalności uznania za bezskuteczną czynności prawnej dokonanej bez zgody drugiego z małżonków uznawać wnioskowanego samego sposobu dokonania podziału majątku wspólnego, gdy np. małżonek, który nie wyraził zgody na zbycie udziału, nie domaga się przyznania mu tego składnika majątku wspólnego.

W przypadku zbycia udziału we wspólnej nieruchomości drugi małżonek nie mogłaby np. kwestionować wielkości udziału we współwłasności nabywcy nieruchomości. Nie mogłaby też skutecznie podnosić jakichkolwiek zarzutów związanych ze zbyciem udziału we wspólnej nieruchomości, gdyż 1

Szerzej: postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 27 lutego 2020 r., II Ca 1919/19.

7

czynność prawna na podstawie, której udział został zbyty nie mogłaby być uznana za nieważną, skoro umowa sporządzona została we właściwej formie, zbycie udziałów we współwłasności nie jest sprzeczne z prawem.

Przeciwko zastosowaniu art. 1036 zd. 2 k.c. w sprawie o podział majątku wspólnego nie przemawia i to, że zbyty udział zastąpiony zostały kwotą pieniężną uzyskaną z tytułu ceny jego sprzedaży, skoro w takim przypadku uzyskana cena nabycia odpowiadać mogłaby jedynie zbyciu udziałów wynoszących ½ część. Co więcej suma uzyskana przez małżonka ze sprzedaży nie wchodzi do majątku wspólnego, skoro uzyskał on ją już po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej. Nadto cena zbycia udziału może też nie odpowiadać rzeczywistej wartości udziałów jakie przysługiwały zbywcy w majątku wspólnym.

Przy stosowaniu art. 1036 zd. 2 k.c. należy mieć na uwadze to czy drugi małżonek w postępowaniu o podział majątku wspólnego zgłosił żądanie ustalenia nierównych udziałów każdego z małżonków we wspólnym majątku. Zgodnie z art. art. 43 k.r.i.o. oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym (§1), jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku (§2 zd.1) a żądania te winny być rozpoznawane w toku postępowania o podział majątku wspólnego (art. 567 § 1 k.p.c.).

W sprawie o podział majątku wspólnego sąd rozpoznaje też i roszczenia z tytułu nakładów na majątek wspólny i na majątek osobisty każdego z małżonków.

Nadto podziałem majątku wspólnego objęte są wszystkie składniki tego majątku, a nie tylko składnik majątkowy w którym zbyte zostały udziały.

Podsumowując, zbycie udziału we wspólnej nieruchomości przez jednego z małżonków bez zgody współmałżonka, narusza uprawnieniem tegoż małżonka wynikające ze sprawy o podział majątku wspólnego takie np. jak: 1. uprawnienie do żądania ustalenia wielkości udziałów w majątku wspólnym przysługujących b. małżonkom w sposób odbiegający od reguły zawartej w art. 43 §1 k.r.i.o., Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

2. uprawnienie do żądania dokonania podziału tego majątku w sposób uwzględniający rozstrzygnięcie w zakresie wielkości udziałów poszczególnych byłych małżonków. Takie żądanie można kierować jedynie w stosunku do tego małżonka, a nie do nabywcy, któremu sprzedał on udziały we współwłasności nieruchomości. Zgodnie z art. 1036 k.c. w zw. z art. 46 k.r.o., sąd uznając rozporządzenie za bezskuteczne w stosunku do drugiego byłego małżonka, powinien dokonać podziału majątku wspólnego tak, jakby rozporządzenia tego nie było, czyli biorąc pod uwagę stan tego przedmiotu z chwili ustania wspólności ustawowej, określić jego wartość według jego wartości rynkowej z chwili orzekania i dokonać stosownych rozliczeń między małżonkami.2 3. Naruszenie uprawnień współmałżonka może też polegać np. na istotnym pogorszeniu warunków zabudowy nieruchomości powstałej po wydzieleniu jej części w celu przyznania nabywcy udziału w rzeczy należącej do majątku wspólnego”.3 Przy podejmowaniu w sprawie o podział majątku wspólnego decyzji komu ma przypaść wspólna nieruchomość, sąd będzie musiał porównywać sytuację małżonka, który nie wyraził zgody na zbycie udziału nie z sytuacją nabywcy udziału w nieruchomości, lecz małżonka – zbywcy. Innymi słowy winien sąd teoretycznie ustalić jaki byłby wynik postępowania, które toczyłoby się z udziałem małżonka.

Ta swoista fikcja wynika z zasady, zgodnie z którą przedmiotem podziału mogą być jedynie te składniki majątkowe, które wchodziły w skład wspólnego majątku w dacie ustania wspólności i nadal w nim pozostają w dacie podziału. W przypadku zbycia, po ustaniu wspólności, przedmiotu wchodzącego w skład majątku wspólnego bez zgody drugiego małżonka, nie ma znaczenia, jaką cenę sprzedaży faktycznie uzyskał były małżonek będący zbywcą, skoro sprzedaż tę traktuje się jak bezskuteczną w stosunku do drugiego byłego małżonka, co skutkuje tym, że ustala się wartość zbytego przedmiotu tak, jakby nadal należał on do majątku wspólnego, a więc według stanu z chwili ustania wspólności ustawowej i według cen z chwili podziału.4 Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 8 lutego 2019 r., III CSK 216/18, wskazany 2 3 4

Por. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1969 r. III CZP 12/69, OSNCP z 1970 r.

Nr 3, poz. 39.

Por. post. SN z 16.2.2001 r., IV CKN 1212/00, OSNC 2001, Nr 9, poz. 140.

Por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30.06.2015r. I CSK 458/15.

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

art. 1036 KC mógłby mieć zastosowanie w sprawie na podstawie art. 46 KRO. Na gruncie art. 1036 KC bezskuteczność dokonanego rozporządzenia polega na tym, że sąd dokonujący działu traktuje określony przedmiot tak, jakby udział w nim nadal należał do współspadkobiercy – odpowiednio do byłego współmałżonka. Oznacza to, że dział należy przeprowadzić w ten sposób, jakby rozporządzenia nie było.

W wyroku z dnia 7 lipca 2016 r., I ACa 477/16 Sąd Apelacyjny w Krakowie, wskazuje na to, że art.

46 KRO stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w artykułach poprzedzających od chwili ustania wspólności ustawowej do majątku, który był nią objęty, jak również do podziału tego majątku, stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku. W konsekwencji odpowiednie zastosowanie znajduje przepis art.

1036 KC. Z mocy tego przepisu w związku z art. 46 KRO, jeżeli po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej jeden z małżonków rozporządzi bez zgody drugiego małżonka udziałem w przedmiocie wchodzącym w skład majątku wspólnego, rozporządzenie to jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące drugiemu małżonkowi na podstawie przepisów o podziale majątku wspólnego.

W rezultacie takie rozporządzenie w żaden sposób nie zmienia sytuacji prawnej współmałżonka, który, pomimo tego rozporządzenia, może realizować swe uprawnienia w taki sam sposób, jak gdyby rozporządzenie to nie miało miejsca.

Przepis art. 1036 KC w zw. z art. 46 KRO wyklucza zastosowanie art. 59 KC do rozporządzenia przedmiotem wchodzącym w skład majątku wspólnego bez zgody drugiego małżonka. /.../ rozporządzenie takie, w zakresie naruszającym uprawnienia drugiego małżonka przysługujące mu na podstawie przepisów o podziale majątku wspólnego, jest bezskuteczne z mocy samego prawa. Przepis art. 59 KC uzależnia bezskuteczność od orzeczenia sądu, które ma charakter prawokształtujący. Nie jest możliwe wydanie takiego orzeczenia, skoro już z mocy samego prawa czynność jest bezskuteczna.

Natomiast Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 7 lipca 2016 r., I ACa 397/16, podał, że w postanowieniu z dnia 16 kwietnia 2014 roku, V CSK 315/13, Sąd Najwyższy wskazał, że w przypadku składników majątkowych wchodzących w skład majątku wspólnego w dniu ustania tej wspólności, następnie zbytych (przekształconych) bezprawnie przez jednego z małżonków przed podziałem majątku wspólnego, sąd powinien uwzględnić je w podzia8

le majątku, biorąc pod uwagę ich stan z chwili ustania wspólności ustawowej, zaś jego wartość z chwili orzekania, którą określa wartość zbytego prawa według jego wartości rynkowej z chwili podziału.

W uzasadnieniu ww. postanowienia Sąd Najwyższy wywiódł, że powyższy przepis kreuje samodzielne roszczenie, które zgłoszone w postępowaniu działowym wymaga odrębnego rozstrzygnięcia, a jego skutkiem jest względna bezskuteczność, podmiotowo ograniczona tylko do współmałżonka, który nie wyraził zgody i tylko o tyle, o ile rozporządzenie naruszałoby uprawnienia przysługujące temu byłemu małżonkowi na podstawie materialnoprawnych przepisów o podziale majątku wspólnego.5 Fakt, że rozstrzygnięcie zapada tu przy odpowiednim zastosowaniu normy prawnej z art. 415 KC nie implikuje w żaden sposób przyjęcia, że mamy tu do czynienia z klasycznym roszczeniem, jakie co do zasady jest rozpoznawane w procesie i jest ograniczone kwotowo treścią żądania. Co więcej w razie uwzględniania przy dziale spadku wartości przedmiotu bezprawnie zbytego przez jednego ze spadkobierców rozliczeniu podlega jego ustalona przez sąd wartość, a spłatę sąd ustala z urzędu. Po ustaleniu wielkości takiej spłaty możliwym jest co najwyżej złożenie przez b. małżonka, któremu jest ona należna oświadczenia o zrzeczeniu się części przypadającego mu świadczenia, co byłoby dla sądu orzekającego wiążące. Wartość takiego bezprawnie zbytego przedmiotu, za wyjątkiem sytuacji, kiedy wartość taka zostanie zgodnie przez uczestników określona, sąd ustala z urzędu, wedle stanu z chwili otwarcia spadku i cen z chwili orzekania. Gdy wartość ta nie była zgodnie przez uczestników podana, nie ma podstaw do uznania w tym przedmiocie za miarodajną wartości wskazanej w umowie.

Podsumowując.

W przypadku zbycia udziału w przedmiocie należącym do majątku wspólnego, po ustaniu tej wspólności, potrzebna jest zgoda drugiego małżonka na rozporządzenie udziałem w przedmiocie, który należał do majątku wspólnego.

Brak zgody współmałżonka na rozporządzenie przez drugiego małżonka udziałem w przedmiocie należącym do majątku wspólnego obarczony jest sankcją bezskuteczności względnej. Rozporządzenie

5

Por. wyrok SN z dnia 11 maja 2011 r., I CSK 473/10; postanowienie SN z dnia 26 września 2007 r., IV CSK 139/07; postanowienie SN z dnia 9 kwietnia 2002 r., III CKN 391/01 i uchwała SN z dnia 6 sierpnia 1991 r., III CZP 67/91).

9

będzie bezskuteczne jeżeli naruszyło uprawnienia drugiego małżonka, wynikające z przepisów o podziale majątku wspólnego, a zatem podział majątku wspólnego może zostać przeprowadzony tak, jakby rozporządzenia udziałem nie było.

Jeżeli np. w sądowym podziale majątku dziale spadku cały przedmiot, w którym małżonek, bez zgody współmałżonka zbył swój udział, sąd przyzna na własność drugiemu małżonkowi, to uprawnienia nabywcy udziału ograniczają się tylko do żądania spłaty pieniężnej. Przy wyborze tego komu przyznać sporny składnik majątkowy, sąd rozważa sytuację życiową, rodzinną i majątkową b. małżonków, a nie małżonka, który nie wyraził zgody na zbycie udziału i nabywcy tego udziału.

Jak wskazywałem wyżej także wysokość ceny jaką nabywca zapłacił zbywcy - b. małżonkowi jest w sprawie o podział majątku bez znaczenia. W sytuacji gdy sąd ustali nierówne udziały b. małżonków w majątku wspólnym, spłata należna nabywcy udziału może być nawet niższa od ceny nabycia udziału.

Może się też nawet zdarzyć, że nabywca w ogóle nie otrzyma spłaty. Przy ogólnym rozliczeniu przez sąd wszystkich składników majątku wspólnego, w tym także np. środków bezproduktywnie roztrwonionych przy współmałżonka czy przy niekorzystnym dla zbywcy udziału rozliczeniu nakładów z majątku osobistego współmałżonka na majątek wspólny, okazać się może, że w ogólnym obrachunku małżonkowi – zbywcy nie należy się w ogóle jakakolwiek spłata, a nawet, że to on musi uiścić spłatę na rzecz drugiego małżonka.6 Innymi słowy, małżonek, który nie wyraził zgody na zbycie udziału w przedmiocie należącym do majątku wspólnego, będzie obowiązany do spłaty na rzecz nabywcy udziału, tylko o tyle, o ile byłby zobowiązany do spłaty na rzecz małżonka - zbywcy, co ma też zastosowanie do określenia wielkości spłaty.

Działania art. 1036 kc nie wyłącza też fakt, że prawa zbywcy -współmałżonka były ujawnione w księdze wieczystej i to nawet, po rozwodzie, jako współwłasność w częściach ułamkowych.

Na gruncie art. 1036 kc bezskuteczność dokonanego rozporządzenia polega na tym, że sąd dokonujący działu traktuje określony przedmiot tak, jakby udział w nim nadal należał do byłego współmałżon-

6

Oczywiście odpowiedzialnść nabywcy udziału nie jest określona tak daleko, by musiał on uregulować taką dopłatę obcążającą zbywcę.

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

ka. Oznacza to, że dział należy przeprowadzić w ten sposób, jakby rozporządzenia nie było”.7 Małżonek, który nie wyraził zgody na zbyci udziału we wspólnym składniku majątkowym, winien zarzut ten postawić jako żądanie wniosku (odpowiedzi na wniosek). Postawienie na podstawie art.

1036 KC zarzutu bezskuteczności dokonanego przez b. małżonka spadkobiercę rozporządzenia udziałem w przedmiocie należącym do majątku wspólnego bez zgody współmałżonka nie jest, moim zdaniem, sporem o przynależność tego przedmiotu do majątku wspólnego, a zatem tzw. sporem o własność.

Bezskuteczność dokonanego rozporządzenia polega bowiem na tym, że sąd dokonujący działu traktuje określony przedmiot tak, jakby udział w nim nadal należał do byłego współmałżonka, a zatem podział majątku należy przeprowadzić w ten sposób, jakby rozporządzenia nie było.

Brak prawidłowo sformułowanego zarzutu bezskuteczności uniemożliwia sądowi jego rozpatrywanie.

Art. 1036 kc nie pozbawia współmałżonka możliwości podnoszenia w ramach sporu o prawo żądania ustalenia nieważności przeniesienia przez współmałżonka udziału we własności wspólnej w drodze zawartej z nim umowy.8 W takim przypadku jest to spór o prawo.

Przepis art. 1036 zd. 2 kc w zw. z art. 46 kr i op., określający skutki czynności rozporządzającej udziałem w przedmiocie należącym do majątku wspólnego przed jego podziałem, pozwala na dokonanie podziału z uwzględnieniem prawa majątkowego, w którym udziałem rozporządził uprzednio były współmałżonek. Rozstrzygnięcie sądu orzekającego o przedmiotowym oraz podmiotowym zakresie stwierdzonej bezskuteczności winno być zamieszczone w sentencji orzeczenia, jako oddzielny punkt.9 Natomiast gdy sąd uzna, że art. 1036 kc 7 8

9

Post. SN z 8.2.2019 r., III CSK 216/18.

Na gruncie prawa spadkowego – por. Michał Niedośpiał Glosa do postanowienia SN z 12 V 2016 r., IV CSK 477/151, Teza „Spór wynikający z zarzutu któregokolwiek spadkobierców, że dokonane przez spadkobiercę rozporządzenie udziałem w przedmiocie należącym do spadku bez zgody pozostałych spadkobierców jest bezskuteczne na podstawie art. 1036 k.c., nie jest sporem o przynależność określonego przedmiotu do spadku w rozumieniu art. 685 k.p.c.”.

Por. postanowienia Sądu Okręgowego w Ostrołęce z dnia 29 września 2016 roku, Sygnatura akt I Ca 261/16 – Rozporządzenie przez jednego z małżonków, bez zgody drugiego małżonka, udziałem w przedmiocie, który był objęty wspólnością ustawową, oceniane wg kryteriów art. 1036 k.c. w zw. z art. 46 k.r.o. jest bezskuteczne, o ile narusza uprawnienia drugiego małżonka wynikające z przepisów o podziale wspól-

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

nie ma w sprawie zastosowania przytacza to tylko w uzasadnieniu postanowienia.10 W przypadku składników majątkowych wchodzących w skład majątku wspólnego w dniu ustania tej wspólności, następnie zbytych(przekształconych) bezprawnie przez jednego z małżonków przed podziałem majątku wspólnego, sąd powinien uwzględnić je w podziale majątku, biorąc pod uwagę ich stan z chwili ustania wspólności ustawowej, zaś ich wartość z chwili orzekania, którą określa wartość zbytego prawa według jego wartości rynkowej z chwili dokonania podziału.11 XIX. Dziedziczności roszczenia o zwrot wydatków i nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny – dział spadku po zmarłym małżonku Dopóki kwestia zwrotu wydatków i nakładów poczynionych przez małżonków na majątek wspólny i na ich majątki osobiste nie zostanie przysądzona we właściwym trybie, dopóty nie jest możliwe ostateczne, a niezbędne do dokonania działu spadku, ustalenie składu i wartości spadku po zmarłym małżonku, czy po zmarłych małżonkach. Z tego też względu potrzebne jest uprzednie lub jednoczesne z działem spadku przesądzenie tych kwestii. Żaden przepis Kodeksu postępowania cywilnego nie uzależnia dopuszczalności przeprowadzenia tego postępowania od tego, aby żył przynajmniej jeden małżonek. Takiego warunku nie stawia również żaden przepis ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy.12 Roszczenie o zwrot wydatków i nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny ma charakter dziedziczny, co oznacza z kolei, iż spadkobiercy nego majątku małżonków. Toteż w postępowaniu o podział majątku wspólnego sąd rozstrzyga o bezskuteczności rozporządzenia względem współmałżonka udziałem w przedmiocie, który był objęty wspólnością ustawową (por. art.

1036 k.c. w zw. z art. 46 k.r.o.). Bezskuteczność takiego rozporządzenia zachodzi jednak między nabywcą majątku objętego wspólnością majątkową, a małżonkiem niebędącym stroną takiej czynności rozporządzającej.

10 Post. SN z 16.4.2014 r., V CSK 315/13, Legalis).

11 Por. Uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 października 1962 r. I CO 22/62, OSNC z 1964 r.,nr 1, poz. 2, z dnia 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69, OSNCP z 1970 r., nr 3, poz. 39, z dnia 28 lipca 1993 r. III CZP 95/93, OSNC z 1994 r., nr 2, poz. 30 oraz orzeczenia z dnia 16 marca 1994 r. II CRN 31/94, z dnia 8 października 1997 r. II CKN 357/97 i z dnia 7 listopada 1999 r. IV CKN 523/98, nie publ., z dnia 26 września 2007 r., IV CSK 139/07, niepubl.

12 Szerzej: A. Koziołkiewicz Wniosek o dział spadku w: Prawo cywilne Podręcznik dla aplikantów, Wydawnictwo CHBeck, W-wa 2019, s. 199-202.

10

zmarłego małżonka mogą wystąpić z tego typu żądaniami. Gdyby wolą ustawodawcy byłoby wyłączenie lub ograniczenie możliwości występowania z takimi żądaniami przez spadkobierców małżonka to niewątpliwie w treści tego przepisu zawarłby uregulowania podobne do tego z art. 43 paragraf 2 zdanie drugie Kodeks rodzinny i opiekuńczy, które dotyczą możliwości wystąpienia przez spadkobierców zmarłego małżonka z żądaniem ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. W sprawie o dział spadku po zmarłym małżonku (małżonkach) nie można dokonać działu tego dokonać bez złożenia wniosku o podział majątku wspólnego spadkodawcy dlatego, że zgodnie z art. 45 paragraf 1 zdanie pierwsze Kodeksu rodzinnego i opiekuńczy o zwrocie wydatków i nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty, Sąd orzeka z urzędu bez względu na to, czy z takim wnioskiem wystąpi ktoś z uczestników postępowania. W samym tylko postępowaniu o dział spadku sąd nie może tej kwestii w jakikolwiek sposób badać, skoro przedmiotem postępowania jest wyłącznie dział spadku po spadkodawcach, a kwestia podziału ich majątku wspólnego nie jest objęta wnioskiem. Gdy żaden z małżonków nie żyje i spadkobiercy chcą dokonać dział spadku po nich, to również zachodzi konieczność dokonania przed działem spadku lub jednocześnie wraz z nim w jednym postępowaniu także podziału majątku wspólnego zmarłych małżonków. Z uwagi na możliwość rozliczenia nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny, jeśli ktoś wystąpi z takim żądaniem oraz na konieczność rozliczenia nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty, co Sąd jest zobowiązany uczynić z urzędu.13

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 maja 2000 r. (V CKN 50/00), przesłankami surogacji są dwa wymagania: po pierwsze, aby to samo zdarzenie spowodowało z jednej strony wyjście określonego przedmiotu z majątku osobistego, a zarazem powodowało nabycie innego przedmiotu majątkowego, a po drugie, ten nowy przedmiot musi być nabyty w sensie ekonomicznym kosztem majątku osobistego.

Dopuszczalna jest przy tym zarówno surogacja bezpośrednia – przedmiot nowy w zamian za przedmiot podlegający surogacji – jak i pośrednia – przedmiot nowy nabyty za środki uzyskane w zamian za przedmiot podlegający surogacji. W doktrynie odróżnia się także surogację wartościową i surogację przedmiotową.14 Surogacja wartościowa powstaje w wyniku poniesienia takiego nakładu lub wydatku z majątku osobistego na majątek wspólny, który powoduje powstanie roszczenia o jego zwrot, dochodzonego w późniejszym czasie na podstawie art. 45 KRO. Właśnie to roszczenie wchodzi do majątku osobistego jako surogat nakładu lub wydatku.

Surogacja przedmiotowa polega zaś na zastąpieniu przedmiotów majątkowych wyłączonych z majątku osobistego przedmiotami majątkowymi nabytymi w zamian za te pierwsze także do majątku osobistego. Skutek surogacji następuje z mocy samego prawa. Nabycie w drodze surogacji nie wymaga zatem ujawnienia w treści czynności prawnej.

Do jego osiągnięcia nie jest w szczególności potrzebne oświadczenie woli małżonków.

Według zasady surogacji prawo nabyte w zamian za jakieś inne prawo, pochodzące z majątku osobistego, przynależy do tego osobistego majątku, a zatem nie pomnaża ono majątku wspólnego.

Do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1691) – zasada surogacji miała ograniczony zasięg. Obejmowała bowiem tylko trzy następujące grupy przedmiotów majątkowych: 1. nabytych ze środków uzyskanych w zamian za przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej; 2. nabytych przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił; 3. przedmioty służące do wykonywania zawodu, jeżeli zostały nabyte ze środków należących do odrębnego majątku małżonka wykonującego ten zawód.

Pod rządami obecnie obowiązujących przepisów, tj. art. 33 pkt 10 KRO obowiązuje zasada pełnej surogacji majątków osobistych.

Surogacja może występować w różnych stanach faktycznych i prawnych. Zachodzi ona wówczas, gdy wyłączenie (zbycie czy utrata) danego przedmiotu

13 Por. postanowienie Sądu Okręgowego w Świdnicy z 8 stycznia 2015 r., II Ca 866/14.

14 Por.: M. Nazar (w:) J. Ignatowicz, M. Nazar, Prawo rodzinne, 2006, s. 148.

XX. Pojęcie surogacji – zastępowania jednego składnika majątku osobistego innym składnikiem majątkowym

11

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

majątkowego z majątku osobistego i nabycie innego przedmiotu (surogatu) nastąpiło w wyniku tego samego zdarzenia prawnego. Zdarzeniem takim może być zarówno zawarcie umowy, spełnienie świadczenia, jak i czyn niedozwolony, bezpodstawne wzbogacenie, wypłata odszkodowania przez ubezpieczyciela i inne. To kryterium (tożsamości zdarzenia prawnego), obiektywne i klarowne, nie wyczerpuje problemu surogacji opisanej przez art. 33 kro. Przepis statuujący zasadę surogacji odnosi się nie tylko do tzw. surogacji bezpośredniej, a to takiej gdy istnieje ekonomiczna identyczność przedmiotu zbytego i nabytego, ale obejmuje też surogację pośrednią, czyli sytuację, gdy surogacja przechodzi przez fazę zastąpienia danego składnika majątku uzyskanymi środkami pieniężnymi, za które z kolei zostaje nabyty następny przedmiot majątkowy. Sformułowanie ustawowe przemawia zatem i za przyjęciem tzw. surogacji wielokrotnej.15 W literaturze wyróżnia się surogację przedmiotową i wartościową. Przyjęcie którejś z tych koncepcji ma decydujące znaczenie dla kwalifikacji udziału małżonków w poszczególnych nabytych przez nich przedmiotach bądź stworzeniu im jedynie możliwości dochodzenia roszczenia w związku z dokonanymi na majątek wspólny czy odrębny nakładów bądź wydatków. Surogacja przedmiotowa to zastąpienie wyłączonego przedmiotu majątkowego przedmiotem majątkowym nabytym w zamian.

Surogacja wartościowa polega na zastąpieniu wyłączonego przedmiotu roszczeniem o zwrot wartości przedmiotu wyłączonego, gdy został on zużyty jako wydatek na majątek odrębny względnie też i wspólny.16 Surogacja przedmiotowa ma miejsce wtedy, gdy przedmiot majątkowy zostaje nabyty przez małżonka przy użyciu wyłącznie środków objętych zakresem stosowania zasady surogacji. Gdy przedmioty majątkowe zostały nabyte zarówno ze środków podlegających surogacji, jak i ze środków z majątku wspólnego, nabyty przedmiot wejdzie do majątku wspólnego, natomiast do majątku osobistego wchodzi jedynie roszczenie o zwrot wydatków (jest to wówczas surogacja wartościowa). Z taką sytuacją mamy do czynienia np. wówczas gdy część ceny zakupu nieruchomości pochodziło z majątku osobiste15 Tak J. St. Piątowski, w: System prawa rodzinnego i opiekuńczego, Ossolineum 1985, s. 378-379).

16 M. Nazar, Małżeńska wspólność spółdzielczych praw do lokali mieszkalnych, Kwartalnik Prawa Prywatnego 2001, z. 2, s. 359.

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

go uczestnika, a pozostała część z majątku dorobkowego małżonków.

Przyjmuje się, że najwłaściwszym rozwiązaniem prawnym sytuacji takiego („mieszanego”) sposobu nabycia rzeczy jest przyjęcie koncepcji surogacji wartościowej. Wyklucza ona powstawanie „hybrydalnych” konstrukcji wspólności praw nabywanych częściowo ze środków majątku wspólnego i odrębnego, które nie mają praktycznego znaczenia, a stwarzają jedynie kolejne problemy prawne.17 Za przyjęciem tej koncepcji można też przemawiać to, że daje ona znacznie większe bezpieczeństwo w obrocie i w stosunkach między małżonkami.

Jasne są zasady, na podstawie których przedmioty stanowią składniki poszczególnych mas majątkowych, a opowiedzenie się za możliwością kwalifikacji przedmiotu nabytego zarówno ze środków pochodzących z majątku wspólnego, jak i z majątku osobistego, jako składnika majątku wspólnego, upraszcza również zarządzanie tym majątkiem.

XXI. Zakres tajemnicy bankowej w sprawach sądowych o podział majątku wspólnego2 W myśl art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d Prawa bankowego bank ma obowiązek udzielenia informacji stanowiących tajemnicę bankową, między innymi na żądanie sądu w związku z prowadzonym postępowaniem spadkowym lub o podział majątku między małżonkami albo prowadzoną przeciwko osobie fizycznej będącej stroną umowy sprawą o alimenty lub o rentę o charakterze alimentacyjnym.

Sąd I instancji w sprawie o podział majątku wspólnego skazał dwie pracownice Banku na grzywny w wysokości po 500 zł za odmowę udzielenia żądanych przez Sąd informacji. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że Sąd zwrócił się do Banku o wskazanie, czy wnioskodawczyni w okresie od /.../ do /.../ posiadała rachunek bankowy, książeczki oszczędnościowe lub inne produkty bankowe, a jeśli tak, o wskazanie, w jakim okresie oraz przekazanie historii operacji bankowych na tych rachunkach, lokatach czy innych produktach. Bank nie udzielił odpowiedzi na pytanie Sądu. Sąd wskazał, że jest organem uprawnionym do uzyskania informacji koniecznych do przeprowadzenia i rozstrzygnięcia sprawy o podział majątku wspólnego, przy czym nie 17 Tak: trafnie M. Nazar, Małżeńska wspólność spółdzielczych praw do lokali mieszkalnych, Kwartalnik Prawa Prywatnego 2003, z. 2, s. 382).

12

sposób interpretować tego przepisu w ten sposób, aby udostępniane sądowi informacje objęte tajemnicą bankową miały dotyczyć wyłącznie uczestników postępowania. Takiego ograniczenia nie zawiera przepis art.105 ust.1 pkt 2 lit d. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo Bankowe (t.j.: Dz. U. z 2015 roku, poz. 128 ze zmianami, dalej Prawo Bankowe), który przyrównano do treści art.105 ust.1 pkt lit. b ustawy. Przepis ten zawiera ograniczenie podmiotowe zakresu informacji, jakich sąd może od banku żądać. Przyjęto, że odmowa przedstawienia dokumentu nie była uzasadniona, co, zgodnie z art.

251 k.p.c., skutkowało skazaniem na grzywnę.

Postanowienie Sądu I instancji zaskarżyły pracownice banku zarzucając skarżonemu postanowieniu obrazę art. 105 ust. 1 pkt 2 lit d Prawa bankowego, poprzez jego rozszerzającą interpretację i domagały się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Wskazały, że informacja, o którą zwrócił się Sąd do Banku stanowi tajemnicę bankową w rozumieniu art. 104 ust. 1 ustawy Prawo bankowe. Przepis art. 105 ustawy Prawo bankowe, albo statuuje wprost przypadki możliwości ujawniania przez banki informacji stanowiących tajemnicę bankową, albo odsyła do zasad ujawniania tych informacji określonych w innych ustawach. Nie ulega wątpliwości, że żądanie udzielenia informacji konfidencjonalnych przez sąd w trybie art, 105 ust. 1 pkt 2 lit d) Prawa bankowego znajduje w świetle przepisów dotyczących tajemnicy bankowej właściwe uzasadnienie, tylko w przypadku, gdy dotyczy stron, wnioskodawców, uczestników postępowania bądź w postępowaniu spadkowym spadkobierców. Nie jest taką informacją informacja o innych osobach, które w prowadzonym postępowaniu są osobami trzecimi, w rozumieniu art. 104 ust. 3 Prawa bankowego. Bank może przekazywać historię rachunków bankowych stron postępowania, ale bez ujawniania danych ich pełnomocników, danych osób dokonujących wpłat (przelewów) na te rachunki i danych osób, na rzecz których dokonywane były wypłaty (przelewy) z tych rachunków. Osoby te w prowadzonym postępowaniu są osobami trzecimi. Osobami trzecimi są również osoby nie uczestniczące w postępowaniu sądowym, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Dane tych osób stanowią odrębną ochronę, wynikającą z art. 104 ust. 1 Prawa bankowego, ujawnienie tych danych spowodowałoby naruszenie przez Bank tajemnicy bankowej w stosunku do tych osób. Jest to niezależna ochrona od ochrony przewidzianej dla stron postępowania, wnioskodawców. W ocenie skarżącej Pani T. B. jest 13

w przedmiotowej sprawie osobą trzecią, co oznacza, że brak jest podstaw prawnych do udzielenia informacji jej dotyczących, które objęte są tajemnicą bankową.

Sąd Okręgowy oddalił zażalenia pracownic banku, argumentując to w sposób następujący: Stosownie do art. 105 ust. 1 pkt 2 d) Prawa bankowego, bank ma obowiązek udzielenia informacji stanowiących tajemnicę bankową wyłącznie na żądanie sądu w związku z prowadzonym postępowaniem spadkowym lub o podział majątku między małżonkami albo prowadzoną przeciwko osobie fizycznej będącej stroną umowy sprawą o alimenty lub o rentę o charakterze alimentacyjnym. Norma prawna wysłowiona przez cytowany przepis nie wprowadza żadnych ograniczeń podmiotowych w odniesieniu do informacji, które bank powinien przekazywać na żądanie sądu w związku z prowadzonym postępowaniem o podział majątku między małżonkami.

Innymi słowy, bank ma obowiązek udzielenia sądowi informacji stanowiącej tajemnicę bankową, jeżeli pozostaje ona w związku z prowadzonym postępowaniu o podział majątku między małżonkami, bez względu na okoliczność, czy dotyczy czynności bankowych dokonywanych z udziałem któregokolwiek z małżonków czy osób trzecich. Wskazaną interpretację potwierdza nie tylko literalne brzmienie cytowanego przepisu, który nie wprowadza żadnych ograniczeń, a statuuje jedynie przesłankę związku informacji z prowadzonym postępowaniem o podział majątku wspólnego, ale również porównanie z normą wysłowioną przez art. 105 ust. 1 pkt 2 b) Prawa bankowego. Obowiązkiem banku jest udzielanie informacji stanowiących tajemnicę bankową, m.in. na żądanie sądu lub prokuratora w związku z toczącym się postępowaniem o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe przeciwko osobie fizycznej będącej stroną umowy zawartej z bankiem, w zakresie informacji dotyczących tej osoby fizycznej, popełnione w związku z działaniem osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, w zakresie informacji dotyczących tej osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej. Norma prawna wysłowiona przez wskazany przepis wyraźnie wprowadza ograniczenie podmiotowe w odniesieniu do w tajemnicy bankowej podlegającej ujawnieniu – stanowi o „zakresie informacji dotyczących tej osoby fizycznej” albo o „zakresie informacji dotyczących tej osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej”. Porównanie obu norm prawnych prowadzi do logicznej konsekwencji, że jeżeli intencją ustawoGdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

dawcy byłoby ograniczenie podmiotowe w zakresie ujawnienia tajemnicy bankowej w odniesieniu do postępowania o podział majątku wspólnego małżonków, to ograniczenie takie zostałoby zawarte w stosownej normie prawnej. Norma art. 105 ust. 1 pkt 2 d) Prawa bankowego nie wprowadza żadnych ograniczeń, podobnych do wysłowionych norma art. 105 ust. 1 pkt 2 b), zatem bank obowiązany jest do udzielenia informacji dotyczących również osoby trzeciej, pod tym jednak warunkiem, że informacja ma związek z prowadzonym postępowaniem o podział majątku wspólnego.

W rozpoznawanej sprawie, z uwagi na rodzaj zarzutów uczestników postępowania, zbadanie przepływów finansowych na rachunkach osoby trzeciej względem stron postępowania jest niezbędne w celu ustalenia składu i wartości majątku wspólnego stron, zatem pozostaje w związku z postępowaniem o podział majątku wspólnego, co dalej decyduje o ocenie, że odmowa przedstawienia przez Bank żądanego dokumentu była bezpodstawna. Nie doszło zatem naruszenia art. 105 ust. 1 pkt 2 d) Prawa bankowego.

Zgodnie z art. 251 k.p.c. za nieuzasadnioną odmowę przedstawienia dokumentu przez osobę trzecią sąd, po wysłuchaniu jej oraz stron co do zasadności odmowy, skaże osobę trzecią na grzywnę. Wysokość grzywny wynika z art. 163 § 1 k.p.c., który stanowi, iż jeżeli kodeks przewiduje grzywnę bez określenia jej wysokości, grzywnę wymierza się w kwocie do pięciu tysięcy złotych.

XXII. Określanie wysokości wzbogacenia z tytułu nakładów z majątku osobistego na majątek osobisty W nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że zasądzeniu z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia podlega kwota odpowiadająca wartości wzbogacenia istniejącego w chwili wyrokowania w sprawie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia, co oznacza konieczność jej ustalenia według stanu wzbogacenia i cen z daty wyrokowania (art. 405 KC w zw. z art. 316 KPC i w zw. z art. 363 § 2 KC stosowanym w drodze analogii).18 Zasługuje on na podzielenie, skoro świadczenie takie jako niepieniężne nie podlega waloryzacji (art. 3581 § 3 KC)19, a zwrotowi powinna podlegać aktualna war18 Szerzej wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 30 września 2020 r., IV CSK 671/18, www.sn.pl.

19 Por. Andrzej Koziołkiewicz, Glosa do postanowienia Sądu

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

tość wzbogacenia, co najlepiej odpowiada celowi tej instytucji.20 Po wejściu w życie art. 3581 KC, kiedy waloryzacja świadczeń pieniężnych stała się dopuszczalna, nie jest aktualny pogląd prezentowany w dawniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, że wobec braku w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu odpowiednika art. 363 § 2 KC wartość korzyści należało ustalać według chwili uzyskania korzyści, a nie wyrokowania (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 1952 r., C 1036/52, OSN 1955, nr III, poz. 49, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1983 r., III CZP 18/83, oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 1977 r., I CR 83/77, OSNC 1978, nr 4, poz. 7).

Taki sposób rozliczenia wartości nakładów nie uwzględnia możliwego zmniejszenia wartości wzbogacenia o stopień zużycia nakładów, a tym samym rzeczywistego stanu wzbogacenia pozwanej kosztem powoda i mógł prowadzić do zasądzenia kwoty przewyższającej istniejące wzbogacenie w dacie wyrokowania.

W sytuacji, gdy powód ponosił nakłady na budowę domu wchodzącego w skład majątku osobistego pozwanej, najpierw ustalić należy kwotowo wysokość tych nakładów i ich procentowy udział w wartości domu według cen rynkowych z czasów jego budowy, a następnie ustalić ten sam procentowy udział w wartości domu według cen rynkowych z daty orzekania. Pomocne może okazać się w tym zakresie skorzystanie z opinii biegłego i uwzględnienie mechanizmów wypracowanych w zakresie rozliczenia nakładów w sprawach o podział majątku wspólnego.21 Stwierdzić jedynie można, że co do zasady – wobec pozostawania przez strony w związku małżeńskim i prowadzenia razem gospodarstwa domowego i działalności gospodarczej „ze wspólnego portfela”, bez rozliczania się z wnoszonych dochodów i ponoszonych wydatków, nie można wykluczyć potrzeby skorzystania przez Sąd z art. 322 KPC, zwłaszcza Najwyższego z 9 września 2009 r., V CSK 39/09 i do postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z 28 czerwca 2010 r., III Ca 1387/07, Palestra 9-10/2012.

20 Por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1998 r., I CKN 522/97, OSNC 1998, z. 11, poz. 176, z dnia 3 października 2003 r., III CKN 1313/00, M. Praw. 2006, nr 10, str.

542, z dnia 7 maja 2009 r., IV CSK 27/09, z dnia 19 czerwca 2015 r., IV CSK 565/14, z dnia 12 kwietnia 2016 r., II CSK 302/15, i z dnia 21 marca 2018 r., V CSK 215/17).

21 Por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1980 r., III CZP 46/80, OSNC 1981, nr 11, poz. 206.

14

przy określeniu proporcji w jakiej strony partycypowały w finansowaniu budowy domu. Niemożność udowodnienia wysokości dochodzonego roszczenia będzie bowiem mogła być w tych warunkach zakwalifikowana, jako mająca charakter obiektywny.22 XXIII. Skutki dokonanie spłaty w dziale spadku ze środków finansowych majątku wspólnego Pogląd niezbyt znany i nieczęsto stosowany w praktyce – przynależność do majątku dorobkowego małżonków udziałów nabytych przez jednego z małżonków w drodze działu spadku, w sytuacji gdy spłata za te udziały na rzecz współwłaścicieli dokonana została ze wspólnie osiąganych przez małżonków dochodów i w czasie trwania wspólności ustawowej.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 września 1989 r., III CZP 80/89, OSP 1990 nr 10, poz. 357 – teza: Nabyte udziały od współspadkobierców w postępowaniu o dział spadku /.../ przez jednego z małżonków ze wspólnie osiąganych dochodów w czasie trwania wspólności ustawowej wchodzą do dorobku małżonków.

Przesunięcie składników majątkowych na podstawie spadkobrania na rzecz jednego ze spadkobierców w granicach jego udziału w dziedziczeniu w czasie pozostawania we wspólności ustawowej małżeńskiej bez względu na tryb przesunięcia stanowi z mocy ustawy majątek odrębny nabywcy. Wynika to jednoznacznie z uregulowań zawartych w art.

33 ust. 2 KRO (przed nowelizacją) według którego, przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie zapis lub darowiznę stanowią odrębny majątek każdego z małżonków.

Majątek nabyty ponad udział wynikający ze spadkobrania ze spłatą na rzecz pozostałych współspadkobierców ze wspólnych środków małżonków wchodzi do dorobku, bowiem stosownie do treści art. 32 § 1 KRO dorobkiem małżonków są przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.

Nabycie udziałów od współspadkobierców przez jednego z małżonków, jako nabycie odpłatne w czasie trwania wspólności ustawowej, obciążające faktycznie oboje małżonków poprzez uszczuplenie ich substancji dorobkowej wchodzi do ich dorobku.

22 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2019 r., V CSK 599/17.

15

Dlatego jeśli jeden z małżonków pozostający we wspólności majątkowej małżeńskiej otrzymał część gospodarstwa rolnego w drodze spadku ponad swój udział i z tego tytułu został obciążony spłatami /.../, w warunkach gdy spłat /.../ dokonywano z dochodów osiąganych wspólną pracą staraniami obojga małżonków, nabyte tak składniki majątkowe wchodzą do dorobku i podlegają rozliczeniu w postępowaniu o podział majątku dorobkowego.

Wynika to również z zasady jednakowego a więc równego traktowania małżonków, przy nabywaniu majątku w czasie trwania wspólności ustawowej, osiąganego wspólnym wysiłkiem i staraniami.

Przywołany pogląd prawny nie skutkuje tym by współmałżonek stawał się uczestnikiem postępowania sądowego o dział spadku i zniesienia współwłasność nieruchomości. Po zakończeniu postępowania sądowego czy to poprzez wydanie postanowienia działowego, czy poprzez ugodę sądową, w księdze wieczystej nieruchomości wpisany zostanie tylko małżonek - uczestnik postępowania działowego.

Nie przeszkadza to w tym by w późniejszym postępowaniu o podział majątku wspólnego małżonków, sąd dokonał ustalenia (spór o prawo), że udziały w nieruchomości nabyte przez drugiego małżonka w drodze działu spadku, weszły do majątku wspólnego małżonków z uwagi na fakt dokonania spłaty na rzecz pozostałych spadkobierców ze środków pochodzących z majątku wspólnego.

Innymi słowy nieruchomość ta jest: składnikiem majątku osobistego w części w jakiej nabył ją małżonek poprzez dziedziczenie, składnikiem majątku wspólnego w odniesieniu do udziałów, jakie małżonek ten nabył w drodze działu spadku, jeśli spłaty na rzecz współwłaścicieli dokonane były ze środków majątku wspólnego.

Adw. Andrzej Koziołkiewicz Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Ważne dla praktyki Prawo do obrony w kontekście właściwej obsady sądu – wybrane zagadnienia Prawo do obrony jest jedną z najważniejszych gwarancji procesowych, jaka w nowoczesnym państwie prawa przysługuje obywatelom.

O doniosłości tego prawa świadczy zagwarantowanie jego w artykule 42 ustęp 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, artykule 6 ustęp 4 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, w artykule 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.

Sprecyzowanie zasad prawa do obrony szczegółowo uregulowane jest w kodeksie postępowania karnego, który określa w jaki sposób na gruncie polskiego prawa karnego ma być ono realizowane.

Zwrócić uwagę należy na artykuł 79 kodeksu postępowania karnego, określający sytuacje, w których oskarżony musi mieć obrońcę, artykuł 80 k.p.k., ustanawiający przymus adwokacki przed sądem okręgowym, kiedy oskarżonemu zarzucono zbrodnię. W tym ostatnim wypadku wprowadzono obowiązek udziału obrońcy w rozprawie. Na szczególną uwagę zasługuje uregulowanie artykułu 79 § 2 k.p.k., pozostawiający sądowi decyzję o obowiązku obrończym, kiedy uzna to za niezbędne ze względu na inne okoliczności utrudniające obronę.

Trafnie do problemu tego odniósł się Sąd Najwyższy, zauważając, iż decyzja sądu o sięgnięciu po rozwiązanie wynikające z art. 79 § 2 k.p.k. jest arbitralną decyzją sądu, która nie może wynikać jedynie z charakteru sprawy, jej stopnia zawiłości, ewentualnych skomplikowanych problemów prawnych, ale musi zawierać u swoich podstaw swoistą „nieporadność” utrudniającą obronę. Zaznaczyć należy, iż muszą być to okoliczności, które nie będą podlegały obowiązkowej obronie, o jakiej mowa w art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. Można sformułować pogląd, że w tym wypadku po stronie sądu konieczne jest odpowiednie doświadczenie i wnikliwa obserwacja zachowania oskarżonego.1 W praktyce sądowej można również spotkać się z sytuacją w której sprawa na etapie postępowania przygotowawczego należy do właściwości sądu rejonowego, w trakcie postępowania przygotowawczego dopuszczono dowód z badań sądowo lekarskich

i w związku z tym prezes sądu rejonowego wyznaczył oskarżonemu obrońcę z urzędu. W wyniku badań i sporządzonej opinii sądowo – psychiatrycznej biegli stwierdzili, iż podejrzany nie działał w warunkach wyłączenia lub znacznego ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu oraz kierowania swoim postępowaniem i z uwagi na to, że stan zdrowia psychicznego podejrzanego pozwala na udział w postępowaniu, jego poczytalność nie budzi wątpliwości i może prowadzić swoją obronę w sposób odpowiedzialny i samodzielny, na wniosek prokuratora, zarządzeniem prezesa sądu rejonowego zwolniono wyznaczonego obrońcę z urzędu, uzasadniając to faktem, iż w świetle opinii biegłych psychiatrów udział obrońcy w postępowaniu nie jest obowiązkowy. Akt oskarżenia w sprawie skierowano do sądu rejonowego, który zasadnie stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę do rozpoznania sądowi okręgowemu. Pierwszy termin rozprawy przed sądem okręgowym nie odbył się, bowiem oskarżony w tym czasie przebywał na leczeniu w szpitalu psychiatrycznym. Podczas rozprawy oskarżony wskazał, że leczył się „odwykowo” w szpitalu psychiatrycznym, nie pamiętał od jakiego czasu, a z opinii biegłych psychiatrów wynikało, że oskarżony leczył się od wielu lat psychiatrycznie, jako nieletni był dwa razy w szpitalu psychiatrycznym. Mimo to w sprawie nie wyznaczono obrońcy z urzędu, wydano wyrok, który w wyniku kontroli instancyjnej został uchylony i sprawę przekazano do ponownego rozpoznania z uwagi na naruszenie artykułu 439 § 1 pkt 10 k.p.k. 2 Z pewnością tej sytuacji, która w efekcie doprowadziła do poważnego naruszenia zasady rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie, można byłoby uniknąć, gdyby sąd z należytą uwagą podszedł do zasady wyrażonej w art. 79 § 2 k.p.k.

Zagadnienie to jest również ściśle związane z odpowiednią obsadą sądu, który rozpoznaje poszczególne sprawy, spełnieniem przez sąd wymogu zgodności z art. 6 ust 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka, o czym będzie mowa w dalszej części niniejszego tekstu.

1

2

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 2021 r. w sprawie III KK 262/21; LEX nr 3327059.

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w sprawie II Aka 12/220 (niepublikowany).

16

Bardzo ważną regulacją prawa do obrony, jaka jest zamieszczona w kodeksie postępowania karnego, jest artykuł 16 tego kodeksu, nakazujący pouczać uczestników postępowania karnego o obowiązkach i uprawnieniach, wprowadzając gwarancje dla stron, skutkiem czego jest zakaz wyciągania negatywnych konsekwencji w wypadku braku lub mylnego pouczenia. Ustawodawca ten obowiązek udzielania uczestnikom postępowania informacji o ciążących obowiązkach i o przysługujących im uprawnieniach rozciągnął również na wypadki, gdy ustawa wyraźnie takiego obowiązku nie stanowi, również i w tym wypadku wprowadzając zakaz wyciągania negatywnych skutków dla stron, przy braku pouczenia.

W trakcie postępowania jurysdykcyjnego obowiązek ten spoczywa na sądzie prowadzącym postępowanie.

Odwołać należy się do poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 1 października 2013 roku w sprawie I Kzp /13, gdzie dokonano rozróżnienia terminu „uczestnik postępowania”, odnosząc go między innymi do pełnomocników stron, a także do innych podmiotów profesjonalnych występujących przed organem procesowym.3 Pełną aktualność zachowuje pogląd wyrażony na gruncie kodeksu postępowania karnego z 1969 roku, który niejako wskazuje jak realizować obowiązek, o jakim mowa art. 16 § k.p.k.. Zgodnie z tym poglądem, art. 16 § 2 k.p.k. nie wprowadza bezwzględnego obowiązku informowania uczestników procesu o przysługujących im uprawnieniach, mówiąc, że czynić to należy „w miarę potrzeby”, to jednak organ procesowy nie może takiej potrzeby ustalać w sposób dowolny, ale musi się w tym względzie opierać na kryteriach obiektywnych, to jest przede wszystkim na prawdopodobieństwie nieznajomości swych uprawnień przez daną osobę. 4 Jest to kolejny przykład na to, jak istotne jest doświadczenie organu procesowego w dbaniu o to, jak będzie respektowana zasada lojalności procesowej.

Innym bardzo ważnym uregulowaniem ustawy procesowej, mającym wpływ na realizację prawa do obrony i jednocześnie roli sądu w dokonywaniu oceny tej obrony, jest artykuł 85 § 1 k.p.k. Mówi on o prawie kilku oskarżonych do upoważnienia jednego obrońcy do reprezentowania ich, a rolą sądu jest dbanie, aby ich interesy nie pozostawały w sprzecz-

ności. W wypadku stwierdzenia takiej sprzeczności, sąd wydaje stosowne postanowienie, „zakreślając oskarżonym termin do ustanowienia innych obrońców”, a w wypadku obrony z urzędu wyznacza innego obrońcę. Postanowienie to podlega zaskarżeniu do sądu wyższej instancji. Sytuacje, kiedy sądy stwierdzają kolizję interesów w obronie kilku oskarżonych przez tego samego obrońcę nie należą do rzadkości.5 W praktyce sprzeczność ta zachodzi najczęściej w wypadkach, kiedy dowody związane z obroną jednego z oskarżonych godzą lub mogą godzić w interesy kolejnego z bronionych przez tego samego obrońcę. Ta kolizja interesów musi być realna i rzeczywista, nie jedynie potencjalna. Szerzej na temat wypadków występowania kolizji wypowiadał się Sąd Najwyższy, który w szeregu judykatów dawał swoiste wskazówki, w jakich wypadkach może dojść do sytuacji opisanej w art. 85 § 2 k.p.k.

Ilekroć wyjaśnienia jednego z oskarżonych lub dowody przezeń powoływane i ich ocena godzą w interes drugiego oskarżonego, pojawia się kolizja interesów, która nie pozwala, aby jeden obrońca bronił obu oskarżonych.6 Wart odnotowania, aczkolwiek kontrowersyjny pogląd co do kolizji interesów oskarżonych, uniemożliwiających reprezentowanie ich przez tego samego obrońcę został zaprezentowany w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach. Sąd ten stwierdził, że w wypadku kolizji interesów oskarżonych bronionych przez tego samego obrońcę wcale nie jest konieczne stwierdzanie przez sąd, że każdego z nich winien bronić inny prawnik. Sąd winien każdorazowo dokonywać szczegółowej analizy etapu na jakim obrońca przystąpił do wykonywania swoich zadań, czy zawsze moment rozpoczęcia obrony jednego z oskarżonych wywołuje kolizje interesów w sprawowaniu obrony innego z nich, co w efekcie może doprowadzić do sytuacji, w której obrońca nie zawsze będzie musiał definitywnie zrezygnować z udziału w procesie. Podkreślenia jednak wymaga, że zwłaszcza w sytuacjach opisanych w tym orzeczeniu, konieczna jest szeroka i dokładnie uzasadniona analiza konkretnego przypadku.7

3

6

4

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 1 października 2013 r.

I KZP 6/13; LEX nr 1385916.

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 1993 r.

II KRN 36/93; LEX nr 20587.

17

5

7

Na przykład wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w sprawie II Aka 312/21.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.10.197 1 r., V KRN 375/71. OSNKW 1972/2, poz. 36.

Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 czerwca 2010 r. II AKz 389/10; LEX nr 663655.

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Zasygnalizować również należy, iż przysługuje prawo do zaskarżenia decyzji o uznaniu kolizji interesów kilku oskarżonych bronionych przez jednego obrońcę w sytuacji, kiedy następuje to na skutek nie decyzji sądu, lecz w wyniku zarządzenia prezesa sądu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 85 § 3 k.p.k.)8.

Doniosłość prawa do obrony, jaka wynika z wcześniej wskazanych aktów prawnych znalazła swoje konsekwencje w artykule 439 § 1 pkt 10 k.p.k., zaliczając naruszenie prawa do obrony do bezwzględnych przyczyn odwoławczych. Zaznaczyć jednak należy, iż uregulowanie to ma zastosowanie jedynie do obrony obligatoryjnej i nie jest interpretowane rozszerzająco.

W tym zakresie warto odwołać się do judykatu Sądu Najwyższego, w którym uznano, że dla stwierdzenia, że wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., nie wystarczy wskazać, iż w realiach rozpatrywanej sprawy zachodziły przesłanki obrony obligatoryjnej, o jakiej mowa w art. 79 § 2 k.p.k. Obligatoryjność obrony powstaje bowiem dopiero w wyniku sądowego uznania, że oskarżony musi mieć obrońcę. Decydujące znaczenie w tym zakresie ma zatem ocena organu procesowego, a nie subiektywna ocena obrońcy czy stron postępowania9. Pogląd ten zdaje się potwierdzać wcześniej podaną tezę, że gwarancje zachowania prawa do obrony w wielu wypadkach zależą od właściwego doświadczenia sądu i przygotowania jego do prowadzonej rozprawy.

Niewątpliwie jednym z elementów realizacji prawa do obrony jest prawo do instancji odwoławczej.

Wynika to między innymi z artykułu 78 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, który stanowi, że każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Także artykuł 176 ustęp 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej stanowi, iż postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne.

Również zobowiązania międzynarodowe Polski, wynikające z artykułu 14 ustęp 5 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, gdzie stwierdzono, „iż każda osoba skazana za przestępstwo ma prawo odwołania się do sądu wyższej instalacji w celu ponownego rozpatrzenia orzeczenia o winie i karze zgodnie z ustawą” czyni z prawa do 8 9

Wyrok TK z 28.04.2022 r., SK 54/20, Dz.U. z 2022 r. poz.

958.

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2022 r. w sprawie I Ko 45/22; LEX nr 3402277.

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

instancji odwoławczej jedną z fundamentalnych zasad procesu karnego. 10 W tym kontekście warto zwrócić uwagę na uregulowania artykułu 437 i 454 k.p.k., których treść ulegała ewolucji w trakcie obowiązywania kodeksu postępowania karnego.

Obecnie, zgodnie z art. 437 k.p.k. sąd odwoławczy zmienia zaskarżone orzeczenie, orzekając odmiennie co do istoty, lub uchyla je i umarza postępowanie; w innych wypadkach uchyla orzeczenie i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zgodnie z obowiązującym kodeksem postępowania karnego (art. 454) sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji lub co do którego w pierwszej instancji umorzono postępowanie.

Oznacza to, że z formalnego punktu widzenia nic nie stoi na przeszkodzie, aby sąd odwoławczy wymierzył oskarżonemu karę dożywotniego pozbawienia wolności, co może stanowić naruszenie prawa do obrony.

Dla zobrazowania problemu trzeba prześledzić zmianę treści artykułu 454 k.p.k., który pierwotnie brzmiał: § 1. Sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji lub co do którego w pierwszej instancji umorzono lub warunkowo umorzono postępowanie. § 2. Sąd odwoławczy może orzec surowszą karę pozbawienia wolności tylko wtedy, gdy nie zmienia ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku. § 3. Sąd odwoławczy nie może zaostrzyć kary przez wymierzenie kary 25 lat pozbawienia wolności albo dożywotniego pozbawienia wolności.

Po nowelizacji kodeksu postępowania karnego z dniem 1 lipca 2003 roku, nie wolno było sądowi II instancji zmieniać wyroku poprzez wymierzenie kary dożywotniego pozbawienia wolności (zmieniony przez art. 1 pkt 186 ustawy z dnia 10 stycznia 2003 r., zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2003 r.; Dz.U.03.17.155).

Następnie z dniem 1 lipca 2015 roku uchylono § 2 artykułu 454 (Dz.U.2013.1247; zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2015 r.).

Kolejną nowelizacją kodeksu postępowania karnego z dniem 5 października 2019 roku § 3 uchylony został przez art. 1 pkt 83 lit. b ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. (Dz.U.2019.1694).

10 Nowy Jork.1966.12.19; Dz.U.1977.38.167 z dnia 1977.12.29 Status: Akt obowiązujący Wersja od: 18 czerwca 1977 r.)

18

Tym samym, zgodnie z obecnym stanem prawnym, w wypadku wymierzenia przez Sąd II instancji kary eliminacyjnej dożywotniego pozbawienia wolności, skazanemu nie przysługuje środek odwoławczy, bowiem nawet skarga kasacyjna w myśl art.

523 § 1 k.p.k. może być wniesiona tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Kasacja nie może być wniesiona wyłącznie z powodu niewspółmierności kary (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 2020 roku w sprawie IV KK 314/20). Takie uregulowanie artykułu 454 pozostaje z kolei w sprzeczności z cytowanym powyżej artykułem 14 ustęp 5 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych.

W tym zakresie odwołać należy się do komentarza Dariusza Świeckiego11 z 2018 roku, gdzie zawarto pogląd, zgodnie z którym „przepis ten powinien być interpretowany w ten sposób, że uprawnienie do zaskarżenia wyroku skazującego dotyczy nie tylko orzeczenia wydanego w pierwszej instancji, lecz także wyroku sądu drugiej instancji, który po raz pierwszy skazał oskarżonego. W świetle tego uregulowania wobec tego wyroku powinno wówczas przysługiwać oskarżonemu prawo do odwołania co do winy i kary. Wobec tego ewentualną rezygnację z zakazu wyrażonego w art. 454 § 1 k.p.k. należałoby rozpatrywać w kategorii naruszenia art. 14 ust. 5 MPPOiP12.

Wskazane powyżej zobowiązanie międzynarodowe znajduje również swoje odniesienie do uregulowań konstytucyjnych. Odnotować należy, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11.03.2003 r. w sprawie SK 8/02, (OTK-A 2003/3, poz. 20) stwierdzono, że standardy dwuinstancyjności zakładają zapewnienie dostępu do sądu II instancji oraz zagwarantowanie odpowiedniej procedury odwoławczej, zapewniającej zachowanie odpowiednich standardów rozpoznawania sprawy.

Trybunał Konstytucyjny nie badał zgodności z Konstytucją artykułu 454 k.p.k., dokonywał jednak tej kontroli co do artykułu 437 § 1 i 2 k.p.k. i uznał, że przepis ten jest zgodny z ustawą zasadniczą, robił to jednak poprzez wzgląd na artykuły 11 Świecki Dariusz (red.), Kodeks postępowania karnego.

Komentarz. Tom II, wyd. IV; Opublikowano: WKP 2018.

12 W Jasiński, Redukcja postępowania..., s. 120; M. Wąsek-Wiaderek, Wybrane aspekty postępowania. odwoławczego..., s. 157; M. Fingas, Orzekanie reformatoryjne..., s. 295; P. Hofmański, S. Zabłocki, Reguły ne peius..., s. 384 i n.).

19

41 ustęp 2 i 176 ustęp 1 Konstytucji RP. Stanowisko wyrażone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 3.07.2009 r. w sprawie SK 46/08 (OTK-A 2009/7, poz. 109) jest konsekwencją ogólniejszej wartości konstytucyjnej, tj. szczególnej ochrony wolności człowieka, co powoduje zaostrzone wymagania w zakresie gwarancji proceduralnych towarzyszących każdemu pozbawieniu wolności. Taką gwarancją w ocenie Trybunału konstytucyjnego jest konieczność poddania każdej decyzji o pozbawieniu wolności, niezależnie od tego, w jakiej postaci to następuje, stosownej sądowej weryfikacji i kontroli (por. postanowienie TK z 9.11.2009 r., S 7/09, OTK-A 2009/10, poz. 154).

Wskazać należy na pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy, zgodnie z którym artykuł 78 Konstytucji RP, kreując gwarancję procesową, wzmacnia sądową ochronę materialnych gwarancji konstytucyjnych przez zwiększenie prawdopodobieństwa ich prawidłowej realizacji w postępowaniach przed organami państwa. Sprzyja on także realizacji prawa do sądu przez to, że nakłada na ustawodawcę obowiązek powołania do życia unormowań, które umożliwiają wyeliminowanie uchybień popełnionych przez sąd I instancji. Przyczynia się w ten sposób do podwyższenia standardu rzetelności postępowań przed organami państwa.

Konstytucyjna gwarancja zaskarżalności, przez wymuszenie istnienia systemu kontroli rozstrzygnięć, pośrednio realizuje także inne cele, którym służy tego rodzaju system. Pozwala on stronom postępowania w większym stopniu zinternalizować niekorzystne dla nich rozstrzygnięcie, zwiększa zaufanie do aparatu państwowego oraz oddziałuje prewencyjnie i stymulująco na rozstrzygnięcia organów niższego szczebla. Należy też podkreślić, że art. 78 Konstytucji RP przyznaje prawo do zaskarżenia każdej ze stron, a termin „strona” w art. 78 ma charakter zbiorczy i obejmuje np. także uczestników cywilnego postępowania nieprocesowego. Uprawniona do kwestionowania orzeczenia lub decyzji wydanej w pierwszej instancji powinna być na równi każda z osób, które mają status strony. Taka redakcja przepisu nawiązuje do art. 32 Konstytucji RP, który na płaszczyźnie procesowej znajduje odzwierciedlenie w powszechnie akceptowanej i utrwalonej zasadzie równości stron w jej formalnym aspekcie, jako równość środków procesowych każdej ze stron.13 13 Postanowienie SN z dnia 21 września 2021 r. w sprawie I NSNc 78/20; LEX nr 3226430.

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Odniesienie reguły ne peius, zawartej w artykule 454 k.p.k. tylko do zakazu skazania oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji lub co do którego w pierwszej instancji umorzono postępowanie, pozostawiając poza tą kontrolą wymierzenie kary eliminacyjnej dożywotniego pozbawienia wolności pozostaje w sprzeczności z artykułami 78 i 176 § ustęp 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.14 Wykazane skrótowo zależności między prawem do obrony, a należytą kontrolą ze strony sądu realizowania tego prawa wymaga, aby sąd był niezawisły i bezstronny ustanowiony ustawą, o czym mowa w artykule 6 ustęp 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności15.

Obecnie standardy niezawisłości, bezstronności i sądu ustanowionego zgodnie z ustawą nabierają szczególnego znaczenia, a zakres tych pojęć jest określany zarówno w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sądu Najwyższego i sądów powszechnych.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na uchwałę trzech Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 roku.

Uchwała ta w punkcie 2 zawierała tezę, zgodnie z którą nienależyta obsada sądu w rozumieniu art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k., albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8.12.2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.16 W dalszej kolejności w orzeczeniach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka określono jakie standardy musi spełniać sąd, aby pozostawały one 14 Patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w sprawie II Aka 326/21.

15 Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Rzym.1950.11.04. Dz.U.1993.61.284 z dnia 1993.07.10.

16 Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. BSA I-4110-1/20 …; LEX nr 2770251.

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

w zgodzie z artykułem 6 ustęp 1 Konwencji. W wyroku z dnia 22 lipca 2021 roku w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19) stwierdzono, że na mocy ustawy zmieniającej z 2017 roku, która pozbawiła sądownictwo prawa do nominowania i wybierania sędziowskich członków KRS – prawa przyznanego mu na mocy poprzednich przepisów i uznanego przez standardy międzynarodowe – władza ustawodawcza i wykonawcza osiągnęły decydujący wpływ na skład KRS Ustawa praktycznie zlikwidowała nie tylko poprzedni system przedstawicielski, ale również gwarancje niezależności sądownictwa w tym zakresie. W efekcie umożliwiło to władzy wykonawczej i ustawodawczej bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w procedurę mianowania sędziów, z której to możliwości władze te skorzystały – jak pokazały na przykład okoliczności towarzyszące zatwierdzaniu kandydatów na sędziów do KRS, a pośrednio tą drogą uzyskując wpływ na nominacje sędziowskie dokonywane w oparciu o wskazania Krajowej Rady Sadownictwa.

Chociaż orzeczenie to odnosiło się do prawidłowości powołania Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, zawierało jednak wskazania dotyczące powoływania sędziów sądów powszechnych, stwierdzające, że sąd w którego składzie zasiada sędzia powołany na skutek wskazania przez Krajową Radę Sądownictwa, ukształtowaną na mocy przepisów, które weszły w życie 17 stycznia 2018 nie jest sądem niezawisłym i niezależnym w rozumieniu artykułu 6 ustęp 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka.

Wskazać należy również na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 roku, w której stwierdzono między innymi: – wniosek o wyłączenie ze składu sądu powszechnego osoby powołanej do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., nie może być rozpoznawany przez sąd mający w swoim składzie takiego sędziego; w przeciwnym razie dojdzie do sytuacji objętej zakazem nemo iudex in causa sua; – środek odwoławczy zawierający zarzuty dotyczące omawianego uchybienia w procedurze powołania sędziego nie może być rozpoznany przez sąd, w skład którego wchodzi osoba powołana w takiej samej procedurze; – reguły określone w pkt 5 i 6 tej uchwały, dla zachowania przymiotów rzetelnego i sprawiedliwe20

go procesu, muszą obowiązywać bez ograniczeń, w każdym przypadku, również wówczas, gdy z prawa europejskiego (art. 6 Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art.

47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej) należy wywieść nakaz odstąpienia od stosowania przepisów prawa krajowego określających sposób wyłaniania składu sądu właściwego do rozpoznania takiego wniosku; – kontrola bezstronności sędziego prowadzona przez właściwy sąd z urzędu w trybie art. 42 § 1 k.p.k. może zostać uruchomiona również przez każdego sędziego zasiadającego w jego składzie17.

Znaczenie tej uchwały dla badania, czy sąd jest spełniającym kryteria wynikające ze standardów art.

6 ust 1 Konwencji jest niebagatelne, ponieważ z jednej strony wyklucza udział w składach sądów, badających zarzuty prawidłowość powołania poszczególnych sędziów, powołanych w tak samo wadliwej procedurze, z drugiej strony zaś przyznaje sędziom prawo do składania wniosków o zbadanie bezstronności innego sędziego przez każdego członka składu orzekającego.

Reguły te są bardzo istotne zwłaszcza w świetle uregulowań artykułu 42a ustawy o ustroju sądów powszechnych, przyznających stronom prawo składania wniosków o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziego.

Dla porządku jeszcze należy wskazać na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2022 roku w sprawie II KS 32/21. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że przy ocenie bezstronności i niezawisłości sędziego i jego niezależności od władzy wykonawczej, należy badać również rozwój jego kariery uzależniony od decyzji tych władz. Chodzi w szczególności o nominacje na stanowiska funkcyjne pozostające w dyskrecjonalnej kompetencji władzy politycznej, udział w pracach gremiów powiązanych z władzą polityczną, wykonywanie określonych zadań lub funkcji na podstawie arbitralnych decyzji władzy politycznej, co obejmuje również tzw. delegacje ministerialne, dodatkowe zatrudnienie w jednostkach bezpośrednio podporządkowanych władzy politycznej.

Ostatecznie takim potwierdzeniem może być także działalność publiczna i wypowiedzi danego sędziego, wykraczająca poza gwarantowane przez 17 Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22, LEX nr 3348360.

21

Konstytucję ramy udziału w debacie publicznej, a wskazująca na zaangażowanie w realizację określonych celów politycznych władzy wykonawczej.18 Odrębnym zagadnieniem, z którym spotykają się sądy okręgowe i apelacyjne w tak zwanych „sprawach penitencjarnych”, jest problem spełnienia standardów niezawisłości i bezstronności w znaczeniu wynikającym z artykułu 6 ust 1 Konwencji przy rozpoznawaniu spraw z tej kategorii. Problemem tym zajmował się już Sąd Apelacyjny w Gdańsku19.

W pierwszej kolejności należy odpowiedzieć na pytanie, czy rozpoznawanie spraw wykonawczych jest sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu prawa Unii Europejskiej, a konkretnie trzeba rozważyć pojęcie „sądu” w świetle przepisów artykułu 47 Karty Praw Podstawowych oraz 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Z art. 47 KPP wynika zasada wyłącznej kompetencji zdefiniowanych w powyższy sposób sądów do wykonywania określonych funkcji władczych państwa.

Funkcje te, zwane w orzecznictwie TSUE funkcjami sądowymi, polegają na sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Nieprzypadkowo art. 47 Karty Praw Podstawowych umieszczony został w tytule VI KPP zatytułowanym „Wymiar sprawiedliwości”.

Pojęcie to musi zostać zinterpretowane w szerszym kontekście, tj. w świetle EKPCz oraz wspólnych tradycji konstytucyjnych państw członkowskich Unii Europejskiej.

Określając pojęcie wymiaru sprawiedliwości na gruncie wspólnych tradycji konstytucyjnych państw Unii Europejskiej należy wskazać na pogląd, zgodnie z którym większość definicji władzy sądowniczej i wymiaru sprawiedliwości zawiera wspólne jądro.

Jest nim uznanie, że w obu przypadkach chodzi o szczególny rodzaj postępowania, którego rezultatem jest wiążące rozstrzygnięcie sporu prawnego, dokonane przez niezależny organ państwowy na podstawie obowiązującego prawa, po dokładnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.20 Odnosząc powyższe rozważania do stosownych uregulowań Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (art. 267 Traktatu) wskazać należy na wyrok TSUE w sprawie Cartesio, gdzie stwierdzono, że w procedurze rejestrowej sąd „wykonuje (...)

18 Wyrok sądu Najwyższego z dnia 19 października 2022 r. w sprawie II KS32/21; LEX nr 3419132.

19 Patrz postanowienie w sprawie II AKzw 2462/21 z dnia 7 grudnia 2021 roku.

20 B. Banaszak, Porównawcze prawo konstytucyjne, Warszawa 2007.

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

kompetencję administracyjną nie będąc wzywany do rozstrzygnięcia jakiegokolwiek sporu. Z poglądu tego wynika, że istotą jest spór, który występuje dopiero po złożeniu odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej, nawet jeśli ta ostatnia podjęta jest przez sąd. Jednakże postępowanie to w dalszym ciągu nie ma charakteru inter partes, tzn. nie wystąpi w nim kontradyktoryjność sensu stricto. Kontradyktoryjność występuje bowiem w postępowaniu inter partes, gdzie występują strony postępowania o zazwyczaj rozbieżnych interesach. Sporność występuje zaś również wtedy, gdy uczestnik lub strona postępowania kwestionuje administracyjne orzeczenie organu pierwszej instancji przed sądem odwoławczym.

Spór ma wówczas charakter sporu jednostki z administracją. Bez znaczenia pozostaje to, że skarżone orzeczenie mogło zostać wydane w pierwszej instancji przez sędziowski skład orzekający. Wykonuje on bowiem w takim postępowaniu funkcje administracyjne.21 Wskazane powyżej rozważania należy przenieść na możliwość zadania pytania prejudycjalnego do TSUE, do którego generalnie uprawnione są organy sądowe. Linia orzecznicza TSUE pozwala na wyodrębnienie dwóch cech, pozwalających przeprowadzać kwalifikację zgodnie z którą mamy lub nie mamy do czynienia z organem sądowym lub pozasądowym w rozumieniu standardów UE. Tymi kryteriami są: – cechy ustrojowe; – cechy funkcjonalne organu sądowego.

Do cech ustrojowych zalicza się kryteria, jakie powinien spełniać organ sądowy w znaczeniu instytucjonalnym.

Cechy funkcjonalne zaś to zbiór cech o charakterze sądowym” lub „wykonywanie funkcji sądowych”.

Wskazać należy, że synonimem tych określeń jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości. Wśród przesłanek funkcjonalnych zwrócić uwagę należy na wydanie rozstrzygnięcia o sytuacji prawnej jednostki; obowiązkową właściwość, orzekanie w procedurze spornej, orzekanie na podstawie prawa, wiążącą moc orzeczenia i jego względną ostateczność. Te ostatnie cechy ocenia się na gruncie konkretnego postępowania. Wymienione cechy tworzą funkcjonującą w prawie UE materialną definicję 21 Wyrok TS z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie C-210/06 CARTESIO; Wyrok TS z dnia 17 września 1997 r. w sprawie C-54/96 Dorsch Consult; Robert Grzeszczak i Michał Krajewski Pojęcie „sądu” w świetle przepisów artykułu 47 KPP oraz 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

organu sądowego w rozumieniu art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Cechy funkcjonalności i ustrojowe są przydatne również w sytuacji, kiedy chce się wykazać organ sądowy w oparciu o art. 47 Karty Praw Podstawowych.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej czasami przyjmuje do rozpoznania pytania prejudycjalne, zadane przez organy, które w rozumieniu aspektów ustrojowych i funkcjonalnych nie są organami sądowymi. Tak na przykład było w sprawie Pretore di Salo. Trybunał Sprawiedliwości dopuścił wyjątek od podstawowej przesłanki funkcjonalnej, czyli wydania rozstrzygnięcia o sytuacji prawnej jednostki.

Prowadzący postępowanie włoski „pretore” był organem łączącym w sobie cechy sędziego w postępowaniu przygotowawczym i prokuratora. Na pewnym etapie postępowania mógł wydać orzeczenie, tj. wykonywać funkcje sądowe w rozumieniu orzecznictwa TS. Jednakże na etapie postępowania, w którym wystąpił z pytaniem, wykonywał funkcje wyłącznie organu ścigania. Stwierdzono, że dla uznania uprawnienia organu do wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym wystarczy jego kompetencja do wydania orzeczenia sądowego na innym etapie procedury. Można argumentować, że TSUE potraktował tu przesłankę funkcjonalną jako przesłankę w znaczeniu instytucjonalnym, a nie w procesowym.22 Ale na przykład Sądem w rozumieniu powołanych wcześniej przepisów TFUE nie będzie instytucja sędziego śledczego, w takim zakresie jak ma to miejsce we Francji.

Sytuacja, kiedy do rozpoznania pytania pochodzącego od organu pozasądowego dochodzi wówczas, kiedy Trybunał dochodzi do wniosku, iż są aspekty aktywności, które należy poddać kontroli w celu doprowadzenia do wypracowania wspólnych zasad rozumienia prawa wewnętrznego zgodnie z zasadami prawa Unii Europejskiej.

Dlatego dekodowanie pojęcia sąd w oparciu o art. 267 TFUE i art. 47 KPP nie musi być tożsame i z tego też powodu konieczna jest dalsza analiza tego pojęcia w oparciu o art. 6 EKPCz. Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał, że artykuł 6 Konwencji w części „karnej” nie dotyczy np. sporów związanych ze stosowaniem ustawy amnestyjnej ani postępowania w sprawie przyznania pomocy prawnej w sprawie karnej, ani postępo22 Wyrok TS z dnia 11 czerwca 1987 r. w sprawie 14/86 Pretore di Salo.; Robert Grzeszczak i Michał Krajewski- jak wyżej: M. Wąsek- Wiaderek pojęcie Sądu na gruncie art.267 TFUE, Europejskie Prawo Karne C.H.Beck, Warszawa 2012.

22

wania dotyczącego reżimu więziennego. Trybunał doszedł do tego samego wniosku również w związku z procedurą ekstradycyjną, w tym na podstawie europejskiego nakazu aresztowania. Podkreślił, że zastępuje ona tradycyjną procedurę ekstradycji między państwami Unii Europejskiej, realizując ten sam cel. Wykonanie europejskiego nakazu aresztowania jest praktycznie automatyczne. Organ sądowy nie rozpatruje ponownie tego nakazu z punktu widzenia ustawodawstwa danego kraju i może odmówić wykonania go wyłącznie w określonych prawem przypadkach. Procedura taka nie odnosi się więc do przedmiotu oskarżenia w sprawie karnej (a tym bardziej praw i obowiązków o charakterze cywilnym).

Za sąd można uznać tylko organ uprawniony do wydawania prawnie wiążących orzeczeń, których nie może uchylić żadna instytucja pozasądowa.

Wykonywanie oprócz tego innych zadań (np. administracyjnych) nie przeszkadza w uznaniu organu za sąd dla celów art. 6 Konwencji, w zakresie jego funkcji sądowej. Sąd może być złożony – całkowicie lub częściowo – z osób niebędących zawodowymi sędziami.23 Również może nie być sądem w rozumieniu art. 6 Konwencji organ, w którym zgodnie z przepisami wewnętrznymi państwa zasiada sędzia.

Wskazać również należy, iż zgodnie z brzemieniem art. 6 Konwencji każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. Już z samego brzmienia wskazanego przepisu wynika, że jako sąd w jego rozumieniu traktowany jest taki organ, który rozstrzyga o zasadności oskarżenia w sprawie karnej.24 Wskazując na kryterium funkcjonalności, o którym była mowa wcześniej w kontekście art. 267 TFUE co do sądów penitencjarnych trudno mówić o orzekaniu w procedurze spornej (…), wiążącej mocy orzeczenia i jego względnej ostateczności.

Natomiast takie cechy będzie miało orzekanie przez sądy odwoławcze, rozpoznające środki zaskarżenia od orzeczeń sądów penitencjarnych, bowiem mamy tam do czynienia z procedurą sporną i ostatecznością orzeczenia.

Z powyższego należy jednak wywodzić jedynie to, że sprawy z zakresu wykonawstwa nie są sprawami sądowymi w rozumieniu prawa Unii Europejskiej, co nie stoi na przeszkodzie zgłaszaniu co do poszczególnych sędziów zastrzeżeń, o jakich między innymi mowa w artykule 42a ustawy o ustroju sądów powszechnych.

Włodzimierz Brazewicz Sędzia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku

23 Wyrok Benthem v. Holandia z dnia 23 października 1985 r., A. 97, § 40; H. v. Belgia, § 50; Belilos v. Szwajcaria, § 64; Van de Hurk v. Holandia z dnia 19 kwietnia 1994 r., A. 288, § 45; Wyrok Campbell i Fell v. Wielka Brytania, § 33 i 81; Wyrok Ettl i inni v. Austria z dnia 23 kwietnia 1987 r., A. 117, § 38.

24 Nowicki Marek Antoni, Komentarz do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, [w:] Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, wyd. VII; Opublikowano: WKP 201.

23

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Artykuł Zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów W czasie pobierania nauki w szkole wyższej, student może dopuścić się tzw. deliktu dyscyplinarnego i z tego powodu ponieść odpowiedzialność dyscyplinarną, która stanowi w istocie dość skomplikowany konstrukt prawny. Niestety przepisy odnoszące się do postępowania w sprawach dyscyplinarnych, choć charakteryzują się dużym stopniem formalizacji, to nie zostały w pełni precyzyjnie określone, a ustawodawca w przypadkach w nich nieunormowanych odsyła do regulacji ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1138, 1726, 1855) oraz Kodeksu postępowania karnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, 1855) na zasadzie analogii.

Coraz częściej również obwinieni studenci szukają pomocy prawnej u adwokatek i adwokatów, jako swoich pełnomocników w toczących się postępowaniach dyscyplinarnych.

Celem niniejszego artykułu jest syntetyczna prezentacja głównych zasad odpowiedzialności dyscyplinarnej studentek i studentów, w tym na przykładzie rozwiązań przyjętych na Uniwersytecie Gdańskim. Najpierw omówione zostaną podstawowe zagadnienia odnoszące się do odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów, takie jak definicja deliktu dyscyplinarnego, podmiot deliktu, rodzaje kar dyscyplinarnych (tzw. materialne prawo dyscyplinarne). Następnie nastąpi opis postępowania w sprawie dyscyplinarnej dotyczący jego poszczególnych etapów (tzw. procesowe prawo dyscyplinarne).

Należy podkreślić, że odpowiedzialność dyscyplinarna stanowi, obok np. odpowiedzialności karnoprawnej czy cywilnoprawnej, jedną z odmian odpowiedzialności prawnej. Cechą szczególną odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów jest swoisty „organizacyjny” element, co oznacza, iż odpowiedzialności takiej podlegają wyłącznie osoby związane z daną organizacją – a więc ze szkołą wyższą. Studenci (czy doktoranci) są organizacyjnie powiązani ze swoją uczelnią, stanowią oni część tzw. społeczności akademickiej, obok nauczycieli akademickich.

To powoduje, że student ponosić może konsekwencje dyscyplinarne wyłącznie za delikt popełniony w czasie, gdy miał on status prawny studenta szkoły wyższej. Student zatem nie może zostać pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej za czyn, który

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

popełnił przed uzyskanie statusu studenta. Również kary dyscyplinarne cechują się przede wszystkim walorami organizacyjnymi, ponieważ powoduję negatywne skutki wyłącznie w relacjach studenta z uczelnią. Także rejestracja owych czynów dyscyplinarnych i orzeczonych za nie sankcji, dokonywana jest jedynie przez uczelnię, w której dana osoba posiada status studenta i przez której organ (przede wszystkim Komisję Dyscyplinarną) został ukarany.

Podobnie to organy danej uczelni (podstawowymi organami są Rzecznik Dyscyplinarny oraz Komisja Dyscyplinarna) prowadzą postępowanie w sprawie konkretnego studenta. Postępowanie dyscyplinarne wzorowane jest na postępowaniu karnym, zresztą stosuje się w nim właśnie przepisy regulujące procedurę karną. Kolejną cechą szczególną postępowania w sprawach dyscyplinarnych jest możliwa kontrola sądu administracyjnego w kwestii prawidłowości orzeczenia pod kątem norm obowiązujących norm prawnych, a więc nie jest to kontrola merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez Komisję Dyscyplinarną. Jeżeli sąd stwierdzi, że doszło do naruszenia prawa pod kątem formalnym i będzie to istotne dla wyniku sprawy, może wówczas jedynie uchylić tego rodzaju orzeczenie, co spowoduje, że sprawa dyscyplinarna powróci do organów uczelni w celu ponownego rozpatrzenia.

Jeżeli chodzi o cel odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów, to jest nim przede wszystkim zapewnienie prawidłowego funkcjonowania uczelni i przeciwdziałanie deliktom dyscyplinarnym popełnianym przez studentów. Sprawca przewinienia dyscyplinarnego powinien zostać pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Cel prewencyjny realizowany jest zarówno na gruncie ogólnym – wobec całego środowiska studenckiego, ale przede wszystkim na gruncie indywidualnym – wobec konkretnego studenta, poprzez oddziaływanie kary dyscyplinarnej na niego. Kara oraz samo postępowanie ją poprzedzające powinny przekonać studenta, że popełnienie przewinienia nie jest opłacalne.

Kara ma więc również wychować studenta, wpłynąć na zmianę postrzegania przez niego wartości akademickich, które naruszył swoim zachowaniem.

Kara dyscyplinarna może również zapobiegać

24

ponownemu popełnieniu deliktu przez studenta np. poprzez zawieszenie go w określonych prawach, a ostatecznie przez wydalenie go z uczelni.

Głównym źródłem prawa dyscyplinarnego w przypadku studentów jest ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj.

Dz. U. z 2022 r. poz. 574, 583, 655, 682, 807, 1010, 1079, 1117, 1459, 2185.), określana w dalszej części skrótem p.s.w.n. W dziale VII ww. ustawy znajduje się rozdział 2-gi zatytułowany: „Odpowiedzialność dyscyplinarna studentów” i obejmujący art.

307−321. Dodatkowo na podstawie art. 321 p.s.w.n.

Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego w rozporządzeniu z dnia 28 września 2018 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w sprawach studentów, a także sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych i ich zatarcia (Dz.U. poz. 1882) uregulował szczegółowe zasady procedury dyscyplinarnej. Koniecznym tutaj jest wskazanie, że pomimo dodatkowej regulacji odnoszącej się do postępowania dyscyplinarnego w formie rozporządzenia, to i tak te regulacje prawne nie są kompletne, i jak stanowi zapis art. 320 p.s.w.n. – w sprawach nieuregulowanych w ustawie (oraz w rozporządzeniu) należy stosować w kwestii postępowania wyjaśniającego oraz postępowania dyscyplinarnego w odpowiedni sposób regulacje Kodeksu postępowania karnego z 1997 r.

Ponadto kolejnym źródłem dla odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów będzie Kodeks karny, co wynika z faktu, że odpowiedzialność dyscyplinarna, podobnie jak odpowiedzialność karna, ma charakter represyjny, a przecież k.p.k. (do którego odsyłają przepisy p.s.w.n.) określa procedurę stosowania przepisów k.k., co oznacza, że przepisy te (materialne i formalne) są ze sobą ściśle połączone.

Za piąte źródło prawa dyscyplinarnego dotyczącego studentów uznać należy statut danej uczelni, ponieważ to tego typu akt prawny określa pewne sprawy organizacyjne, jakie nie zostały w pełni uregulowane w p.s.w.n. (np. art. 310 ust. 1 p.s.w.n. określa, że komisje dyscyplinarne ds. studentów tworzone są na podstawie regulacji statutu uczelni). Dodatkowo istnieć mogą również inne źródła prawa dyscyplinarnego, takie jak np. regulacje ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1062, z 2022 r. poz. 655. (dot. zwłaszcza kwestii jednego z najczęściej popełnianych deliktów dyscyplinarnych tj. plagiatu).

Może dojść do sytuacji, w której określony czyn studenta stanowić będzie nie tylko delikt dyscypli25

narny, ale jednocześnie wyczerpywać będzie znamiona przestępstwa z k.k. lub innej ustawy, albo wykroczenia. Taką sytuacją może być np. dopuszczenie się przez studenta plagiatu, co stanowić będzie i delikt dyscyplinarny i przestępstwo z art. 115 ust. 1 p.a.p.p. W takim przypadku postępowanie dyscyplinarne toczy się niezależnie od postępowania karnego (np. w sprawie o przestępstwo), które może już się toczyć lub dopiero grozić studentowi w przyszłości. Jest to skutkiem faktu, iż odpowiedzialność dyscyplinarna jest stricte powiązana z zadaniami uczelni oraz koniecznością zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Artykuł 314 ust. 2 p.s.w.n. określa, że wymierzenie studentowi kary w postępowaniu karnym lub w postępowaniu w sprawach o wykroczenia za ten sam czyn nie stanowi żadnej przeszkody do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przed komisją dyscyplinarną. Zgodnie z § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie szczegółowego trybu postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w sprawach studentów, a także sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych i ich zatarcia, jeżeli w sprawie tego samego czynu wszczęto postępowanie karne albo postępowanie w sprawach o wykroczenia, to Komisja Dyscyplinarna może (ale nie musi) zawiesić postępowanie dyscyplinarne. Tego rodzaju postępowanie jest przede wszystkim uzasadnione w przypadkach, w których Komisja Dyscyplinarna ma ograniczone możliwości w sferze ustalenia dowodów, np. z powodu popełnienia przez studenta czynu poza uczelnią, którego świadkami ponadto były osoby niezwiązane z uczelnią. Komisja Dyscyplinarna orzeka w formie postanowienia o zawieszeniu postępowania. W czasie zawieszenia Komisja powinna sprawdzać, czy postępowanie karne albo postępowanie w sprawach o wykroczenia zostało zakończone, ponieważ to zawieszone postępowanie dyscyplinarne musi zostać podjęte po prawomocnym zakończeniu wymienionego postępowania; wskazuje na to wprost § 17 ust. 4 rozporządzenia, zgodnie z którym Komisja na podjęcie postępowania ma 30 dni od dnia powzięcia wiadomości o prawomocnym zakończeniu postępowania. W formie postanowienia następuje również podjęcie zawieszonego postępowania. Zgodnie z art.

310 ust. 2 w zw. z art. 278 ust. 7 p.s.w.n. jeśli zapadnie prawomocny wyrok skazujący (np. w sprawie o przestępstwo), to Komisja Dyscyplinarna jest nim związana, czyli musi przyjąć ustalenia sądu co to faktu, że dany student dopuścił się zarzucanego mu przed sądem czynu i została tej osobie przypiGdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

sana wina. Zarazem podkreślić trzeba, iż skazanie za przestępstwo czy wykroczenie nie oznacza automatycznie konieczności ukarania studenta przez Komisję Dyscyplinarną za delikt dyscyplinarny.

Sąd przecież rozstrzyga wyłącznie w kwestii czy doszło do przestępstwa albo wykroczenia, a nie bada czy jednocześnie stanowi do przewinienie na gruncie odpowiedzialności dyscyplinarnej. Może się zatem tak zdarzyć, że choć czyn choć będzie uznany za przestępstwo albo wykroczenie, to nie będzie oznaczał naruszenia przepisów obowiązujących na uczelni oraz nie będzie stanowił uchybienia godności studenta. W takim wypadku, jeśli nie doszło do przewinienia dyscyplinarnego, to Komisja powinna uniewinnić obwinionego studenta. Komisja Dyscyplinarna jednakże nie jest związana prawomocnym wyrokiem sądowym innym niż wyrok skazujący, a więc nie wiążą jej ani wyrok umarzający postępowanie (w tym warunkowo), ani wyrok uniewinniający. Nie wiąże jej również prawomocne postanowienie o umorzeniu śledztwa albo dochodzenia. Wydaje się jednak, że w takiej sytuacji w praktyce Komisja jednak będzie przyjmowała ustalenia zbliżone do sądu, a zupełnie odmienne stanowisko raczej może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych.

Jeżeli student studiuje jednocześnie na więcej niż jednej uczelni i dopuszcza się przewinienia dyscyplinarnego, to postępowanie dyscyplinarne ma charakter wewnętrzny – obowiązujący w danej uczelni, a nie w każdej, co oznacza że orzeczona kara dyscyplinarna wywołuje skutki wyłącznie w tej uczelni, której Komisja Dyscyplinarna ją orzekła, np. zawieszenie w określonych prawach na okres 5 miesięcy będzie dotyczyło wyłącznie tej uczelni, w jakiej zostało orzeczone. Jednocześnie w sprawie tego samego deliktu dyscyplinarnego może się toczyć postępowanie dyscyplinarne na więcej niż jednej uczelni, oczywiście pod warunkiem, że taki czyn uznawany jest za przewinienie dyscyplinarne w każdej z tych uczelni.

Niezbędną przesłanką odpowiedzialności dyscyplinarnej jest aby student dopuścił się deliktu (przewinienia) dyscyplinarnego. Oznacza to, że muszą łącznie wystąpić następujące elementy: czyn, dyscyplinarnie bezprawny, społecznie szkodliwy w stopniu więcej niż znikomym oraz zawiniony (dokonany w jednej z tzw. form winy, zarazem przy nie wystąpieniu okoliczności wyłączających zawinienie, jak np. niepoczytalność). Brak jakiegokolwiek z tych elementów oznaczać będzie brak deliktu dyscyplinarnego i tym samym niemożność pociągnięGdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

cia studenta do odpowiedzialności dyscyplinarnej.

Czyn dyscyplinarnie bezprawny, a więc naruszający prawo dyscyplinarne, oznacza czyn, który odpowiada zawartemu w art. 307 ust. 1 p.s.w.n. opisowi formalnemu przewinienia dyscyplinarnego („student podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie przepisów obowiązujących w uczelni oraz za czyn uchybiający godności studenta”) i jednocześnie nie będący kontratypem dyscyplinarnym, a więc okolicznością wyłączająca dyscyplinarną bezprawność (np. stan wyższej konieczności). Czyn oznaczać może zarówno działanie, jak i zaniechanie zaniechania w sytuacji, kiedy owo działanie powinno zostać podjęte przez studenta. Czyn dyscyplinarnie bezprawny to czyn naruszający przepisy obowiązujące na uczelni lub czyn uchybiający godności studenta.

Obowiązkiem studenta jest godnie się zachowywać oraz przestrzegać przepisów, które obowiązują w jego uczelni. Zachowanie studenta nie może być objęte kontratypem (np. obroną konieczną), ma tutaj miejsce analogia z prawem karnym materialnym i odnosi się zarówno do kontratypów ustawowych (zapisanych w k.k.), jak i pozaustawowych (zwyczajowych – np. zwyczajowe dowody wdzięczności).

Czyn musi być także społecznie szkodliwy, a więc godzić w dobre chronione prawem (np. w mienie uczelni, godność człowieka, wolność sumienia i wyznania, prawa autorskie, itp.). Wreszcie musi wystąpić element niezbędny po stronie podmiotowej sprawcy – co oznacza, że czyn musi być zawiniony. Również tutaj prawo dyscyplinarne odwołuje się analogicznie do prawa karnego, a dokładnie do art. 1 § 3 k.k. Jak wskazywał prof. J. Warylewski, wyróżniamy w prawie karnym tzw. formy winy: umyślną oraz nieumyślną. Sprawcy deliktu towarzyszyć musi zamiar bezpośredni (gdy sprawca chciał popełnić dany czyn) albo ewentualny (gdy sprawca nie chciał, ale godził się na możliwość jego popełnienia) – wówczas czyn ma charakter umyślny, albo też jest to czyn popełniony nieumyślnie ale pod postacią lekkomyślności (nieumyślność świadoma) (gdy sprawca nie chciał i nie godził się na czyn, ale przewidywał, że może do czynu doprowadzić, lecz bezpodstawnie sądził, że tego uniknie) bądź niedbalstwa (nieumyślność nieświadoma) (gdy sprawca w ogóle nie przewidywał możliwości popełnienia czynu, choć mógł i powinien to przewidzieć). W przypadku nieumyślności sprawcy można postawić zarzut naruszenia reguł ostrożności obowiązujących w danych okolicznościach. Oczywiście formę winy przypisuje się sprawcy na podstawie obiektywnych kryteriów, 26

m.in.: doświadczenia życiowego, okoliczności sprawy, itp.; starając się stwierdzić jaki rodzaj winy można sprawcy zarzucić. Wynika to z uznania, że wina stanowi swoistą zarzucalność sprawcy niewłaściwego stosunku psychicznego do czynu. Również w tym wypadku prawo dyscyplinarne posiłkuje się pomocą norm karnoprawnych i analogicznie do przepisów w k.k. zawartych w art. 28-31 – jeśli zachodzi okoliczność wyłączająca zawinienie (np. art. 28 k.k. czyli błąd co znamienia czynu), to nie można studenta uznać za sprawcę deliktu dyscyplinarnego.

Odnosząc się przykładowo do typów przewinień dyscyplinarnych studentów, to zgodnie z art. 307 ust. 1 p.s.w.n. przewinieniem jest czyn polegający na naruszeniu przepisów obowiązujących w uczelni lub na uchybieniu godności studenta. Oczywiście czyn studenta może (i często tak właśnie jest) jednocześnie i naruszać przepisy obowiązujące w uczelni i uchybiać godności studenta. Nie istnieje żaden katalog deliktów dyscyplinarnych. Oznacza to, że każdorazowo to organ stosujący przepisy prawa dyscyplinarnego musi ustalać czy dany czyn można zakwalifikować jako delikt dyscyplinarny, czy też nie. Pewnym wyjątkiem są tu regulacje art. 312 ust. 3 i art. 314 ust. 5 w zw. z art. 287 ust. 2 pkt 1−5 p.s.w.n., które nawiązują do konkretnych typów deliktów, jednocześnie jednak bez jakiegokolwiek wskazania czy należą one do kategorii naruszeń przepisów czy uchybień godności. A więc mamy w omawianym przypadku do czynienia z czynami polegającymi na naruszeniu cudzych praw autorskich lub praw pokrewnych, a także na dokonaniu tzw. oszustwa naukowego. Bardzo ważny jest zwłaszcza art. 287 ust.

2 pkt 1 p.s.w.n., który za delikt uznaje czyn oznaczający przywłaszczenie sobie autorstwa albo wprowadzeniu w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu albo artystycznego wykonania.

Przywłaszczenie autorstwa następuje, kiedy sprawca wykorzystuje cudzy tekst, jak własny, nie podając informacji, że autorem jest ktoś inny. Jest to plagiat – jeden z najcięższych czynów jakich może dopuścić się student w czasie swoich studiów. Czyn taki zarazem narusza przepisy obowiązujące na uczelni, jak i stanowi czyn uchybiający godności studenta. Plagiat może mieć zarówno formę jawną, kiedy student wprost przepisuje cudzy tekst nie czyniąc w nim żadnych, albo niemal żadnych (np. zmienia niektóre wyrazy) zmian; jak również może występować w formie ukrytej, gdy student prezentuje cudzą myśl własnymi słowami. Z kolei przez wprowadzenie w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu 27

albo artystycznego wykonania rozumie się wykorzystanie takiego utworu lub artystycznego wykonana z błędnym podaniem autora (w rzeczywiści autorem jest inna osoba niż podany przez sprawcę rzekomy autor).

Dodatkowo na odpowiedzialność dyscyplinarną nakłada się odpowiedzialność karna z art. 115 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych („Kto przywłaszcza sobie autorstwo albo wprowadza w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu albo artystycznego wykonania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3”). Delikty dyscyplinarne polegające na naruszeniu przepisów obowiązujących w uczelni odnoszą się do wszelkich przepisów, jakie funkcjonują w danej jednostce edukacyjnej, mogą to być np. przepisy: statutu, regulaminu studiów, uchwały senatu uczelni, regulaminu domu studenckiego, zarządzenia Rektora lub zarządzenia Dziekana danego Wydziału. O ile w przypadku przepisów ustalenie ich naruszenia nie powinno być zbytnio problematyczne, to inna sytuacja może mieć miejsce w przypadku niektórych czynów, jakie mogą (ale nie muszą) uchybiać godności studenta. Tutaj może być większe pole do polemiki i kontrowersji.

Koniecznym dla ustalenia czy doszło do naruszenia godności studenta wydaje się odwołanie do społecznego wzorca, norm etycznych dotyczących studentów obowiązujących w społeczności akademickiej (np. tolerancji). Uchybienie godności studenckiej najczęściej będzie mieć charakter naruszenia norm etycznych, pomocne mogą się okazać w tej materii często uchwalane przez poszczególne uczelnie kodeksy etyki studenta. Za uchybienie godności studenta można oczywiście też uznać czyn naruszający przepisy prawa, w tym przede wszystkim prawa karnego (przestępstw i wykroczeń), ale przykładowo również przepisy dotyczące obowiązków spoczywających na studencie. Należy pamiętać, że choć uchybienie godności studenckiej nie musi nastąpić na terenie uczelni, ani w związku z aktywnością studencką, to musi jednak być istotne dla prawidłowego funkcjonowania uczelni jako organizacji i wykonywania przez zadań jej przeznaczonych oraz mieć znaczenie dla zaufania społecznego do uczelni. Wynika to z faktu, że jak wspomniano na początku tego artykułu, odpowiedzialność dyscyplinarna ma charakter organizacyjny. Dlatego nie każde przestępstwo czy wykroczenie musi automatycznie oznaczać uchybienia godności studenckiej (np. przestępstwo niealimentacji).

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Wreszcie wypada przejść do kar dyscyplinarnych orzekanych za delikty dyscyplinarne. Zgodnie z art. 308 p.s.w.n. karami dyscyplinarnymi są: 1) upomnienie; 2) nagana; 3) nagana z ostrzeżeniem; 4) zawieszenie w określonych prawach studenta na okres do 1 roku; 5) wydalenie z uczelni. Kary zostały ułożone przez ustawodawcę w oparciu o kryterium ich dolegliwości – od najmniej dolegliwej – do najcięższej. Trzy pierwsze kary mają charakter honorowy, ponieważ oddziałują negatywnie na dobre imię ukaranego studenta. Poprzez te kary wyrażona zostaje negatywna ocena czynu studenta, im bardziej czyn jest naganny tym dalej w katalogu kar znajduje się kara. Nagana z ostrzeżeniem, w przeciwieństwie do dwóch pierwszych sankcji, zawiera w sobie przestrogę, iż student musi się liczyć z poważniejszymi konsekwencjami w przypadku ponownego popełnienia deliktu dyscyplinarnego. Tego typu kary dotyczące „honoru” studenta mogą również pośrednio negatywnie wpływać na możliwość uzyskania przez studenta np. nagrody rektora, uczestnictwa w wyjeździe naukowym, czy wymianie studenckiej (np. zagranicznej), albo uzyskaniu rekomendacji od nauczyciela akademickiego. Czwartą w kolejności karą jest zawieszenie w określonych prawach studenta na okres od 1 do 12 miesięcy. Oczywiście Komisja Dyscyplinarna może w swoim orzeczeniu określając zawieszone rodzaje praw studenta de facto wpisać je wszystkie; zależy to od rodzaju deliktu dyscyplinarnego, jakiego dopuścił się sprawca. Takimi prawa mi są np.: prawo do zdawania egzaminów podstawowych, poprawkowych lub warunkowych, prawo do uzyskiwania zaliczeń przedmiotów (które nie kończą się egzaminem), prawo do zdawania egzaminu dyplomowego, prawo do udziału w zajęciach konwersatoryjnych (ćwiczeniach), prawo do pomocy materialnej ze strony uczelni (np. zapomogi), prawo do nagród i stypendium naukowego, prawo do miejsca w domu studenckim). Prawa studenta wynikają z przepisów ustawy p.s.w.n. oraz przepisów wewnątrzuczelnianych, np. regulaminu studiów.

Ostatnią karą jest wydalenie z uczelni, która oznacza pozbawienie statusu studenta i niemożliwość jego odzyskania przez ukaranego w danej uczelni do momentu nastąpienia zatarcia ukarania.

Ponieważ, jak wspomniano wcześniej, nie istnieje ustawowy katalog deliktów dyscyplinarnych, to również nie przewidział prawodawca przypisania konkretnych rodzajów kar do określonych przewinień. Przepisy ustawy p.s.w.n. (podobnie jak rozpo-

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

rządzenia w sprawie szczegółowego trybu postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w sprawach studentów, a także sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych i ich zatarcia) nie precyzują w ogóle na czym Komisja Dyscyplinarna powinna się oprzeć przy wyborze kary dyscyplinarnej. Wydaje się, że koniecznym jest tutaj ponowne zwrócenie się do k.k.

– tym razem do art. 53. Uwzględniając treść tego przepisu Komisja Dyscyplinarna orzekając karę wobec obwinionego studenta powinna wziąć pod uwagę stopień winny sprawcy, stopień społecznej szkodliwości, cele zapobiegawcze i wychowawcze wobec ukaranego oraz potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczności akademickiej, przede wszystkim studentów danej uczelni.

Przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu zastosowanie mieć będzie ponownie analogia i nawiązanie do prawa karnego z k.k. – a konkretnie odwołanie do art. 115 § k.k., z którego wynika, że przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu, w przypadku postępowania dyscyplinarnego, Komisja Dyscyplinarna powinna wziąć pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra prawnego, rozmiary wyrządzonej bądź grożącej szkody, sposób oraz okoliczności popełnienia czynu, a także wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków i postać zamiaru, motywację sprawcy, jak i rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. Ponadto wymierzając karę Komisja uwzględnić ma właściwości i warunki osobiste sprawcy, sposób życia przed popełnieniem deliktu i zachowanie się po jego popełnieniu, a zwłaszcza staranie o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie w innej formie społecznemu poczuciu sprawiedliwości, a także zachowanie się pokrzywdzonego (o ile występuje w danej sprawie) (art. 52 § 2 k.k.). Oczywiście okoliczności te, w zależności od ich charakteru, mogą stanowić przesłanki obciążające sprawcę, albo łagodzące jego odpowiedzialność dyscyplinarną.

Co do skutków orzeczenia przez Komisję Dyscyplinarną kary, to ograniczone są one czasowo, ponieważ w prawie dyscyplinarnym stosowana jest instytucja zatarcia ukarania, podobnie jak w prawie karnym instytucja zatarcia skazania. Chodzi o to, aby ukaranie nie przekreślało na zawsze ukaranego, ale aby po pewnym okresie czasu dać mu drugą szansę. Zgodnie z art. 319 ust. 1 p.s.w.n. zatarcie kary dyscyplinarnej następuje po upływie 3 lat od uprawomocnienia się orzeczenia o ukaraniu. Natomiast organ, który orzekł karę dyscyplinarną, może orzec

28

jej zatarcie na wniosek ukaranego, złożony jednak nie wcześniej niż po upływie roku od uprawomocnienia się orzeczenia o ukaraniu (ust. 2).

Odnosząc powyższe rozważania do trybu procedury dyscyplinarnej obowiązującej na Uniwersytecie Gdańskim (gdzie autor niniejszego artykułu pełni funkcję Rzecznika Dyscyplinarnego ds.

Studentów i Doktorantów), warto zaprezentować zasady postępowania na największej pomorskiej uczelni. Otóż, w przypadku podejrzenia popełnienia deliktu dyscyplinarnego, fakt taki zgłaszany jest do władz danej jednostki. Najczęściej będzie to Dziekan określonego Wydziału (np. Wydziału Prawa i Administracji). Następnie Dziekan przesyła zgłoszenie wraz z dostarczoną dokumentacją do Prorektora ds. Studentów i Jakości Kształcenia. Po zapoznaniu się ze zgłoszeniem, jeśli Prorektor uzna, że istnieje możliwość, iż doszło do deliktu – wydaje polecenie wszczęcia postępowania wyjaśniającego Rzecznikowi Dyscyplinarnemu ds. Studentów i Doktorantów.

Rzecznik wszczyna w formie postanowienia postępowanie wyjaśniające, wzywa na przesłuchania świadków, analizuje materiał dowodowy, wreszcie stawia zarzuty danemu studentowi i przesłuchuje go w charakterze obwinionego. Zgodnie z art. 313 ust.

2 ustawy p.s.w.n. Rzecznik po zakończeniu postępowania wyjaśniającego, albo umarza postępowanie, albo kieruje do Komisji Dyscyplinarnej wniosek o ukaranie danego studenta. Ponadto Rzecznik Dyscyplinarny może też złożyć wniosek do Rektora o wymierzenie przez niego kary upomnienia (w przypadku UG, karę taką wymierza Prorektor ds.

Studentów). Jeżeli Rzecznik wyda postanowienie o umorzeniu (co dzieje się jednak rzadko), to wymaga ono zatwierdzenia przez Rektora. Jeżeli Rektor odmówi zatwierdzenia postanowienia o umorzeniu, to ma możliwość powołać do danej sprawy innego Rzecznika i polecić mu wszczęcie postępowania wy-

29

jaśniającego. Jednak w tym wypadku postanowienie kolejnego Rzecznika o umorzeniu postępowania wyjaśniającego będzie ostateczne (ust. 3).

Dodatkowo zgodnie z art. 287 ust. 7 p.s.w.n.

Rzecznik Dyscyplinarny ma obowiązek poinformowania Rektora, jeżeli w jego ocenie czyn ma znamiona przestępstwa. Z kolei na Rektorze ciąży obowiązek zgłaszania możliwości popełnienia przestępstwa organom ścigania w przypadku deliktów dyscyplinarnych wypełniających jednocześnie znamiona ustawowe czynów przestępnych, dotyczy to szczególnie tzw. plagiatów. W przypadku, gdy zdaniem Rzecznika doszło do deliktu dyscyplinarnego, to kieruje on wniosek do Komisji Dyscyplinarnej o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego oraz ukarania obwinionego określoną karą. Komisje dyscyplinarne orzekają w składzie trzy osobowym, dwóch nauczycieli akademickich oraz 1 student; przewodniczącym składu orzekającego jest nauczyciel akademicki. Stronami w postępowaniu dyscyplinarnym są obwiniony oraz Rzecznik Dyscyplinarny (art. 292 ust. 1 p.s.w.n.).

Na koniec warto podkreślić, że w przypadku odpowiedzialności doktorantów, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów.

Adw. dr Paweł Petasz

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Słowo od Redakcji Organizacje pozarządowe MSB, czyli skarbnica wiedzy o bursztynie bałtyckim Międzynarodowe Stowarzyszenie Bursztynników Grupa 27 osób powołała do życia w 1996 roku Międzynarodowe Stowarzyszenie Bursztynników.

Wśród założycieli byli przedstawiciele producentów biżuterii z bursztynu, handlowcy, naukowcy, pracownicy różnych organizacji związanych z bursztynem. Wszyscy to pasjonaci zauroczeni pięknem bursztynu. Bursztyn w surowej formie, jedynie oczyszczony z tzw. „kory” ukazuje swoją prawdziwą urodę. Przy tym, jak mawiają ci co na co dzień mają z nim kontakt, występuje w stu kolorach. Właściwie bliżej prawdy byłoby określenie w stu odcieniach. To zauroczenie legło u podstaw powołanego do życia Stowarzyszenia. Od samego początku przyjęto zasadę, że Stowarzyszenie ma na celu przede wszystkim propagowanie tego pięknego surowca, wyrobów z bursztynu wysokiej klasy, otwarcie się naszej branży na cały świat. Cele te są ujęte w statucie i jak dotąd w miarę naszych możliwości realizowane. Stowarzyszenie może poszczycić się wieloma osiągnięciami.

Członkowie nasi brali udział w akcjach społecznych. Warto wspomnieć o akcji sadzenia drzewek na terenach zdewastowanych przy nielegalnym wypłukiwaniu bursztynu. Od pierwszych miesięcy istnienia, Stowarzyszenie pod przewodnictwem Wiesława Gierłowskiego występowało o powołanie do życia Muzeum Bursztynu. Wnoszono, aby Muzeum było siedzibą nie tylko ekspozycji muzealnej, ale i miejscem dla organizacji pozarządowych działających na rzecz branży. Miało tu być miejsce dla kursów, wernisaży, spotkań branżowych itp. Do tej akcji włączyły się również inne osoby i organizacje, co spowodowało decyzję Urzędu Miasta Gdańska o powołaniu Muzeum. Pierwsza lokalizacja to Katownia, gdzie warunki nie były, skromnie mówiąc najlepsze. Zbyt mała powierzchnia nie pozwalała na realizację postulowanych przez Stowarzyszenie działań. Natomiast członkowie Stowarzyszenia stanęli na wysokości zadania przekazując do Muzeum wiele eksponatów. Liderem wśród darczyńców jest nasz członek, współzałożyciel Stowarzyszenia, który. w tym roku obchodzi 40-lecie działalności swej firmy produkującej biżuterię z bursztynem. Druga lokalizacja dla Muzeum w Starym Młynie okazała się dużo lepsza, jest więcej powierzchni wystawienGdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

niczej, ale i tutaj nie udało się zlokalizować czegoś więcej ponad ekspozycję. Staraniem Stowarzyszenia i nie tylko Stowarzyszenia, w Gdańsku powołano do życia Światową Radę Bursztynu, a Gdańsk ogłoszoną jego Światową Stolicą.

Bolączką naszego Stowarzyszenia od jego powstania jest pozyskanie odpowiedniego lokalu na siedzibę. W pierwszym okresie funkcjonowania, wykorzystywaliśmy siedzibę na terenie Międzynarodowych Targów Gdańskich przy ulicy Beniowskiego w Gdańsku. Dzięki Prezydentowi Pawłowi Adamowiczowi po paru latach otrzymaliśmy lokal przy ulicy Warzywniczej 1, a ponadto wsparcie finansowe na zakup spektrometru. Lokal ten miał być tymczasową siedzibą. Oczekiwaliśmy na obiecane miejsce w Muzeum. Nie udało się nas tam ulokować, czekamy obecnie na właściwy i odpowiedni lokal do pracy Stowarzyszenia, a głównie Laboratorium. W pierwszym roku istnienia prezes Stowarzyszenia Wiesław Gierłowski wraz z ówczesnym Zarządem podjął decyzję o powołaniu do życia Laboratorium Bursztynu.

Jaki był cel powołania do życia Laboratorium? Otóż ceny surowca wzrosły znacznie, trudności w zakupie odpowiedniego surowca przy jednoczesnym dużym popycie na wyroby spowodowało napływ na rynek imitacji bursztynu. One zawsze występowały, ale nie w takim stopniu. Niestety, brak środków na zakup odpowiednich urządzeń oraz lokalu realizacja powołania do życia Laboratorium czekała parę lat.

Obecnie w naszym Laboratorium badane są różne wyroby, przeważnie przeznaczone na eksport. Każdy wyrób po zbadaniu i określeniu, że wykonano go z bursztynu bałtyckiego (sukcynitu) otrzymuje certyfikat. Poza certyfikacją, Stowarzyszenie udziela również rekomendacji dla swoich członków, którzy do swojej produkcji używają właściwego surowca i odpowiednio informują swoich klientów o jakości surowca. Jako organizacja międzynarodowa musimy pamiętać o wszystkich naszych członkach zamieszkałych na wszystkich kontynentach Świata, najwięcej w Azji. Kontakty z nimi są utrudnione, najwięcej wykorzystywaliśmy do kontaktów Targi Amberif i Ambermart. Wszelkie imprezy handlowe w czasie epidemii zostały odwołane bądź organizo30

Słowo od Redakcji wane online. To znacznie utrudniło naszą działalność, pomału jednak nadrabiamy stracony czas.

Od pierwszych miesięcy istnienia wydawaliśmy na zasadach biuletynu Stowarzyszenia „Bursztynisko” przekazując w nim nie tylko wewnętrzne informacje, ale również interesujące wiadomości dla naszej branży. Stopniowo biuletyn przekształcił się w kolorowe wydawnictwo sięgające nieraz ponad sto stron, otrzymując nazwę „Bursztynisko. The amber magazine”. Jest to dla nas duży wydatek, otrzymujemy od Miasta Gdańsk pewną dotację na ten cel i staramy się zdobywać reklamy, co w naszym przypadku jest utrudnione, jako że takie pismo jest adresowane do stosunkowo wąskiego grona czytelników.

Zapraszamy osoby zainteresowane naszym „złotem” do odwiedzenia naszej skromnej siedziby. Można

tu zobaczyć wystawę współczesnego bursztynowego designu, przejrzeć nasze liczne wydawnictwa, można również przynieść z domowych skarbów jakieś bursztyny, aby sprawdzić ich autentyczność.

Ryszard Uliński Prezes Międzynarodowego Stowarzyszenia Bursztynników

Laboratorium Bursztynu MSB Istotny obszar aktywności Międzynarodowego Stowarzyszenia Bursztynników to działalność ekspercka. Jest ona realizowana poprzez bezpośrednią aktywność Członków Stowarzyszenia, którym organizacja, kierując się ściśle określonymi kryteriami, nadaje rekomendacje na rzeczoznawcę bursztynu MSB. Rzeczoznawcy Bursztynu MSB (https://www. amber.org.pl/rzeczoznawcy), wśród których znajdują się także biegli sądowi z zakresu bursztynnictwa, są specjalistami w zakresie identyfikacji, oceny jakościowej i wyceny bursztynu bałtyckiego w zakresie surowca, półfabrykatów i wyrobów bursztynowych, okazów przyrodniczych, zabytków i dzieł sztuki z bursztynu oraz inkluzji w bursztynie bałtyckim.

Wiedza i doświadczenie rzeczoznawców bursztynu MSB stanowi podstawę działania Laboratorium Bursztynu MSB. Chociaż Laboratorium formalnie jako jednostka organizacyjna MSB funkcjonuje od 2015 roku, to warto w tym miejscu podkreślić, że aktywność ekspercka realizowana była niemalże od momentu powstania Stowarzyszenia tj. od roku 1996. Była możliwa dzięki współpracy z ośrodkami naukowymi: Polską Akademią Nauk Muzeum Ziemi w Warszawie, Muzeum Inkluzji w Bursztynie Wydziału Biologii Uniwersytetu Gdańskiego oraz Wydziałem Chemicznym Politechniki Gdańskiej. Ta współpraca jest kontynuowana po dziś dzień.

Ocena obiektów dostarczanych do analizy w Laboratorium Bursztynu MSB jest przeprowadzana 31

z wykorzystaniem uznanych w laboratoriach gemmologicznych metod badawczych w oparciu o klasyfikację Kamieni Jubilerskich z Bursztynu (https:// www.amber.org.pl/klasyfikacja). Analiza polega na makro- i mikroskopowej ocenie obiektu (światło widzialne i ultrafioletowe) oraz obejmuje analizę spektroskopową z wykorzystaniem spektroskopii w zakresie średniej podczerwieni. Wyroby jubilerskie, ale także inne obiekty podlegające analizie mogą otrzymać potwierdzenie autentyczności, który stanowi wydawany dla bursztynu bałtyckiego i wyGdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Słowo od Redakcji

robów z jego udziałem Certyfikat Badania w formie plastikowej karty identyfikacyjnej ze zdjęciem i opisem badanego przedmiotu.

Obecnie trwają prace nad opracowaniem systemu certyfikacji bursztynu zastosowanego w obiektach czy biżuterii wskazujące miejsce jego wydobycia, tak by wydać świadectwo jego pochodzenia z legalnych źródeł, z poszanowaniem środowiska i warunków pracy.

Jednak certyfikacja wyrobów jubilerskich to tylko jeden z obszarów działalności laboratorium.

Rzeczoznawcy Bursztynu MSB to społeczność zrzeszająca zarówno praktyków jak i naukowców o różnych specjalnościach, w tym także zajmujących się szeroko pojętym badaniem bursztynu bałtyckiego, żywic kopalnych, subfosylnych ale i współczesnych.

Działając na pograniczu wielu dyscyplin, w tym na przykład historii sztuki i materiałoznawstwa, w laboratorium możliwa jest ocena ekspercka nie tylko obiektów z bursztynu bałtyckiego czy innych żywic kopalnych, ale także imitacji tych substancji. Identyfikacja materiału i potwierdzenie autentyczności obiektów o znaczeniu kulturowym, kolekcjonerskim czy też innych dóbr z bursztynu bałtyckiego w dobie kryzysu surowcowego, którego konsekwencją jest

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

pojawianie się falsyfikatów jest niezmiernie istotne zarówno w ogólnym jak i jednostkowym znaczeniu. Wiarygodna ocena materiału stanowić może bowiem o rozstrzygnięciu wątpliwości czy sporów dotyczących imitacji czy potencjalnych fałszerstw.

Laboratorium Bursztynu MSB to wyjątkowa komercyjna oferta Stowarzyszenia. Jednak od początków istnienia Organizacji jej misją jest edukacja w zakresie kultywowania dobrych praktyk bursztynniczych, propagowania i popularyzacji wiedzy o bursztynie.

W ten obszar działań statutowych wpisuje się także działalność Laboratorium Bursztynu, które dzięki zaangażowaniu rzeczoznawców o szerokim spektrum kompetencji i umiejętności służy fachowymi poradami, udziela konsultacji, a także w miarę możliwości i zapotrzebowania oferuje organizację kursów i wykładów tematycznie związanych z bursztynem bałtyckim.

dr hab. inż. Ewa Wagner-Wysiecka, prof. PG Wiceprezes Międzynarodowego Stowarzyszenia Bursztynników

32

Bursztyn bałtycki w Singapurze Zgodnie z polityką “zero tolerancji” dla COVID19 i restrykcjami wprowadzanymi przez chiński rząd, przemysł targowy w Azji w ostatnich dwóch latach zmienił się w sposób znaczący. Organizatorzy targów Jewellery&GEM WORLD 2022 w Hong Kongu z ww. powodów zmuszeni byli przenieść wydarzenie do Singapuru. Tam właśnie w dniach 27-30 września br. przedstawicielki Międzynarodowego Stowarzyszenia Bursztynników oraz czterech firm z branży bursztynniczej zaprezentowali swoją ofertę. Spotkania na stoisku targowym dotyczyły przede wszystkim zagadnień handlowych związanych z bursztynem bałtyckim, zainteresowanie wzbudzały także projekty polskich bursztynników.

Chiny to jeden z najważniejszych rynków dla eksporterów bursztynu bałtyckiego, zatem oczekiwania wobec azjatyckich partnerów biznesowych były odpowiednio wysokie. Jednak zanim wystawcy pojawili się na terenie EXPO, to w dniu 26 września, działające w Singapurze Zagraniczne Biuro Handlowe w ramach PAIH oraz współorganizująca spotkanie “Jewellery from Poland” Ambasada RP, przybliżyły przedstawicielom biznesu i mediów zagadnienia związane z bursztynem.

33

Podczas wydarzenia “Jewellery from Poland”, firmy z branży bursztynniczej zdominowały narrację o polskiej wyjątkowości. Przedstawicielki MSB dyrektorka Aleksandra Harasiuk oraz kierowniczka Galerii MSB Małgorzata Siudak podczas wystąpienia dotyczącego bursztynu bałtyckiego, wyświetliły film o bursztynie oraz uzupełniły przedstawione w nim informacje. Omówione zostały także kwestie dotyczące klasyfikacji wyrobów z bursztynem bałtyckim oraz jej wykorzystania w procesie analitycznym realizowanym przez Laboratorium Bursztynu MSB. Była także mowa o znaczeniu bursztynu w aspekcie historycznym oraz wykorzystaniu tego materiału obecnie.

Najwięcej emocji wzbudziło wspomnienie kasowego hollywoodzkiego hitu „Jurrasic Park”, szczególnie gdy każdy z zaproszonych gości otrzymał upominek w postaci bursztynu z inkluzją oraz certyfikatem potwierdzającym jego autentyczność. Kulminacyjnym punktem wydarzenia był kameralny pokaz mody. We współpracy ze znanym singapurskim projektantem AKINN-em zaprezentowano 16 zestawów biżuterii z bursztynem członków MSB.

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Wieńcząc relację z targów Jewellery&GEM WORLD w Singapurze, mała ciekawostka. Znamy bowiem historię gdańskich lwów i kojarzymy towarzyszącą im dewizę herbową Gdańska “Nec temere, nec timide”. Niewielu jednak kojarzy symbol Singapuru – czyli Merliona – pół lwa, pół rybę. O ile lwy pojawiają się w kulturze i historii jako uosobienie siły i braku strachu, o tyle znaczenie lwa dla miasta-państwa Singapur jest podwójne. Dzisiejszy Merlion to symbol, który powstał na zamówienie Singapurskiej Organizacji Turystycznej w 1966r. Singa Pura oznacza miasto lwa, i z tą częścią symbolu wiąże się historią księcia, handlującego z lokalną społecznością.

Ponoć podczas pierwszej wizyty zobaczył w tej osadzie lwa! Twórca Meriliona chciał również podkreślić początki Singapuru jako rybackiej wioski, stąd też ogon ryby. Singapur wydaje się więc być wymarzonym partnerem dla Światowej Stolicy Bursztynu!

Biuro MSB

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

34

Kultura Muzeum Ziemi Kociewskiej w Starogardzie Gdańskim Dzisiejsze muzea stanowią najprężniej rozwijające się instytucje kultury i edukacji. Wpływ muzeów na życie społeczne dawno już wykroczył poza to, co określa Międzynarodowa Rada Muzeów jako cele ich działania, a więc: zbieranie, przechowywanie, konserwację i udostępnianie eksponatów. W muzeach obecnie toczy się bogate życie społeczne, odbywają się liczne spotkania i debaty, muzea są miejscem inspirujących dyskusji, edukacji pozaszkolnej itp. Dlatego na muzea należy patrzeć wielopoziomowo, badając nie tylko to, co widoczne założone w ich funkcjonowaniu, lecz także analizując ich działanie z uwzględnieniem ukrytych mechanizmów, powiązań i spodziewanych efektów.

Muzeum Ziemi Kociewskiej zostało założone w stolicy Kociewia w dniu 10 września 1980 roku i ciągle dynamicznie się rozwija. Zamysł powołania do życia instytucji historycznej sięga drugiej połowy lat 50. tych ubiegłego wieku. Po przemianach politycznych w 1956 roku zostało założone Zrzeszenie Kociewskie, które stawiało sobie za cel integrację społeczności kociewskiej oraz jej obronę przed unifikacją tożsamości kulturowej środowiska.

Od samego początku do zadań Zrzeszenia Kociewskiego było pokazanie kultury ludowej, przełamanie bierności społeczności kociewskiej oraz zachęcenie do swobodnego wypowiadania się w gwarze kociewskiej.

W 1961 roku w Powiatowym Domu Kultury otwarto wystawę tradycyjnego sprzętu ludowego oraz twórczości ludowej Kociewia. Udało się zgromadzić około trzysta eksponatów będących dorobkiem twórców ludowych – rzeźbiarzy Edmunda Zielińskiego ze Zblewa, Alojzego Stawowego z Bietowa, Henryka Drozdowskiego ze Starogardu i Jana Giełdona z Czarnej Wody. Wystawa ta stała się zalążkiem małego muzeum regionalnego, którego siedziba mieściła się wówczas w Baszcie Gdańskiej. Oficjalne otwarcie miało miejsce we wrześniu 1965 roku.

Kolejnym etapem działalności tej lokalnej placówki historyczno – kulturalnej było powołanie do życia Stacji Upowszechniania Wiedzy o Regionie.

Wszechstronnej pomocy nowo tworzonej placówce muzealnej udzieliło już prężnie działające Towarzystwo Miłośników Ziemi Kociewskiej. Na bazie tej placówki, po przekazaniu jej pomieszczeń w Ra35

tuszu na rynku, otwarto w 1975 r. pierwszą stałą ekspozycję etnograficzną, poświęconą kulturze ludowej Kociewia.

Te działania zaowocowały powołaniem do życia dnia 10 września 1980 r. Muzeum Ziemi Kociewskiej, decyzją ówczesnego Ministerstwa Kultury i Sztuki. Swoją działalnością merytoryczną Muzeum Ziemi Kociewskiej obejmuje terytorium całego Kociewia i jego trzech powiatów: starogardzkiego, świeckiego i tczewskiego.

W ramach swojej wielopłaszczyznowej działalności zajmuje się m.in.: pozyskiwaniem eksponatów, ich konserwacją, ewidencją oraz eksponowaniem.

Eksponaty, archiwalia i inne pamiątki są prezentowane na stałych wystawach: archeologicznej, etnograficznej oraz historycznej, mieszczących się w budynku przy ul. Bocznej 2, w Baszcie Narożnej, Ratuszu oraz remontowanej obecnie Baszcie Gdańskiej, w której chcemy zorganizować wystawę stałą o początkach miasta założonego przez rycerzy szpitalnych Joannitów, którzy założyli jeden z pierwszych na Pomorzu szpital i szkołę klasztorną.

Posiadamy także wewnętrzną bibliotekę liczącą 2143 pozycji, z której mają możliwość korzystania

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

uczniowie szkół wszystkich szczebli, a także studenci i mieszkańcy miasta oraz regionu.

Muzeum Ziemi Kociewskiej przywiązywało szczególną wagę do procesów edukacyjnych, wychowawczych, a niekiedy terapeutycznych (zajęcia z arteterapii). Edukowanie do umiłowania Małej Ojczyzny to wyzwanie, które musi uwzględniać różne możliwości poznawcze zwiedzających dostosowując do nich programy edukacyjne. Nadrzędnym celem jest wysoka jakość artystyczna i merytoryczna podejmowanych przez Muzeum Ziemi Kociewskiej działań i popularyzowania najlepszych wzorców w każdym z prezentowanych projektów. W Muzeum Ziemi Kociewskiej zostało utworzone Centrum szkoleniowo-konferencyjne, gdzie odbywają się liczne konferencje, seminaria oraz Starogardzki Festiwal Nauki. Celem festiwalu jest przybliżenie uczniom i absolwentom szkół średnich tematyki prowadzonych na Pomorzu badań naukowych (teoretycznych i empirycznych), zaznajomienie ich z osiągnięciami nauki, które zostają przedstawione w atrakcyjnej formie, sprzyjającej rozbudzeniu ciekawości świata i radości jego poznawania.

W dniu 24 października 2022 roku zorganizowaliśmy konferencję naukowo-metodyczną

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

z okazji 75 urodzin starogardzianina Kazimierza Deyny, której celem było przedstawienie najnowszych i dotąd nieznanych informacji na temat mistrza olimpijskiego.

Kazimierz Deyna uważany był za tzw. „piłkarza kompletnego”, który dysponował optymalnym przygotowaniem technicznym, taktycznym, motorycznym, psychicznym i teoretycznym. Wielu znawców futbolu podkreśla jego walory taktyczne. Uchodził powszechnie za playmackera. Był jak Robert Lewandowski reżyserem widowiska piłkarskiego, czuł wspaniale grę. Miał duże umiejętności „czytania gry”, przewidywania sytuacji na boisku. Cechował się wspaniałą antycypacją – widział grę o trzy podania dalej.

Pierwszym wielkim sukcesem było zdobycie Olimpijskiego Złota na olimpiadzie w Monachium w 1972 roku. Złota drużyna pod wodzą Kazimierza Górskiego była prawdziwym objawieniem podczas turnieju olimpijskiego, a sam Deyna stał się jedną z największych gwiazd, stając się „Królem strzelców”. W 1974 roku Polacy dzięki Deynie zdobyli brązowy medal Mistrzostw Świata. Kolejnym sukcesem Deyny były Igrzyska Olimpijskie 1976 roku, gdzie zdobył srebrny medal.

Według tygodnika „Piłka Nożna” Deyna był najlepszym polskim piłkarzem XX wieku, a przez analityków sportu uważany jest za jednego z najlepszych polskich piłkarzy w historii. W 1971 roku zdobył tytuł Mistrza Sportu (PZPN), w 1974 roku Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, a w 2012 roku Złoty Medal PKOL. Konferencja cieszyła się tak wielkim zainteresowaniem, iż zainspirowała nas do stworzenia nowych projektów edukacyjnych, a niebawem powstanie Centrum Edukacyjno-sportowe im. Kazimierza Deyny.

W ramach działalności edukacyjnej prowadzimy szereg lekcji muzealnych dla dzieci, młodzieży, seniorów oraz odczyty i prelekcje zewnętrzne, a tak36

że wycieczki popularno-naukowe po mieście, często połączone z grą terenową.

Istotną częścią naszej działalności jest organizowanie wystaw czasowych, odnoszących się do naszej małej Ojczyzny. Wystawy te przybliżały współcześnie żyjącym choćby takie tematy jak emigracje Kociewiaków w odległe rejony świata jak Australia, Kanada, Nowa Zelandia czy Stany Zjednoczone.

Tematyka wystaw czasowych jest dość urozmaicona, tak, aby każdy zwiedzający mógł znaleźć coś dla siebie. Niezwykle ważny jest dla nas kontakt z kociewskimi twórcami ludowymi- artystami fotografikami, malarzami i rzeźbiarzami, których prace eksponujemy na wernisażach i wystawach.

Specyficzną formą wystaw czasowych są wystawy kolekcjonerskie, prezentujące hobby, pasje i zainteresowania mieszkańców Kociewia, zarówno miasta jak i regionu. Hobbyści mają tutaj okazję do podzielenia się swoimi pasjami z mieszkańcami poprzez możliwość eksponowania swoich zbiorów.

Współpracujemy z galeriami i muzeami zarówno w kraju, jak również za granicą. Mamy wszechstronne kontakty z Muzeum – Kaszubskim Parkiem Etnograficznym im. Teodory i Izydora Gulgowskich we Wdzydzach Kiszewskich, Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, Muzeum Wojsk Lądowych w Bydgoszczy, Muzeum Archeologicznym i Muzeum Gdańska.

Bardzo cenimy sobie partnerstwo z Centrum Kultury Prus Wschodnich z siedzibą w Ellingen (Bawaria), skąd wypożyczaliśmy w przeszłości wiele interesujących wystaw jak choćby: „Dzieje Zakonu Niemieckiego” od chwili jego powstania aż po czasy nam współczesne. Z innym muzeum niemieckim (Westpreussisches Landesmuseum Wohlbeck, obecnie siedziba mieści się w byłym zespole pofranciszkańskim w miejscowości Warendorf), zorganizowaliśmy wystawę kartograficzną pokazującą Pomorze, Warmię i Mazury na starych mapach, począwszy od XVI aż po koniec XIX wieku.

Na płaszczyźnie lokalnej współpracujemy z miejscowymi placówkami kulturalno-oświatowymi jak na przykład z Biblioteką Miejską, Ogniskiem Pracy Pozaszkolnej, Starogardzkim Centrum Kultury, Miejskim Ośrodkiem Sportu i Rekreacji, Grodziskiem w Owidzu oraz ze szkołami i przedszkolami.

Region Kociewia przybliżamy również cudzoziemcom, poszukującym tutaj swoich korzeni. Na miarę możliwości udzielamy im fachowej pomocy w poszukiwaniu ich przodków. W tym celu odwiedzali nas potomkowie emigrantów kociewskich 37

z Nowej Zelandii, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych. Wśród zwiedzających byli u nas także przedwojenni mieszkańcy Starogardu pochodzenia niemieckiego, mieszkający obecnie w Austrii, Niemczech i Stanach Zjednoczonych. Żywo interesowali się naszym miastem, jego przeszłością i teraźniejszością. Spektakularnym wydarzeniem było przekazanie rekonstrukcji kociewskich strojów ludowych tworzącemu się Muzeum Kociewskiemu w Dunedin na Nowej Zelandii.

Muzeum Ziemi Kociewskiej odwiedzają osoby reprezentujące różne grupy środowiskowe, jak na przykład Sybiracy, Kombatanci oraz delegacje zaprzyjaźnionych miast partnerskich z Niemiec, Holandii, Ukrainy, którym pokazaliśmy piękno naszej Ziemi kociewskiej. W tym roku przetłumaczyliśmy bajki kociewskie na język ukraiński dla migrantów z Ukrainy.

Istotnym akcentem naszej działalności jest publikowanie od 2006 roku Rocznika Muzealnego „Rydwan”, który stał się agorą intelektualną dla środowisk blisko związanych z Kociewiem. Na łamach „Rydwanu” publikują archeolodzy, etnografowie, historycy, regionaliści i wielu innych ludzi,

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

pragnących podzielić się swoją wiedzą o przeszłości naszej Ziemi kociewskiej, jej mieszkańcach, obyczajach i tradycjach ludowych. Periodyk jest efektem konferencji, spotkań, wystaw i innych imprez organizowanych przez muzeum w ramach jego misji edukacyjnej i popularyzatorskiej. Od 2022 roku Czasopismo „Rydwan” przekształciliśmy w „Kociewski Rocznik Naukowy”.

W rozwój kultury i działań naukowych wpisuje się także udział naszego muzeum w badaniach archeologicznych na terenie wczesnośredniowiecznej osady „Castrum Starigrod”, położonej na lewym brzegu rzeki Wierzycy, podarowanej Joannitom na mocy Aktu Lokacyjnego przez księcia dzielnicowego Grzymisława. Wydarzenie to miało miejsce dnia Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

11 listopada 1198 roku. Przeprowadzone badania potwierdziły istnienie grodziska na dawnych starogardzkich „piekiełkach” nad Wierzycą.

Innym terenem odkryć archeologicznych było miejsce, na którym mieściła się osada wczesnośredniowieczna w Owidzu. Ich efektem, jak również naszych inicjatyw i starań była rekonstrukcja grodziska w pobliskim Owidzu. Miała charakter nowatorski, gdyż było to jedyne przedsięwzięcie tego rodzaju na terenie powiatu starogardzkiego.

Uwidoczniło ono dziedzictwo historyczne i kulturowe Kociewia, regionu i kraju. Stało się również bezcennym źródłem wiedzy archeologicznej i historycznej. Część znalezisk będących pokłosiem badań została przekazana do naszego regionalnego mu38

zeum, gdzie są one eksponowane w dziale archeologicznym.

Od 2020 roku organizujemy rodzinne soboty w Muzeum Ziemi Kociewskiej. Spotkania, warsztaty i wycieczki będą odbywają się w soboty w Muzeum Ziemi Kociewskiej oraz na Rynku. Każde spotkanie jest nie tylko kontaktem z historią i dziedzictwem naszego miasta i regionu. To także doskonała okazja do twórczego spędzania czasu wolnego z dziećmi oraz w gronie przyjaciół. Naszym celem jest zainteresowanie dzieci ich dziedzictwem, przedstawienie najbliższego środowiska oraz kształtowanie świadomości własnych korzeni (np. „Rodzinne drzewo genealogiczne”, „Etnosobota”, „Rodzinne spotkania z tradycją”).

Obecnie przygotowujemy wystawę, która może zainteresować środowisko adwokackie „Bartłomiej Keckermann- starogardzianin twórcą idei utworzenia Unii Europejskiej i ujednolicenia prawa narodów”. Mija już kilkanaście lat od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Ta niebywała data zmusza do refleksji, szukania idei, oceny oraz planów na przyszłość. Ostatnie badania naukowe pokazują, iż idea zjednoczenia Europy wyszła już w 1604 roku. Od tego roku jeden z najwybitniejszych starogardzian, Bartłomiej Kecker-

39

mann (1571-1609), napisał kilkanaście traktatów z zakresu filozofii praktycznej, czyli etyki, ekonomii i polityki. Jego korzenie rodzinne od wieków były związane ze Starogardem Gdańskim. Mając już 18 lat ukończył z wyróżnieniem studia w słynnych Atenach Gdańskich (Gdańskiego Gimnazjum Akademickie) zostając wysłany na studia do Wittenbergii, Lipska i Heidelbergu. Podczas studiów napisał już kilka traktatów filozoficznych, ale na samym początku swojej kariery zasłynął głównie jako autor pierwszego w skali europejskiej podręcznika do nauczania logiki. Jako student objął stanowisko profesora w Collegium Sapientiae w Heidelbergu, wykładając studentom przedmioty filozoficzne, teologiczne oraz język hebrajski. W Heidelbergu bardzo szybko zrobił karierę, ale Rada Miasta w 1597 roku nakazała mu wrócić do Athenae Gedanenses, aby objąć stanowisko prorektora. Pozostał tam jeszcze do wiosny 1602 roku podejmując obowiązki profesora. Po powrocie do Aten Gdańskich dokonał wielkiej reformy, która polegała na ograniczeniu przedmiotów teologicznych, a wprowadzenia pełnego uniwersyteckiego kursu filozoficznego z zakresu logiki, fizyki, retoryki, metafizyki a także filozofii praktycznej. W dziedzinie etyki jako pierwszy postulował oderwać ją od wszelkich systemów religijnych. W zakresie

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Słowo od Redakcji filozofii polityki jako pierwszy w skali europejskiej postulował, aby utworzyć Unię Europejską i ujednolicić prawa narodów. Napisał też podręczniki do nauczania matematyki, optyki, nauki o morzu, astronomii, gramatyki i teologii.

Na szczególną uwagę zasługuje pierwszy w Polsce podręcznik o dziejach żeglugi na świecie i o sztuce nawigacji. Jego podręczniki-traktaty wznawiano do końca XVII wieku wykładając z nich niemalże we wszystkich uniwersytetach europejskich. Był tak wszechstronny we wszelkich dziedzinach wiedzy, iż bez wątpienia można go dzisiaj nazwać encyklopedystą. Zmarł przedwcześnie wskutek przepracowania i szalejącego po Europie wirusa, mając 37 lat. Do dzisiaj wielu europejskich profesorów przyjeżdża do Polski, aby dokładnie przebadać niebywały dorobek Keckermanna.

W kilkanaście lat od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej warto przypomnieć, iż w mieście narodzin Solidarności zrodziła się idea nawołująca do zjednoczenia się krajów europejskich i ujednolicenia prawa narodów. Z pewnością wpłynęły na to względy religijne (gwałtowny rozwój myśli naukowej), ale i handlowe. Jak twierdził Keckermann, iż „bez handlu państwo niemal nie może istnieć”.

Pisał też, że „handel jest siłą, dzięki której państwo zachowuje moc i żywotność”. Systema disciplinae politicae jest konspektem wykładów, które Keckermann wygłosił w słynnych Atenach Gdańskich, w których studiowali starogardzianie. Zdaniem Keckermanna polityka na miejscu szczęścia prywatnego stawiała szczęście społeczne, zgodnie z zasadą, że szczęśliwość jest wtedy doskonała, gdy dobro staje się publiczne, zaś pozostałe nauki wtedy osiągają doskonałość, gdy dotyczą dobra ojczyzny. W ujęciu Keckermanna, władca ma bardzo silną władzę, która powinna być zdolna przeciwdziałać wszelkim destabilizacyjnym i wywrotowym próbom oraz być prawomocną, o ile nie przekroczy praw moralnych. W traktacie nawołującym do utworzenia Unii Europejskiej nawoływał, aby budować społeczeństwo nie tylko międzykulturowe, ale i wielokulturowe. Także w sprawie statusu cudzoziemców, których choć powinno się traktować w zależności od okoliczności, to najogólniej rzecz biorąc nie powinno się im przyzna-

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

wać praw zagrażających władzy monarchy i w konsekwencji stabilności kraju. Podejście Keckermanna było jak najbardziej pragmatyczne – w zjednoczonej Europie obcokrajowiec musi być dla państwa użyteczny.

Wszystkie kwestie poruszone przez Keckermanna w Systema politicae zostały przezeń omówione w oparciu o wielowiekowe doświadczenia wielu narodów i ich prwodawstwa. Doświadczenia, które zostały zapisane w historiografii tychże narodów oraz w dziełach traktujących o ustrojach i sprawach państwowych. Dlatego Systema politicae Keckermanna można traktować jako swoisty przewodnik o sztuce rządzenia, będący jednocześnie omówieniem najnowszej literatury, w oparciu o którą próbował uczony naświetlić sprawdzone kryteria pozwalające ocenić historyczną oraz polityczną sytuację.

Należy zwrócić uwagę, że Keckermann z niezwykłą wnikliwością i rzetelnością rozpatrzył sprawy państwowe współczesnych krajów europejskich, nawiązując ciągle do naukowych osiągnięć ostatniego ćwierćwiecza. Stąd na kartach traktatu pojawiały się obszerne dywagacje o ustroju Grecji i Rzymu, jak i wielu współczesnych państw europejskich: Francji, Anglii, Hiszpanii, Niemczech, Polsce, Rosji, Turcji, Węgrzech oraz Włoszech. Traktat ten jest doskonałym dowodem, iż idea utworzenia Unii Europejskiej wyszła z nadmotławskiego grodu, a stworzył ją starogardzianin. Dlatego szkoda, że stolicą Unii Europejskiej nie jest Gdańsk lub Starogard Gdański.

Dzięki wielu działaniom stricte edukacyjnym Muzeum Ziemi Kociewskiej staje się coraz bardziej rozpoznawalną, szczególnie na Pomorzu, wizytówką na mapie Polski. Zapraszamy do odwiedzenia naszej placówki oraz śledzenia naszych działań na facebooku/muzeumkociewie.

dr Mariusz Brodnicki Dyrektor Muzeum Ziemi Kociewskiej w Starogardzie Gdańskim

40

Słowo odTurystyka Redakcji Mówiąc turystyka, mamy na myśli hotelarstwo elementy wyposażenia. Są to najważniejsze parametry obiektów skategoryzowanych, wśród których najpopularniejsze są hotele. Tak więc przed wyborem danego obiektu warto zaznajomić się z informacją o rodzaju i kategorii obiektu hotelarskiego, które determinują standard wyposażenia i rodzaj świadczonych usług.

W kraju obowiązuje pięciogwiazdkowy system kategoryzacji obiektów hotelarskich. Przepisy w tym zakresie są w miarę szczegółowo uregulowane w ustawie o usługach hotelarskich oraz usługach pilotów wycieczek i przewodników turystycznych.

Ustala ona rodzaje obiektów hotelarskich (hotele, motele, pensjonaty, kempingi, domy wycieczkowe, schroniska, schroniska młodzieżowe, pola biwakowe), ale także wprowadza wiele wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług w obiekcie, przy danej kategorii obiektu hotelarskiego. Same wymagania znajdziemy w rozporządzeniu w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów, w których są świadczone usługi hotelarskie. To właśnie one pozwalają określić także jakie elementy i usługi wchodzą w skład świadczonej usługi hote-

Źródło: https://pomorskie.travel

Hotelarstwo rzeczywiście jest wyznacznikiem rozwoju turystyki na danym obszarze, a wśród obiektów noclegowych, hotele są najbardziej rozpoznawalną marką. Potwierdza też tę tezę bycia wyznacznikiem, definicja turysty czyli osoby, która po przyjeździe nocuje co najmniej jedną noc. Tak więc zapewnienie noclegu to priorytet w planowaniu wyjazdu wakacyjnego czy służbowego.

Poszukując odpowiedniej oferty noclegowej, skrupulatnie analizujemy ofertę danego obiektu (często hotelu) zdjęcia, jego położenie oraz atrakcje, które nam oferuje podczas pobytu, a także korzystną cenę. Wybór, rezerwacja i wyjazd.

Zdarza się jednak czasem rozczarowanie, gdyż reklama nie pokrywa się z rzeczywistością. Często bywa tak za granicą, gdzie obowiązują inne zasady i normy, zdarza się też tak niestety na rynku krajowym. Mało atrakcyjna okolica, nieopodal ruchliwa ulica, niedostępne usługi hotelowe, czy też jakość wyposażenia i estetyka jest zupełnie inna od naszych wyobrażeń pomimo zachęcających zdjęć.

Podczas pobytu oceniamy wiarygodność świadczonych usług, ich poziom jakości, jak i materialne

41

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Źródło: https://pomorskie.travel

Słowo od Redakcji

larskiej. Przyznanie właściwej kategorii wyznacza zatem standard jakościowy.

W rezultacie kategoria obiektu pozwala nam dokonać właściwego wyboru obiektu hotelarskiego.

To dla nas także pewnego rodzaju ułatwienie, gdyż obiecany standard i kategoria chronią nasze prawa konsumenta. Ponadto system standaryzacji określa jedynie wymagania minimalne, czyli możemy oczekiwać usług na poziomie zgodnie z liczbą gwiazdek, jaką obiekt hotelarski posiada i lepszych.

A jak jest w pomorskim?

Województwo pomorskie zajmuje szóste miejsce na mapie Polski pod względem ilości standaryzowanych obiektów hotelarskich, za województwem małopolskim, dolnośląskim, mazowieckim, wielkopolskim i śląskim.

W ewidencji obiektów hotelarskich zarejestrowanych w województwie pomorskim jest 275 obiektów hotelarskich, oferujących prawie 30 tys. miejsc noclegowych. Największą liczbę obiektów skategoryzowanych, stanowią hotele, w których do dyspozycji gości przygotowanych jest ponad 20 tys. miejsc noclegowych. Dominują hotele kategorii 2 i 3 gwiazdkowej, stanowiąc łącznie ponad 70% wszystkich hoteli.

Sumując liczbę miejsc noclegowych w obiektach skategoryzowanych oraz liczbę miejsc noclegowych

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

w pozostałej bazie noclegowej, pomorskie dysponuje 250 tysiącami miejsc noclegowych. Obiekty nieskategoryzowane, głównie zlokalizowane na wybrzeżu Bałtyku to ponad 11 tys. Tak więc samorząd województwa, zajmując się kategoryzacją obiektów noclegowych, ma wpływ na jakość tylko w 2 % obiektów i 13% miejsc noclegowych.

Region pomorski, a szczególnie Trójmiasto, przyciągają zagranicznych turystów, o czym świadczy dynamiczny rozwój Portu Lotniczego im. Lecha Wałęsy w Gdańsku oraz połączeń promowych ze Szwecją dzięki firmom Stena Line i Polferries. Po pandemii rynek powoli odbudowuje się i coraz częściej słychać język szwedzki czy norweski na ulicach Gdańska czy Sopotu. Odradza się również turystyka biznesowa, a lokalizacja obiektów takich sieci hotelowych jak Accor, Hilton, Holiday INN, Marriott, Radisson czy Scandic w Trójmieście buduje silną markę województwa.

W jakże trudnych obecnie czasach – politycznie i gospodarczo, sieci hotelowe zapowiadają dynamiczny rozwój i można powiedzieć, że na funkcjonujących już obiektach, wymuszają konieczność dostosowania się do zmieniającej rzeczywistości.

To zapewne da impuls do dynamicznego dalszego rozwoju tej gałęzi gospodarki turystycznej.

42

Słowo od Redakcji

Źródło: https://pomorskie.travel

Przed podjęciem decyzji o wyborze obiektu hotelarskiego zapraszamy na stronę www.turystyka. gov.pl, gdzie znajdziemy informację o przyznanej kategorii dla obiektu hotelarskiego a także na pomorskie.travel.

Źródło: https://pomorskie.travel

Marta Chełkowska Dyrektor Departamentu Turystyki Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego

Źródło: https://pomorskie.travel

Źródło: https://pomorskie.travel

Katarzyna Olczyk Przewodnicząca Komisji Kategoryzacyjnej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego

43

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Słowo od Redakcji Ekonomia społeczna Dobry Deal to podwójny zysk Przy al. Grunwaldzkiej 5, w siedzibie Fundacji RC, założyliśmy sklep pod nazwą Dobry Deal. Oferuje on różnorodne produkty i wyroby produkowane przez lokalne spółdzielnie i organizacje pozarządowe: od ceramiki i toreb, aż po przetwory domowe.

Dobry Deal to jednakże o wiele więcej niż tylko zwykły sklep. To inicjatywa, która ma na celu przede wszystkim promowanie pomorskiej ekonomii społecznej. Bo głównym problemem tego społecznie odpowiedzialnego trendu, jest to, że mało kto o nim wie. Dobry Deal jest projektem, który ma temu zaradzić.

Geneza Dobrego Dealu Nazwa Dobry Deal kryje w sobie nie tylko zaproszenie do zrobienia dobrego interesu, ale także zachęca do przyjrzenia się kulisom inicjatywy. To pierwszy sklep stacjonarny sprzedający produkty od podmiotów ekonomii społecznej (PES), ale także jeden z niewielu projektów, którego celem jest wsparcie marketingu tych podmiotów. Dobry Deal łączy w sobie elementy biznesowe i edukacyjne.

Takie potrzeby zdiagnozowaliśmy podczas rozmów z organizacjami pozarządowymi, które prowadzą działalność w ramach ekonomii społecznej.

Prośby o szkolenia z marketingu i budowania wizerunku pojawiały się właściwie przy każdej z nich.

Również często do Gdańskiego Centrum Organizacji

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Pozarządowych, które działa w ramach Fundacji RC, spływają zapytania o doradztwo w tym zakresie.

Od kilku lat przyglądaliśmy się działalności lokalnych spółdzielni socjalnych i fundacji, szczególnie tych, które mają ofertę gastronomiczną i handlową, bo ich byt w dużej mierze zależy od portfeli konsumentów indywidualnych. Byliśmy świadkami także kilku upadków dobrych inicjatyw, które po okresie wspierania przez Ośrodki Wsparcia Ekonomii Społecznej, niestety nie dawały rady same się utrzymać.

Ofertę lokalnych PES-ów spotykaliśmy na różnych festynach miejskich, piknikach i jarmarkach.

Czasem było kilka stoisk na dniach miasta czy eventach organizowanych przez organizacje pozarządowe. Wszystko to były akcje lokalne, czasem przypadkowe. Również przestrzeń do sprzedaży online nie jest do tej pory wykorzystywana. PES-y nie mają swoich sklepów internetowych i nie prowadzą efektywnych działań sprzedażowo-marketingowych.

Główny powód to brak kompetencji w tym zakresie oraz brak pieniędzy do zainwestowania w ten kierunek.

Dobry Deal powstał zatem, by odpowiedzieć na te potrzeby i dziś prowadzi niejako „podwójne” życie: 1) pomaga swoim partnerom w sprzedaży, przekazując także wiedzę z marketingu, 2) przybliża klientom zagadnienie ekonomii społecznej i promuje działalność PES-ów.

44

Słowo od Redakcji

45

Klient biznesowy, czyli podkręć swój CSR Dobry Deal to także świetny partner dla środowiska biznesowego, które chce w swoich działaniach wdrożyć realizację celów CSR, czyli Społecznej Odpowiedzialności Biznesu. Trend ten jest w biznesie

Fot. Klara Mirecka

Dziś mamy kilku partnerów Dobrego Dealu, którzy oferują unikatowe produkty. Są to zarówno partnerzy stali, których oferta jest w sklepie cały rok, ale także okazjonalni, którzy pojawiają się na przykład w okolicach świąt czy z okazji Jarmarku Dominikańskiego.

Ceramika tworzona jest ramach warsztatów terapii zajęciowej (WTZ) prowadzonych przez Fundację Sprawni Inaczej. Ta organizacja działa od ponad 30 lat pomagając osobom z niepełnosprawnością funkcjonować w społeczeństwie i zaistnieć na rynku pracy. Prowadzi wiele projektów, dzięki którym ich podopieczni mogą samodzielnie uczestniczyć w życiu zawodowym.

Spółdzielnia Socjalna Zeroban – to pierwsza spółdzielnia socjalna na Pomorzu szyjąca różne torby, saszetki, sakwy, etui, worki, portfele z niepotrzebnych materiałów reklamowych – banerów, roll upów, ścianek – oraz próbników materiałów.

Spółdzielnia działa od sierpnia 2020 roku. Zeroban daje drugie życie także osobom oddalonym od rynku pracy, oferując im możliwość godnego zarabiania. Spółdzielnia propaguje nie tylko idee ekonomii społecznej, ale też less waste, czyli niemarnowania.

To jedna z bardziej rozpoznawalnych marek ekonomii społecznej.

Restauracja “Kuchnia Aleksandry” – działa od bardzo wielu lat przy Długim Targu serwując przysmaki ze wschodu, promując lokalną kuchnię naszych najbliższych sąsiadów. Zatrudnia przede wszystkim uchodźców zza wschodniej granicy. Na potrzeby Dobrego Dealu wyprodukowali niesamowitą pigwę w syropie.

Warsztat Terapii Zajęciowej działający w ramach Puckiego Stowarzyszenia Wspierania Osób z Niepełnosprawnością Umysłową dostarczać nam będzie piękne, ręcznie robione świeczki oraz mydełka zapachowe.

Fundacja Świat Wrażliwy, która prowadzi Caffe Aktywni produkuje dla Dobrego Dealu wyjątkowe, dekorowane pierniki. Do tej pory swoją ofertę prezentowali głównie podczas Jarmarku Dominikańskiego, a dzięki współpracy z Dobrym Dealem możemy te przepyszne arcydzieła oferować także z innych okazji.

Na półkach Dobrego Dealu pojawiła się także biżuteria marki U-Bijou. To ręcznie robiona biżuteria z odpadu metalowego. Powstała we współpracy z Fundacją Mikrostyk, który przekazuje ma-

teriał do stworzenia tych nietuzinkowych ozdób i udziela wsparcia na każdym etapie budowania marki. Podobnie jak Zeroban, marka ta promuje nie tylko ekonomię społeczną, ale także prośrodowiskowe idee.

Dobry Deal stara się pozyskiwać partnerów, których sprzedaż może wesprzeć bez łańcuszka pośredników i którzy dzięki działalności projektu zyskają także w obszarze marketingu. Asortyment jest bardzo różnorodny, ale to, co jest naprawdę godne polecenia, to fakt, iż są to produkty unikatowe.

Na decyzję zakupową klientów bardzo często wpływa też informacja o pochodzeniu tych wyrobów.

W czasach, kiedy przykłada się wagę do wydatków, świadomość, że wydane pieniądze trafią do sektora pozarządowego jest dla bardzo ważna. Klienci mają podwójną satysfakcję: że kupili coś wyjątkowego oraz że ich pieniądze zostaną przeznaczone na rozwój inicjatyw społecznych.

Fot. Klara Mirecka

Oferta Dobrego Dealu

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Fot. Klara Mirecka

Olbrzymią rolę w procesie wspierania promocji ekonomii społecznej odgrywa współpraca z Regionalnym Ośrodkiem Polityki Społecznej UMWP. Od kilku lat promuje on obecność lokalnych inicjatyw PES-ów podczas Jarmarku Dominikańskiego, finansując przestrzeń do zaprezentowania oferty, a także jest partnerem Akademii Pomorskiej Ekonomii Społecznej, realizowanej przez Fundację RC. Projekt akademii zakłada comiesięczne spotkania dedykowane organizacjom, które działają lub chcą działać w ramach przedsiębiorczości społecznej.

Spotkania mają na celu zwiększenie wiedzy w zakresie marketingu, pozyskiwania funduszy oraz budowania partnerstw.

Fot. Klara Mirecka

Podwójny zysk

na topie od kilku lat i w zasadzie coraz częściej jest nieodłącznym elementem komunikacji oraz budowania wizerunku biznesu. Do Fundacji RC zgłaszają się firmy i przedsiębiorstwa z pytaniem o ofertę lokalnych PES-ów, bo chcą zacząć z nimi współpracę właśnie w ramach CSR-u. Celów CSR-u jest aż 17, a ekonomia społeczna doskonale wpisuje się w kilka z nich m.in. koniec z ubóstwem, równość płci, odpowiedzialna konsumpcja i produkcja, wzrost gospodarczy i godna praca itp. (patrz grafika – str. 44). Dobry Deal jest w tym układzie niejako łącznikiem – na potrzeby biznesu odpowiada ofertą od ekonomii społecznej. Nie tylko polecamy partnerów mogących zapewnić catering czy usługi sprzątania biur, ale przede wszystkim promujemy ofertę zakupu upominków okazjonalnych, jak na przykład prezentów świątecznych dla klientów czy pracowników. Prezentujemy zarówno gotowe zestawy w postaci koszy, ale także proponujemy stworzenie spersonalizowanych zestawów. Za każdym razem dołączamy także historie produktów i partnerów, którzy w nich występują. Opowiadamy o osobach, które te prezenty wykonali. To wszystko tworzy dodatkową wartość społeczną współpracy pomiędzy biznesem a sektorem pozarządowym.

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Ekonomia społeczna zatacza coraz szersze kręgi, wraz z rosnącą potrzebą zmian w społeczeństwie, które poszukuje wciąż nowych tożsamości. To koncepcja demokratycznego, konkurencyjnego i solidarnego obszaru dobrobytu dla wszystkich obywateli. Kluczową rolę w tej koncepcji odgrywają klienci,.

Zarówno jako kupujący indywidualni, jak i biznesowi. Misją Dobrego Dealu jest promowanie idei zakupów społecznie odpowiedzialnych. Działamy tak, by zwiększyć świadomość, iż każda wydana złotówka, może trafić do takich podmiotów, które wykorzystają ten wpływ jak najlepiej. Tłumaczymy klientom, iż przyczyniają się do tego, by innym ludziom było lepiej w życiu, a przy tym oni sami zyskują coś unikatowego, stworzonego specjalnie dla nich.

Jeśli jesteście Państwo zainteresowani współpracą z Dobrym Dealem, otrzymaniem oferty spersonalizowanych firmowych koszy prezentowych lub po prostu indywidualnymi zakupami niezwykłych produktów, prosimy o kontakt z koordynatorką Dobrego Dealu – Patrycją Surowiec: patrycja.surowiec@fundacjarc.org.pl.

Magdalena Jabłońska Specjalistka ds. Komunikacji i Budowania Partnerstw, Fundacja RC

46

Z życia Izby Kwartalny przegląd wydarzeń Przedstawiam krótki, subiektywny przegląd wydarzeń minionego kwartału a także wskazuję na jakie wydarzenia nadchodzące warto zwrócić uwagę i co zrobić, aby nic nas nie ominęło.

• Ten kwartał pod względem sportowym niewątpliwie należał do Reprezentacji Pomorskiej Izby Adwokackiej w Piłce Nożnej! 1 października drużyna w składzie Janusz Masiak, Szymon Mikulak, Andrzej Wesołek, Przemysław Czaicki, Artur Fal, Bartłomiej Nałęcz, Sebastian Rudoman, Ernest Szubert, Michał Skuzjus, Wojciech Borkowski zdobyła Mistrzostwo Polski Adwokatury w Piłce Nożnej – ADWOKATURA CUP 2022 w Łodzi, a Bartłomiej Nałęcz został najlepszym strzelcem turnieju. Ale to nie koniec sukcesów – początek listopada przyniósł drużynie 4 miejsce (na 11 drużyn) w Otwartym Turnieju Adwokatów i Środowisk Prawniczych w Halowej Piłce Nożnej w Zawoji. Składzie: Ernest Szubert, Łukasz Osiński, Przemysław Czaicki, Janusz Masiak, Andrzej Wesołek, Robert Standowicz, Mikołaj Masiak.

Nadto 19 listopada odbył się XI Elbląski Turnieju Piłki Nożnej o Puchar Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w Gdańsku, o którym więcej w relacji organizatorów.

Drużynę można śledzić za pomocą jej profilu na portalu facebook – Reprezentacja Pomorskiej Izby Adwokackiej w Piłce Nożnej – Gdańsk.

• Z okazji obchodów Międzynarodowego Tygodnia Mediacji odbyła się I Ogólnopolska Konferencja Mediacyjno-Arbitrażowa Mediacje i arbitraż – narzędzia budowania społeczeństwa obywatelskiego organizowana przez Regionalna Izba Gospodarcza Pomorza we współpracy m. in. z Pomorską Izbą Adwokacką, która była partnerem merytorycznym przedsięwzięcia. Wraz z Panią Wicedziekan ORA w Gdańsku adw. Sylwią Grzybowską miałam przyjemność brać udział w tym wydarzeniu. Celem Konferencji było promowanie w społeczeństwie umiejętności rozwiązywania sporów w pierwszej kolejności w drodze mediacji czy arbitrażu, jednak oprócz aspektów merytorycznych ważna była także integracja środowiska zgromadzonego wokół tej tematyki.

• Warta uwagi była również II edycja akcji ,,Zamów swoją bluzę PIA”. Tym razem oferta została poszerzona o koszulki t-shirt i polo. Kolejny raz spotkała się ona z niesamowitym przyjęciem.

47

Jeśli ktoś z Państwa jeszcze nie zdążył dokonać zamówienia prosimy o pilne śledzenie strony facebookowej Izby. Planowane będą kolejne edycje.

• W związku z pytaniami o terminarze adwokata na rok 2023, wskazuję, że ostatnie egzemplarze są dostępne w Domu Adwokata przy ul. Chlebnickiej 48/51 w Gdańsku.

• Ruszyła II część kursu Legal English, który cieszy się niesłabnącą popularnością wśród członków naszej Izby a jest prowadzony przez Panią Mecenas adw. Aleksandrę Kowalską. Jeśli kogoś z Państwa ominęły te przydatne zajęcia, prosimy o zgłaszanie potrzeby ponowienia I lub II części kursu do Izby lub bezpośrednio do Pani Mecenas pod adres mailowy alex@europeanlawyerinlondon.com.

Pragnę zwrócić Państwa uwagę także na nadchodzące wydarzenia.

• Komisja ds. Współpracy Zagranicznej i Praw Człowieka przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w Gdańsku serdecznie zaprasza na otwarte sympozjum z okazji Międzynarodowego Dnia Praw Człowieka pt. ,,Siła praw człowieka dzisiaj”. Wydarzenie odbędzie się w piątek 9 grudnia 2022 roku, o godz. 18.00, w siedzibie Pomorskiej Izby Adwokackiej w Gdańsku przy ul. Chlebnickiej 48/51. Gościem tegorocznego sympozjum będzie prof. Antonio Incampo z Wydziału Prawa Uniwersytetu im. Aldo Moro w Bari. Wydarzenie będzie tłumaczone na język polski, a poprowadzi je adw. dr Tomasz Snarski.

Oczywiście jak zwykle zachęcam do dzielenia się inicjatywami indywidualnie przez Państwa podejmowanymi w ramach wzmacniania więzi koleżeńskich i promocji zawodu.

Adw. Dominika Merchel-Hinc Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Sprawozdanie Adwokaci rozjaśniają prawo W okresie od dnia 15 września do końca października 2022 roku Członkowie Pomorskiej Izby Adwokackiej brali udział w ogólnopolskiej akcji edukacyjnej Komisji Edukacji Prawnej przy Naczelnej Radzie Adwokackiej pn. ,,Adwokaci rozjaśniają prawo”, w ramach której adwokaci i aplikanci adwokaccy prowadzili zajęcia z prawa dla uczniów szkół podstawowych i liceów.

Celem akcji było przekazanie młodzieży wiedzy na temat tego, jak unikać zagrożeń prawnych, na które mogą natknąć się korzystając na co dzień z Internetu. Średnio co sekundę ktoś, często nieświadomie, dokonuje jakiejś czynności prawnej przez Internet, takiej jak zakupy online, słuchanie koncertów, oglądanie filmów czy korzystanie z gier online.

Tematem zajęć w ramach tegorocznej edycji były zakupy online, ochrona i wykorzystanie wizerunku w sieci oraz prawa autorskie w internecie. Lekcje odbywały się w oparciu o prezentację multimedialną i materiały edukacyjne przygotowane przez pracowników naukowo-dydaktycznych Zakładu Prawa Cywilnego i Handlowego Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Na obszarze działania Pomorskiej Izby Adwokackiej z zajęć o bezpiecznym korzystaniu z zakupów online, poszanowaniu oraz ochronie praw autorskich i dóbr osobistych w internecie skorzystało ponad 700 uczniów z 14 placówek oświatowych.

W akcji wzięły udział: 1. II Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Adama Mickiewicza w Gdyni

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

2. Morska Szkoła Podstawowa im. Aleksandra Doby w Gdańsku 3. Szkoła Podstawowa nr 79 w Gdańsku 4. I Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Mistrzostwa Sportowego im. Marii Skłodowskiej-Curie w Sopocie 5. Szkoła Podstawowa nr 40 im. kpt. Leonida Teligi w Gdańsku 6. X Liceum Ogólnokształcące Dwujęzyczne im. Lecha Bądkowskiego w Gdańsku 7. V Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego w Gdańsku 8. Szkoła Podstawowa nr 80 w Gdańsku

48

49

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

9. Szkoła Podstawowa im. Daniela Gabriela Fahrenheita nr 88 w Gdańsku 10. Szkoła Podstawowa im. Tadeusza Mazowieckiego nr 89 w Gdańsku 11. XIX Liceum Ogólnokształcące im. Mariana Mokwy w Gdańsku 12. Dwujęzyczna Polsko – Brytyjska Szkoła Podstawowa w Gdańsku 13. Szkoła Podstawowa w Wielkim Podlesiu 14. Prywatna Szkoła Podstawowa ,,Prymus” w Kościerzynie Serdeczne podziękowania i gratulacje należą się Członkom Pomorskiej Izby Adwokackiej zaangażowanym w akcję: adw. Iga Frydrychowicz apl. adw. Hanna Kołtun; apl. adw. Roksana Michalska adw. Alicja Neumann; adw. Paulina Polak; apl. adw. Agata Zys apl. adw. Robert Czarnota;

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

adw. dr Łukasz Kodłubański; adw. Tomasz Psiuch; adw. Marcin Puszyński; adw. Sławomir Suski; adw. Andrzej Zwara.

Z koleżeńskimi pozdrowieniami,

Adw. Małgorzata Głódkowska Przewodnicząca Komisji Edukacji Prawnej przy ORA Gdańsk Koordynatorka Akcji ,,Adwokaci Rozjaśniają Prawo” z ramienia PIA

50

Sprawozdanie „Rak to nie wyrok. Masz prawo do obrony” „Rak to nie wyrok. Masz prawo do obrony” to hasło pierwszej ogólnopolskiej kampanii profilaktyki nowotworu piersi w środowisku adwokatek zainaugurowanej przez Zespół ds. Kobiet przy NRA, którego byłam koordynatorką ogólnopolską, jako jej pomysłodawczyni.

Celem tej akcji z założenia było zainicjowanie dobrych wzorców w zakresie dbania o zdrowie wśród żeńskiej części Adwokatury, jak również promocja wykonywania badań profilaktycznych jako najlepszego i najbardziej efektywnego sposobu walki z rakiem piersi.

Rak piersi to najczęściej rozpoznawany nowotwór złośliwy wśród kobiet w Polsce. Choroba ta stanowi istotny problem medyczny, ekonomiczny i społeczny. W Polsce rocznie ponad 16 tysięcy kobiet dowiaduje się, że ma nowotwór, z czego ponad 5 tysięcy umiera. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest zbyt późne rozpoznanie choroby, jak również inne czynniki, m.in. ciągły stres oraz niewłaściwa dieta, które są często związane z wykonywanym przez nas zawodem.

51

Akcja miała również symboliczny wymiar społeczny, gdyż adwokatki chcą być przykładem dla innych kobiet, przyczyniając się do podniesienia świadomości w zakresie zagrożenia tym nowotworem oraz pokazując, że warto pokonać lęk przed badaniami i diagnozą.

Projekt został zrealizowany w październiku br., w symbolicznym miesiącu walki z nowotworem piersi, w miastach będących siedzibami 15 Izb Adwokackich w Polsce i polegał na wykonaniu bezpłatnych badań mammograficznych dla kobiet w wieku 50-69 lat, a także USG w czterech lokalizacjach.

Dzięki współpracy z firmą LuxMed była również możliwość wykonania pakietu nieodpłatnych badań dedykowanych adwokatkom w ramach programu Profilaktyka 40 PLUS. Pakiet o wartości ponad 500,00 złotych zawierał ofertę bezpłatnych badań diagnostycznych m.in. morfologia, cholesterol całkowity lub lipidogram, glukoza, ALAT, ASPAT, GGTP, kreatynina we krwi, poziom kwasu moczowego we krwi, badanie ogólne moczu, a także pomiar ciśnienia tętniczego, pomiar

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

masy ciała oraz obliczanie wskaźnika masy ciała BMI. Badania wykonywane były w terminie po 13 października br. w uzgodnionych placówkach LuxMedu, po uprzedniej rejestracji telefonicznej pod numerem telefonu dedykowanym projektowi.

Wg informacji uzyskanych od koordynatorek z poszczególnych Izb Adwokackich, które zadeklarowały chęć udziału w akcji, z badań diagnostycznych skorzystało ok. 531 kobiet adwokatek oraz pracownic obsługi biur poszczególnych ORA. Ogólnopolska inauguracja akcji „Rak to nie wyrok. Masz prawo do obrony” miała miejsce w dniu 3 października przed Sądem Rejonowym GdańskPółnoc w Gdańsku, z udziałem przedstawicielek Pomorskiej Izby Adwokackiej w Gdańsku adw.

Małgorzaty Strzeleckiej Skarbniczki PIA, Koordynatorki regionalnej z ramienia Pomorskiej Izby Adwokackiej adw. Agnieszki Kapały-Sokalskiej oraz Koordynatorki ogólnopolskiej z Zespołu ds. Kobiet przy NRA adw. Danuty Wawrowskiej.

W udostępnionym na te potrzeby mammobusie w dniach 3.10.2022 r. na parkingu przed Sądem Rejonowym Gdańsk-Północ w Gdańsku (ul. Piekarnicza 10) oraz w dniu 5.10.2022 r. przed Sądem Rejonowym Gdańsk-Południe w Gdańsku (ul. 3 Maja 9a) z badań mammograficznych skorzystały 54 kobiety, zarówno adwokatki, jak też pracownice obsługi administracyjnej PIA, sędzie, prokuratorki, a także pracownice obsługi administracyjnej w/w instytucji.

Na zakończenie akcji „Rak to nie wyrok. Masz prawo do obrony” adwokatki miały również zapewnioną możliwość udziału w webinarze w dniu 29.10.2022 r. zorganizowanym przez Grupę LuxMed, a dotyczącym najczęściej występujących nowotworach u kobiet w tym profilaktyki nowotworowej raka piersi.

Ponieważ nasza inicjatywa spotkała się z ogromnym odzewem w środowisku w/w akcja będzie kontynuowana w roku przyszłym. Jako koordynatorka dostrzegam potrzebę poszerzenia jej o inne przedsięwzięcia mające na celu propagowanie aktywności fizycznej i zdrowego stylu życia. Z pewnością włączymy się również w inicjatywę Gdańskiej Fundacji OmeaLife wspierającej kobiety w chorobie onkologicznej, która co roku organizuje w Polsce bieg/ marsz Race for The Cure. Bieg/marsz cieszy się w całej Europie ogromnym powodzeniem, gdyż biorą w nim udział zarówno kobiety walczące z rakiem,

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

te które wygrały tę walkę oraz osoby je wspierające, które w tym czasie mają wspólny wizerunek różowo-biały.

Celem przyszłorocznych działań Zespołu ds. Kobiet przy NRA, oprócz standardowych badań mammograficznych i USG, będzie również propagowanie profilaktyki tzw. pierwotnej, mającej na celu zmniejszenie zachorowalności na raka piersi.

Na podstawie dzisiejszej wiedzy na temat czynników mających związek z większym ryzykiem zachorowania na raka piersi można modyfikować czy eliminować pewne niekorzystne zachowania, zwiększając prozdrowotną świadomość kobiet.

Wszystko to sprawia, że profilaktyka, czyli zapobieganie lub wczesne wykrywanie raka piersi, jest taka ważna.

Adw. Danuta Wawrowska

52

Słowo Sprawozdanie od Redakcji VII Konferencja Naukowa Pomorskiej Izby Adwokackiej – ,,Prawo Nowych Technologii’’ Siedem lat temu Pomorska Izba Adwokacka postawiła sobie za cel organizację corocznych konferencji naukowych z różnych dziedzin prawa. Od 2015 roku odbyło się już sześć konferencji mających za przedmiot między innymi: prawo medyczne i farmaceutyczne, prawo sportowe, prawo rodzinne.

Tematyką siódmej konferencji, która odbyła się w dniu 17 listopada 2022 roku na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego, było zagadnienie związane z prawem nowych technologii.

W tym w szczególności aspekty prawne procesu ich tworzenia i wdrażania, wyzwania związane z wykorzystaniem nowinek technologicznych w wymiarze sprawiedliwości oraz praktyki adwokackiej, a także kwestie dotyczące dobrych praktyk w zakresie cyberbezpieczeństwa. Program Konferencji przewidywał cztery starannie wybrane panele tematyczne, a wykłady poprowadziło dziewiętnastu zaproszonych prelegentów.

Pomysłodawcą i organizatorem tegorocznej edycji była Komisja Edukacji Prawnej przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w Gdańsku wraz ze współorga-

53

nizatorem Wydziałem Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego.

Tradycją już jest, że konferencja została objęta licznymi patronatami honorowymi: Prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej, Prezesa Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej, Fundacji Al. Law Tech, Stowarzyszenia Nowych Technologii oraz Sekcji Praktyków Prawa oraz Prawa Własności Przemysłowej przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w Warszawie. Z kolei Dziennik Gazeta Prawna oraz serwis

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Słowo od Redakcji

gazetaorawna.pl objęła nasze wydarzenie naukowe patronatem medialnym. Sponsorem konferencji było wydawnictwo C.H. Beck.

W związku z ogromnym zainteresowaniem oraz ważną, wysoce aktualną i ciekawą tematyką zagadnień w tegorocznej edycji Konferencji łącznie wzięło udział ponad 300 Uczestników, dla których organizatorzy przygotowali podczas rejestracji przywitalne upominki od sponsora wydarzenia – Wydawnictwa C.H Beck.

Konferencję uroczyście otworzył Dziekan Pomorskiej Izby Adwokackiej adw. Bartosz Golejewski. Następnie goście oraz prelegenci zostali przywitani przez profesora Uniwersytetu Gdańskiego dr hab. Annę Jurkowską-Zeidler Prorektora Uniwersytetu Gdańskiego oraz profesora Uniwersytetu Gdańskiego dr hab. Wojciecha Zalewskiego Dziekana Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego.

Wykład wstępny inaugurujący Konferencję – o przyczynach oporu przed nowymi technologiami oraz wspierającej roli samorządów prawniczych w promowaniu, poznawaniu i wykorzystywaniu tych narzędzi wśród swoich członków, wygłosił Prezes Naczelnej Rady Adwokackiej adw. Przemysław Rosati.

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Moderatorem pierwszego panelu pt. ,,Prawo a nowe technologie’’ była adw. dr Dominika Wetoszka (Pomorska Izba Adwokacka). Pierwszy głos zabrał r.pr. Roman Bieda (Fundacja Al. Law Tech), który mówił o prawnych aspektach procesu tworzenia i wdrażania sztucznej inteligencji. Następnie referat pn. ,,Metawersum, blockchain i NFT – a ochrona praw własności intelektualnej w przestrzeni wirtualnej’’ przedstawiła adw. Adrianna Pilecka (Izba Adwokacka w Warszawie). W dalszej kolejności swoje referaty przedstawiły: r.pr. Anna Kruszewska (Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie) – ,,Umowy w sektorze IT’’ oraz adw. Anna Bober-Kotarbińska (Pomorska Izba Adwokacka) – ,,Wyzwania prawne związane z wykorzystaniem technologii wspomagających osoby niepełnosprawne.

Po przerwie kawowej, drugi panel prowadzony przez Wicedziekana Pomorskiej Izby Adwokackiej adw. Marcina Derlacza, dotyczył nowych technologii w wymiarze sprawiedliwości. Pierwszy referat pt. ,,Informatyzacja procesu cywilnego’’ wygłosił Sędzia Sądu Apelacyjnego Rafał Terlecki (Prezes Sądu Okręgowego w Gdańsku),a następnie Sędzia Sądu Okręgowego Joanna Łaguna (Wiceprezes Sądu Okręgowego w Gdańsku), która zainteresowała słuchaczy wystąpieniem na temat ,,Informatyzacji procesu karnego’’. Sędzia Sądu Okręgowego Grzegorz Karaś (Sąd Okręgowy we Wrocławiu) w swym wystąpieniu poruszył temat ,,Elektroniczna komunikacja z sądem w postępowaniu cywilnym’’. Adw. Andrzej Zwara (Naczelna Rada Adwokacka) zaprezentował uczestnikom problematykę związaną z nowymi technologiami w pracy prawnika, zaś dr inż. Witold Sobolewski (Uczelnia Łazarskiego) przedstawił: ,,Nowe technologie a współczesne źródła dowodowe’’. Panel drugi zakończyła dyskusja Uczestników.

Prowadzenie panelu trzeciego pn ,,Legal Tech w praktyce adwokackiej’’ przejęła adw. Małgorza-

54

Słowo od Redakcji

ta Głódkowska Przewodnicząca Komisji Edukacji Prawnej. Kolejny panel rozpoczął dr hab. Dariusz Szostek, profesor (Uniwersytet Opolski), który przedstawił Uczestnikom referat pt. ,,Dokument 3.0 w postępowaniu dowodowym’’. Następnie głos zabrali: r.pr. Katarzyna Abramowicz (specprawnik.pl) – ,,Serwisy internetowe ,,w służbie’’ prawnikom’’, dr hab. Przemysław Polański (Wydawnictwo C.H. Beck) – ,,Informatyzacja kancelarii’’, adw. Jakub Kubalski (Izba Adwokacka w Warszawie) – ,,Cloud computing’’, zaś ostatni temat panelu trzeciego dotyczył Metodyki Legal Research przy zastosowaniu nowych technologii i przedstawiony został przez r.pr. Tomasza Palak (Okręgowa Izba Radców Prawnych w Gdańsku).

Po uroczystym obiedzie, czwarty panel wydarzenia – ,,Cyberbezpieczeństwo vs. Nowe technologie’’ – poprowadził adw. Dominik Maniszewski (Pomorska Izba Adwokacka). Referat pn. ,, Ochrona danych osobowych w dobie nowych technologii’’ wygłosił dr hab. Wojciech Wiewiórowski (Uniwersytet Gdański). Temat prelekcji adw. Tomasza Brejza (Izba Adwokacka w Bydgoszczy) dotyczył inwigilacji za pomocą programów szpiegowskich typu Pegasus, natomiast dr hab. Arwid Mednis (Uniwersytet Warszawski) przybliżył Słuchaczom tematykę związaną z podejściem opartym na analizie ryzyka 55

w cyberbezpieczeństwie – ,,blaski i cienie’’. Następnie, dr Marcin Rojszczak (Politechnika Warszawska) przedstawił specyfikę zagrożenia związanego z nowymi technologiami. Ostatnim prelegentem był adw. dr Janusz Kaczmarek (Pomorska Izba Adwokacka), który przedstawił referat pt. ,,wykorzystanie współczesnych systemów cyberbezpieczeństwa a wolności i prawa człowieka’’.

Wszystkie wystąpienia tegorocznej edycji spotkały się z ogromnym zainteresowaniem uczestników. Wybitni profesjonaliści – teoretycy i praktycy przedstawili szeroki zestaw ciekawych zagadnień i ważnych, aktualnych problemów z zakresu prawa nowych technologii, z którymi na co dzień spotykają się prawnicy w swojej praktyce zawodowej.

Równolegle do panelu głównego Konferencji odbywał się panel dla aplikantów, doktorantów i studentów. Moderatorami panelu byli apl. adw. Agata Sobolewska i apl. adw. Dorota Mikulska.

W panelu pierwszym, swoje referaty zaprezentowali: mgr Dorota Skrodzka (Fundacja Al Law Tech) – ,,wyzwania prawne technologii kwantowych’’, kolejno apl. adw. Kaja Malinowska (Pomorska Izba Adwokacka) – ,,Nowe technologie w arbitrażu – omówienie raportu Komisji Arbitrażu i ADR ICC w sprawie wykorzystania technologii na rzecz sprawiedliwych, skutecznych i wydajnych międzyGdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Słowo od Redakcji

narodowych postępowań arbitrażowych’’, apl. adw.

Kamil Olzacki (Pomorska Izba Adwokacka) – ,,Wykorzystanie blockchain w procesie realizacji zadań publicznych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz apl. adw. Dorota Mikulska (Pomorska izba Adwokacka) – ,,Ochrona wizerunku w dobie nowoczesnych technologii’’.

W panelu drugim, referat pt. ,,Odpowiedzialność karna sztucznej inteligencji’’ przedstawiła apl. adw. Sara Wieczorek (Pomorska Izba Adwokacka).

Następnie swoje referaty zaprezentowali dalej: apl. adw. Agata Sobolewska (Pomorska Izba Adwokacka) – ,,Granice legalności ofensywnego bezpieczeństwa IT’’, mgr Mateusz Stramski (Uniwersytet Gdański) – ,,Nowe technologie w sporcie profe-

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

sjonalnym,a zasada fair play w prawie sportowym i apl. adw. Ewa Lochmann (Szczecińska Izba Adwokacka) – ,,Tajemnica adwokacka w dobie nowych technologii’’.

Po wystąpieniach prelegenci prowadzili interesujące rozmowy oraz podzielili się wzajemnie bogatą wiedzą i doświadczeniami zawodowymi.

Na koniec VII Konferencję Naukową Pomorskiej Izby Adwokackiej w Gdańsku podsumowała i podziękowała obecnym gościom za przybycie adw. dr Dominika Wetoszka, Członek Okręgowej Rady Adwokackiej w Gdańsku.

Po raz kolejny Konferencja Naukowa Pomorskiej Izby Adwokackiej w Gdańsku okazała się dużym sukcesem zarówno naukowym jak i organizacyjnym. Wysoki poziom merytoryczny wystąpień oraz aktualna i ciekawa tematyka zaowocowały znakomitą frekwencją. Wydarzenie stało się doskonałym sposobem do dyskusji, wymiany cennych spostrzeżeń i doświadczeń pomiędzy uczestnikami oraz prelegentami. Organizatorzy profesjonalnie zadbali o najdrobniejsze szczegóły, a nieocenione wsparcie w przygotowaniach okazali aplikanci Pomorskiej Izby Adwokackiej. Tak ogromne zainteresowanie Uczestników stanowi dla Organizatorów najlepszy wyraz uznania dla wytężonej pracy nad tym Projektem.

Do zobaczenia za rok!

Apl. adw. Agnieszka Szwedo

56

Sprawozdanie Konferencja Międzynarodowego Prawa Rodzinnego W dniu 7 października 2022 r. w Centrum Szkoleniowym Pomorskiej Izby Adwokackiej odbyła się Konferencji Międzynarodowego Prawa Rodzinnego zorganizowana przez Komisję ds. Współpracy z Zagranicą i Praw Człowieka przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w Gdańsku.

Wykłady poprowadzili znamienici prelegenci, sędziowie: – Dr Joanna Guttzeit Mag. jur. SSR Berlin Pankow, sędzia łącznikowy w ramach Międzynarodowej Haskiej Sieci Sędziów i Europejskiej Sieci Sądowej w sprawach cywilnych i handlowych.

Pani sędzia jest znana uczestnikom Konferencji z wcześniejszych wydarzeń organizowanych przez Komisję ds. Współpracy z Zagranicą i Praw Człowieka przy ORA w Gdańsku m.in. ze styczniowych wykładów z zakresu międzynarodowego prawa rodzinnego; – Dr Martin Menne, sędzia Wyższego Sądu Krajowego (Kammergericht) w Wydziale Rodzinnym w Berlinie, sędzia łącznikowy w ramach Europejskiej Sieci Sądowej w sprawach cywilnych i handlowych.

57

Pierwszy wykład pt. „Zmiany w międzynarodowym prawie rodzinnym – Bruksela IIa i Bruksela IIb” poprowadziła sędzia dr Joanna Guttzeit.

W charyzmatyczny sposób, w języku polskim zaprezentowała najważniejsze zmiany wprowadzone Rozporządzeniem Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę – Bruksela IIb – obowiązujące od dnia 01.08.2022 r.

Między innymi omówiła występujące w praktyce problemy związane z jurysdykcją w sprawach małżeńskich i dotyczące odpowiedzialności rodzicielskiej, wykonywania orzeczeń i umieszczania dzieci w innych państwach członkowskich UE. Szczególną uwagę słuchaczy zwrócił opis charakteru i sposobu wysłuchania dziecka wg. nowych przepisów, przypadków uprowadzenia dziecka za granicę, możliwości przeprowadzenia szybkiego postępowania sądowego oraz stosunku przepisów Brukseli IIb do przepisów Konwencji Haskiej z 1980 r.

Drugi wykład pt. „Die Geltendmachung der Interessen des Kindes im deutschen Kindschaftsverfahren – Kindesanhoerung, Verfahrensbeistand und Jugendamt“ („Przesłuchanie i reprezentacja interesów dziecka w niemieckim procesie opiekuńczym,“) poprowadził sędzia dr Martin Menne.

Wykład dr Menne został symultanicznie przetłumaczony na język polski.

Prelegent wnikliwie i precyzyjnie przedstawił praktykę słuchania dziecka w procesie, wyjaśnił także co oznacza pojęcie Verfahrensbeistand – reprezentant dziecka w procesie/guardian ad liten, na

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

czym polega jego rola w procesie niemieckim oraz opisał działalność niemieckiego Jugendamtu. Zagadnienia związane z wiekiem, sposobem oraz warunkami przesłuchania dziecka w procesie oraz zadaniami Jugendamtu wzbudziły wiele emocji wśród słuchaczy.

Oba wykłady, za które można było zdobyć aż 3 punkty szkoleniowe, wywołały żywą i interesującą dyskusję w j. angielskim. Pojawiły się ciekawe pytania praktyczne, sędziowie chętnie dzielili się swoimi doświadczeniami i w odpowiedziach poszerzali omawiane w trakcie wykładów zagadnienia.

Frekwencja dopisała. Swoją obecnością Konferencję zaszczyciła Pani Konsul Birgit von Hellfeld z działu prawno-konsularnego Konsulatu Generalnego Niemiec oraz jej małżonek Pan Joachim von Hellfeld, emerytowany przewodniczący sędziów w Oberlandesgericht i sędzia rodzinny w Kolonii.

Obok wielu Koleżanek i Kolegów Pomorskiej Izby w Konferencji uczestniczyli także Członkowie Izby Warszawskiej, Krakowskiej, Łódzkiej i Olsztyńskiej, przedstawiciele polskich i zagranicznych organizacji rodzinnych oraz przede wszystkim aktywni w dyskusji sędziowie sądów rodzinnych.

Zarówno Prelegenci jak i zagraniczni Goście byli zachwyceni gościnnością i serdecznością przyjęcia.

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Zagraniczni sędziowie chętnie deklarowali wolę poprowadzenia ponownych wykładów i szkoleń dla Adwokatów Pomorskiej Izby.

Moderatorem wydarzenia była członkini Pomorskiej oraz Wiedeńskiej Izby Adwokackej, dr Agata Wolińska-Umschaden.

Dzięki solidnej pomocy mec. Elżbiety Bansleben, mec. Antoniego Koprowskiego oraz Przewodniczącego Komisji, mec. Dariusza Strzeleckiego Konferencja zakończyła się w ocenie uczestników sukcesem.

Serdecznie zachęcam do zaglądania na stronę PIA oraz do śledzenia jej profilu na FB, bowiem Komisja ds. Współpracy z Zagranicą i Praw Człowieka przygotowuje już na przyszły rok nowe, ciekawe wydarzenia.

Adw. dr Agata Wolińska-Umschaden

58

Słowo od Redakcji Sprawozdanie I Kongres Szkół Odpowiedzialnych Cyfrowo „Zdrowa Szkoła. O potrzebach uczniów i nauczycieli” Przedstawiciele Pomorskiej Izby Adwokackiej zostali zaproszeni, aby poprowadzić w warsztaty w trakcie odbywającego się w dniach 14-15 listopada 2022 r. w Gdyni I Kongresu Szkół Odpowiedzialnych Cyfrowo organizowanego przez Fundację „Dbam o mój zasięg” i miasto Gdynia.

Wydarzenie to było adresowane do środowiska szkolnego, które szczególnie potrzebuje wsparcia merytorycznego prawników.

Tematem warsztatów były realne konsekwencje cyberprzemocy wśród młodzieży. Chcieliśmy skupić się przede wszystkim na przedstawieniu narzędzi prawnych i kierunków skutecznych działań.

Warsztaty prowadziliśmy w konwencji „world cafe”, co umożliwiło nie tylko dzielenie doświadczeń, ale także zachęciło uczestników do wymiany poglądów i pomysłów związanych z przeciwdziałaniem cyberprzemocy. Moimi partnerami w prowadzeniu warsztatów i moderowaniu dyskusji byli dr Agnieszka Tomasik – pedagog specjalny, polonistka i propagatorka edukacji prawnej w szkołach, a także adw.

Jan Suchanek, który od lat zajmuje się tematyką prawa w edukacji.

59

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Słowo od Redakcji

Partnerem wydarzenia była m.in. Fundacja Unaweza związana ze znaną podróżniczką, aktywistką i postacią telewizyjną Martyną Wojciechowską, która została gościem specjalnym wydarzenia. Warto zaznaczyć, że Naczelna Rada Adwokacka od kilku miesięcy aktywnie wspiera Fundację Unaweza, która działa na rzecz wyrównywania szans kobiet i dzieci na całym świecie. Uczestnictwo adwokatów w tym wydarzeniu było wyrazem troski adwokatury o edukację i zdrowie psychiczne dzieci. Podczas pierwszego dnia Kongresu Naczelną Radę Adwokacką reprezentowała Pani Dziekan Justyna Mazur, zaś drugiego dnia adw. Agnieszka Aleksandruk-Dutkiewicz.

Kongres był także niesamowitą okazją do poszerzenia swojej wiedzy w zakresie ogólnie pojętej pracy z młodymi ludźmi zarówno w zakresie komunikacji jak i eliminacji potencjalnych konfliktów. Jednak największą przyjemnością było wysłuchanie wykładu dra Wojciecha Glaca – neurobiologa Uniwersytetu Gdańskiego, którego wielką

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

pasją jest popularyzacja wiedzy o mózgu. Poznaliśmy mózgowe podłoże instynktu stadnego wyzwalającego potrzebę budowania więzi, a także mechanizmy regulacji emocji i funkcji poznawczych.

Brzmi poważnie jednak już sam tytuł wykładu: „Lama, czyli więcej niż jedno zwierzę” zdradzał niezwykły sposób, w jaki Pan doktor tę wiedzę podaje (zachęcam do zapoznania się z kanałem dra Glaca na youtubie – uwaga, wciąga!).

Adw. Dominika Merchel-Hinc

60

Słowo Szpalty od Redakcji pamięci In Memoriam Profesor Tadeusz Maciejewski

Podobno pewne w życiu są tylko śmierć i podatki, ale paradoksem pozostaje fakt, iż to pierwsze nieustannie nas zaskakuje.

16 listopada zmarł mój Teść, Tata. Odszedł od nas nagle. Wygrał wielką walkę o swoje życie z nowotworem, zaskoczyło go serce. Profesor Tadeusz Maciejewski. W Trójmieście, w kręgu mojego Męża, znali go wszyscy, ja wpisywałam go w wiadomą wyszukiwarkę kiedy pierwszy raz przyjeżdżałam do Gdańska. Miałam trochę ponad 20 lat i kończyłam w Łodzi psychologię. Historia prawa była dziedziną równie egzotyczną jak archeologia.

Powszechnie szanowany Pan Profesor był z mojego punktu widzenia niezwykle ujmującym, acz ekscentrycznym potencjalnym teściem. Zasiadanie z nim do stołu było prawdziwie intelektualną rozrywką, nie przepadał za small talkiem i rozmowami o charakterze pogodowo – kurtuazyjnym, uwielbiał konkrety i wypowiedzi niosące za sobą przemyślaną i nieco mądrzejszą treść. Przebywanie sam na sam 61

z Tatą zawsze mogło zakończyć się pytaniem z gatunku Czy wiesz co to jest....? Tutaj padało jakieś wysublimowane słowo bądź wskazanie konkretnej rzeczy. Często wiedziałam, co spotykało się z wyraźnie uzewnętrznioną aprobatą. Często nie, co kończyło się w ogóle nie tajonym zawodem. Tata nie ukrywał, że rodzina powinna do siebie pasować.

Najbardziej zapamiętam jedno z takich pytań, które dotyczyło srebrnego naczynia umiejscowionego na parapecie. Z przerażeniem pomyślałam, że kojarzy mi się tylko z urną. Na szczęście instynkt podpowiadał, że Nie wiem jest zawsze lepsze niż głupie strzelanie na oślep. To był odpowiednio wiekowy cooler do szampana.

Z czasem poznaliśmy się bliżej, nie tylko od strony wzajemnego przepytywania. Nie brakowało między nami kontrowersyjnych spięć, ale czułam ze strony Taty dużo sympatii, z wzajemnością zresztą.

Zawsze szczery, mówił co uważał i czuł. Choć nienagannie elegancki i swobodnie dystyngowany, do Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

służby dyplomatycznej chyba nie zostałby przyjęty.

Jednocześnie był tak inteligentnym i fajnym człowiekiem, że nie można było go nie lubić. W zasadzie był powszechnie lubiany. Najbardziej odczułam to chyba po zakończeniu własnego wesela kiedy zorientowałam się, że przyjaciele i rodzina z mojej strony, którzy niekoniecznie bardzo przejmowali się jego tytułem, a historią i prawem – w ogóle, spontanicznie mówili wiele pozytywnego o moim nowym Tacie. Father – in law notabene. Wzbudzał sympatię tak po prostu, co tutaj w Trójmieście gdzie pozostawał przyodziany we wszystkie tytuły i zasługi było trudniej dostrzegalne.

Znał mnóstwo osób, mógł wejść w wiele układów, robić interesy w ciekawych miejscach Trójmiasta. Nigdy nie chciał, poświęcał się zawsze swojej własnej pracy i wielkiej pasji jaką była historia prawa. Wiele osób kojarzy dom, który wybudował jako spełnienie swoich marzeń, nie wszyscy wiedzą, że rozprawa doktorska (notabene doceniona II nagrodą w XXII Konkursie Państwa i Prawa na najlepsze prace doktorskie w 1981 r.) powstawała na parapecie małego pokoju w tzw. hotelu asystenckim będącym zwykłym akademikiem, który był pierwszym domem rodzinnym dla młodego małżeństwa z dwójką dzieci. Ciężko też wyobrazić sobie dzisiaj, że kilkadziesiąt lat temu teściowa Taty bardzo krytycznie patrzyła na swojego przyszłego zięcia, obawiając się o przyszłość swojej córki. Szybko okazało się, że nie było się czego bać. Tata w wieku 52 lat został jednym z najmłodszych profesorów zwyczajnych Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego.

Był niesamowicie pracowity. Jego publikacje powstawały w większości bladym świtem. Lubił pra-

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

cować kiedy panował jeszcze niczym niezmącony spokój. Nie znam jego rodzinnego domu na tyle, by wiedzieć czy stamtąd wyniósł ten etos. Pochodził z Ostrowa Wielkopolskiego, z majętnej rodziny.

Kiedy jednak ukończył studia w Poznaniu, przyjechał do Trójmiasta i tutaj rozpoczął wszystko od początku. Szybko pokonywał kolejne etapy, ale nie bał się też innych wyzwań. W okresie kiedy jego młoda małżonka była bardziej zaangażowana zawodowo, to on z dwójką dzieci wystawał w kolejkach do sklepu. Chociaż ojciec z potomstwem w godzinach pracy dziś jest czymś naturalnym, wtedy był takim zjawiskiem, że przepuszczano go przodem. Wszyscy mieli przeświadczenie, że jest samotnym ojcem z dwójką dzieci.

Kochał podróże, zwiedził poza Antarktydą wszystkie kontynenty. Przez covid o dwa lata przesunęła się jego zaplanowana podróż do RPA z synem. Ostatecznie miała odbyć się w lutym 2023 r.

Wydaje się jakby nie mógł się doczekać i wyruszył trochę wcześniej sam. Chcemy pojechać i sprawdzić.

Do zobaczenia Tato.

Adw. Dagna Maciejewska

62

Prawo Słowowod literaturze Redakcji „Obcy” Alberta Camusa Tak, to była godzina, o której kiedyś, bardzo dawno temu, czułem się szczęśliwy. Czekał mnie wówczas sen, lekki i bez marzeń. A przecież coś się zmieniło, skoro z nastaniem jutrzejszego dnia odnajdę moją celę. Jak gdyby znajome szlaki wyznaczone na letnim niebie mogły równie łatwo prowadzić do więzienia, jak do niewinnych snów.

(A. Camus, Obcy, tłum. M. Zenowicz-Brandys, Kraków 2003)

Źródło: Unsplash / Sasha Freemind

Refleksja francuskiego pisarza Alberta Camusa na temat ludzkiego życia i towarzyszącego mu doświadczenia absurdu pojawia się m.in. w powieści „Obcy”, wydanej po raz pierwszy w 1942 r. Głównym bohaterem utworu, tytułowym „obcym”, jest Meursault – młody, skromny algierski urzędnik, który doświadcza na co dzień poczucia biernej, jałowej egzystencji, nie mając żadnych wyższych celów i aspiracji. Jego zachowanie przypomina postawę widza oglądającego kolejne kadry filmowe, bez chęci lub możliwości ingerencji w treść przygotowanego scenariusza. Po pogrzebie matki Meursault zachowuje się niekonwencjonalnie, nie przeżywa tradycyjnej żałoby po śmierci osoby bliskiej, wprost przeciwnie – od razu otwiera się na nowe znajomości, nawiązuje romans z kobietą, idzie z nią do kina, zaprzyjaźnia się z sąsiadem. Punktem zwrotnym w dotychczasowym życiu Meursaulta jest jednak udział w bójce z nieznajomymi Arabami, a następnie zastrzelenie jednego z nich przez głównego bohatera, co w rezultacie prowadzi do jego aresztowania, osądzenia i skazania na karę śmierci.

Na szczególną uwagę w powieści Camusa zasługuje koncepcja prawa jako narzędzia dominacji, przymusu i wykluczenia oraz związany z tym dyskurs publiczny. W przypadku przekroczenia ustalonych norm jednostka musi ponieść karę, ponieważ swoim

63

zachowaniem pokazuje, iż nie jest dostosowana do większości społeczeństwa. W tradycyjnym rozumieniu prawo jest przejawem woli ustawodawcy, wyrażonej w odpowiedniej formie i procedurze, opartej na określonym, spójnym systemie wartości, przy czym przestrzeganie ustanowionych reguł jest dodatkowo zabezpieczone przymusem państwowym.

W przedstawionej perspektywie, zwłaszcza prawo karne spełnia istotną funkcję, kształtując społeczne przekonanie, że przestępstwo jest złem, a sprawca powinien zostać pociągnięty do odpowiedzialności.

Camus przedstawia na kartach „Obcego” osobę, która nie przystaje do pozostałych członków społeczeństwa, wyłamuje się z przyjętego powszechnie schematu, ponieważ nie chce podporządkować się uniwersalnemu systemowi wartości, reprezentowanemu przez prawo, a utrwalonemu w ramach aktualnego dyskursu. Krytyka prawa wyrażona przez Camusa prowadzi w rezultacie do „odczarowania” społecznych norm, na których jest oparty współczesny system prawny. Okazuje się bowiem, że prawo jest tak naprawdę ściśle powiązane z różnymi formami władzy, zmierzającej do coraz większej kontroli różnych obszarów ludzkiego życia, przy pomocy wyrafinowanych technik dyscyplinowania jednostek. Podobnie jak w dawnych czasach, w których dominowała idea tożsamości grupowej, zaś kara banicji była dla sprawcy jednoznaczna ze śmiercią, tak i obecnie prawo może być narzędziem stygmatyzacji i społecznego wykluczenia przestępcy, skutecznie izolując go – fizycznie i mentalnie – od reszty grupy.

Proces karny Meursaulta dotyczy w istocie osądu moralnego dotychczasowego życia oskarżonego i naruszenia przez niego powszechnie przyjętych wartości, nie zaś bezpośrednio popełnionej zbrodni.

Odmowa internalizacji norm społecznych wymaganych przez prawo wymaga w konsekwencji albo reedukacji skazanego, albo jego bezwzględnej izolacji od reszty społeczeństwa. Teza ta dobrze koresponduje z myślą Arystotelesa na temat społecznej natury człowieka – taki zaś, który z natury, a nie przez przypadek żyje poza państwem, jest albo nędznikiem, albo nadludzką istotą (Arystoteles, Polityka, tłum. L. Piotrowicz, Warszawa 2001). W trakcie trwania procesu zarówno obrońca Meursaulta, jak i prokurator, posługują się zręczną retoryką prawniczą w celu przekonania sądu do własnych racji, jednak oskarżony jest świadomy tego, że żadne słoGdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Słowo od Redakcji wa nie pozwalają wyjaśnić jego wewnętrznych przeżyć, uczuć i motywacji. Okolicznością obciążającą jest brak poczucia winy, np. oskarżony nie płakał po śmierci swej matki i niedługo po pogrzebie poszedł do kina. W swojej mowie końcowej prokurator oświadcza, że oskarżony nie ma miejsca w społeczeństwie, którego podstawowych praw nie uznaje oraz nie może liczyć na miłosierdzie, ponieważ nie są mu znane najbardziej elementarne odruchy ludzkiego serca. Z wystąpieniem prokuratora kontrastuje głos obrońcy, który z kolei przedstawia osobę oskarżonego w samych superlatywach, opisując go jako szlachetnego człowieka, sumiennego pracownika i wzorowego syna.

Charakteryzując system prawa Camus podważa jego powszechnie przyjęty sposób rozumienia, w tym dążenie do obiektywizacji i uniwersalizacji rzeczywistości społecznej. Jego zdaniem prawo jako takie jest konstruktem społecznym, służącym do normalizacji i egzekwowania zachowań jednostek.

Ustawodawca posługuje się prawem stanowionym do kształtowania określonych postaw, jednocześnie redukując ludzką egzystencję do celów czysto utylitarnych (np. homo oeconomicus – racjonalny konsument, homo laborans – efektywny pracownik). Przepisy prawne pozwalają stworzyć generalny i abstrakcyjny obraz idealnego człowieka, co jednak wyklucza przyjęcie perspektywy jednostki ludzkiej jako konkretnej osoby. Sprawiedliwość wymierzana w imieniu państwa przez sądy maskuje prawdę, iż przymus i siła są podstawowymi narzędziami funkcjonowania każdej organizacji państwowej. Wymierzenie kary śmierci Meursaultowi jest w istocie zbrodnią nakazaną przez prawo, zmierzającym do osiągnięcia pewnych, założonych z góry abstrakcyjnych celów, takich jak wyrównanie szkody wyrządzonej przestępstwem, przywrócenie społecznego poczucia sprawiedliwości czy kształtowanie świadomości prawnej społeczeństwa. Uznanie sprawcy za zbrodniarza powoduje, że zostaje on wyłączony poza nawias społeczeństwa, stając się kimś obcym – człowiekiem bez własnej tożsamości.

Francuski pisarz nawiązując do prawa naturalnego, podkreśla, że nie jest ono arbitralnie ustanowione przez społeczeństwo, lecz pozostaje ściśle wpisane w ludzką egzystencję, zgodnie z jej wewnętrzną dynamiką. Odejście od tradycyjnego porządku prawno-politycznego, opartego dawniej na prawie naturalnym i próba zbudowania – od czasów

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Oświecenia – ustroju państwowego na przesłankach racjonalnych doprowadziło, zdaniem Camusa, do wzmocnienia władzy państwa nad jednostką i podporządkowania jej woli ogółu, co stanowiło antycypację XX-wiecznych totalitaryzmów. Współczesny ustawodawca posiada w pewnym sensie boskie atrybuty, gdyż stanowione przezeń prawa są uniwersalne, racjonalne, powszechnie obowiązujące, zaś każdy obywatel jest zobowiązany do uzgodnienia swej woli z wolą ogółu, reprezentowanej przez prawodawcę.

Camus upatruje tutaj kryzysu, jaki ma obecnie miejsce w świecie Zachodu, wraz z pogłębiającym się nihilizmem w wielu obszarach życia społecznego.

Abstrakcyjnie pojmowane idee sprawiedliwości społecznej i państwa prawa służą w coraz większym stopniu interesom samych rządzących, mimo że w oficjalnym dyskursie odwołują się oni nadal do aksjologii wspólnego dobra wszystkich obywateli.

Losy głównego bohatera odczytywane na płaszczyźnie egzystencjalnej ukazują doświadczenie absurdu świata, w którym na co dzień musi on funkcjonować. Człowiek jest skazany na wolność, jednak właśnie poprzez dokonywane wybory może nadawać sens swemu życia albo rezygnując z tego, pogrążyć się w otchłani nihilizmu. Bunt wobec cierpienia i niesprawiedliwości świata staje się paradoksalnie środkiem do afirmacji ludzkiej egzystencji, we wszystkich jej przejawach. W celi śmierci, Meursault wypowiada znamienne słowa: Ja również czułem się gotów przeżyć wszystko od nowa. Jak gdyby ten wybuch wielkiej wściekłości oczyścił mnie ze zła, odebrał mi nadzieję; wobec tej nocy pełnej znaków i gwiazd po raz pierwszy pozwoliłem się ogarnąć tkliwej nieczułości świata. Czując, że tak jest do mnie podobny, tak braterski, pojąłem, że byłem szczęśliwy, że jestem nim nadal.

Adw. dr Karol Gregorczuk

64

Marek wśród obrazów ROZEJM WIGILIJNY Chyba zrozumieliśmy to dopiero w czasie pandemii. Wcześniej zastanawialiśmy się, jak dobrze byłoby pracować z domu, prowadząc kancelarie zdalnie, czy też uczestniczyć w rozprawach siedząc w domku nad jeziorem. I gdy to nastąpiło, już po kilku tygodniach, może po miesiącu, mieliśmy dosyć. Brakowało nam bezpośrednich rozmów, odczytywania treści spojrzeń, zbyt głośnego śmiechu, uścisku dłoni, zapachów – czasem zbyt intensywnych – perfum rozmówcy.

Spotkania przez komunikatory zaczęły nam się wydawać jałowe. Łapaliśmy się na tym, że zbyt często nie potrafiliśmy zrozumieć intencji, nastrojów czy też sensu tego, co ktoś nam chce przekazać. Łatwo było nam to zrzucić na powikłania po covidzie (ale rzecz w tym, że od razu uzmysławialiśmy sobie, że przecież ostatni wynik testu robionego przedwczoraj był ujemny…).

Rozmowy – tak jak ekrany naszych komputerów – były po prostu płaskie.

Potrzebowaliśmy spotkania, potrzebowaliśmy siebie wzajemnie.

To normalne – zrozumienie rodzi się w bezpośrednim kontakcie. Gdy staniemy naprzeciw siebie, spojrzymy w oczy i zaczniemy rozmawiać. Tam, gdzie jest rozmowa znika nienawiść, rodzi się ciekawość. Nawet jeżeli spotkanie zaczyna się od krzyku, to ile można krzyczeć, aby się nie zmęczyć albo też zanudzić?

Gdy człowiek spotka człowieka, zawsze znajdzie sposób, aby zasypać nawet najgłębszy dzielący ich rów.

Dzisiaj będzie trochę inaczej. Nie, nie mylisz się, to nie obraz jakiegoś mało znanego impresjonisty.

Bardzo szybko po wynalezieniu fotografii zaczęto zastanawiać się, czy może być ona sztuką – wszak mechanicznie odwzorowuje jedynie rzeczywistość.

Czy za jej pomocą można oddać uczucia? Czy jest możliwe poprzez zdjęcie przekazać idee? Czy zatrzymany obraz może nas poruszyć i wewnętrznie przemienić? Bardzo szybko znaleziono odpowiedzi. Dlatego chcę Ci pokazać to zdjęcie, zobacz: Linia frontu w grudniu 1914. Pierwsza Wigilia Wielkiej Wojny.

Samotny żołnierz w polowym mundurze, stojąc w błocie unosi niewielką choinkę. Na niewyraźnej fotografii drzewko wydaje się być powyginane, zranione tak jak zryta okopami ziemia.

65

Fotografia uchwyciła jeden z epizodów tak zwanego rozejmu wigilijnego, kiedy to niemieccy i brytyjscy żołnierze spontanicznie, wbrew rozkazom dowódców wyszli z okopów, by wymienić się podarunkami, grać w piłkę, wspólnie śpiewać kolędy.

Takich zdarzeń na linii frontu niedaleko Ypres było kilkaset. Po kilku dniach żołnierze, który zdążyli się już nawzajem nauczyć, jak mówi się „choinka” po niemiecku i „narzeczona” po angielsku wrócili na swoje pozycje. I nie potrafili już walczyć. Wspólne kopanie piłki, kawa wypita z jednego kubka, zdjęcia dzieci tak do siebie podobnych pozwoliły we wrogu – dostrzec siebie.

Po obu stronach frontu dowództwo musiało dokonać rotacji oddziałów. Naprzeciw siebie postawić ludzi, którzy nic o sobie nie wiedzieli. Wojna mogła toczyć się dalej.

Przed nami Boże Narodzenie, czas nowego początku, czas, gdy wszystko dopiero się zaczyna.

Spotykajmy się, rozmawiajmy – jak najczęściej.

Dziękuję Wam za kolejny rok wędrówek wśród obrazów i filozofii!

Adw. Marek Karczmarzyk

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

Ślepym okiem Temidy

Rys. Arkadiusz Krupa, Sędzia Sądu Rejonowego w Łobzie

Gdański Kwartalnik Adwokacki nr 62/2022

66

Adwokat przy d a j e s i ę w ży c i u j es t s z t a n d a ro w y m p ro j e k t e m e d u ka c y j n y m Po m o r s k ie j I zb y A d wokacki e j fun kc j o nuj ą c y m ni epr z er w a n i e o d 2 0 1 4 ro ku . Ce l e m p o d e j m o w a n y c h w j ego ra m a c h i n i cj aty w j es t u p ows ze c h n i e n i e s z e ro ko po jęt e j e du ka c ji pra w n e j w ś ró d dz i eci i m ło d z ieży, p od n i e s i e n i e świ ad om o ś c i pra w n e j s e n i o ró w , j a k ró w n i e ż w z m o c n i e nie roli A d wo katury w dz i edz i ni e na uki , eduka c j i i p ro m o c j i ku l t u r y p ra w n e j s p o łe c z e ńs t w a , w t ym w ła śnie po prze z zaang ażo w a ni e w pro c es ks z t a ł c e n i a o ra z w s p ó ł p ra c ę z p o w s z e c h n y m s y s t e m e m e d uka c ji.

Se rde c zn i e z ap rasz am y Adwo katów i Apli kan t ó w

c hę t n y c h d o p rz epro wa dz enia z a jęć d la s e n i o ró w o raz uc z nió w sz kó ł po dsta wow ych i po n a d p od s t aw o wyc h na terenie Tró jmias t a i o ko l i c w ro ku sz ko lnym 2 0 2 2 /2 0 2 3 !

Za przeprowadzone zaję cia Adwokac i otrzymują punkty szkoleniowe, k t ó re są zo b owiązani uzyskać w ramac h obowiązku doskonalenia zawod owego.

Za p ra s zamy do wspó ł pracy !

A dw. Ma ł go rz ata G łó dko wska

Pr z e w o d n i cz ą c a Kom i sj i Edu kac j i Praw n e j p r z y O k rę go w e j Radz i e A d w okac ki e j w G dańsku

E-m ai l : m .gl odkowska @ g ma il.c om Tel . kom. 883- 513- 924 Wi ęcej infor macji o programie znajdz iec ie Pa ństw o n a stron ie in ter n etow ej Pom or s k i e j I z b y Adwo kackie j w zakła d ce , , A d w okat p r zyd a je się w ż yc iu ”