Comeback 3 2022

Tijdschrift voor gedetineerden in het buitenland

SCHAKEN K AN JE HELPEN

N U M M E R 3 • 2022

OVERLEVEN IN EEN GEVAARLIJK LAND Dennis Schutijser bezoekt gedetineerden in Ecuador

WAAR OF NIET WAAR? In de gevangenis zingen vaak de mooiste verhalen rond

GEWELD IN DE GEVANGENIS HOE OVERLEEF JE HET?

PUZZEL

O L N R E D D O M T L E G E N

N C A D O N K E R R N U J I N

S M E A D I D S O E U K Z K E

T N N A K E U T T R N E G E R

U A E R A N P H S A E D L L M

I L R R D N C R B G M E E K R

M E E O O U F N E M O P I N E

I E D O R P E R A S B O P E B

G G A V D F S W O T S I M O O

I A L R L D Z I U N U I L P T

I R B E W A A I E N T U E M K

U N U T V U N H S D O O R O O

B I I N E E A U L P A R A P E

I P E I R G N D N I U R B E N

E S N W W K I L T E A S T E R

© www.puzzelpro.nl

2 6

1 5 8 5

9 8 9 7 3 1 8 2

4

2 6 4 1 3

8

3 9 4 9 6 2 8 6 9 3 1 2

6 4 6

5 9 7 5 4 5

8 1 9

8 7

2

5

5 3 4 7 1

5 7 5

4 9 9 8 3

2 4 8

2 3

8

1 6 2

7 7

CO M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 22

5 4

8 5 7

8 7 3 1 3 5 5 9 1 3 2

1 3 2 6 1 7 9 6 7 8 3 1 5 3 9 8 8 7 9 2 6 9 3 5 5 6 1 8

WOORDZOEKER Bij de woordzoeker zitten de woorden horizontaal, verticaal en diagonaal in alle richtingen in de puzzel verstopt.

Zoek ze op en streep ze af. De overblijvende letters vormen achter elkaar gelezen de oplossing (zie pagina 21).

ASTER BLADEREN BOMEN BRUIN BUIEN BUIIG DAHLIA DAUW DEPRESSIE DONKER EGEL EIKEL ELFENBANKJE GEEL GRIEP GUUR KAAL K I LT E KLEUR KNUS MIST MODDER N AT U U R NEVEL OCEAANFRONT OKTOBER ONSTUIMIG OOGST PA R A P LU POMPOEN REGEN ROOD SPINRAG SPOREN S TA M P P O T STORM TUIN VRUCHTEN WAAIEN WEB WINTERVOORRAAD ZWAM

SUDOKU Een sudoku is een puzzel van negen bij negen vakjes waarin een aantal reeds ingevulde getallen staan. Vul de overige vakjes in, zodat in elke horizontale lijn en in elke verticale kolom de cijfers 1 tot en met 9 een keer voorkomen. Verder is de puzzel weer ingedeeld in negen blokjes van drie bij drie, die elk ook weer eenmaal de cijfers 1 tot en met 9 moeten bevatten.

INHOUD

REDACTIONEEL In dit nummer staat ‘overleven’ in de meest brede zin van het woord centraal. Het bevat onder meer een interview met ex-gedetineerde Peter die vertelt hoe hij kon overleven in een gevangenis in Paraguay. Het goede doen in situaties waarin frustratie en boosheid het soms van je kunnen overnemen is ook een vorm van overleven. Nienke van Dijk schreef daar een mooi artikel over.

Maar bij overleven hoort ook hoop op een snelle terugkeer naar Nederland. Het is dan belangrijk om goede informatie daarover te ontvangen. Ook zijn tips voor wat je zelf kunt doen om die terugkeer te bespoedigen belangrijk om te kunnen overleven. Wij begrijpen dat het vinden van de juiste informatie in het land waar jullie zitten soms moeilijk is.

Om daarbij te helpen staat er in elke Comeback een juridisch artikel waarin wij jullie proberen mee te nemen in het doolhof van de regels die gaan over de WOTS en de WETS procedures. Deze keer gaat het over de verblijfsrechtelijke gevolgen van een strafrechtelijke veroordeling. Tot slot zit er bij dit nummer van de Comeback een toepasselijk cadeau: een schaakbord. Als advocaat zie ik een juridische procedure ook vaak als een schaakspel. Elke stap moet strategisch juist zijn en op het goede moment worden gezet. Zo ook in jullie procedures! Weet je niet goed welke stappen in jouw procedures moet worden gezet of weet je niet wat een strategische vervolgstap is? Wij zijn er altijd om jullie te helpen waar mogelijk. Houd vol!

NIEUWS BINNENLAND HOE SCHAKEN JE KAN HELPEN GEWELD IN DE GEVANGENIS

04 07 08

GELOOF

12

INTERVIEW JOHAN BAC

14

NIEUWS BUITENLAND INTERVIEW DENNIS SCHUTIJSER

16 20

SPORT WAAR OF NIET WAAR?

20 22

JURIDISCH ARTIKEL

24

COLUMN SANDRA BRIEVEN ACHTEROP

27 28 32

Hoe overleef je het?

Het goede kiezen

Baas van Reclassering Nederland

Geestelijk verzorger in Ecuador

Lekker thuis met een enkelband en andere mooie verhalen

Verblijfsrechtelijke gevolgen veroordeling buitenland

Aimée Timorason STICHTING LAWYERS ACROSS BORDERS

COLOFON

Comeback is een uitgave van Stichting Epafras, Reclassering Nederland, Dutch&Detained en Lawyers Across Borders en wordt gratis verspreid onder Nederlandse gedetineerden in het buitenland. Hoofdredactie Nienke van Dijk / Epafras Redactie Marjolein van Rotterdam Artdirectie Nienke Katgerman / Gront Medewerkers Sander Bouten / Global Village Media, Jarmila Thodé / Epafras, Melinda Lewis en Klasinet Lageman / Reclassering Nederland Bureau Buitenland, Sofie Bollen & Veerle Goudswaard / Dutch&Detained en Aimée Timorason & Robert Malewicz / Lawyers Across Borders Bladmanagement Arjen Duijts / Global Village Media Strip Jesse van Muylwijck Puzzel Puzzelpro.nl Redactieadres Morssingel 5-7, 2312 AZ Leiden Email info@epafras.nl Telefoon +31 (0)71 – 204 84 07 Mobiel +31 (0)6 - 255 90 281 (voor gedetineerden, familie en naasten) Website www.epafras.nl Stichting Epafras heeft tot doel geestelijke verzorging te bieden aan Nederlanders in buitenlandse strafinrichtingen.

Epafras richt zich in deze geestelijke verzorging op iedereen die te kennen geeft daar behoefte aan te hebben.

C O M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 2 2

3

NIEUWS BINNENLAND

ANP

OPVANG ASIELZOEKERS LOOPT SPAAK In Ter Apel, het asielzoekerscentrum (azc) in het noorden van het land waar asielzoekers zich moeten laten registreren, zit het deze zomer overvol. Zo vol dat er niet voor iedereen een bed is en mensen op stoelen of buiten moeten slapen. In een azc mogen asielzoekers blijven tot over hun asielaanvraag is beslist. Vanuit Ter Apel worden mensen naar andere azc’s doorgeleid. Nederland heeft in totaal 51 asielzoekerscentra, met gemiddeld 500 tot 600 plaatsen. Dat zijn er nu niet genoeg meer. De reden is vooral een gebrek aan doorstroming, schrijft de Volkskrant. In de azc’s zitten ruim 15 duizend statushouders (voormalige asielzoekers die nu erkend vluchteling zijn en een verblijfsvergunning hebben gekregen) die niet kunnen doorstromen naar een huis vanwege het tekort op de woningmarkt. Ook de oorlog in Oekraïne speelt een rol. Nederland vangt zo’n 70 duizend ontheemden uit Oekraïne op. Veel van hen worden ondergebracht in accommodaties die geschikt zijn voor tijdelijke asielopvang (bungalowparken, recreatiewoningen, hotels). Deze Oekraïners hebben een andere juridische status: ze zijn per definitie vluchteling, omdat ze huis en haard verlieten vanwege de door Rusland begonnen oorlog. Staatssecretaris van Asiel en Migratie Eric van der Burg is daarom begonnen leegstaande gebouwen zoals oude hotels in te zetten als opvanglocatie. Dat gaat niet altijd zonder slag of stoot. In Albergen (Twente) waren veel mensen erg boos toen een hotel in het dorp opgekocht bleek te zijn om er een asielzoekerscentrum van te maken.

EXCUSES SREBRENICA

De Nederlandse regering maakt op 11 juli jl. tijdens de 27ste herdenking van genocide, haar ‘diepste excuses’ aan nabestaanden van de massamoord in Srebrenica in 1995. Op 11 juli, bij de 27ste herdenking van de genocide, zegt minister Ollongren van Defensie dat. Ze is dan op de begraafplaats in Potocari in Bosnië en Herzegovina. 'We kunnen het leed niet van u wegnemen', zegt de minister in een uitzending van de NOS. 'Maar wat we wel kunnen doen is de geschiedenis recht in de ogen kijken.' ‘Srebrenica' geldt als de grootste oorlogsmisdaad in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog, schrijft NOS.nl. De Nederlandse eenheid Dutchbat III was daar om moslimvluchtelingen te beschermen, als onderdeel van een VN-vredesmissie. In juli 1995 vermoordden de Bosnisch-Servische troepen zo'n 8.000 moslimmannen en -jongens. De slachtoffers kwamen terecht in massagraven.

4

CO M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 22

PRIJZEN STIJGEN, VERTROUWEN DAALT Krijgen we het nog warm gestookt deze winter, vragen sommige Nederlanders zich midden in de snikhete zomer al angstig af. Alles wordt duurder: energie, benzine en levensmiddelen. De gasrekening lijkt zelfs te zijn ontploft. De oorzaak van de economische neergang heeft te maken met de grote crises van deze tijd: de coronacrisis en de oorlog in Oekraïne. Er zijn grondstofen personeelstekorten door het snelle, economische herstel na de pandemie, de oorlog in Oekraïne doet de rest. Poetin gebruikt het Russische gas als wapen.

De verwachting is dat de koopkracht voor huishoudens dit jaar met 7 procent zal dalen en de inflatie met een kleine 10 procent zal stijgen, schrijft PZC eind augustus. Als gevolg hiervan zal de armoede verder toenemen. Volgens het Centraal Planbureau (CPB) stijgt het aantal mensen onder de armoedegrens dit jaar tot ruim 1,1 miljoen mensen, onder wie 300.000 kinderen.

Om de boel niet in een complete neerwaartse spiraal te laten geraken, heeft het kabinet wat maatregelen getroffen. Er is eind augustus al 6,8 miljard euro uitgetrokken om de eerste klappen voor mensen op te vangen, berekende het AD. De energiebelasting is verlaagd met 400 euro, de btw op energie en de accijns op benzine en diesel gingen omlaag en bijna een miljoen huishoudens met de allerlaagste inkomens krijgen via hun gemeente een extra toeslag van 1.300 euro om de energierekening te betalen.

De grote vraag is wat er nog meer moet gebeuren. Want intussen daalt ook het vertrouwen, dat eind augustus op een dieptepunt is beland, schrijft Trouw. Dat de terrassen de hele zomer toch nog vol zitten komt volgens economen door de coronatijd. Er is geld gespaard en er is een inhaalvraag.

Maar straks, als de hogere energierekeningen komen, gaat het grote uitgeven (6 euro voor 2 koffie is normaal) op de terrassen er vanzelf weer af, denken de economen.

NIEUWS BINNENLAND

POSTNL GAAT NU VOOR VAST

ANP

Waar het bedrijf in het verleden zo veel mogelijk tijdelijke contracten aanbood, biedt het nu alle bezorgers een vast contract aan.

Daarmee wil PostNL het tekort aan bezorgers verkleinen. Vakbond FNV is blij met de stap maar ziet de verandering vooral als een charmeoffensief, schrijft De Gelderlander. De bond stelt dat alleen een vaste aanstelling niet genoeg is. Om mensen vast te houden moet ook het salaris voldoende zijn.

WEGENS PERSONEELSTEKORT GEEN TREIN

TIEN KILO PROCESSTUKKEN: NEE BEDANKT Een Haarlemse kantonrechter pikte het niet meer: hij gaf de zes kilo processtukken terug aan de verdediging. ‘Dit kan zo niet’, zei hij volgens NRC. De advocaat mocht binnen vier weken opnieuw de ‘feiten, grondslag en onderbouwing’ van haar vordering inleveren bij de rechtbank. In maximaal tien velletjes, ‘helder en beknopt’. De zaak ging over vochtproblemen in een appartement. Tweeduizend pagina’s, schatte de kantonrechter het procesdossier. De rechter van dienst: John Reid, bekend van tv als ‘Rijdende Rechter’ en co-auteur van de strip Fokke en Sukke.

Sorry. Uw trein rijdt niet, sorry, uw restaurant of café is vandaag extra gesloten, en sorry sorry, uw kinderen mogen vandaag niet naar school. In talloze sectoren dwingt een personeelstekort tot impopulaire en drastische maatregelen. Dat leidt tot stress en spanningen, en soms zelfs tot geweld. Op Schiphol bijvoorbeeld zorgt een groot gebrek aan beveiligers en bagagepersoneel ervoor dat de rijen eindeloos zijn. Onder reizigers loopt de irritatie daarover zo hoog op dat er vechtpartijen uitbreken, schrijft de Volkskrant. Ook in sommige gevangenissen leidt het tekort aan personeel tot geweld. Kan het tekort worden aangevuld? Op het eerste gezicht zou je zeggen van wel. Nederland heeft bijvoorbeeld veel parttimers – bijna de helft van de beroepsbevolking. Een half miljoen van hen zouden wel meer uren willen werken, stelt het CBS. Maar dan moet dat wel kunnen op uren die hun uitkomen. Dat is niet 1-2-3 geregeld. En, zeggen economen in het AD, het is ook nog zo dat fulltime werken financieel niet veel aantrekkelijker is dan drie of vier dagen werken. Het is aan de politiek om hier iets aan te doen, vindt één van hen. Door middel van een voltijdsbonus bijvoorbeeld.

ANP

TORNADO IN ZIERIKZEE Senioren op driehoog zien boompjes en een trampoline voor hun ramen voorbijkomen. Een straat verderop vliegen daken door de lucht. Op 27 juni trekt een windhoos een spoor van vernieling door Zierikzee. Een diep grommend geraas is in het hele centrum te horen. Er valt een dode en negen mensen raken gewond. De schade aan gebouwen is groot, ongeveer 150 huizen zijn beschadigd, waarvan tussen de 5 en 10 zodanig dat ze onbewoonbaar worden, meldt Weeronline. Tot op Arabische nieuwssites aan toe wordt melding gemaakt van de tornado. Het was dan ook al even geleden (1992) dat er een in Nederland was voorgekomen.

C O M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 2 2

5

NIEUWS BINNENLAND

ANP

WEG UIT DE RANDSTAD Wonen in Amsterdam, Rotterdam of Den Haag? Een woning vinden in een van de grote steden blijkt voor steeds meer Nederlanders ondoenlijk. Per saldo vertrekken daarom meer mensen uit de Randstad dan er naartoe komen, blijkt uit cijfers van het CBS. In 2021 verlieten 75.000 mensen de Randstad, 5.000 meer dan het jaar ervoor. Tegelijkertijd trokken er minder mensen naar de 102 gemeenten in Midden- en West-Nederland. Het verhuissaldo van de Randstad wordt daarmee steeds negatiever.

In 2016 was het aantal vertrekkers en nieuwkomers nog ongeveer gelijk. Een van de mogelijke oorzaken is de stijgende huizenprijs.

Nederland is na de VS de grootste exporteur van landbouwproducten ter wereld, en dat terwijl Nederland een klein land is. Dat wringt steeds vaker. Onder andere waar natuur en landbouw in elkaars achtertuin liggen – en dat is vaak zo in Nederland. In juni komt minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof), daarom met een voorstel: er moet veel minder vee komen (via poep laat vee methaan, een stikstofverbinding, de lucht in) anders verstikt de natuur en kan Nederland zich niet aan Europese afspraken houden. Onder meer stelt ze dat de stikstofuitstoot met 70 procent moet worden teruggedrongen in 131 gebieden die bij kwetsbare natuur in de buurt liggen. Dat betekent dat niet alle boeren kunnen doorgaan met hun bedrijf, concludeert de NOS. Als een kaart van Nederland met hierop ingetekend een voorstel voor de bedrijven die moeten verdwijnen in de openbaarheid komt, zijn de boeren woedend. Al snel heerst het beeld dat álle boeren weg moeten. Op sociale media schrijven ze dingen als ‘Laat Den Haag maar branden’, ‘Als je een gewapende burgeroorlog wilt, kun je hem krijgen’. Actiegroepen als Farmers Defence Force en Voll Gass gaan er vol in. De laatste gaat met trekkers naar de woning van Van der Wal. Farmers Defence Force dreigt de voedselvoorziening plat te leggen. De acties lopen uit de hand. Snelwegen worden geblokkeerd met trekkers – waar zij helemaal niet mogen rijden. De boze boeren gooien afval, strobalen en asbest op de weg. Soms gaat de fik in de strobalen.

De steun voor de boeren neemt door de acties af, maar wie de boeren nu blijft steunen, steunt hen juist feller. Op viaducten waar de protesterende boeren onderdoor rijden, staan mensen te demonstreren en te schreeuwen tegen ‘dictatoriale’ agenten, op de Dam protesteren mensen tegen stikstof, de media en ‘het coronagebeuren’. Overal in het land – ook waar geen boerderij te bekennen is – hangen mensen omgekeerde Nederlandse vlaggen en boerenzakdoeken op, die symbool staan voor steun aan de boeren. De protesten krijgen in de hete zomer ook internationaal weerklank. In de VS scharen conservatieven zich achter de Nederlandse boeren en doet ook ex-president Trump een duit in het zakje. Tijdens een toespraak voor conservatieve jongeren stelt hij dat Nederlandse boeren ‘dapper vechten tegen de klimaattirannie van hun overheid’. ‘Ze willen je vee afpakken!’, zegt hij volgens de Volkskrant. ‘En jij bent daarna aan de beurt.’

Half augustus meldt de politie op NOS.nl dat ruim honderd personen zijn aangehouden. Het gaat om overtredingen en misdrijven zoals snelwegblokkades, brandstichtingen en afvaldumpingen. In dezelfde week vindt de regering het tijd om een stap te doen. Premier Rutte gaat praten met de boeren. Hij wil ze om de tafel krijgen met bemiddelaar Johan Remkes. Of dat gaat lukken is dan nog de vraag.

6

CO M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 22

ANP

BOERENPROTEST HOUDT HELE ZOMER AAN Frank Masmeijer

GRATIE OUDPRESENTATOR In 2019 wordt Frank Masmeijer in België veroordeeld tot negen jaar cel in een grote cocaïnezaak. Masmeijer is een bekende Nederlander en ook Belg: in de jaren negentig presenteerde hij voor de NCRVprogramma’s als de Helemaal alleen in je eentje show en de Holidayshow. In 1997 begon hij aan het opbouwen van een horecaimperium in België. Het eerste deel van zijn straf zit hij uit in België. Afgelopen december wordt hij dankzij de WETS (de wet die strafoverdracht binnen Europa regelt) naar Nieuwegein overgebracht. Deze zomer, een half jaar later, krijgt hij gratie. De laatste 1,5 jaar van zijn celstraf hoeft Masmeijer niet uit te zitten. Over de reden voor de gratie is niets medegedeeld. De gratie roept dan ook veel vragen op, en soms ook woede.

Waarom juist hij? Wat ermee te maken zou kunnen hebben is het verschil in straf dat soms ontstaat bij de WETS. Omdat Nederland andere regels kent met betrekking tot voorwaardelijke invrijheidstelling dan België, kan de straf hier netto zwaarder uitpakken. Dit leidt al tot Kort Geding procedures. Een gratie omzeilt die.

AC H T E R G R O N D

HOE SCHAKEN JE KAN HELPEN TIJDENS JE DETENTIE

‘ SCHAKEN MAAKTE ME ONAFHANKELIJK’ schaaktoernooi georganiseerd. Het toernooi was een succes en vergrootte de populariteit van het spel enorm.'

In de gevangenis wordt veel geschaakt. ‘Het spel helpt je even te ontsnappen aan de dagelijkse ellende’, vertelt ex-gedetineerde René, die leerde schaken in Sarita Colonia, de beruchte Peruaanse gevangenis.

E

r zijn ongelooflijk veel boeken, films en andere kunstwerken geïnspireerd op het schaken. In Het Zevende Zegel, een beroemde Zweedse film, speelt een middeleeuwse ridder een potje schaak met de duivel. De pest waart rond, en de ridder gaat sowieso dood, maar door het schaken krijgt hij uitstel én ontdekt hij antwoorden op de levensvragen waar hij mee worstelt, hoewel niet op allemaal.

Ook in het echte leven kan schaken je helpen. Ex-gedetineerde René ondervond dat aan den lijve. 'Ik heb schaken geleerd in Sarita Colonia, in Peru', vertelt hij. 'We schaakten op de grond of in de patio op een stoel. Ik had het geluk dat ik van een medegevangene een schaakbord kon kopen en zodoende elke dag kon schaken.'

Het spel was meer dan een spel. Schaken hielp René los te komen van de

krankzinnigheid om hem heen, en leerde hem belangrijke dingen. 'Focussen bijvoorbeeld. Dankzij het schaken bouwde ik mijn concentratievermogen weer op. Ik leerde dat je in je hoofd kunt schakelen. Dat hielp mij een strategie te ontwikkelen om de da-

INSPANNEND Schaken is een denksport. Echte schakers noemen het geen spel. Mentaal en fysiek doet het veel met je. 'Schaken is vooruitdenken en aanraken is zetten', zegt René. 'Dat maakt dat je met deze denksport je brain flink aan het werk zet, je moet problemen oplossen, er zitten elke keer nieuwe dingen in die uitdagend zijn. Tijdens het schaken merk je dat dit wat met je doet. Je stofwisseling versnelt en je zenuwcellen worden actiever, er wordt een heel systeem ingeschakeld.

Alle netwerken beginnen te praten met elkaar. Ze hebben te maken met het werkgeheugen, aandacht en het probleemoplossend vermogen.'

Te snel beslissen leer je dankzij het schaken wel af. René: 'Je hebt een volledig leger ter beschikking, maar als je de verkeerde keuzes maakt, leidt dat ertoe dat je manschappen kleiner worden of dat je de oorlog verliest. Acties hebben gevolgen, als je wint heb je dat aan jezelf te danken, als je verliest ook. Schaken is een goede afleiding, het verbroedert en brengt rust tussen alle onregelmatigheden en complexiteit van het leven in de cel. Het spel lijkt ingewikkeld, elk stuk mag andere dingen, maar als je dat

‘ Alles is met schaken te vergelijken. Schaken is met niets te vergelijken’ - Jan Hein Donner, Nederlands grootmeester gelijkse sores te vergeten, ook al was het maar even. En dat was nog niet het enige.

Door het schaken ontdekte ik dat ik, als ik naar oplossingen zocht, die zelf kon vinden.

Het maakte me onafhankelijk en zorgde er tegelijk voor dat ik sociale contacten ging opbouwen; ik heb in de gevangenis zelfs een

eenmaal weet en een tijdje meekijkt met mensen die het spelen is het te doen en leer je elke keer meer.' ■ In het hart van deze Comeback zit een schaakbord met stukken en uitleg om zelf te kunnen schaken.

C O M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 2 2

7

H OO F DA RT I K E L

GEWELD IN DE GEVANGENIS

HOE OVERLEEF JE HET? S Gevangenissen zonder geweld zijn als de speld in de hooiberg. Heel, heel moeilijk te vinden. Als je vastzit in het buitenland is de kans dus groot dat je met geweld te maken krijgt. De grote vraag: wat kun je doen om het te TEKST: Marjolein van Rotterdam overleven en je situatie leefbaar te houden?

8

CO M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 22

tel je voor. Je moeder heeft het petje opgestuurd dat je ooit van haar hebt gekregen. Een fijn petje dat veel heeft meegemaakt, en waar een heel ver-

H OO F DA RT I K E L

Misschien probeer je de medegedetineerde mild te stemmen door iets voor hem te doen?

Onderling geweld in de gevangenis komt veel voor. In Europese gevangenissen en in Aziatische, in Amerikaanse, Afrikaanse en in Australische. Iedereen die in een LatijnsAmerikaanse gevangenis heeft gezeten weet dat intimidatie, afpersing, en licha-

klusjes voor ze. Hij moest bijvoorbeeld iemand confronteren met een mes. Hij deed dat en hield zo de relatie goed.'

HOGER OP DE LADDER Je gedeisd houden, vriendelijk zijn tegen iedereen, niemand kwaad maken en soms een klusje doen. Het kan helpen, maar het werkt dus niet altijd. ➔

‘ Het volgende ‘betalingsverzoek’ volgde al snel op het eerste. Een negatieve spiraal waar je niet uit komt’ melijk geweld – tot verkrachting en moord door medegevangenen aan toe – daar ongeveer ‘gewoon’ zijn. Ook Nederlanders maken het er mee, soms elke dag weer. De verhalen worden verteld aan vrijwilligers, aan de ambassade en aan familie. Een vrijwilliger vertelde over een gedetineerde in een gevangenis waar geregeld mensen worden vermoord. De gedetineerde die zij er bezoekt, werd plotseling van achteren aangevallen door twee mannen en met de rand van een blikje in zijn hals gesneden.

Hij weet niet waarom. Hij wist ze allebei van zich af te slaan.

Een andere gedetineerde vertelde aan een vrijwilliger over een bende in zijn gevangenis. Ze sloegen hem in elkaar. Vervolgens hoorde hij dat hij 10.000 dollar moest betalen om met rust gelaten te worden. Hij schakelde zijn familie in en betaalde. Even was er rust. Maar niet lang. Het volgende ‘betalingsverzoek’ volgde al snel op het eerste. Een negatieve spiraal waar je niet uit komt. ‘In de gevangenis heb je geen vrienden, alleen belangen’, zei deze gedetineerde.

haal aan vastzit. Op de eerste dag dat je het draagt, wipt een medegevangene het met een tikje de lucht in, zet het op zijn eigen kale hoofd, en loopt ermee weg. Wat doe je?

Misschien houd je wijselijk je mond.

Misschien denk je: ‘stelt niets voor, laat hem er gelukkig mee zijn.

Misschien sla je het petje van die kale kop.

'Gangs zijn er altijd in de gevangenis, net als een pikorde', vertelt Fieke Dijkstra, de eerstgenoemde vrijwilliger, die voor Epafras werkt in de VS. 'Soms zijn ze georganiseerd naar herkomst, in de gevangenissen in de VS zijn de Mexicaanse gangs berucht.

Maar ook de Aryan Brotherhood is heftig.

Dit is een racistische gang met een 'white supremacy’-ideologie. Als je officieel lid ervan wil worden, word je met een ritueel ingewijd en is het bijna onmogelijk om eruit te komen. Ze hebben heel specifieke tattoos. Een Nederlander werd gevraagd erbij te komen. Als hij weigerde zou hij dat goed weten. Hij wilde niet, maar deed wel wat

GEWELD VAN BOVENAF Onderling geweld is niet het enige geweld dat voorkomt in de gevangenis. Het andere geweld, dan van de officiële machtigen over de onmachtigen, van bewakers over gedetineerden, komt ook bijna overal voor – zelfs in Nederland. Soms is het extreem geweld. Er zijn verhalen over martelgevangenissen.

Dat van de man (Mustafa Khalifa) die in Syrië vastzat bijvoorbeeld.

Hij schreef er een boek over – met misselijkmakende scènes zoals die over de muis die een sergeant tijdens het luchten verpletterde met zijn soldatenlaars. ‘Daarop haalde de sergeant een papieren zakdoekje tevoorschijn, pakte het beest met het zakdoekje op aan zijn staart en liep naar de gevangenen die in rijen om het plein liepen. Hij greep een willekeurige gevangene vast en dwong hem de muis door te slikken.’ Ook Russische gevangenissen zijn berucht.

Een inmiddels voormalige gedetineerde maakte stiekem filmpjes in de zijne en kwam ermee naar buiten. In 90 procent van de Russische regio’s werd er tussen 2015 en 2019 over martelingen gerapporteerd. Nieuw was het beeld erbij. Een andere gedetineerde, Alexei Makarov, vertelde over zijn martelingen aan de BBC. Hij werd geslagen en verkracht met een bezemsteel. ‘Als ik flauwviel gooiden ze koud water over me heen en trokken me weer op de tafel.’

C O M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 2 2

9

H OO F DA RT I K E L

Maar wat dan? Een hogere positie op de ladder zien te krijgen? Het lijkt logisch: hoe hoger hoe minder klappen. Maar hoe doe je dat? Ex-gedetineerde Peter kan daar wel iets over vertellen. Hij zat jarenlang in Paraguay in de beruchtste gevangenis van het land en daarvoor in een beruchte gevangenis van Peru. Hij kreeg in de gaten dat je beter de baas kon zijn dan een baas boven je kon hebben. 'In Paraguay was ik op de christelijke afdeling terechtgekomen, dat is een soort eilandje in een grotere staat, zoiets als Friesland in Nederland. Het

ZORG DAT JE IETS TE BIEDEN HEBT Oud-gevangenisdirecteur Frans Douw heeft heel wat gevangenissen ter wereld van binnen gezien en heel wat gedetineerden gesproken. Hij schreef er een boek over: Het zijn mensen. Het kan helpen om mee te doen aan de wedstrijd, denkt hij: 'Maar bedenk wel dat stijgen op de ladder vooral lukt als je iets te bieden hebt. Dat is een van mijn adviezen aan iedereen die vastzit: zorg dat je iets kan, of bent, waar mensen behoefte aan hebben. Ga bij jezelf na wat je allemaal kunt. Er zijn veel meer dingen dan je denkt die je kunnen helpen.

‘ In de gevangenis gaat het om wie je kent en wie je bent’ was er relatief veilig: in de tien jaar dat ik er zat zijn er maar twee doden gevallen. In andere afdelingen waren het er soms 16 per week. Om de stomste dingen vermoorden ze je, soms al omdat er een petje van iemands hoofd werd getrokken. Dat laatste gebeurde trouwens toevallig wel op mijn eigen afdeling. De bewakers hebben in dit soort gevangenissen niets te vertellen. Daarom besloot ik zelf de leiding te krijgen. Dat deed ik door handig te zijn met geld. Ik dreef handeltjes. Verdiende wat links en rechts en speelde handig met het geld dat ik van de ambassade kreeg – de 30 euro per maand die iedere Nederlander krijgt. De jongens uit andere landen hadden dat niet.'

In Comeback stond nog niet zo lang geleden een interview met Danny Kegel, die 10 jaar vastzat in Peru. Hij maakte muziek in ruil voor bescherming en privileges. Hij wekte geen agressie maar bood vermaak en een beetje verlichting. Dat wisten de andere gedetineerden te waarderen. Als de juiste mensen jou aardig vinden, word je met rust gelaten. De macht is goed georganiseerd in de gevangenis. Niet iedereen is gitarist, maar er zijn talloze andere mogelijkheden.

Als je handig bent in het oppikken van taal kun je anderen helpen. Als je brieven kunt schrijven, tekeningen kunt maken, kennis hebt die je kunt overdragen, goed bent in dingen voor elkaar krijgen, of iets met je handen kunt: in de gevangeniseconomie kan alles waardevol zijn. Het is dus niet zo

WAT IS GEWELD? In de encyclopedie wordt geweld omschreven als een niet geringe kracht die uitgeoefend wordt op personen of zaken. Meestal een doelbewuste actie van een of meer personen, met of zonder hulp van wapens of andere middelen. Geweld kent slachtoffers. Het veroorzaakt verwonding of schade bij mensen, dieren of voorwerpen.

Geweld wordt vaak in verband gebracht met agressie. Onder agressie wordt meestal verstaan het gewelddadig handelen met het doel schade toe te brengen. Agressie is een daad die met emotie te maken heeft: boosheid. Boosheid is niet ongewoon. Maar als je emoties, en dus ook boosheid, opkropt kan er iets misgaan. Mensen die hun boosheid wegstoppen worden ziek of gefrustreerd. In dergelijke gevallen leidt boosheid vaak tot agressie. Agressie is bedreigend en schadelijk voor degene tegen wie het gericht is, en vaak ook voor degene die het doet. Je kunt erdoor in de problemen komen en als de opgekropte agressie naar binnenslaat. Je zelfbeeld wordt beschadigd. Begrijpen waaróm je boos wordt, kan agressie voorkomen.

10

CO M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 22

dat alleen de grote, sterkte jongens bovenaan de pikorde komen te staan.'

Peter is toevallig wel een grote, brede vent met armen vol tattoos. Maar hij is ook ziek en was al ziek toen hij vastzat. COPD. 'Daarom was ik ook bang. Maar zelf heb ik toch nooit klappen gehad. Ik ben een mazzelaar en sta misschien toch wat zekerder in het leven dan veel anderen. Ik weet dat ik handig ben met contacten. In de gevangenis gaat het om wie je kent en wie je bent.

Ik heb een sociale antenne en die heeft altijd goed gewerkt. Mijn advies aan alle gedetineerden die dit lezen: probeer eerlijk te blijven in een corrupt systeem. Beweeg soms een beetje mee, maar verloochen jezelf nooit. Ik denk dat vooral mensen voor wie alles nieuw is het heel moeilijk hebben.

Die laatste tien jaar in Paraguay was ik een ervaren jongen. Ik had al heel wat jaartjes in de cel doorgebracht. Als je nog nooit hebt vastgezeten, is alles nieuw en sta je meteen al 1-0 achter. Je bent al geïntimideerd voor je in de cel zit. De agenten die je oppakken pikken alles van je in. Tot en met je kleren aan toe: die zijn wel leuk voor hun broertje.'

BOOSHEID TREKT GEWELD AAN Frans Douw begrijpt wel waarom Peter de chef werd. 'Peter heeft binnen twee tellen door hoe de macht in elkaar zit én hij heeft iets te bieden. Hij is handig met geld en met contacten. Daar hebben anderen iets aan en geven jou daar dan iets voor terug. Ik heb trouwens nóg twee adviezen. De eerste is voor veel mensen een lastige, maar is wel heel belangrijk. Je trekt geweld aan als je boos bent. Ook angst en pijn kunnen voor anderen een trigger zijn hun woede op jou te luchten. Eigenlijk raak je hen in hún woede, angst of pijn. Probeer daarom jezelf te doorgronden; als je begrijpt waarom je boos bent is vaak al de helft van de boosheid verdwenen.'

Het laatste, en derde advies van Frans gaat over herstel. 'In mijn boek schrijf ik over een Amerikaanse terdoodveroordeelde. Hij werd een geweldloos mens. Doordat hij zo cool werd, had hij geen last meer. Hij reageerde met acceptatie. Elk mens heeft een eigen vierkante meter, het werkt goed als je je hier thuis voelt. Goed ‘geaard’ zijn is belangrijker dan spierballen.'

TERUG NAAR DE VRAAG VAN HET BEGIN Het voorval met het petje is dus niet verzonnen. De medegevangene uit het voorbeeld leeft niet meer. De vraag is hoe het anders

H OO F DA RT I K E L

had gekund. De jongen van wie het petje werd afgenomen heeft misschien zijn leven lang spijt van zijn reactie. De vier manieren uit het begin van het verhaal zijn niet per se fout of goed. Er zijn ook nog genoeg andere manieren te bedenken. Belangrijk is: je hebt altijd een keuze. Wát je kiest maakt wel veel uit: het verschil tussen je families bankrekening leegtrekken en moord – bot gesteld. Het kan helpen je strategie tegen het licht te houden samen met iemand anders. Misschien vertrouw je een medegevangene. Misschien zijn er vrijwilligers die op bezoek komen.

'Je hart luchten kan zéker helpen', zegt vrijwilliger Fieke. 'Een gevangenis is een kunstmatige situatie met veel mannen in een kleine ruimte. Logisch dat er dan snel irritatie is. Voor de Nederlanders die in de VS vastzitten en geen familie, geen vrouw

of kinderen in de buurt hebben, is dat lastig. Ze zitten in een superonnatuurlijke situatie. Vaak zijn ze gefrustreerd, zitten ze eindeloos in voorarrest. Soms zitten ze

Fieke eens. 'Praten, schrijven, alles helpt. Zorg ervoor dat je contact hebt met anderen, binnen of buiten de gevangenis. Het kan het clubje Nederlanders

‘ Als je begrijpt waarom je boos bent, is vaak al de helft van de boosheid verdwenen’ onterecht in de gevangenis. Daarom mag iedereen me altijd schrijven. Ik wil graag de uitlaatklep zijn op het moment dat die nodig is. Eén van mijn gedetineerden heeft nog iets anders bedacht. Hij zit levenslang en schrijft samen met mij een boek. Op die manier kan hij ook zijn ei kwijt. Het project is voor hem een levensvervulling.'

Ex-gevangenisdirecteur Frans is het met

zijn in de gevangenis, en zeker ook je familie. Je familie is sowieso ongelooflijk belangrijk. Schrijf eventueel ook met een vreemde. Via Comeback kun je met mensen in contact komen.

Schrijven is heel fijn. Je deelt je RE AG E D IT A R E N O P zorgen en krijgt soms een anR T IK E L? SCHR dere kijk op jouw leven of een IJF O N S! blik op het leven buiten.’ ■

C O M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 2 2

11

G E LOO F

HET GOEDE KIEZEN Waarom vechten mensen? En waarom vechten mensen in een oorlog? Door de geschiedenis heen is er geweld tussen mensen, groepen en landen.

Gevangenissen, verspreid over de wereld, zijn bepaald geen uitzondering.

V

echt- en schietpartijen, moedwillige branden, mensen die het zien gebeuren en mensen die er bang voor zijn. Het lukt niet altijd om uit de buurt te blijven. En soms word je kwaad. Over het pesten. Over de behandeling. Of het gejat.

Of de discriminatie. Op de willekeur van de bewakers. Waarom hij wel en jij niet?

STRIJDHAMER EN NIETSJE Een van de eerste verhalen in de Bijbel is het verhaal van een moord. Het is het

12

CO M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 22

verhaal van Kaïn en Abel in het boek Genesis (4). Dat is geen geschiedenisles maar een mythisch verhaal, dat bedoeld is om ons iets uit te leggen. Je merkt dat al gelijk aan de namen van de hoofdpersonen. Kaïn en Abel zijn de eerste zonen van Adam en Eva, de eerste mensen in het boek Genesis. Bij de geboorte noemt Eva haar eerste zoon Kaïn. Dat kun je vertalen als speer of ‘Strijdhamer’. Haar tweede zoon noemt ze Abel en dat kun je vertalen als nietigheid, kortweg ‘Nietsje’.

De broers Strijdhamer en Nietsje. Als dat maar goedkomt, denk je gelijk. Kaïn wordt landbouwer en Abel schaapherder. Ze brengen allebei een offer aan God. Kaïn met een deel van de oogst en Abel met een vet schaap. God neemt het offer van Abel, het Nietsje, wel aan en dat van Kaïn, de Strijdhamer, niet. Er staat niet waarom.

Ook niet hoe. We weten alleen dat God wel vaker aandacht heeft voor de Nietsjes van de wereld, de mensen die achterblijven.

Zoals sommige kinderen die op school niet goed mee kunnen komen ook extra aandacht van de juf krijgen.

Maar Kaïn, de Strijdhamer, is jaloers.

Waarom krijgt zijn broer wel aandacht en

G E LOO F

op de moord. Kaïn vermoordt zijn broer omdat God het offer van Abel meer aandacht geeft dan dat van hem. Nou en, denk je dan.

Wat helpt het nou als je hem daarom doodslaat? Win je dan de waardering?

WOEDE NEEMT HET OVER De aanleiding voor geweld is wel vaker iets kleins, dat in je hoofd groter wordt. Zo vertelde Piet dat hij aan een bar zat en dat aan de andere kant van de bar een man met een vriend sprak. Piet kende die mannen niet.

Hij hoorde dat het gesprek over de vader van de man ging en dat hij wenste dat zijn

belangrijkste, wie zit het hoogste op de rots? En waarom is dat belangrijk? Een hogere status geeft meer geld, meer land, een betere plek in de cel. Of meer vrouwen, meer seks en meer nakomelingen. En daarover vechten mensen, (jonge) mannen vooral, als de hormonen hen door het lijf jagen. Kun je die neiging stoppen?

HET GOEDE KIEZEN Kaïn wint niets met de moord en Piet ook niet met de mishandeling. Kaïn wordt van het land verjaagd en Piet be-

‘ De aanleiding voor geweld is wel vaker iets kleins, dat in je hoofd groter wordt’

hij niet? Hij is woedend en loopt grimmig rond. God spreekt hem daarop aan. Als je het goede doet, is er plezier, zegt God tegen Kaïn. Maar als je je kwaadheid laat groeien, raak je steeds verder achterop.

Het mag niet baten. Zonder er verder veel woorden aan te verspillen gaat Kaïn met zijn broer naar het veld en slaat hem daar dood. Strijdhamer vermoordt Nietsje.

‘Waar is je broeder Abel?’ vraagt God aan Kaïn. En Kaïn zegt: ‘Ik weet het niet. Ben ik mijn broeders hoeder?’

Het is een bekende zin geworden, een voorbeeld van onverschilligheid, van gewetenloosheid. Eerst ik, dan jij en jij zorgt maar voor jezelf. Ik hoef niet op mijn broer te passen. En zeker niet op hem, die minkukel, die meer aandacht krijgt dan ik. De onverschilligheid en het liegen: het volgt als vanzelf

vader dood was. Piet hoorde die zin, dacht aan zijn eigen vader en toen nam de woede alles over. Piet liep op de man af en sloeg hem tegen de grond. Daarna pakte hij een barkruk en sloeg door, op het hoofd van de man. De man is voor de rest van zijn leven invalide: hij zit in een rolstoel en moet met alles geholpen worden: eten, drinken, de wc. Piet zit in de gevangenis, vol wroeging.

Had hij maar niet die kruk gepakt. Hij kreeg een lange straf en toen hij voor het eerst met verlof mocht, weigerde hij. Hoe zou hij kunnen genieten van vrijheid nu deze man als toevallig slachtoffer nooit meer zelfstandig kan leven?

Ook bij Kaïn, de Strijdhamer neemt de woede het over, omdat hij minder waardering krijgt dan het Nietsje Abel. Het deed er niet toe of het echt zo was of niet. Aandacht en erkenning geven kennelijk status. Wie is het

VIND VREDE Als er een gedachte in je opkomt, kijk dan altijd eerst uit welke bron hij komt. Is hij goed, is hij slecht, of is hij van jezelf? Sta stil bij wat er zal gebeuren als je op deze gedachte ingaat. Dit is het moment van de keus die aan jou is: als je voelt dat je er ongelukkig van wordt, of er onrustig en vertwijfeld door raakt, ga er dan niet op in want dan komt hij niet van God. Stem af op de liefde. Kies het goede.

Vind vrede.

Maria van Mierlo

landt in de gevangenis. Kaïn wordt een zwerver, maar krijgt wel een vrouw en kinderen. Eind goed, al goed? Dat nou ook weer niet. Van die nakomelingen in de Bijbel komt ook niet veel goeds: de een neemt wraak op de ander en het is moord en doodslag alom. Zit dat dan in de familie? Mensen vechten om status, om macht, om geld, om seks. Maar ze vechten ook omdat ze ergens bij (willen) horen. Er zijn altijd mensen bereid om voor hun groep te vechten. Of om namens die groep wraak te nemen. En een groep kan van alles zijn: je familie, je land, je legereenheid, je bende of gang, je voetbalclub of je kerk. Je hoort erbij, je moedigt ze aan, je trekt dezelfde kleren aan, krijgt kippenvel als ze het veld opkomen en juicht als ze de ander een beslissende slag toebrengen.

Kan het ook anders? God geeft al een eerste aanwijzing als hij tegen Kaïn praat. ‘Als je het goede doet, heb je meer plezier’. Kun je wegblijven van het geweld? Kun je afzien van wraak? Kun je je woede op de barkruk neerzetten en zelf iets anders gaan doen? Kun je de gedacht aan geweld stoppen, kun je besluiten om niet op die gedachte in te gaan?

Je kunt het goede kiezen en meer plezier vinden. Misschien zelfs vrede. En daar kun je je op afstemmen. ■

Nienke van Dijk DIRECTEUR EPAFRAS

C O M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 2 2

13

INTERVIEW

INTERVIEW DIRECTEUR RECLASSERING NEDERLAND

J

ohan Bac werkt nog maar vier jaar bij Reclassering Nederland, maar klinkt als een doorgewinterde reclasseerder. 'Wij werken met daders om slachtoffers te voorkomen', zegt hij. 'Natuurlijk moeten boeven straf krijgen als ze iets verkeerd hebben gedaan, maar je moet óók kijken wat je kunt doen om een volgende fout te voorkomen.'

Hij kent de organisatie en het werk intussen door en door. In zijn kennismakingstijd ging hij op bezoek bij veel reclasseringsmedewerkers in een aantal Nederlandse gevangenissen. Om te ervaren hoe het is om een deel van je straf thuis uit te zitten liep hij een week rond met een enkelband. ’Op de snelweg kreeg hij een waarschuwing. Zijn enkelband trilde en een melding op zijn telefoon gaf aan: ‘Je bent in je verboden gebied, je bent in overtreding, ga terug.'

Ook werkstraffen probeerde hij uit. 'Ik heb staan schoffelen bij de afdeling Groen, heb kleding gesorteerd in de kringloopwinkel en heb ook productiewerk gedaan. Werken zonder geld te verdienen is niet per se leuk. Het is echt wel een straf.'

Johan Bac

‘ J E MOET ECHT OPNIEUW BEGINNEN’ Sinds 2018 is hij de directeur van Reclassering Nederland, en dus ook van Bureau Buitenland. Johan Bac (52) zou mensen die vastgezeten hebben in het buitenland graag helpen bij de terugkeer naar de Nederlandse maatschappij.

'Na een gevangenisstraf is dat een waanzinnig grote stap.'

TEKST:

14

CO M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 22

Marjolein van Rotterdam BEELD: Laura Cnossen

VEEL PROBLEMEN TEGELIJK Hij komt van het OM, waar hij ook leidinggevende was. Zowel in die baan als bij de reclassering heeft hij altijd oog voor het menselijke gehad. Hij is ook zo opgevoed vertelt hij, ergens in een dorp onder de rook van Rotterdam. 'Humaan in je hart, handen uit de mouwen, zo was het thuis.

Maar hier bij de reclassering ben ik meer gaan zien hoe complex het is. Mensen hebben veel problemen tegelijk. Dat zie je als reclasseringswerker dag in dag uit. Ik ben intussen al vaak meegegaan met ze, ook met huisbezoeken. En ja, ik denk wel dat ik hierdoor met nog meer compassie naar mensen ben gaan kijken.'

Er is meer veranderd. 'In mijn vorige functie heb ik veel gesproken met slachtoffers, tegenwoordig weet ik dat het óók nodig is met daders te spreken. Wij zijn als reclassering daarnaast veel langer betrokken bij onze cliënten, en zijn veel meer bezig met het sociale, het aanmoedigende. Het strafrecht ziet mensen maar even, wij zien cliënten soms hun hele leven. Als iemand TBS krijgt bijvoorbeeld, of levenslang onder toezicht wordt gesteld, dan heb je altijd te maken met de reclassering. Soms ben je

INTERVIEW

vanaf de dag dat iemand gearresteerd wordt tot aan de dood bij iemand betrokken.'

CONTACT MET THUISFRONT Bureau Buitenland werkt met Nederlanders die in het buitenland gedetineerd zijn.

Een groot verschil met de reclassering thuis, is dat die in het buitenland niet verplicht is. Als gedetineerde word je alleen geholpen als je dat zelf wilt. 'Omdat mensen er zelf voor moeten kiezen (via het reclasseringsformulier, zie kader, red.) komen we niet bij iedereen. Dat is echt heel erg jammer. Ik ben ervan overtuigd dat onze vrijwilligers iedereen zo goed mogelijk proberen te helpen. Als je Comeback ontvangt, heb je toestemming gegeven. Misschien zijn er Nederlanders in je gevangenis waarvoor dat niet geldt. Vertel ze over de mogelijkheid. ‘Spread the word!’, zou ik zeggen. We organiseren ook thuisfrontdagen voor achterblijvers. Ook daarvan zou ik willen dat veel meer mensen weten dat ze bestaan.'

De mensen van Bureau Buitenland zijn er om te helpen bij het voorbereiden op terugkeer.

De vrijwilligers helpen je om het contact met Nederland en je thuisfront vast te houden en helpen je met opleidingen – iedereen in een buitenlandse cel kan (gratis!) een schriftelijke opleiding doen. 'Een opleiding is echt heel belangrijk. Toch wordt van de gelegenheid om een cursus te doen niet gek veel gebruik gemaakt. De stichting Educatie Achter Buitenlandse Tralies regelt alles voor je. Ideaal zou zijn dat mensen hun detentieperiode intensief benutten om straks beter te landen.'

De vrijwilligers van Bureau Buitenland zijn er verder goed in om gedetineerden een hart onder de riem te steken in moeilijke tijden. De bezoeken zijn een gelegenheid om hun hart te luchten.'

Wanneer een gedetineerde na zijn straf terugkeert naar Nederland, zit het belangrijkste werk van Bureau Buitenland erop. 'Onze activiteiten beperken zich dan tot verwijzing en overdracht van informatie naar gemeente of andere hulpverleningsinstanties in Nederland. Maar dit doen wij alleen als de gedetineerde ons daar toestemming voor geeft! Soms vertrouwen gedetineerden het niet. Dat vind ik heel jammer: de overdracht is bedoeld om te helpen. Ook de gemeente waar je stond ingeschreven op het moment van aanhouding in het buitenland kan je dus

helpen met nazorg. En dat de meeste mensen die nodig hebben, staat voor mij als een paal boven water.'

Uiteindelijk komt iedereen een keer terug.

Maar gewoon is dat nooit, weet Johan Bac. 'Je moet opnieuw beginnen. Het is echt een andere wereld waar je in terechtkomt. Ook al was je geworteld in Nederland voor je in de gevangenis terechtkwam, alles is anders. Het land is veranderd. Je netwerk is veranderd. Je familie heeft in jouw afwezigheid van alles meegemaakt en is veranderd.

heeft echt helemaal niemand wat aan.'

'Als je terugkomt zijn twee dingen belangrijk: een stabiele woonsituatie en een inkomen. Help hen daar dan bij.

Zonder belanden mensen vaak weer in het criminele circuit. Het is evident beter om recidive te voorkomen! We kunnen het beter regelen dan nu gebeurt.

Gemeenten, zorg en woningcorporaties zouden intensiever moeten samenwerken. Ik denk zelf dat, wil je het op een ideale manier doen, de reclassering een

‘ Nederland lijkt het walhalla, maar dat is het niet als je terugkomt uit het buitenland’ Er is geen warm welkom als je terugkeert.

Nederland lijkt het walhalla, en veel dingen gaan ook goed, maar als je terugkomt uit het buitenland en daar jaren vast hebt gezeten, is het moeilijk. Niemand zit op je te wachten. Je komt in een vreemde, koude wereld. Onderschat je terugkeer niet.'

KANS OP HULP Hij laat de woorden even bezinken en zegt dan: 'Mijn vrouw is psycholoog. Zij begeleidde in het verleden expats. Mensen die vrijwillig zijn weggegaan uit hun eigen land.

Er is onderzoek gedaan naar hoe dat is.

Daaruit blijkt dat het teruggaan naar je land véél lastiger is dan het weggaan uit je land.

Dus ook voor mensen die dat vrijwillig doen, laat staan als je ergens vast hebt gezeten.

Grijp dus elke kans op hulp aan. We zien te vaak dat mensen die niet geholpen worden, gefrustreerd raken en terugvallen. Daar

coördinerende rol zou kunnen hebben.

In de Nederlandse gevangenis heeft elke gedetineerde een casemanager.

Buiten zijn die er niet. In de ideale wereld zou de reclassering die kunnen leveren. Nu moeten mensen die terug zijn in Nederland bij 5 loketten langs. Dan zakt de moed je wel in de schoenen.'

Tot slot nog een tip. Waar gedetineerden in het buitenland overheen zouden moeten stappen is wantrouwen tegen de reclassering, vindt Bac. 'Soms hebben mensen eerder in een Nederlandse cel gezeten en hebben ze daar slechte ervaringen opgedaan. Maar ik raad iedereen met klem aan over dat vooroordeel heen te stappen. De vrijwilligers van Bureau Buitenland kunnen dingen samen met je voorbereiden en alvast contacten leggen.

Allemaal heel, heel erg belangrijk.' ■

WAT DOET BUREAU BUITENLAND? Bureau Buitenland van de reclassering ondersteunt elke gedetineerde die daar toestemming voor geeft. De hulp is dus niet verplicht. Alleen als je het reclasseringsformulier invult en terugstuurt komt er iemand langs. Het reclasseringsformulier krijg je van de ambassademedewerker die je opzoekt als je in een buitenlandse gevangenis terechtgekomen bent. Je moet verder in Nederland gewoond hebben voor je detentie en een Nederlands paspoort of een geldige Nederlandse verblijfsvergunning hebben, en na je detentie weer terugkeren naar Nederland.

Bureau Buitenland heeft in de meeste landen waar Nederlanders vastzitten vrijwilligers. Bij elkaar opgeteld zo’n driehonderd, verspreid over meer dan 60 landen. De vrijwilligers komen op bezoek en zijn getraind in het helpen van gedetineerden.

C O M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 2 2

15

NIEUWS BUITENLAND

OORLOG IN OEKRAÏNE ANP

KERNCENTRALE Ook zijn er grote zorgen over een kerncentrale in bezet gebied, die van Zaporizja, de krachtigste kerncentrale in Europa. De Russen lijken het complex om te bouwen tot een vesting. Niemand schiet op een kerncentrale van 5.700 megawatt, is de gedachte hierachter. De Oekraïners hebben gezegd de kerncentrale te ontzien in hun heroveringsplannen, maar begin augustus is er twijfel over een droneaanval er vlakbij. Moskou en Kiev beschuldigen elkaar ervan. Het Internationaal Atoomenergieagentschap waarschuwt al voor een nucleaire ramp.

OORLOGSECONOMIE Oekraïne is door de Russische invasie niet alleen in een oorlog beland, maar ook in een oorlogseconomie, schrijft De Morgen. De prijzen stijgen en het banenverlies is groot. De kosten van eten zijn volgens de Nationale Bank van Oekraïne sinds vorig jaar met 35 procent gestegen, de kosten van brandstof met 90 procent. Bovendien zijn veel mensen hun baan kwijt. Het aantal banen is volgens de internationale arbeidsorganisatie ILO met 30 procent gedaald naar 4,8 miljoen. De eerste maanden hielden de Oekraïners het nog uit door reserves aan te spreken en geld te lenen, na een half jaar oorlog zijn de bodems van de spaarpotten in zicht. Huisbazen hebben de huur gehalveerd en soms opgeschort. Dat helpt de huurders, maar leidt wel tot minder geld in omloop. In een gehalveerde economie komt er zo niet genoeg binnen om de oorlog te betalen. Volgens het IMF komt Oekraïne maandelijks 5 miljard euro tekort op zijn begroting.

16

CO M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 22

Een nieuw virus trekt in de zomer de wereld over. Het zogenaamde apenpokkenvirus, wat niets met apen te maken heeft. Eind juli worden de eerste doden gemeld en meldt het Europese bureau van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dat het meer sterfgevallen verwacht. De organisatie heeft de apenpokkenuitbraak dan al uitgeroepen tot een internationale noodtoestand. Het virus gaat in Afrika rond onder knaagdieren, waarvandaan het af en toe overspringt naar de mens, via bijvoorbeeld beten of bloed. Buiten Afrika horen uitbraken eigenlijk uit te doven, schrijft De Standaard. Dat het virus in augustus toch in meer dan 70 landen is vastgesteld, is dus niet helemaal verklaarbaar. Maar, stelt de WHO gerust, er is ook weer geen reden voor grote bezorgdheid. De mensen die doodgingen hadden ook andere kwalen. De meeste patiënten genezen vanzelf en ernstige complicaties zijn zeldzaam.

I S A B E L I N FA N T E S / T H E E CO N O M I S T

In de maanden mei en juni lijkt het in de oorlog tussen Rusland en Oekraïne uitsluitend om het oosten van Oekraïne te gaan, de Donbas. Poetin wil die koste wat kost inlijven, ook al is er intussen weinig meer van over. Na acht jaar vechten is de industrie er compleet vernietigd. 'Donbas is verloren, wie er ook wint', kopt de Volkskrant. Begin juli lijkt het Oekraïense leger niet opgewassen tegen het Russische geweld. De laatste bewoners trekken weg.

Verloren heeft het land de oorlog dan nog niet. In de zomer begint Oekraïne een offensief in het zuiden. In Kiev spreekt men over de herovering – inclusief de Krim.

Hier is Rusland in de verdediging, schrijft NRC. De krant citeert het Britse ministerie van Defensie: ‘Ruslands oorlog in Oekraïne gaat een nieuwe fase in’. Toch betekent dit nog niet dat de winst ook maar een beetje in de buurt is, waarschuwt Trouw. Oekraïne heeft geen manschappen beschikbaar voor een Krim-offensief nu troepen tegelijkertijd vechten bij Cherson, Zaporizja, Charkov en in de Donbas.

Voorlopig is het doel volgens de krant terreinwinst maken in het zuiden bij de stad Cherson, en gaat dat maar langzaam.

APENPOKKENVIRUS

BORIS JOHNSON STAPT OP Het Engelse opinieblad The Economist zette een foto van Johnson die vastzit in een kabelbaan op het omslag, met daarboven de tekst, Clownfall. Britain after Boris.

Het vertrek van premier Boris Johnson als leider van de Britse Conservatieve Partij is begin juli een feit. Zijn positie is onhoudbaar geworden, schrijft NRC. Tientallen leden van zijn regering zijn op dat moment al weggelopen. Johnson zal ook aftreden als premier van het VK. Maar niet nu meteen, zegt hij wanneer hij zijn vertrek als partijleider aankondigt. De directe aanleiding van de kabinetscrisis is het grensoverschrijdende gedrag van een Conservatief Lagerhuislid. Johnson wist hiervan, maar benoemde hem toch in zijn kabinet. Hij ontkende op de hoogte te zijn, maar moest later toegeven dat hij dat wel was. Het was voor de Conservatieve Partij het zoveelste bewijs van gedraai van de Britse premier.

NIEUWS BUITENLAND

ALWÉÉR NIEUWE WEERRECORDS

Een ‘monsterhittegolf’ van meer dan 9 weken in China. De magische grens van 40 graden Celsius overschreden in het Verenigd Koninkrijk. Extreme hitte in de VS: in 1 week (de derde week van juli) gaan de hitterecords in minstens veertien steden eraan. De hevigste regenval ooit in zuiden van Pakistan. Het bosbrandinformatiesysteem van de Europese Commissie (EFFIS) bestempelt 2022 als een recordjaar wat bosbranden betreft.' Het is maar een greep uit het hoofdstuk weerrecords van deze zomer. Records die niet feestelijk zijn, maar pijn doen. Nooit eerder waren de gevolgen van de opwarming van de aarde zo onheilspellend voelbaar, schrijft de Volkskrant. Door de droogte is er hongersnood in Somalië, en zijn er voedseltekorten in Ethiopië en Kenia. Meer dan duizend mensen bezwijken aan de hitte in Spanje en Portugal. In Spanje is begin augustus al 246.278 hectare bos verloren gegaan, in Roemenië 150.528 hectare, Portugal 75.277 hectare en Frankrijk 61.289 hectare. Slovenië kampt in juli met de grootste brand uit zijn geschiedenis en ook in Duitsland, Kroatië, Oostenrijk en Griekenland zijn er branden.

INVAL IN TRUMPS LANDHUIS Staatsgeheimen horen in een kluis. Ook als je president bent neem je die niet mee naar huis. Donald Trump dacht daar anders over, toen hij in 2020 de verkiezingen verloor. De FBI viel in augustus Trumps landgoed Mar-a-Lago binnen. 27 dozen met documenten namen ze mee. De inval volgde na vermoedens dat Trump mogelijk de Spionagewet en andere wetten heeft overtreden, schrijft De Telegraaf.

Een huiszoeking bij een oud-president is zeer uitzonderlijk. Het lijkt daarom aannemelijk dat de FBI sterke aanwijzingen heeft dat Donald Trump fout zat. Zijn aanhang is niettemin woedend, net als Trump zelf. Tegelijk zijn er ook mede-Republikeinen die hun steun aan de voormalige president een beetje hebben bijgesteld.

Of de meegenomen documenten de grootste bedreiging voor Trump zijn, wagen insiders te betwijfelen. De uitkomsten van het onderzoek naar de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021 bevatten mogelijk nóg explosiever materiaal.

Het is langzamerhand ook wel duidelijk wat er gebeurd is en hoe bijzonder de expresident zich gedragen heeft. Witte Huis-medewerker Cassidy Hutchinson onthulde dat Trump zich wilde aansluiten bij de meute die het Capitool bestormde, ook al wist hij dat sommige mensen bewapend waren. Zijn beveiligingsteam weigerde de toenmalige president naar het Capitool te rijden omdat het gevaarlijk zou zijn, waarop hij in woede ontstak.

ANP

De authoriteiten bij het landgoed Mar-a-Lago van Donald Trump

Het Romeinse beeld op de achterbank

KRINGLOOPVONDST VAN DE EEUW Een Amerikaanse vrouw tikte onbewust een 2000 jaar oud Romeins beeld op de kop. Wiens hoofd het is, is nog een beetje de vraag. Kunsthandelaar Laura Young vond de antieke kop in 2018 in de Goodwill Store.

Hij stond onder een tafel, met een gele prijssticker: 34,99 dollar (33 euro). 'Best veel geld voor de kringloop', zou ze later zeggen, maar ze zag er handel in. Het beeld is waarschijnlijk afkomstig uit een Duitse collectie en na de oorlog door een Amerikaanse militair naar Texas verscheept, schrijft de PZC. Handelen in roofgoed is verboden. Young schakelde een advocaat in die met de Beierse autoriteiten onderhandelde over de teruggave. Beieren betaalt de kosten voor taxatie, onderzoek en transport van het beeld. Young krijgt een onbekend 'vindersloon'.

STEEDS MEER NEDERLANDERS VAST IN BELGIË In vier jaar tijd is het aantal Nederlandse gedetineerden in België met ruim een kwart toegenomen. Dat schrijft Het Laatste Nieuws en bevestigt het Belgische ministerie van Justitie. Momenteel zitten 363 Nederlanders opgesloten in een Belgische cel. Dat waren er in 2018 nog 285.

Na Marokkanen (861) en Algerijnen (509) zijn Nederlanders de grootste groep buitenlanders. De gevangenispopulatie is ook in zijn geheel toegenomen. Op 1 januari zaten 10.614 mensen in de gevangenis, meer dan er plaats is (9.600). Vanwege de overbevolking in Belgische gevangenissen is de regering van plan de komende jaren gevangenen vervroegd vrij te laten.

Plegers van zware misdrijven, zoals terrorisme of zedenmisdrijven, zullen hiervoor niet in aanmerking komen.

C O M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 2 2

17

INTERVIEW

DENNIS SCHUTIJSER BEZOEKT GEDETINEERDEN IN ECUADOR

OVERLEVEN IN EEN GEVAARLIJK LAND De cultuur van Latijns-Amerika is op een bepaalde manier verbonden met geweld. Dat merkt Dennis Schutijser dagelijks. Als humanistisch geestelijk verzorger bezoekt hij Nederlanders die in Ecuador in de gevangenis zitten, waar je elke dag grote risico’s loopt. 'Iedereen zit er in een overlevingssituatie. Ik heb daar geen passende adviezen voor. Wel onderzoek ik samen met de mensen of een bepaalde strategie werkt of niet.' TEKST: Marjolein van Rotterdam

E

en van de eerste keren dat hij op bezoek ging in een gevangenis, staat hem nog helder voor de geest. 'Spannend was het wel, ja', vertelt Dennis Schutijser (44), sinds 2018 humanistisch geestelijk verzorger in Ecuador. Hij wordt door verschillende hekken gelaten, klik, open, klik weer in het slot, tot hij op een grote binnenplaats komt. Daar verlaat de bewaker hem. Doffe dreun, de deur valt in het slot, bewaker weg. 'Je cliënt komt er-

18

CO M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 22

aan, tot ziens, zei hij nog. Dat hoop je dan maar… Op de binnenplaats was het druk.

Er hing spanning in de lucht. Na een kwartier wachten kwam de jongen aangelopen. Net op dat moment zwaaide de deur achter mij weer open en stonden er drie bewapende militairen. ‘Jij moet weg!’, schreeuwden ze. ‘Opdonderen, er is een situatie.’ Uiteindelijk gebeurde er op dat moment niets. Maar in die gevangenis is het altijd nerveus. Iedereen weet dat er doden vallen.'

GEWELD Dennis woont sinds een jaar of 10 in Ecuador, samen met zijn Ecuadoriaanse vrouw en twee kinderen. Hij heeft een baan aan de universiteit én geeft workshops praktische filosofie. Zijn eigen leven is dat van een bevoorrecht iemand – vindt hij ook zelf. Toch merkt hij elke dag weer hoe gevaarlijk Ecuador is. 'Het land heeft een financiële klap gehad van de coronacrisis.

Anders dan in andere landen was er geen buffer. De werkloosheid is de pan uitgerezen, de armoede ook, net als het aantal delinquenten. Hoewel dat laatste ook met iets anders te maken heeft.

Ecuador is een Latijns-Amerikaans land.

De cultuur daar heeft iets met geweld. Geweld is verweven met een manier van denken en ervaren. Religie is de menselijke noodzaak om gemeenschap te creëren en je groep te beschermen tegen geweld van buiten en van binnen. In Latijns-Amerika gebeurt dat in extreme mate. Je ziet het aan de rituelen, de saamhorigheid die wordt uitgedragen. De bendes zijn alomtegenwoordig – en oppermachtig.'

INTERVIEW

PREVENTIEF DE CEL IN In het alledaagse leven blijft het geweld nog redelijk onder de oppervlakte en borrelt het maar af en toe op. Zo niet in de gevangenis. Volgens Dennis heeft dat te maken met een aantal dingen. Drugs onder andere, die ook in Ecuador volop aanwezig zijn in de gevangenissen, en ook het tekort aan personeel: bewakers zijn er niet of kunnen de gedetineerden niet de baas, waardoor bendeleiders de boel overnemen. Een derde oorzaak is de corruptie, die in alle gevangenissen een stempel drukt. En niet alleen in de gevangenissen, het hele justitiesysteem is corrupt. 'Een gedetineerde die ik bezocht vertelde dat hij preventief was vastgezet. Dat is tegenwoordig mogelijk, vroeger mocht het alleen bij hoge uitzondering. In 2021 was 39 procent van alle gedetineerden preventief de cel in gegooid.

Het gebeurt om het minste geringste. Stel jij bent toeschouwer van een dodelijk ongeluk: Dan kan de rechter je naar de gevangenis sturen. Het is de gemakkelijkste manier om betrokkenen te controleren.'

Last but not least speelt ook de overbevolking een rol. Die is er in elke gevangenis en neemt toe. De groei komt door veranderingen in de misdaad en misdaadbestrijding in Ecuador. Dennis: 'Het land wordt steeds belangrijker als doorvoerroute voor drugs.

Guayaquil, onze grootste stad, is een mooie uitventhaven. Die wordt steeds meer gebruikt, waardoor er ook steeds meer drugsgerelateerde misdaad is. Intussen heeft de overheid besloten dat die drugscriminaliteit harder bestreden moet worden, de war on drugs is uitgewaaierd naar Ecuador. Tegelijk is er bezuinigd op het budget voor de gevangenissen. Geen wonder dus dat de onveiligheid de laatste tien jaar enorm is toegenomen. Ze vechten elkaar de tent uit.

In 2021 zijn officieel 316 gedetineerden omgekomen bij gewelddadige conflicten. Veel slachtoffers waren jongeren, vaak nog in afwachting van hun straf en voor kleinere delicten; sommigen beschikten al over hun vrijstellingspapieren. Ook dit jaar zijn er rellen en moordpartijen. Het is overigens niet altijd en overal zo. De sfeer verschilt per gevangenis en per keer. Er zijn regionale gevangenissen die vrij klein zijn waar je gemakkelijk binnenloopt. In die gevangenissen zit ik soms in de tuin aan een tafeltje met iemand te praten. Maar er zijn daarnaast hele grote, de megacarceles, waar alles anders is. In één gevangenis mag ik alleen op bezoek in een spijkerbroek, een

wit T-shirt en sandalen. Deze gevangenissen zijn ver van alles vandaan. Duizenden mensen zitten hier op elkaars lip en heb je voor je het weet een rel.'

WAT HELPT? Hoe kan een geestelijk verzorger mensen helpen die in zo’n situatie zitten? Dennis zucht. 'Het systeem omgooien kan ik niet.

Je bent machteloos als mensen voor hun leven vrezen. Iedereen zit in een overlevingssituatie. Eigenlijk hoor ik vooral verhalen aan, en stel af en toe een vraag. Ik vind het moeilijk mensen aan te raden wat ze zouden moeten doen. Niet zo lang geleden vertelde iemand dat in zijn afdeling iemand in de douche was vermoord. Daar heb ik geen oplossing voor. Wel verken ik samen met mensen wat ze doen om hiermee om te gaan, en of dit werkt. Als iemand aangeeft zich gedeisd te houden, kijk ik met hem of die strategie werkt, en geen vervelende bijwerkingen heeft. Soms komt er dan uit dat het nodig is om onopvallend te zijn, maar dat dit ook veel eenzaamheid met zich meebrengt. Samen kijken we dan hoe je die eenzaamheid zou kunnen overwinnen. In één geval blijkt dat te kunnen via liefde voor de familie, die wel ver weg woont maar waarmee deze gedetineerde een goed en geregeld contact heeft.'

Er zijn ook mensen die juist de strijd aan-

gaan. 'Niet letterlijk, maar wel door actief te proberen vriendschappen te maken - of beter: verbonden te sluiten. De verbondenen helpen elkaar een beetje en letten op elkaar. Dat brengt natuurlijk wel weer risico's met zich mee.

Een gedetineerde wist bijvoorbeeld dat zijn celmaat iets deed wat verboden is, maar hield dat bewust stil. Op die manier werd hij een beetje een bondgenoot, waardoor hij bepaalde voorrechten kreeg. Maar hij loopt ook risico.'

Het klinkt allemaal alsof het een loodzware job is, op bezoek gaan in de gevangenissen van Ecuador. Wat bewoog Dennis dit te gaan doen? 'Ik had ooit de opleiding geestelijk verzorger gevolgd, maar er nooit iets mee gedaan, terwijl ik dat wel had gewild. In Ecuador stuitte ik op een advertentie. Epafras zocht mensen om gedetineerden te bezoeken, onder andere in Ecuador. Alsof het zo moest zijn... Ik werd humanistisch geestelijk verzorger en begon net voor de pandemie met bezoeken. Ik geloof heilig in de dialoog. De behoefte aan ontmoeting is er altijd. Het is mooi om dit ook te ervaren en te zien dat het werkt. Elke keer merk ik dat een bezoek waardevol is voor mensen. Ook al kun je niets veranderen, ze voelen dat ze er niet alleen voor staan.' ■

‘ Ik geloof heilig in de dialoog.

De behoefte aan ontmoeting is er altijd’ LAND OP DE EVENAAR Ten zuiden van Colombia en ten noorden van Peru ligt Ecuador, het land dat genoemd is naar de evenaar die er dwars doorheen loopt. Ongeveer 17 miljoen inwoners telt het land, net zoveel als Nederland. Kijk je naar de gevangenisbevolking dan zie je minder overeenkomsten. In Nederland zitten ongeveer 9.500 mensen in de gevangenis. In Ecuador ruim 36.000. Het aantal neemt ook nog eens in een schrikbarend tempo toe. Wat cijfers uit een onderzoek van de mensenrechtencommissie CIDH (Comisión Interamericana de Derechos Humanos) van dit jaar: • In 2021 zijn officieel 316 gedetineerden omgekomen bij gewelddadige conflicten. Waaronder 78 doden bij confrontaties tussen rivaliserende bendes in drie verschillende gevangenissen op 23 februari; en 122 doden op 28 september in de gevangenis Guayas 1 bij Guayaquil (met 7.231 gedetineerden één van de grootste megacarceles van het land).

• In de laatste twintig jaar is het aantal gedetineerden met 469 procent toegenomen, van 8.029 in 2000 naar 37.679 in 2021.

• Slechts 50 procent van de gedetineerden heeft toegang tot enige vorm van re-integratie; 8 op de 10 gedetineerden recidiveert.

C O M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 2 2

19

S P O RT

ANP

GOUD VOOR VROUWEN OP EK ATLETIEK ANP

Max Verstappen

VERSTAPPEN LEIDT IN WK-STAND Starten vanaf P10 en eindigen op P1: dat lukte Max Verstappen op de Hungaroring en daarmee versterkte hij zijn leiderschap in de WK-stand. Behalve de winstpunten hielp het matige optreden van directe concurrent Charles Leclerc daarbij ook. Er staan nog negen Grand Prix’s op het programma, maar het gat is zo groot geworden (80 punten), dat de wedkantoren geen verrassing meer aan de kop van het klassement voorzien. Begin september wint Verstappen bovendien voor de tweede keer op rij in Zandvoort. Zijn 10e overwinning in dit Formule 1-seizoen.

ANP

Femke Bol (links op de foto) met het Nederlandse estafetteteam

Femke Bol leverde met drie keer goud een buitengewone prestatie. Niettemin blijft ze na het veroveren van haar derde plak in München nuchter onder haar succes. Eerst haalde Bol individueel goud op de 400 meter en 400 meter horden en daarna liep ze ook met de estafetteploeg (4 x 400 meter) naar de winst. 'Dat is niet verkeerd', zei ze met gevoel voor understatement, toen ze na de estafettefinale hoorde dat ze met haar derde EK-goud de prestatie van Fanny BlankersKoen evenaart. Ook die legendarische atlete haalde in 1950 drie keer goud op de EK in Brussel.

Jessica Schilder veroverde de Europese titel bij het kogelstoten. Ze verbeterde haar nationale record en is de eerste Nederlandse atleet die op dit onderdeel EKgoud pakt. De 23-jarige Volendamse stootte bij haar tweede poging al de winnende afstand van 20,24 meter. Een forse 40 centimeter verder dan haar Nederlands record van eerder die maand. Jorinde van Klinken veroverde verdienstelijk het brons.

WIEGMAN EN ENGELSE VROUWEN KAMPIOEN EK VOETBAL De Nederlandse coach Sarina Wiegman hielp de Engelse vrouwenploeg aan hun eerste Europese voetbaltitel. In de finale waren ze te sterk voor Duitsland dat op een vol Wembley met 2-1 werd verslagen. Daarmee is Wiegman de eerste vrouwencoach die met twee verschillende landen een belangrijke prijs heeft behaald. In 2017 werd ze ook al Europees kampioen, maar dan met de Oranjevrouwen. Dat EK vond toen plaats in Nederland. Het is dus niet zo vreemd dat Wiegman door de UEFA is gekroond tot coach van het jaar in het vrouwenvoetbal. Het Nederlands vrouwenelftal is in de kwartfinale door de Franse equipe uitgeschakeld. Frankrijk was met 0-1 een maatje te groot voor Oranje hoewel de beslissing pas viel in de verlenging. Als gevolg van de magere prestaties moet bondscoach Mark Parsons het veld ruimen. Het klikte niet tussen de spelers en de Britse coach en dat was terug te zien in het matige spel.

20

CO M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 22

Erik ten Hag

LASTIGE START TEN HAG Erik ten Hag heeft zijn eerste overwinning geboekt als manager van Manchester United. Liverpool werd in een sensationeel spannende wedstrijd met 2-1-opzij gezet.

Na de slechte competitiestart, waarin de Mancunians twee keer op rij verloren waren vooraf alle schijnwerpers op Ten Hag gericht. Bovendien liepen de supporters voorafgaande aan de wedstrijd uit onvrede een protestmars. Na de winst op hun rivaal leek het vertrouwen in Ten Hag weer helemaal hersteld. De supporters waren uitzinnig van vreugde. Behalve Ten Hag maakten ook de nieuwe aankopen Tyrell Malacia (voorheen Feyenoord) en Lisandro Martínez (ex-Ajax) indruk. Zij leken het team, dat zonder superster Ronaldo en aanvoerder Maguire aan de wedstrijd begon, met hard werken en goed voetbal op sleeptouw te nemen.

S P O RT

VAN VLEUTEN WINNARES TOUR DE FRANCE FEMMES

3 8 5 6 9 1 2 4 7

4 2 1 5 7 3 8 6 9

7 6 9 2 4 8 3 1 5

2 3 8 9 1 4 7 5 6

3 2 7 4 8 6 1 5 9 6 1 4 3 5 7 9 2 8

5 8 4 9 1 3 2 6 7 9 5 7 8 2 6 4 3 1

6 1 9 5 3 4 7 8 2 1 4 3 7 8 5 6 9 2

7 5 3 8 9 2 6 1 4 5 7 2 4 6 9 1 8 3

8 4 2 1 6 7 5 9 3

9 5 6 2 1 8 7 4 3

8 9 6 1 3 2 5 7 4

7 1 2 6 3 4 9 8 5

8 3 7 4 5 6 1 9 2 3 4 5 9 1 8 6 2 7

1 7 9 8 3 4 5 2 6

4 1 2 3 7 9 8 6 5

5 9 8 3 6 7 2 4 1

9 8 6 7 5 2 1 3 4

3 4 8 5 6 2 9 7 1 4 6 3 1 2 9 7 5 8

2 6 5 7 9 1 4 3 8 1 2 7 8 4 5 3 9 6

6 8 1 9 2 7 3 5 4 2 5 1 4 9 6 8 7 3

5 9 4 6 8 3 2 1 7 6 7 9 5 8 3 4 1 2

7 2 3 1 4 5 6 8 9 8 3 4 2 7 1 5 6 9

IEMAND DE WIND UIT DE ZEILEN NEMEN

O L N R E D D O M T L E G E N

N C A D O N K E R R N U J I N

S M E A D I D S O E U K Z K E

T N N A K E U T T R N E G E R

U A E R A N P H S A E D L L M

I L R R D N C R B G M E E K R

M E E O O U F N E M O P I N E

I E D O R P E R A S B O P E B

G G A V D F S W O T S I M O O

I A L R L D Z I U N U I L P T

I R B E W A A I E N T U E M K

U N U T V U N H S D O O R O O

B I I N E E A U L P A R A P E

I P E I R G N D N I U R B E N

E S N W W K I L T E A S T E R

Hoewel Tim van Rijthoven niet voor een enorme stunt kon zorgen tegen Novak Djokovic is de relatief onbekende Nederlandse tennisser toch heel ver gekomen.

Hij pakte in de vierde ronde nog wel een set tegen titelverdediger Djokovic, maar verloor uiteindelijk toch in vier sets. De prestaties van Grand Slam-debutant Van Rijthoven waren speciaal. Eerder in het jaar won hij al sensationeel het grastoernooi van Rosmalen door in de finale de Russische wereldtopper Daniil Medvedev te verslaan. Nu was hij de eerste Nederlandse man sinds Sjeng Schalken in 2004 die de achtste finales van Wimbledon haalde.

9 6 1 7 2 5 4 3 8

VAN RIJTHOVEN SUCCESVOL OP WIMBLEDON

2 9 8 6 7 1 3 4 5

ANP

LeBron James

Tim van Rijthoven

4 3 6 2 5 9 8 7 1

De 37-jarige LeBron James verlengt zijn contract bij Los Angeles Lakers met twee jaar en zou in die periode 97,1 miljoen dollar (95 miljoen euro) aan salaris gaan ontvangen. Daarmee zouden de totale inkomsten van James in de NBA stijgen naar een totaal van 532 miljoen dollar en wordt hij de best verdienende basketballer ooit.

ANP

LEBRON JAMES BEST VERDIENENDE BASKETBALLER

1 7 5 3 4 8 9 2 6

ANP

Annemiek van Vleuten

Annemiek van Vleuten heeft de Tour de France Femmes gewonnen. In het eindklassement werd Demi Vollering op bijna vier minuten tweede en de Poolse Niewiadoma eindigde als derde.

Van Vleuten won ook de zware slotrit en sloot daarmee de wielerronde in stijl af. In 2017 en 2018 won Van Vleuten de Tour ook al, maar toen ging het slechts om een eendaagse koers. Dit jaar moesten er net als in de mannenTour voor het eerst in jaren weer meerdere etappes worden gereden. De winst in het punten-, berg- en het jongerenklassement ging ook naar Nederlandse rensters. Marianne Vos won de groene trui, Demi Vollering de bolletjestrui en Shirin van Anrooij de witte trui. Begin juli won Van Vleuten ook al en voor de derde keer de Giro Donne.

C O M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 2 2

21

AC H T E R G R O N D

HET WAAR OF NIET WAAR SPEL

LEKKER THUIS MET EEN ENKELBAND EN ANDERE MOOIE VERHALEN Terug naar huis! Eindelijk, na heel veel jaren weg, mag je terug naar Nederland. Het land van melk en honing waar alles goed geregeld is. In de gevangenis zingen vaak al de mooiste verhalen rond. Helaas blijkt lang niet alles waar te zijn. Comeback laat zien welke verwachtingen terecht zijn en welke niet. Speel het spel mee en word je bewust van wat je te wachten staat.

TEKST:

22

CO M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 22

Marjolein van Rotterdam

TAXI NAAR HUIS Fijn dat je er weer bent! De taxi staat voor. En anders staat er wel iemand met een treinkaartje voor je klaar. Als je aankomt op Schiphol is in elk geval het vervoer naar huis geregeld.

Het is niet waar. Nogal wat mensen die terugkeren na een buitenlandse detentie staan verloren op Schiphol. Als er geen familie is of iemand anders uit de achterban dan sta je daar. In je uppie en vaak zonder geld. Er is een noodoplossing: op Schiphol naar Schiphol Social Works (SSW) of het Leger des Heils gaan. Je kunt naar ze vragen bij de marechaussee.

AC H T E R G R O N D

‘Je staat er echt niet helemaal alleen voor’

VOORRANG VOOR EEN HUIS Als ex-gedetineerde krijg je een woning of heb je in elk geval voorrang boven andere woningzoekenden. Dit hoort bij de re-integratie.

Helaas is dit niet waar. Je krijgt geen woning en geen voorrang als je uit buitenlandse detentie komt. Hoe zwaar je het ook hebt gehad. Wat wel kan: Bureau Buitenland kan je tijdens je detentie helpen bij het inschrijven als woningzoekende en je aanmelden voor nazorg bij de gemeente (zie onder Gratis Geld). Overal in Nederland zijn de wachtlijsten voor een huurwoning lang. Slim dus om je lang voor je vrijkomt in te schrijven als woningzoekende.

DE BESTE MEDISCHE HULP Als je ziek, verslaafd of in de war terugkeert naar Nederland word je geholpen.

Nederland heeft tenslotte een van de beste gezondheidszorgsystemen ter wereld.

Het is een beetje waar. Nederland hoort samen met Noorwegen en Australië tot de best presterende landen als het gaat om de gezondheidszorg. Het is niet waar dat je automatisch geholpen wordt en je er zelf niets voor hoeft te doen. Op eigen houtje hulp vinden kan lastig zijn. Nederland heeft een woud aan instanties. Voor verslavingszorg zijn er bijvoorbeeld volgens zorgkaartnederland.nl 268 organisaties. Vraag dus hulp bij het hulp zoeken! Ook hulp bij het vinden van medische hulp hoort bij de nazorg door de gemeente (zie onder Gratis Geld).

GRATIS GELD Iedereen die Nederlander is en terugkeert naar zijn land krijgt automatisch een uitkering.

Niet helemaal waar. Niemand hoeft in Nederland om te komen van de honger maar

automatisch gaat het niet. Het moet wel echt duidelijk zijn dat je niets anders hebt en een uitkering schept ook verplichtingen. De gemeente gaat over de uitkeringen. Voor je teruggaat naar Nederland kan Bureau Buitenland (BB) je aanmelden bij de gemeente voor nazorg (maar alleen als je daar toestemming voor geeft). Onder nazorg valt bijvoorbeeld hulp bij het verkrijgen van een identiteitsbewijs, oplossen van problemen met geld, het zoeken van een school, opleiding of werk, het vinden van een slaapplek, en het oplossen van schulden. De gemeente waarmee je binding hebt kan je daarbij helpen. Om alles soepel te laten verlopen is het belangrijk dat je op tijd de datum van je ontslag doorgeeft aan je vrijwilliger van Bureau Buitenland.

TERUGKEER MAAKT JE STRAF KORTER Als je het laatste deel van je straf in Nederland uitzit en dus met de WETS of de WOTS terugkeert, betekent dat dat je straf korter wordt: in Nederland hoef je niet zo lang in de gevangenis te blijven als in het buitenland.

Niet waar. Meestal is je straf even lang.

Soms is het zo dat je in Nederland een langere straf uit moet zitten omdat in het land van herkomst andere regels gelden (zoals vrijkomen na de helft van de straf).

TOPHULP IN DE NEDERLANDSE CEL In de Nederlandse gevangenis word je geholpen met alles. Je casemanager regelt er alles voor je.

Niet waar. Er wordt veel zelfstandigheid van je verwacht in de Nederlandse gevangenis. Er is een R.I.C. ( Re-integratiecentrum ) waar je zelf diverse zaken kunt regelen zoals het maken van een CV, het treffen van een betalingsregeling, aanmelden bij woningnet, reageren op woningen etc.

ELK WEEKEND MET VERLOF Als je met de WETS of WOTS terugkeert en de laatste jaren van je straf in Nederland uitzit, mag je tenminste elk weekend met verlof.

Helaas ook niet waar. Verlof kan alleen vanuit een plusprogramma en is gericht op re-integratiedoelen, zoals het vinden van werk. Tijdens een re-integratieverlof mag je bijvoorbeeld solliciteren. Alle trajecten zijn maatwerk, het gaat om wat jij nodig hebt om succesvol te re-integreren in de maatschappij.

LEKKER MET EEN ENKELBAND OP DE BANK Als je doorstroomt naar een Nederlandse gevangenis voor het laatste deel van je straf, hoef je niet meer echt de cel in maar mag je je straf lekker thuis gaan uitzitten met een enkelband.

Niet waar. Veel gedetineerden denken dat ze de straf verder thuis kunnen uitzitten met een enkelband. Dat is helaas niet zo.

JE STAAT ER ECHT HELEMAAL ALLEEN VOOR Als teruggekeerde ex-gedetineerde sta je er alleen voor, en is er geen enkele instantie die je kan helpen.

Niet waar! Het meeste werk moet je zelf doen als je je leven weer op de rit wilt krijgen. Maar er zijn organisaties – behalve de gemeente – die je hierbij kunnen helpen. Soms met vrijwilligers die ook lotgenoten zijn. SurAnt, Gevangenenzorg Nederland, Exodus en Humanitas bieden alle vier hulp aan ex-gedetineerden. Andere organisaties kunnen je helpen met bijvoorbeeld werk of schulden. Frans Douw (zie het verhaal over geweld) heeft een stichting opgericht die je kan helpen bij het vinden van de weg naar de juiste hulp. www.herstelterugkeer.nl ■

C O M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 2 2

23

J U R I D I S C H A RT I K E L

VERBLIJFSRECHTELIJKE GEVOLGEN VEROORDELING BUITENLAND De één wil na het uitzitten van zijn straf zo snel mogelijk het land verlaten en nooit meer terugkeren, terwijl voor een ander een uitzettingsbeslissing ingrijpender is dan de opgelegde gevangenisstraf. Hier bespreken we de belangrijkste verblijfsrechtelijke consequenties van een veroordeling, én de eventuele voordelen van uitzetting.

Dit artikel benoemt aandachtspunten aan de hand van de grote lijnen. Het is onmogelijk om in een artikel aandacht te besteden aan de wereldwijde verschillen tussen procedures. Check dus

24

CO M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 22

altijd hoe het in jouw land van detentie precies is geregeld, aan de hand van jouw persoonlijke situatie!

KOSTEN In veel westerse landen worden de vervoerskosten van uitzetting door het land van veroordeling betaald. In sommige landen moet je het vervoer (meestal vliegticket) zelf betalen.

Vraag dit tijdig uit bij je advocaat, zodat je al tijdens detentie voldoende budget kan reserveren. Dit voorkomt een nodeloos lang verblijf in uitzettingsdetentie.

J U R I D I S C H A RT I K E L

UITZETTING Uitzetting (of uitwijzing) is het – al dan niet gedwongen – over de grens zetten van ‘vreemdelingen’. Een vreemdeling is iemand zonder nationaliteit van het land van verblijf.

Heb je de dubbele nationaliteit – van zowel het land van veroordeling als Nederland – dan ben je géén vreemdeling, en kan je niet worden uitgezet. Let op, in uitzonderlijke gevallen kan veroordeling voor een ernstig misdrijf leiden tot intrekking van je tweede nationaliteit.

Hoewel er (grote) verschillen zijn per land, bevat de uitzettingsprocedure grofweg de volgende elementen. De beslissing voor uitzetting ligt bij de migratieautoriteiten en -rechter, en dus niet bij de strafrechter. Een strafrechtelijke veroordeling kan wel verblijfsrechtelijke consequenties hebben, dit hangt onder andere af van: het land, je verblijfstatus, (de ernst van) het strafbare feit, en je strafblad. In veel landen wordt de immigratiedienst op de hoogte gebracht van de vervolging van een vreemdeling, soms staan de verblijfsrechtelijke consequenties in het vonnis vermeld. Bij veroordeling neemt de immigratiedienst een standpunt in over het recht om in het land van veroordeling te blijven, na einde detentie. Als er besloten wordt dat de veroordeelde het land moet verlaten, dan wordt een (voorlopig) uitzettingsbevel uitgevaardigd. Dit wordt getoetst door een rechter, waar je je tegen een voorgenomen uitzetting kan verzetten. Na het uitzitten van de straf volgt plaatsing in uitzettingsdetentie, tot alle formaliteiten zijn geregeld (vb. reisdocument en vervoer). Uitzetting gebeurt in principe naar het land van je nationaliteit.

GESPECIALISEERDE ADVOCAAT De regels rondom uitzetting en inreisverboden zijn vastgelegd in het migratierecht. Dit is een ander rechtsgebied dan het strafrecht.

Strafadvocaten zijn niet automatisch gespecialiseerd in migratierecht.

Vraag jouw advocaat naar zijn kennis en ervaring, en schakel zo nodig een migratierechtadvocaat in. Het is raadzaam om de verblijfsrechtelijke consequenties van een eventuele veroordeling zo snel mogelijk in kaart te hebben, zodat je dit mee kan nemen bij het bepalen van je processtrategie in de strafzaak.

INREISBEPERKINGEN Vaak wordt een uitzetting gekoppeld aan een inreisverbod, of ongewenstverklaring.

Dit houdt in dat jij als vreemdeling een aantal jaar, of zelfs permanent, het land van veroordeling niet meer mag inreizen of daar mag verblijven. Overtreding kan strafbaar zijn.

invrijheidstelling (v.i.). De gedachte achter v.i. is namelijk bevordering van reintegratie in de samenleving, om herhaling van strafbaar gedrag te voorkomen.

Bij uitzetting zal de veroordeelde echter niet meer terugkeren in de maatschappij van dat land en heeft v.i. daarmee geen nut, zo luidt de redenering.

‘ Uitzettingsprocedures verschillen per land en dus ook de manier waarop jij je uitzetting kan aantonen’

Ook zonder opgelegd inreisverbod of ongewenstverklaring, kan een veroordeling problemen opleveren voor toekomstige reizen naar het buitenland. Vooral buiten de EU kan een veroordeling voor een (ernstig) misdrijf in de weg staan aan bijvoorbeeld het verkrijgen van een visum.

VOORBEELD: VERENIGDE STATEN Als Nederlander kan je met een ESTA (‘visa waiver’) naar de VS reizen, tenzij je niet aan de voorwaarden van de vereenvoudigde procedure voldoet.

Heb je bijvoorbeeld een ernstig strafbaar feit gepleegd, of een veroordeling voor een drugsfeit dan moet een visum worden aangevraagd. De Amerikaanse autoriteiten beoordelen de visumaanvraag aan de hand van de vraag: ‘Vormt deze persoon een gevaar voor de Amerikaanse samenleving?’. Gekeken wordt onder andere naar de ernst en aard van het strafbare feit, en het tijdsverloop sinds de pleegdatum.

TERUGKEER NAAR NEDERLAND Heb je er geen problemen mee om het land van veroordeling te verlaten en daar mogelijk niet meer terug te kunnen keren?

In dat geval kan aansturen op uitzetting juist gunstig zijn. Bijvoorbeeld vanwege een verkorting van je gevangenisstraf, of een grotere kans op strafoverdracht.

1 VERVROEGDE VRIJLATING GECOMBINEERD MET UITZETTING In landen waar het standaardpraktijk is om veroordeelde vreemdelingen uit te zetten, is het gebruikelijk dat deze groep is uitgesloten van de regeling voor voorwaardelijke

Een aantal landen – waaronder veel landen in Europa – kent echter een alternatieve regeling voor gedetineerde vreemdelingen, waarmee zij in aanmerking kunnen komen voor vervroegde vrijlating met uitzetting. In Duitsland en Denemarken bestaat bijvoorbeeld de mogelijkheid te worden uitgezet na het uitzitten van de helft van je straf. In België kan dit onder omstandigheden zelfs nog eerder. Algemene voorwaarde is dat de vreemdeling het land verlaat en niet terugkeert. Als deze voorwaarde niet wordt nageleefd, wordt de tenuitvoerlegging van de straf hervat.

Vraag aan je advocaat of een dergelijke mogelijkheid in het land van veroordeling bestaat.

VOORWAARDELIJKE INVRIJHEIDSTELLING (V.I.) V.i. houdt in dat je een deel van je gevangenisstraf buiten de gevangenis doorbrengt. Gedurende dit laatste deel van je straf moet je aan bepaalde voorwaarden voldoen, als je deze schendt moet de overgebleven straf meestal alsnog in de gevangenis worden uitgezeten.

2 STRAFOVERDRACHT Indien je gebruik wilt maken van strafoverdracht, maar je voldoet niet aan het ‘bindingsvereiste’ (zie kader), is het verstandig om uit te zoeken of je uitgezet wordt/kan worden. ➔

C O M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 2 2

25

J U R I D I S C H A RT I K E L

HANDIGE WOORDEN & ZINNEN itzetting (of: uitwijzing) U D eportation (of: removal) FR • E xpulsion SP • E xpulsión NL • EN •

U itzettingsbevel D eportation order FR • O rdonnance d’expulsion SP • O rden de expulsión NL • EN •

I nreisverbod ( Re)entry ban FR • I nterdiction du territoire SP • P rohibición de entrada NL •

EN •

V erlies van verblijfsrecht L oss of residency status FR • P erte du droit de séjour SP • P érdida del derecho de residencia NL • EN •

I ntrekken van de (permanente) verblijfsvergunning EN • R evocation of (permanent) residence permit FR • R évocation de la carte de résident (permanent) SP • R evocación del permiso de residencia (permanente) NL •

O ngewenste vreemdeling U ndesirable alien FR • É tranger indésirable SP • E xtranjero indeseable

• Onder de WETS wordt binding niet meer afzonderlijk getoetst als je wordt uitgezet.

Kortom, als je naar Nederland wordt uitgezet, kan Nederland je verzoek niet weigeren wegens een gebrek aan binding.

• Onder de WOTS vervalt het bindingsvereiste niet bij uitzetting. Dit wordt echter bij de beoordeling of er voldoende binding is wel meegenomen als belangrijke indicatie voor terugkeer in de Nederlandse samenleving.

BINDINGSVEREISTE STRAFOVERDRACHT Nederland wil uitsluitend Nederlandse gedetineerden uit het buitenland overnemen, indien zij langdurig in de Nederlandse samenleving zullen terugkeren. Dit wordt beoordeeld aan de hand van de binding met Nederland. Allereerst wordt gekeken of de gedetineerde in de vijf jaar voor aanhouding ingeschreven stond in de Basisregistratie Personen (BRP) van een van de landen in het Koninkrijk der Nederland. Was dit het geval, dan wordt binding aangenomen. Zo niet, dan zal het verzoek tot strafoverdracht in beginsel worden afgewezen wegens gebrek aan binding, tenzij binding op andere wijze kan worden aangetoond.

Uitzettingsprocedures verschillen per land en daarmee ook de manier waarop jij je uitzetting kan aantonen. Soms is uitzetting in het vonnis opgenomen, of is een uitzettingsbevel uitgevaardigd. Is dat niet het geval, dan kan je proberen een op naam gestelde uitzettingsverklaring op te vragen bij de immigratiedienst van het land van veroordeling. Ook komt het voor dat het standaardpraktijk is dat buitenlandse gedetineerden na afloop van de straf het land worden uitgezet, maar wordt dit niet voor individuele gedetineerden op schrift gesteld. Dan is het zaak deze standaardpraktijk en de (immigratie)wetgeving op papier te (laten) zetten, bijvoorbeeld door jouw lokale advocaat of de autoriteiten. Het is belangrijk om de bewijsstukken van jouw aanstaande uitzetting met jouw aanvraag voor strafoverdracht aan IOS te sturen.

IOS is de afdeling binnen het Nederlandse ministerie van Justitie en Veiligheid die jouw binding met Nederland toetst. ■

NL • EN •

V reemdelingendienst I mmigration office FR • S ervice des étrangers de la police SP • S ervicio de inmigración / servicio de extranjería NL • EN •

N ationaliteit / staatsburgerschap EN • N ationality / citizenship FR • N ationalité / citoyenneté SP • N acionalidad / ciudadanía NL •

Voor meer informatie over strafoverdracht, zie Comeback nr. 1 2021. Voor meer informatie over het bindingsvereiste, zie Comeback nr. 3 2021.

Sofie Bollen & Veerle Goudswaard DUTCH&DETAINED

26

CO M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 22

CO LU M N

DETENTIE-KATER Ik krijg vaak dezelfde vraag als ik mensen vertel dat ik gevangenen bezoek: ‘Waar hebben jullie het dan over?’ Mijn vrienden willen van me weten waarom ik ga, wat we bespreken en wat het doel is van mijn bezoek. Ze kunnen zich er eigenlijk niets bij voorstellen.

Ik vertel ze dat ik vind dat één van mijn belangrijkste taken is dat iedereen die de gevangenis verlaat, weet wat ze kunnen verwachten en daardoor een goede start kunnen maken. Een goede start, en daarna niet meer terugkeren in een gevangenis. Ik gun het iedereen!

Ik weet echter dat het moeilijk is. Veel ex-gevangenen weten niet hoe die goede start te maken, net zoals mijn vrienden niet weten hoe het er in een gevangenis aan toe gaat. Mensen van buiten weten niet hoe het binnen is.

Mijn kinderen zijn net op zomerkamp geweest. Binnen dat kamp heerst een sfeer die wij buiten niet meemaken. Na kamp komen ze thuis met een kamp-kater. Het duurt even voordat die weg is. Ik moet als buitenstaander daar begrip voor hebben, want makkelijk in de omgang zijn kinderen met een kamp-kater niet. Gelukkig kicken ze af gedurende die eerste dagen en passen ze zich weer aan het gewone leven aan.

Net zo zullen mensen die net vrij zijn zich weer aan moeten passen aan het gewone leven en de detentie-kater (zo noem ik het maar even) van zich af schudden.

In de zomer gaan wij als gezin op vakantie. Een week naar de zon. Daar heb ik dan rustig de tijd om na te denken over het jaar dat geweest is en het jaar dat gaat komen. Voornemens maak ik niet met oud en nieuw, maar in de zomervakantie. Voor mij is dat de breuk in het jaar met tijd en rust. Die routine heb ik al jaren. En niet alleen ik.

Ik zat eens na een zomervakantie in het vliegtuig terug naar huis naast de vader van een gezin. Zijn vrouw en kinderen zaten een rij voor ons, maar hij paste daar niet meer bij en belandde naast mij. Nu op zichzelf gezeten, begon hij op zijn telefoon een lijstje van voornemens te maken. Ik zag bovenaan staan: ‘Ik kies ervoor om gelukkig te zijn.’ Ik vond dat nogal ongelukkig klinken, maar begreep het eigenlijk ook wel. Hij was blijkbaar niet altijd gelukkig in zijn leven, maar koos er toch voor om er wat van te maken. Voor een goede relatie, een goede sfeer, een goed leven moet je moeite doen. Als het niet goed is, kan je het misschien wel goed maken. In ieder geval het proberen waard!

Ik bezocht eens iemand van eind twintig die als kind in Nederland gewoond had, maar er al jaren niet meer geweest was. Hij werd echter uitgezet en zou naar het zuiden van Limburg moeten. Dat was zijn laatste woonplaats. Hij had er misschien nog wel een tante wonen, maar daar had hij al jaren geen contact meer mee. Zijn ouders waren met hem als kind vertrokken en woonden nu in Engeland. Limburg… Waar moest hij heen? Wat zou hij gaan doen? Waar te beginnen? Ik moedigde hem aan om zich in te schrijven bij woningcorporaties. Zijn ouders konden dat online vanuit Engeland doen. Ook bespraken we mogelijke banen. Hij zag er wel wat in om Planner te worden bij een transportbedrijf.

Zijn zus had een advertentie gezien. We bespraken hoe hij zich in moest schrijven bij de gemeente en we lazen in mijn laatste bezoek net voor zijn uitzetting samen de brief van Bureau Buitenland door. Er was contact gelegd door hen met de gemeente en hij werd verwacht. Er was voor een paar dagen opvang geregeld en in de brief stond dat hij op Schiphol de trein moest nemen en waar hij zich moest melden.

Deze hulp en voorbereiding gaven hem rust. De rust om zelfverzekerd een nieuwe toekomst in te stappen. Ik had alle hoop, al heb ik natuurlijk nooit gehoord hoe het hem vergaan is.

Iedereen kan begeleiding krijgen van Bureau Buitenland. Niet iedereen echter zal precies weten waar hij of zij heen zal gaan die eerste dagen. Wat hij of zij zal gaan doen na vrijlating. Ik hoop wel dat iedereen die nu binnen zit de rust neemt om na te denken over een goede start. Over het leven buiten. De eerste dagen. Wat te doen, waarheen te gaan en hoe nooit meer terug te keren naar een gevangenis. Niet altijd makkelijk, maar zeker het bedenken waard. Weg met de detentie-kater!

Sandra woont met haar gezin in Engeland en bezoekt daar als vrijwilliger voor Bureau Buitenland Nederlandse gedetineerden. In haar columns vertelt ze over haar ervaringen.

C O M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 2 2

27

BRIEVEN

IN COMEBACK IS RUIMTE OM BRIEVEN TE PLAATSEN. BEDENK WEL OF PLAATSING GEVOLGEN VOOR JE KAN HEBBEN. WE PROBEREN HET IN TE SCHATTEN, MAAR JIJ WEET HET ZELF HET BEST. OOK KUNNEN WE NIET ALTIJD ALLE BRIEVEN EN GEDICHTEN PLAATSEN. SOMS WORDEN ZE DOORGESCHOVEN NAAR EEN VOLGEND NUMMER. NOOIT ZULLEN WE ER EEN VAN OUDER DAN EEN JAAR PLAATSEN. BRIEVEN DIE ERG LANG ZIJN KUNNEN WORDEN INGEKORT. ALS JE EEN OPROEP PLAATST OM TE REAGEREN EN JE VOEGT JE ADRES TOE, DAN VERVANGEN WIJ JOUW ADRES DOOR DE TEKST: (Adres bekend bij Epafras). ALS IEMAND DAN WIL REAGEREN KAN HIJ OF ZIJ DIE REACTIE OPSTUREN NAAR EPAFRAS EN WIJ STUREN DIE DAN DOOR. ZO BLIJFT JE PRIVACY BETER BESCHERMD.

OPROEP AAN LEZERS Uit het oog uit het hart? Niet bij ons. In de Comeback maken we graag ruimte voor jullie verhalen en jullie ervaringen. Schrijf ons een brief en laat van je horen! Laat ons weten hoe je leven in de gevangenis eruit ziet. Hoe je je staande houdt. Of juist niet. Hoe je dag eruitziet. Heb je een vraag over je situatie? Juridisch of persoonlijk? Wij leggen jouw vraag voor aan specialisten. Dat kan anoniem. Of wil je graag contact met andere mensen die vast zitten? Stuur ons een brief met jouw verhaal. Dus: schrijf ons en deel je verhaal met alle andere Nederlandse mannen en vrouwen die vast zitten!

Zou je advies willen krijgen over hoe je om kan gaan met het gevangenisleven? René heeft veel ervaring, en zou je graag helpen met advies over hoe je het verblijf achter tralies zo positief mogelijk zou kunnen maken. Stel hem je vraag via Epafras!

RENÉ GEEFT ANTWOORD Beste René, Help, ik kan me geen voorstelling van mijn toekomst vormen! 8, 9 of 10 jaren hier en als het zo doorgaat ben ik 60 en is mijn leven zo goed als voorbij. Hoe ziet dat er uit: wachten tot je leven voorbij is? Zijn er dan nog mensen die van mij houden? Ze moeten hard werken om zelf te overleven en het ‘eigen schuld dikke bult’ is natuurlijk erg hoog.

H

• POLEN

Beste H., Zo lang je op eigen houtje kunt ademhalen, en God je gezond laat, mag je nooit zeggen :‘Mjn leven is zo goed als voorbij’. Met fatalistisch denken stap je in een wormgat wat nooit een prettig en realistisch toekomstbeeld voorspiegelt. Probeer je in de schoenen te plaatsen van gedetineerden met langere straffen, levenslang of langer, en hoe graag zij willen ruilen voor jouw straf.

Ongeacht wat de lengte van je straf is, moet je eerst al je tijd en energie investeren in het napluizen van wat je juridische opties zijn. Zoals een hoger beroep, misschien was

28

CO M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 22

er wangedrag van de aanklager, nalatigheid of een ambtsovertreding. Er zijn meerdere wegen die mogelijkerwijs de deur voor de rechtszaal opnieuw kunnen openen. Je mag er nooit van uitgaan dat er geen enkele fout door de aanklager/officier van justitie is gemaakt. Heb je een kopie van alles wat er woord voor woord gezegd is tijdens je vonnis door alle betrokkene? En was je in staat om dit te laten vertalen in het Nederlands, zodat je kunt verifiëren dat het hele verloop van jouw zaak inderdaad 100 procent accuraat is besproken, en correct behandeld? Zonder leugens of onwaarheden, was je advocaat wel eerlijk en recht door zee, vanaf het begin van het proces tot aan je veroordeling, of niet?

BRIEVEN

Ik zou de Stichting Lawyers Across Borders in Amsterdam schrijven (info@lawyersacrossborders.nl) en advies vragen. Over hoe de vork in de steel zit in Polen, wat voor mogelijkheden er daar precies zijn om door te gaan met procederen, na een veroordeling. Zij kunnen je het beste inlichten, wat er nog buiten de WETS aanvraag gedaan kan worden. Als je eenmaal deze prioriteiten op een rijtje hebt staan, en goed ingelicht bent, kun je het je volle aandacht geven. Gericht op je vrijheid en de voortzetting van je leven, na je detentie.

Ik heb veel begrip voor wat je zegt over ‘Eigen schuld dikke bult’. Precies dezelfde woorden kreeg ik ook te horen van de mensen die gelukkig nog steeds evenveel van mij houden, en mij nooit in de steek hebben gelaten.

Ik werd met deze opmerking, op mijn plaats gezet, het is de waarheid, en ik ben daar enorm dankbaar voor.

‘Keep it real en leef niet in lala land’, was de boodschap, die ze mij daarmee gaven. Soms is het echt nodig, dat we even wakker geschud moeten worden. ‘Wake up and smell the roses!’ Buiten de tijd die je misschien nodig hebt om te procederen, moet je er ook echt alles aan doen, om het contact levendig en warm te houden. Met de kring die belangrijk is voor je. Ondanks dat je gedetineerd bent stopt je verbintenis of verplichting niet; als echtgenoot, vader, zoon, broer, oom, neef of vriend enz. Geef niet meteen op, als je geen antwoord krijgt, op je brieven van de mensen met wie je wilt doorgaan, als je terug in Nederland bent.

Je schrijft: ‘Ze moeten hard werken om zelf te overleven’, dat is erg consequent van je, maar het is geen reden om de hoop op te geven. Ook zij moeten eerst het vooruitzicht van die 8, 9 of 10 jaar zien te verwerken, iedereen doet dat op zijn eigen manier. Ondertussen moet jij gestaag en niet aflatend door blijven gaan met schrijven. Daarmee heb je het lot van je eigen toekomst in handen, je achterban moet altijd een rol in je leven blijven spelen, die band moet je nooit verbreken of er vervreemd van raken. Iedereen verdient een tweede kans, je zult zien dat er genoeg mensen zijn die nog steeds evenveel van je houden. En op 60 is je leven nog lang niet voorbij, het is slechts een tweede hoofdstuk wat rond die tijd begint Gebruik ondertussen je tijd zo positief en constructief mogelijk. Van klaverjassen word je niet wijzer, en van gokken alleen maar armer. Schrijf reclassering Bureau Buitenland, vraag of ze je de cursus lijst van Educatie Achter Buitenlandse Tralies sturen. Er is een ruime keuze, die van alle markten thuis is. Dit geeft je de mogelijkheid voor een opleiding, en om je tijd waardevol, nuttig en lonend te besteden, en écht wijzer te worden.

Het wordt gratis aangeboden, inclusief de postzegels voor je huiswerk.

Staar je niet blind op de tijd die je nog moet zitten. Misschien denk je wel ‘Makkelijker gezegd dan gedaan’. Maar met een gezonde dagelijkse routine kan alles zoveel beter en prettiger verlopen.

Houd je geest en lichaam gezond, zie de jaren tegemoet als een uitdaging voor jezelf. Om je ergens op toe te leggen: probeer een nieuwe taal of waag een kans om een muziekinstrument te bespelen. Poëzie, tekenen of schilderen kun je ook gebruiken, om je meest innerlijke energie een goed doel te geven. Het is zo belangrijk dat je zelf het ritme van de dag bepaalt en niet wakker wordt met de gedachte ‘Goh wat moet ik vandaag doen om de dag door te komen?’

Gebruik je portovrije envelop voor het corresponderen met een vrijwilliger, Epafras heeft fantastische mensen, die dit graag willen doen.

Ik wens je heel veel sterkte, geef de moed niet op alsjeblieft!

René

SCHRIJVEN EN RAAD Ik zit nu in totaal meer dan 20 jaar vast, 10 jaar gevangenis en 10 jaar een soort TBS met open einde. Hoe ik het zolang heb kunnen uithouden snap ik zelf ook niet zo goed. Waarschijnlijk omdat ik mezelf steeds doelen stelde zoals sport, Spaans, Duits en Nederlands leren, en nu leer ik ook Koerdisch, mijn moedertaal. Er is bij mij altijd een drang om iets positiefs te bereiken in het leven.

Nadat ik uit huis ben weggegaan ben ik in het JOC terecht gekomen. Daar ben ik jointjes gaan roken en in een wereld van criminaliteit terechtgekomen. Dat ik regelmatig dakloos was in die periode, verslechterde de situatie nog meer. Na vele korte straffen in Nederland ben ik in Duitsland veroordeeld tot 10 jaar plus TBS. Nu probeer ik al jaren overgeplaatst te worden via de WETS, maar de Duitsers werken niet mee. Ze willen dat ik gesloten word opgenomen, dus ook TBS in Nederland. Er ligt al sinds 2011 een uitwijzingsbevel, maar ze beweren dat ik nog te gevaarlijk ben. Dat terwijl er al andere tbs’ers zijn uitgeleverd, ik al 13 jaar talen leer, en al meer dan zeven jaar geen drugs meer gebruik. Ik heb dus goede kansen bij terugkeer in de maatschappij, maar dat negeren ze gewoon. Aan alle Nederlanders die vastzitten in het buitenland wil ik zeggen: hou het ook zolang vol.

Als iemand wil schrijven met mij dan kan dat, en als iemand mij raad kan geven over advocaten of andere tips voor mij heeft, zou ik erg blij zijn, en zou het mij wat hoop kunnen geven.

H

• DUITSLAND

C O M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 2 2

29

BRIEVEN

ONSCHATBARE WAARDE Via de Comeback wil ik Epafras en Fieke bedanken. Fieke is de geestelijk verzorger in de VS en steunt mij al jaren.

Met bezoeken waarvoor ze een vliegtuig, huurauto en hotel moest nemen, en door mijn brieven altijd prompt te beantwoorden.

Ik heb geen familie in dit land, en Fieke neemt het gevoel dat je er alleen voor staat weg.

Fieke, heel erg bedankt voor wat je doet voor mij en alle anderen!

Je bent van onschatbare waarde tijdens deze moeilijke tijd en maakt me een beter mens. God bless you!

D

• VERENIGDE STATEN

SCHULDGEVOEL Een paar weken geleden kreeg ik onverwachts bezoek. 'Advokat' zeiden ze, maar die verwachtte ik helemaal niet. Ik kijk in elk bezoekhokje, maar 'niema advokat jehowa' (ik zit al twee jaar in Polen in voorarrest, en dit betekent 'geen advocaat'). Hij bracht me een man die ik niet kende, en toen begon het me te dagen, bezoek via Epafras! Heel aardige man, maar ik was zo verrast dat ik niet wist wat ik moest zeggen. Hij was uit Tsjechië komen rijden, 7 uur lang.

Toen voelde ik me echt schuldig. Ik wil mijn familie niet 2 dagen laten reizen, 10 uur heen en 10 uur terug voor 1 uurtje bezoek. En deze man heeft het voor een vreemde gedaan. Ik heb zelf geen geloof, maar wat zijn dat een prachtige mensen. Ik dacht dat ik nooit spijt of schuld voelde, maar ik heb er nu nog steeds een schuldgevoel over dat die man voor mij heeft moeten rijden. Nogmaals 1000 maal bedankt aan de vrijwilligers, en zeker aan deze man!

C

• POLEN

FAMILIE Het is vandaag de verjaardag van mijn dochter, ze is twee jaar geworden en ik zit nog steeds gedetineerd in Zweden. Het is al zes maanden geleden dat ik mijn kinderen voor het laatst heb gezien. Dat ik ze een kus gaf en zei: ‘Mamma ziet jullie na het weekend weer terug’, maar ik dus nooit terugkeerde. Ik zit hier al zes moeilijke en lange maanden met beperkingen, dus geen telefoon en 24/7 op de cel. En als je een telefoontje mag plegen, dan alleen in het bijzijn van politie en tolk, want je mag niet over de zaak praten. Ik ben in mei 22 jaar geworden, moeder van twee kinderen, en heb nooit eerder vastgezeten. Ik heb het hartstikke moeilijk. Ik dank de Heer voor mijn familie die achter me staat en me steunen waar nodig. Kort geleden moest ik voorkomen, en ik heb me nog nooit zo machteloos gevoeld. Ik werd de rechtszaal ingebracht, en daar zag ik mijn moeder en vriend zitten. De tranen stonden in hun ogen toen ze mij binnen zagen komen. Omdat Zweden strenge veiligheidsregels heeft, werd ik binnengebracht met handboeien die vast zaten aan een band om mijn buik. Ik mocht absoluut geen contact maken. Toen de zaak klaar was zijn de beperkingen opgeheven en mocht ik ze eindelijk knuffelen en een kus geven en vertellen hoeveel ik van ze hou. Ik heb een telefoon kunnen aanvragen, maar omdat de nummers die ik wil bellen geen Zweedse nummers zijn, moeten die mensen een VOG (Verklaring Omtrent Gedrag) opsturen. Het kan dus wel een paar weken duren voor ik goedkeuring heb en kan bellen. Ik kon mijn dochter dus ook niet bellen om haar te feliciteren. Ik voel me waardeloos als moeder en er is niets dat ik hier aan kan doen. Ik stuur haar nu een kaartje, en hoop dat die snel aankomt. Ik hoop dat de uitspraak straks mee zal vallen, en dat ik snel kan terugkeren naar Nederland zodat ik mijn kinderen weer kan zien en ze in mijn armen kan sluiten. Eén ding weet ik zeker: ik heb geleerd van mijn fouten en zal het nooit meer doen. Ik hoop voor iedereen die dit leest dat er snel duidelijkheid zal komen, en dat je snel herenigd zal worden met familie. Blijf hoop houden, God slaapt nooit!

G

30

CO M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 22

• ZWEDEN

MEDEDELINGEN

SCHRIJFWEDSTRIJD

‘ I K LAAT VAN ME HOREN’ De Stichting Educatie Achter Buitenlandse Tralies organiseert een schrijfwedstrijd voor gedetineerden. Ben jij een echte verteller? Kun je dat ook op papier zetten? Of misschien kun je dichten of rappen? Doe dan zeker mee aan onze wedstrijd voor gedetineerden in het buitenland. Zet je eigen gedachten op papier! Het onderwerp is totaal vrij. Schrijf een verhaal van maximaal 1.200 woorden, of een gedicht of een pakkende rap met een mooie boodschap in ongeveer 350 woorden. Alle in het buitenland gedetineerde Nederlanders kunnen meedoen! Gedetineerden die via Eabt studeren kunnen ook nog meedoen nadat zij zijn overgeplaatst naar een Nederlandse PI om hun strafrestant uit te dienen en daar hun gestarte cursus vervolgen en afronden.

We willen voor 30 november 2022 je werk ontvangen. Vermeld wat je hebt geschreven: verhaal, gedicht of rap, je voor- en achternaam en de naam en adres van de gevangenis waar je bent. Het verhaal, gedicht of de rap mag zowel getypt als uitgeschreven worden ingeleverd. Dat kan per post naar Eabt, postbus 9005, 6070AA Swalmen-Nederland of per mail naar taalprijsvraag@eabt.nl.

Er zijn leuke geldprijzen, en een aantal werken van jullie kunnen gepubliceerd worden.

Bijvoorbeeld in een bajeskrant en/of de Comeback.

TERUG NAAR NEDERLAND, MAAR GEEN VERBLIJFPLAATS? WAT NU? Zit je vast in het buitenland en wil je na je detentieperiode terugkeren naar Nederland, maar weet je niet waar je naartoe moet? Exodus Nederland kan je hier mogelijk bij helpen.

We begrijpen namelijk hoe zwaar het kan zijn wanneer je in het buitenland in detentie zit; er zijn vaak moeilijke detentieomstandigheden, de detentieduur is vaak lang en je bent ver weg van familie en vrienden. Op die manier wordt het soms lastig om door te stromen via de gangbare Nederlandse resocialisatieprogramma's. In samenwerking met Epafras en Bureau Buitenland bieden wij opvang en begeleiding aan, met als doel om vanuit een veilige basis weer terug te kunnen keren in de Nederlandse maatschappij.

Een Nederlandse nationaliteit is wel vereist én je dient langer dan één jaar vastgezeten te hebben in het buitenland. Als je geen woon- of verblijfplaats in Nederland meer hebt, dan kan Exodus jou deze verblijfplaats eventueel aanbieden. Het gaat hierbij om een plaatsing zonder Justitieel kader, dit noemen wij ook wel een vrijwillige plaatsing. Ook voor plaatsingen met een Justitieel kader hebben wij mogelijkheden.

Voor meer informatie kun je ons bereiken via het Centraal Aanmeldteam (CAT) met telefoonnummer: 071 - 516 19 55 of via aanmelden@exodus.nl. De aanmeldformulieren zijn te vinden op onze website: www.exodus.nl. Hierbij is een motivatie of levensverhaal belangrijk voor ons om te ontvangen. Het CAT verzamelt vervolgens de informatie die nodig is om eventueel over te kunnen gaan tot plaatsing.

OPROEP Wil je bezoek van Epafras?

Laat dit dan aan ons zo snel mogelijk weten met behulp van de portovrije envelop! Zo blijven we op de hoogte van je meest actuele verblijfplaats en komen ook na een overplaatsing brieven en Comeback op het juiste adres.

Wil je corresponderen?

Dat kan met gedetineerden in buitenland en binnenland, maar ook met vrijwilligers in Nederland. Zij kunnen je op de hoogte houden van wat er zoal speelt in de Nederlandse samenleving. Vraag bij Epafras een formulier aan om je aan te melden.

Wil je meedoen aan het Kindercadeauproject?

Dat is mogelijk voor eigen kinderen tot en met 17 jaar die in Nederland wonen. Geef dan ook contactadres, geboortedata en eventueel telefoonnummer door, zodat toestemming gevraagd kan worden.

Wil je een Bijbel ontvangen?

Het toezenden van een Bijbel en lectuur is aan regels gebonden. In Frankrijk wordt lectuur alleen toegelaten als daar toestemming voor is gevraagd en gekregen. Voor Spanje, en in mindere mate voor Engeland, geldt dat pakketjes retour gezonden worden. Als je gevangen zit in een van deze landen en lectuur wilt ontvangen, informeer ons dan als je een andere manier hebt gevonden voor ontvangst. Voor gedetineerden in Duitsland proberen wij bij een aanvraag voor een Bijbel de lokale geestelijk verzorger in te schakelen om toegang tot jou te krijgen.

Heb je tips voor gedetineerden, reacties, verhalen of gedichten?

Brieven worden vertrouwelijk behandeld. Is jouw verhaal bestemd voor publicatie in Comeback, geef dit dan uitdrukkelijk aan. Bij dit nummer vind je een portovrije envelop.

[Deze envelop is alleen bedoeld voor post voor Epafras of familie, niet voor Reclassering, Lawyers Across Borders of Dutch&Detained.]

Je kunt schrijven naar:

ANT WOORDNUMMER C.C.R.I. 9804 3500 ZJ UTRECHT THE NETHERLANDS

C O M E B A C K • N U M M E R 3 • 20 2 2

31

AC H T E R O P

COLUMN

JOCHUM WILDEMAN

Auto-agressie Hij was blij dat hij het laatste stuk van zijn straf buiten mocht doorbrengen. Wel met een aantal voorwaarden trouwens. Het dragen van een enkelband was er daar een van. Die enkelband sloot ik samen met een collega aan. In een rommelige huiskamer, ergens aan de rand van Amsterdam in een ietwat vervallen boerderijtje.

Het is al een tijd geleden, maar ik kan me het nog goed herinneren. Vooral omdat hij mij – zonder het te weten – een tip meegaf waar ik tot op de dag van vandaag gebruik van maak.

Hij was geen kleine jongen in het milieu, om het zo maar eens te zeggen. En in dat uurtje in dat boerderijtje begreep ik ook wel waarom. De man kon praten als brugman en pakte je in waar je bij stond. Als ik niet beter had geweten, dan had ik hem met ziel en zaligheid al mijn geld en nog meer vertrouwen gegeven.

Tijdens het aansluiten van de band reflecteerde hij ook op de agressie training die hij moest volgen. Die was niet voor niets nodig. Dat wist hij zelf ook wel. Maar hij probeerde ons ervan te overtuigen dat hij een manier had gevonden die de verplichte training overbodig maakte. Die manier? Auto-agressie herkennen en er iets mee doen. Heel simpel. ‘Jochum, zodra ik in mijn auto ga bumperkleven, ga toeteren, andere weggebruikers verrot scheld, dan weet ik dat het niet rustig is in mijn hoofd en dat ik daar iets aan moet doen om erger te voorkomen.’ Herkennen om te voorkomen. ‘Dan bel ik mijn beroemde en fanatische psycholoog en na twee sessietjes ben ik weer zen.’

Hoe het met hem verder is gegaan, weet ik niet. Wel heb ik zijn specifieke ‘herkennen om te voorkomen’ manier overgenomen.

Zodra ik merk dat ik in de auto begin te schelden op mede-

DE RECHTER

weggebruikers, andere auto’s hard inhaal en tijdens het voorbijgaan even met mijn vinger op mijn voorhoofd tik, dan weet ik dat er wat vulkaantjes in mijn hoofd en hart zitten. Dan wordt het tijd om even het gaspedaal los te laten en even met iemand te gaan praten over wat mij dwars zit.

Nu eerst twee weken vakantie. Morgen vertrek ik met de auto naar Italië. Eens kijken of me dat lukt zonder gevloek en middelvingers.

Jochum Wildeman is Hoofd Bureau Buitenland bij Reclassering Nederland. Het werk van Bureau Buitenland staat bol van de bijzondere verhalen.

JESSE VAN MUYLWIJCK