Stanowisko Polskiego Towarzystwa Pielęgniarstwa Infuzyjnego z dnia 5 lipca 2023 w sprawie uprawnień ratownika medycznego do obsługi implantowanych portów naczyniowych na podstawie skierowanego zapytania o następującej treści: Czy ratownik medyczny, który odbył specjalistyczne przeszkolenie certyfikowane jest uprawniony do profesjonalnej obsługi portów naczyniowych u pacjentów w warunkach postępowania szpitalnego? Zgodnie z Zasadami obsługi portów dożylnych zawartymi w Zaleceniach Polskiego Klubu Dostępu Naczyniowego porty dożylne zapewniają długoterminowy dostęp dożylny o najwyższym poziomie bezpieczeństwa dla chorego i powinny być stosowane w znacznie większym zakresie niż obecnie. Jeżeli okres leczenia przekracza miesiąc, należy zapewnić choremu, niezależnie od rodzaju podawanych preparatów, odpowiedni centralny dostęp dożylny umożliwiający tę terapię. Porty naczyniowe, dzięki temu, że są całkowicie implantowane, wiążą się z najmniejszym ryzykiem zakażenia [1]. Stosowanie port w naczyniowych nie tylko w znacz cy spos b podnosi poziom bezpiecze stwa prowadzonej terapii, ale przede wszystkim poprawia komfort i jako
ycia
pacjenta w trakcie procesu leczenia. Przy zachowaniu wła ciwych zasad post powania podczas u ytkowania port mo e by
utrzymywany tak długo jak jest potrzebny [2]. Pacjenci
z wszczepionymi portami dożylnymi, ze względu na specyfikę tego dostępu korzystają ze świadczeń rożnych obszarów ochrony zdrowia, w tym także Szpitalnych Oddziałów Ratunkowych i Zespołów Ratownictwa Medycznego. Przywołując opinię Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie piel gniarstwa onkologicznego dla województwa dolno l skiego z 2019 roku w sprawie podawania kontrastu przez implantowany porty naczyniowy: „wszczepienie portu naczyniowego jest rozwi zaniem dogodnym zarówno dla pacjenta jak i personelu. Jest doskonałym rozwi zaniem w przypadku trudno ci w dost pie do
ył obwodowych, w trakcie leczenia, które wymaga wielokrotnego,
powtarzanego dost pu do układu ylnego, ogranicza stres pacjenta, eliminuje ból, poprawia jako ycia. Nale y pami ta , e porty wszczepiane pacjentom maj zapewni im komfort, eliminowa ból i stres zwi zany z wielokrotnym nakłuwaniem
ył obwodowych, a tym samym zmniejsza
dyskomfort zwi zany z kolejn hospitalizacj . Stosowanie portów wpływa na zmniejszenie poziomu l ku zwi zanego z chorob poprawia jako
i leczeniem, poprawia samopoczucie chorego, a przede wszystkim
jego ycia. Dlatego, je eli chory ma zaimplantowany port nale y korzysta z niego
w ró nych sytuacjach wymagaj cych dost pu naczyniowego, w tym podania rodka kontrastowego
ć
ć
ś
ż
ć
ć
ś
ą
ć
ę
ż
ó
ś
ą
ą
ę
ć
ś
ą
ż
ą
ę
ż
ż
ó
ą
ć
ą
ś
ą
ż
ą
ż
ż
ć
ż
ę
ę
ę
ą
ć
ś
ą
ż
ń
ą
ś
ż
ż
REGON: 525087173 NIP: 5273052671 KRS: 0001031785
ę
ż
Polskie Towarzystwo Pielęgniarstwa Infuzyjnego ul. Żelazna 59 00-848 Warszawa e-mail: biuro@ptpi.pl
Polskie Towarzystwo Pielęgniarstwa Infuzyjnego ul. Żelazna 59 00-848 Warszawa e-mail: biuro@ptpi.pl
w badaniu TK i MR”[3].
Polskie Towarzystwo Pielęgniarstwa Infuzyjnego podziela opinie i stanowiska przywołane powyżej: implantowane porty naczyniowe mają zwiększać bezpieczeństwo pacjentów, ułatwiać pracę personelu medycznego, a w wymiarze etycznym: zwiększać komfort pacjenta przez ograniczanie bólu związanego z kolejnymi kaniulacjami. Ograniczanie możliwości użycia tej drogi podania leków dożylnych jest niezrozumiałe, jeśli personel posiada kompetencje rozumiane przez wiedzę i praktyczne umiejętności. Najwa niejszymi według Polskiego Stowarzyszenia Pielęgniarek Onkologicznych elementami warunkuj cymi prawidłowe funkcjonowanie portu do ylnego s wła ciwa obsługa oraz wsp łpraca z pacjentem z zaimplantowanym portem [2]. Zawód ratownika medycznego polega na „udzielaniu świadczeń zdrowotnych, w tym medycznych czynności ratunkowych w rozumieniu art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1720 i 1733) udzielanych samodzielnie lub na zlecenie lekarza, o czym mówi Ustawa z dnia 1 grudnia 2022 r. o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych [4]. Zgodnie z pkt. 16. załącznika nr 1 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 czerwca 2023 r. w sprawie medycznych czynności ratunkowych i świadczeń zdrowotnych innych niż medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego ratownik medyczny jest uprawniony do „podawania produktów leczniczych drogą dożylną, domięśniową, podskórną, doustną, podjęzykową, wziewną, dotchawiczą, doodbytniczą i wziewną oraz doszpikową” [5]. W przypadku podawania leków przez różne dostępy naczyniowe każdy pracownik systemu ochrony zdrowia posiadający uprawnienia do podaży leków dożylnych powinien posiadać wiedzę i umiejętności do bezpiecznego przeprowadzenia procedury. Ustawodawca w pkt. 35 Ustawy nakłada na ratowników medycznych obowiązek wykonywania zawodu zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością [4]. W przypadku posiadania przez pacjenta wszczepionego portu naczyniowego ratownik medyczny powinien z niego skorzystać. Jest to istotne także z punktu widzenia praw pacjenta zawartych w Art. 8 Ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zgodnie z którym pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach odpowiadających określonym w odrębnych przepisach wymaganiom fachowym i sanitarnym. Przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych osoby wykonujące zawód medyczny kierują się zasadami etyki zawodowej określonymi przez właściwe samorządy zawodów medycznych [6].
ż
ą
ż
ó
ś
ą
REGON: 525087173 NIP: 5273052671 KRS: 0001031785
Polskie Towarzystwo Pielęgniarstwa Infuzyjnego ul. Żelazna 59 00-848 Warszawa e-mail: biuro@ptpi.pl
Standard kształcenia przeddyplomowego ratownik w medycznych obejmuje zakres wiedzy dotycz cy wskaza do podawania leków droga dożylną, w tym przez porty naczyniowe, podsk rn , domi niow , podsk rn , dotchawicz , doustn , doodbytnicz , wziewn , doszpikow oraz technik tego podawania [7]. Według powyżej przywoływanej opinii Konsultanta nie ma konieczno ci uzyskiwania dodatkowych kwalifikacji uprawniaj cych do obsługi portu naczyniowego przez pielęgniarki, ale dla sprawnego i bezpiecznego ich u ytkowania niezb dne jest ustawiczne doskonalenie wiedzy i umiej tno ci, które prowadz do wykształcenia prawidłowych schematów ich obsługi [3]. W opinii PTPI dotyczy to zarówno pielęgniarek, jak i ratowników medycznych. Nale y podkre li , e szkolenie personelu obsługuj cego linie centralne poprawia bezpiecze stwo pacjentów i zmniejsza cz sto
powikła . Polskie Stowarzyszenie Piel gniarek Onkologicznych
wskazuje dwie cie ki nabycia kompetencji w zakresie opieki nad pacjentem z zaimplantowanym portem do ylnym, w tym obsługi portu: uko czenie kursu dokształcaj cego lub szkolenie stanowiskowe realizowane przez osoby posiadaj ce kompetencje w tym zakresie. Obsługa portu do ylnego wymaga szczególnej staranno ci i uwagi ze strony personelu, a procedura pozwalająca zrealizować te założenia rekomendowana przez Polskie Stowarzyszenie Piel gniarek Onkologicznych jest ogólnodostępna [2], co pozwala zapewnić bezpiecze stwo pacjentom i zapobiegać powikłaniom zwi zanym z niewła ciw obsług portu. Dodatkowo zalecenia obsługi portu zostały wydane przez Polski Klub Dostępów Naczyniowych i dostępne są nieodpłatnie dla osób wykonujących zawód medyczny [1]. Reasumuj c, ratownik medyczny jest uprawniony do podawania leków przez port naczyniowy. Jest to preferowana droga podania leków drog
do yln
u pacjenta
z zało onym portem naczyniowym, szczególnie w warunkach szpitalnych. PTPI zaleca, aby zwi ksza dost pno
szkole dla ratowników medycznych i zach ca
do udziału w nich w celu ustawicznego kształcenia i podnoszenia swoich kompetencji w tym zakresie.
Prezes PTPI (-) mgr Maciej Latos
ą
ś
ę
ó
ń
ę
ę
ą
ą
ń
ż
ą
ę
ą
ą
ś
ą
ą
ó
ń
ą
ą
ń
ą
ą
ś
ć
ś
ń
ś
ę
ą
ę
ć
ś
ą
ć
ę
ą
ę
ą
ż
ó
ż
ż
ń
ć
ś
ą
ś
ą
ą
ż
ą
ś
ż
ę
ż
ż
REGON: 525087173 NIP: 5273052671 KRS: 0001031785
Polskie Towarzystwo Pielęgniarstwa Infuzyjnego ul. Żelazna 59 00-848 Warszawa e-mail: biuro@ptpi.pl
Autorzy opracowania: 1.
Mgr pielęgniarstwa Maciej Latos, specjalista pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki
2.
Mgr pielęgniarstwa Jolanta Wołosianka, specjalistka pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki, ratownik medyczny.
3.
Artur Szymczak, specjalista pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki, ratownik medyczny
Piśmiennictwo: 1.
Młynarski R., Misiak M., Leś J., Grzesiak J., Fenikowski D.: Zasady obsługi portów dożylnych: zalecenia Polskiego Klubu Dostępu Naczyniowego. Med. Prakt., 2016; 7-8: 24–27
2. Procedura obsługi zaimplanodanego portu dożylnego rekomendowana przez Polskie
Stowarzyszenie Pielęgniarek Onkologicznych, Warszawa 2018 [dostęp 6.07.2023: https:// pspo.pl/wp-content/uploads/2021/05/procedura_port_072018.pdf] 3. h t t p s : / / o i p i p . w a l b r z y c h . p l / w o r d p r e s s / w p - c o n t e n t / u p l o a d s / 2 0 1 9 / 0 9 /
biuletyn-2019-04_walbrzych.pdf [dostęp: 6.07.2023] 4. Ustawa z dnia 1 grudnia 2022 r. o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie
ratowników medycznych (Dz.U. 2022 poz. 2705). 5.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 czerwca 2023 r. w sprawie medycznych czynności ratunkowych i świadczeń zdrowotnych innych niż medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego (Dz.U. 2023 poz. 1180).
6. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. 2009
nr 52 poz. 417). 7.
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz.U. 2019 poz. 1573).
REGON: 525087173 NIP: 5273052671 KRS: 0001031785