Nauczyciel i Szkoła - nr 110 (7) - 2020 -

Redaguje: dr Janusz Ustrzycki – redaktor naczelny dr Dariusz Zięba Projekt okładki i skład komputerowy: Janusz Ustrzycki

Małgorzata Tołoczyńska-Lekacz p.o. Dyrektor PCEN przy PZPW

Współpraca: Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego w Rzeszowie Kuratorium Oświaty w Rzeszowie Muzeum Dobranocek w Rzeszowie Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Rzeszowie Muzeum Okręgowe w Rzeszowie Muzeum Etnograficzne w Rzeszowie

Z DOŚWIADCZEŃ NAUCZYCIELI, DORADCÓW METODYCZNYCH I NAUCZYCIELI KONSULTANTÓW Grecja w czasach zarazy

1

83. Pielgrzymka nauczycieli na Jasną Górę

3

Czy wiemy jak jeść!

5

Olimpiada Literatury i Języka Polskiego dla Szkół Podstawowych

8

Z ŻYCIA SZKÓŁ I PL ACÓWEK OŚWIATOWYCH PODKARPACIA Dyplomy 2020 – Zespół Szkół Plastycznych im. Piotra Michałowskiego w Rzeszowie

8

MERITUM. PISMO PODKARPACKIEGO KURATORA OŚWIATY Konkursy przedmiotowe organizowane przez Podkarpackiego Kuratora Oświaty w roku szkolnym 2019/2020

11

Z DOŚWIADCZEŃ NAUCZYCIELI, DORADCÓW METODYCZNYCH I NAUCZYCIELI KONSULTANTÓW Biesy i czady Europy. Kulturowe impresje o Podkarpaciu

18

Matura z języka ukraińskiego – ojczystego 2020'

22

Z d a l n i e = p ra k t y c z n i e

23

I str. - Trwaj naturo jesteś piękna! Wystawa malarstwa z prywatnej kolekcji – Muzeum Okręgowe w Rzeszowie III-IV str. – Dyplomy 2020 – Prace plastyczne uczniów Zespołu Szkół Plastycznych w Rzeszowie – (Fot. J. Ustrzycki)

© Copyright by Podkarpackie Centrum Edukacji Nauczycieli w Rzeszowie, Rzeszów 2020 Wydawca: Podkarpackie Centrum Edukacji Nauczycieli w Rzeszowie, 35-036 Rzeszów, ul. Niedzielskiego 2 tel. 17 853 40 97, fax. 17 853 46 82, www.pcen.pl, e-mail: justrzycki@pcen.pl Druk i oprawa: Agencja Reklamy Eureka Plus Nakład: 1 000 egz.

ISSN 2080-6698

Z doświadczeń nauczycieli, doradców metodycznych i nauczycieli konsultantów

Grecja w czasach zarazy Tzn. w październiku 2019 jeszcze nie. Właśnie wtedy rozpoczęły się w Gildii Miłośników Nauki przygotowania do nowego sezonu. Gildia to takie stowarzyszenie, które stawia sobie za cel propagowanie wiedzy o historii i kulturze polskiej, a także europejskiej, dlatego organizuje wymiany młodzieżowe (Hiszpania, Włochy, Francja, Rumunia) i obozy młodzieżowe (Litwa, Finlandia).

Specjalizacją grupy jest propagowanie wiedzy o Kresach Rzeczypospolitej, stąd bardzo częste wyjazdy na Ukrainę, na Litwę, także na Białoruś i do Mołdawii. Jest tam mnóstwo tematów wartych poznania: Zadwórze, Bykownia, Sławuta, Międzybuż, Mejszagoła, Kapciowo, Bielce, miejsce śmierci hetmana Żółkiewskiego – to punkty orientacyjne dla poznania znanych i mniej znanych faktów z historii Polski i Europy. Rok 2020, symboliczny, miał być rokiem szczególnym. Przygotowywana była Wyprawa Kijowska i udział w uroczystościach pod Zadwórzem, a dla młodzieży…a dla młodzieży… – Grecja (bo Polska leży nad Morzem Śródziemnym).

Krótki wywiad wskazał miejsce, gdzie można byłoby „założyć obóz”. Hotel Akant na Riwierze Olimpijskiej spełniał wszystkie warunki stawiane miejscom, w którym odbywać się mają obozy: wygodne pokoje, dobre jedzenie, dobra lokalizacja, dodatkowo komunikacja w języku polskim, co stanowi duże ułatwienie. Rezerwacja zostaje wysłana, terminy ustalone. Tymczasem w Grecji nie oczekiwano tego mejla, ale szybko nastąpiła akceptacja wstępnych warunków. Rodzi się nadzieja, że będzie to punkt wypadowy dla Gildii podobny do pensjonatu Pani Krystyny na Litwie.

Teraz program. To Grecja, więc trzeba pamiętać o wszystkim. Piękne plaże i aktywny odpoczynek na początek.

Ale to Grecja i wielowiekowa kultura i tradycja. Zapada decyzja, by w trakcie obozu zwiedzić Olimp (to w masywie tej góry poniósł śmierć Orfeusz), Meteory (piękny zespół klasztorów i możliwość poznania duchowości prawosławnej), Skiatos (wspaniałe greckie krajobrazy; wprawdzie nie będzie to Morze Jońskie „prawdziwie nieopisane” według Herberta, ale chyba bardzo podobne; ponadto jest jeszcze film „Mama mia”). A skoro już o kulturze mowa, trzeba wspomnieć, że język grecki to język Homera i Biblii (w „Faraonie” jest piękny fragment zachwytu nad greczyzną). Ciekawość budzą ludzie: czy są tacy jak Zorba, bohater powieści Nikosa Kazantzakisa „Grek Zorba”? „Tacy” to znaczy weseli, otwarci, trochę zawadiaccy, jak batiarzy. W każdym razie: warto przeczytać i warto sprawdzić. Pewnikiem poznawanie ułatwi taniec, popularna „zorba”, bardzo integracyjna (w trakcie obozu powinna zastąpić „belgijkę”). Jak widać, wszystkie argumenty przemawiają, by tam jechać. Na weselach do Grecji jedzie się pociągiem („Jedzie pociąg

z daleka…”), ale grupa pojedzie tam tradycyjnie autokarem.

Tymczasem w Grecji…okazuje się, że w ośrodku mają swój własny autokar i łatwo będzie zorganizować wszystkie punkty obozu.

Zaczyna się zbieranie chętnych. Już w lutym 2020 r. jest pełna grupa, powstaje druga na drugi turnus. Zapowiada się piękny lipiec.

Tymczasem w Grecji…znowu pojawia się problem nielegalnych imigrantów.

W Polsce kończą się ferie. Coraz częściej słychać o jakiejś nowej chorobie paraliżującej niektóre miasta w Chinach. Nikt nie przypuszcza, by miało to jakieś znaczenie. Zresztą kto u nas jada nietoperze. W każdym razie w planowanym menu w Grecji nie powinno ich być. Zupa juwarlakia, mięsa, sałatka grecka, chleb, pomidory, no..kulinaria to też element tradycji danego kraju. Mija kilka tygodni i okazuje się, że nowa choroba staje się problemem Włoch… Hiszpanii… innych krajów europejskich. Nagle świat obiega informacja o pandemii.

W Polsce też pojawiają przypadki nowej choroby, najpierw pojedyncze, później coraz liczniejsze, aż w końcu Polacy dowiadują się, że od marca wprowadzona jest ścisła izolacja: granice zostają zamknięte, mieszkańcy nie mogą opuszczać swoich domów, przedsiębiorstwa i urzędy mają pracować zdalnie. Turystyka zamarła.

Tymczasem w Grecji…przypadków jest niewiele, ale kraj przyjmuje restrykcyjne rozwiązania izolacyjne, podobnie jak inne kraje.

Mija marzec, jest coraz gorzej. Plany kwietniowe nie mogą być zrealizowane, później plany majowe, czerwcowe także, chociaż w tym miesiącu rozpoczyna się tak zwane odmrażanie gospodarki, a restrykcje w przestrzeni publicznej bardzo powoli znoszone. Obozy młodzieżowe w lipcu mają szansę realizacji. Trwa walka o ich utrzymanie, ponieważ musi być normalnie. Polskie ministerstwa wydają wytyczne co do organizacji wypoczynku letniego.

Okazuje się, że można je spełnić. Gildia potwierdza, że obozy w Grecji będą realizowane, chociaż wciąż obowiązuje zastrzeżenie, że w przypadku funkcjonowania ograniczeń w kraju czy za granicą nastąpi ich odwołanie.

Uczestnicy nie rezygnują. Oczekują, że wyjazd się odbędzie.

Tymczasem w Grecji…rząd podejmuje decyzje o otwarciu granic dla zagranicznych turystów z niektórych krajów.

Nie ma wśród nich Polski! Znowu budzą się obawy.

Sytuacja wymaga ciągłej czujności: sprawdzanie komunikatów ministerialnych, forów turystycznych. Wiadomo, że z Polski wyjechać można, przejechać przez kraje tranzytowe także, chociaż z pewnymi ograniczeniami.

Nauczyciel i Szkoła nr 7 (110)

1

Z doświadczeń nauczycieli, doradców metodycznych i nauczycieli konsultantów

Uda się! Najważniejsze: Polacy mogą wjechać do Grecji.

Udaje się odkryć w Polsce osobę, która zaraz na początku wakacji jedzie z grupą młodzieży do Chorwacji.

Zebrane dane pozwalają mieć nadzieję, że się uda. Jeszcze tylko zmiany w regulaminie obozu uwzględniające wytyczne sanitarne. Rozpoczyna się praca administracyjna wynikająca z przepisów o organizacji wypoczynku: rozesłanie kart kwalifikacyjnych do uczestników, zapytania do różnych instytucji i zgłoszenie wypoczynku w kuratorium. Każda forma wakacyjnego wypoczynku dzieci i młodzieży musi być zgłoszona w kuratorium.

W innym przypadku wypoczynek będzie nielegalny.

Należy przestrzec każdego organizatora przed organizowaniem wypoczynku bez zgody kuratorium. Naraża to uczestników na dodatkowe zagrożenia, a sam organizator ponieść może olbrzymie konsekwencje. Wniosek wypełnia się online i składa drogą internetową i papierową. Obozy młodzieżowe w Grecji uzyskują akceptację i otrzymują numery.

Tymczasem w Grecji… pojawiają się turyści z Polski.

Właścicielka ośrodka informuje, że „właśnie przyjechał autokar z Polski, wszystkie miejsca zajęte” (2. połowa czerwca).

To dobra informacja, ale wymaga sprawdzenia. Rzeczywiście, autokary kursowe jeżdżą i wożą ludzi. Ciekawe jednak, że nie ma w Polsce organizatora turystyki, któremu udałoby się zebrać grupę na wyjazd do Hellady.

Gildia będzie pierwsza. Nie oznacza to niepotrzebnego ryzyka. Wszystkie decyzje podejmowane są z rozwagą i ostrożnie. Uczestnicy oczekują tego wyjazdu.

Tymczasem w Grecji…pojawia się kilka przypadków koronawirusa zawleczonych z Bałkanów.

Fora internetowe zapełniają się informacjami o nowych regulacjach wprowadzonych przez rząd grecki.

Każdy przyjeżdżający musi wypełnić specjalny formularz online. Podaje w nim swoje dane (w tym dane kontaktowe), informuje o stanie zdrowia i miejscu pobytu w Grecji. Po zatwierdzeniu otrzymuje na podany adres mejlowy potwierdzenie wysłania formularza, a na dobę przed przyjazdem wygenerowany na podstawie wygenerowanego formularza kod qr. No cóż, warto było podczas szkoleń mówić o zastosowaniu tych kodów.

Jak widać, wiedza ta przydaje się już, „od ręki”. Kod qr sczytywany ma być z urządzenia turysty na granicy greckiej. Jest obowiązkowy. Ponadto liczyć się trzeba z wyrywkową kontrolą, ale wybrany może oczekiwać na wyniki przez dobę w miejscu deklarowanego pobytu.

W przypadku pozytywnego wyniku będą wobec niego stosowane odpowiednie środki sanitarne. Rząd grecki pokrywa koszty leczenia i kwarantanny. Nie jest najgorzej.

Tymczasem w Grecji…ograniczono możliwość przekraczania granicy lądowej do jednego przejścia granicznego: Pachamonas (granica z Bułgarią).

2

Nauczyciel i Szkoła nr 7 (110)

Zwykle jeździ się inną drogą: przez Serbię i Macedonię Północną. Ale droga przez Bułgarię też jest do zaakceptowania. Gorzej, ponieważ pojawiają się pogłoski o dalszym zaostrzeniu przepisów sanitarnych. Dziwi to trochę, ponieważ tendencja ogólnoeuropejska jest inna.

Tymczasem w Grecji… rząd podjął decyzję o konieczności posiadania przez turystę aktualnego (sprzed kilku dni) negatywnego testu na koronawirusa. Test powinien być atestowany, wykonany przez akredytowaną placówkę medyczną i wydany w języku angielskim.

Przepis dotyczy tylko turystów, którzy przekraczają granicę drogą lądową. Obowiązuje od 15 lipca do 27 lipca.

Do wyjazdu zostało 8 dni. Ostatnia próba: droga lotnicza jest otwarta, turyści podróżujący samolotem muszą mieć tylko kod qr. W pierwszych tygodniach lipca oferta lotów do Grecji, Bułgarii, Hiszpanii stała się dla pojedynczego turysty bardzo atrakcyjna finansowo.

Nawet z Rzeszowa w łatwy sposób można się dostać do Salonik, Aten czy nawet na greckie wyspy. Niestety, terminy lotów nie odpowiadają terminom obozów, a ponadto nie ma ich tyle, ile jest potrzebnych. No i cena dla grupy jest wyższa. Na 5 dni przed planowanym terminem wyjazdu obozy organizowane przez Gildię w Grecji w roku 2020 zostały odwołane.

Uważny czytelnik tragedii greckich bez trudu odkryje, że ich bohaterowie nie mogą uniknąć swego losu.

Edyp musi zabić ojca, Antygona musi zginąć. To wyraz światopoglądu zawartego w dawnych greckich wierzeniach: ludzkim losem kieruje przeznaczenie i nikt nie może go uniknąć.

To taka historia, wydawałoby się zupełnie nieprawdopodobna, ale w czasach pandemii typowa. Takie walki należy staczać, gdyż tylko wtedy możliwe jest przywrócenie normalności o trochę innym charakterze.

Wydaje się, że koronawirus zostanie na dłużej, ale działać trzeba. Dlatego w przyszłym roku będą obozy w Grecji organizowane przez Gildię Miłośników Nauki. Polska leży przecież nad Morzem Śródziemnym.

Opracował: dr Dariusz Zięba nauczyciel konsultant PCEN w Rzeszowie

Uwaga Zapraszamy do udziału w konkursie Polska leży nad Morzem Śródziemnym.

Prosimy, by zainteresowani napisali krótkiego mejla, dlaczego tak jest. Mejle prosimy wysyłać na adres: dzieba@pcen.pl do 31 października 2020. W tytule proszę napisać: Polska leży nad Morzem Śródziemnym.

Najlepsze mejle będą nagrodzone i opublikowane w „Nauczycielu i Szkole”.

Redakcja „Nauczyciela i Szkoły”

Z doświadczeń nauczycieli, doradców metodycznych i nauczycieli konsultantów

83. Pielgrzymka nauczycieli na Jasną Górę Jest 2 lipca. Godzina 5.30. Budzę się, ponieważ za chwilę muszę być na dworcu PKP, by wsiąść do pociągu, który zawiezie mnie do Częstochowy. Na pielgrzymkę nauczycieli. Dzień zapowiada się ładny, słońce świeci mocno, nastrój mam bardzo dobry.

Miało być inaczej. Zwykle nauczyciele rzeszowskich szkół pielgrzymowali na Jasną Górę autokarami. Wyjeżdżały co najmniej dwa dzięki staraniom duszpasterza nauczycieli z Rzeszowa ks. Janusza Podlaszczaka oraz Bogusławy Budy, przewodniczącej rzeszowskiej „Solidarności” pracowników oświaty i wychowania. Takie też były plany na ten rok. Pandemia również w tej sprawie pomieszała szyki organizatorom. Ale lipiec to nie marzec, ograniczeń sanitarnych jest coraz mniej, dlaczegoby więc nie miała się odbyć pielgrzymka nauczycieli na Jasną Górę? To pytanie pociąga następne: Dlaczego ja nie miałbym wziąć w niej udziału? Nie znalazłem racjonalnych powodów, by w niej nie uczestniczyć.

Jedzie nas troje: ja, Bogusława Buda i Małgorzata Król.

W przedziale oprócz nas nie ma nikogo. Ponieważ to jest pielgrzymka, modlimy się, powierzając Boskiej opiece wiele spraw tego kolejnego trudnego roku w edukacji. Nikt się nie spodziewał, że prawie całe 2. półrocze będzie w szkołach realizowane w sposób zdalny. Ani tego, że egzaminy kończące szkołę podstawową i średnią będą zagrożone. Jest o czym myśleć i, mimo wszystko, za co dziękować.

Tymczasem Kraków. Wita nas deszczową, chłodną pogodą. Dobrze, że nie idziemy, tylko jedziemy. Ale w pielgrzymowanie wpisany jest trud. Pielgrzymowanie natomiast wpisane jest bardzo mocno w polską tradycję.

Wierni pielgrzymują blisko, na przykład do sąsiedniej parafii, lub daleko, na przykład do Santiago de Compostella. Obok kościoła Chrystusa Króla na ulicy Jałowego w Rzeszowie jest tablica informująca o liczbie kilometrów do tego europejskiego Sanktuarium, bo pielgrzymując, przekracza się też granice.

Rozmowa w przedziale schodzi na tematy tegorocznych pielgrzymek. Pierwsza konstatacja brzmi tak: nawet w najtrudniejszych czasach pielgrzymki się odbywały.

W czasach pandemii organizatorzy wprowadzili rozwiązanie, które można by było nazwać sztafetowaniem.

Trasy pielgrzymek nie tylko zostały podzielone na etapy, ale też do każdego odcinka wyznaczeni zostali reprezentanci, którzy odbywali drogę jakby w imieniu całej grupy, a po przejściu swojego odcinka przekazywali zadanie następnym. Tak zaplanowano pielgrzymkę z Rzeszowa do Lwowa międzynarodową, tak zaplanowano również lipcowe i sierpniowe pielgrzymki piesze do Częstochowy.

A tu już Częstochowa. Ze stacji mamy ok. 2 kilometrów.

Wygląda na to, że w tegoroczną pielgrzymkę włożymy więcej trudu, gdyż autokar podwiózłby nas pod samo Sanktuarium. Pogoda jest ładna, idziemy.

Pod klasztor podchodzimy od strony Alei NMP. Sanktuarium jak zawsze robi olbrzymie wrażenie. Przed naszymi oczami rozpościerają się błonia, które zwykle wypełniali nauczyciele-pielgrzymi z całej Polski. Msza Święta odbywała się na wałach i miała bogatą oprawę.

Teraz błonia są puste. Gdzieniegdzie człowiek: przechodzień czy pielgrzym – trudno zgadnąć. Wewnątrz Sanktuarium też nie ma tłoku. To chyba pierwszy raz, kiedy odwiedzając Sanktuarium, nie muszę się nigdzie przeciskać. Po raz pierwszy mogę być tak blisko cudownego wizerunku Matki Boskiej, bez pośpiechu, w skupieniu.

Po krótkiej modlitwie „na powitanie” mamy jeszcze trochę czasu, więc wykorzystujemy go na przypomnienie sobie najważniejszych miejsc w obrębie murów. Teraz znowu uświadomić sobie można, jak wiele wymiarów ma to miejsce dla polskiego Narodu. Wymiar duchowy łączy się tutaj z kulturowym, historycznym, a także estetycznym. Na dłużej zatrzymujemy się na piętrze przy drodze krzyżowej autorstwa Jerzego Dudy-Gracza. Obrazy przedstawiające poszczególne stacje osadzone są w polskich realiach, odwołują się do polskiej historii, a dzięki oryginalnej stylistyce skłaniają do refleksji. Wybrałem się jeszcze na wały, by spotkać św. Jana Pawła II, uwiecznionego w rzeźbie Władysława Dudka. Dzieło tego artysty od 2019 roku znajduje się też w Rzeszowie – to pomnik marszałka Józefa Piłsudskiego.

Nauczyciel i Szkoła nr 7 (110)

3

Z doświadczeń nauczycieli, doradców metodycznych i nauczycieli konsultantów

Zbliża się godzina Mszy Świętej. Kaplica Cudownego Obrazu wypełniona, to znaczy, że nauczyciele dopisali.

Wśród witanych delegacji jest też nasza pod przewodnictwem ks. Janusza Podlaszczaka, jest delegacja centrum doskonalenia nauczycieli z Dolnego Śląska, są także kuratorzy i Minister Edukacji Narodowej Dariusz Piontkowski.

Przysłuchuję się słowom Pisma Świętego o weselu w Kanie Galilejskiej, a później homilii wygłoszonej przez duszpasterza nauczycieli, biskupa radomskiego. Oparł on swoje kazanie na interpretacji właśnie tego wydarzenia. Uczy ono kilku prawd. Pierwsza to taka, że cuda dzieją się zawsze w bardzo konkretny sposób. Wprawdzie Jezus przemienił wodę w wino, ale najpierw ktoś musiał przynieść stągwie, napełnić je wodą – jest tutaj dużo ludzkiego wysiłku. Kolejna to taka, że cud wymaga pośrednictwa człowieka – to Matka Jezusa prosi Go, by pomógł nowożeńcom. Trzecia prawda to taka, że Jezus jest prawdą.

Zastanawiam się nad tymi słowami. Czyli człowiek musi sam działać, musi być aktywny. Szerzej rozumując: musi udzielać się w tym świecie, wtedy otrzyma pomoc.

Jest to zachęta do wysiłku, do pracy. Oczekiwanie na cud nie może być bierne, a sam cud to nie jest wygodna droga na skróty. W cudzie widzieć też trzeba przede wszystkim codzienność. Odarcie cudu z niezwykłości nie przynosi mu szkody, wprost przeciwnie – takie ujęcie pozwala uwypuklić związek ziemskiego życia ludzkiego

z pozaziemską, Boską rzeczywistością. Odkrycie cudu w codzienności pozwala człowiekowi znaleźć też Jezusa poprzez ciągłe weryfikowanie tego, co przydarza się każdej osobie. Bo Jezus jest prawdą, ale biskup radomski prowadzi do tej religijnej konstatacji drogą niezwykle precyzyjnej, rzeczowej, rozumowej analizy.

Katolicyzm stawia przed swoimi wyznawcami olbrzymie wymagania, nakazuje poszukiwać prawdy. Mówca zestawia pojęcie prawdy z pojęciem „narracji”, co jest zaskakujące, niespodziewane dla słuchacza. Zwykle współcześnie łączy się „prawdę” z „postprawdą”, czyli zanegowaniem tej pierwszej. Słowo „narracja” także jest bardzo mocno osadzone we współczesności, i to w jej wymiarze publicystycznym, dziennikarskim, politycznym, czyli też bardzo trywialnym. Opisywanie rzeczywistości z jego pomocą także neguje prawdę, bo każdy ma swoją „narrację”, do której przekonuje innych. Nie może tego jednak zrobić w sposób rozumowy, ponieważ zabrał stały i pewny punkt odniesienia w ocenie wydarzeń. Pozostaje tylko oddziaływanie na emocje. To duże niebezpieczeństwo dla człowieka. „Emocje” i „narracja” – jakże trafna analiza zjawisk nazywanych współcześnie tymi słowami. Tak, emocje pozwalają lepiej przyswoić sobie pewne zagadnienia, w edukacji zachęca się, by nauczyciele odwoływali się do emocji. Ale co z drugą stroną tego zagadnienia? Trzeba sprawę na nowo przemyśleć. Kto ma uszy, niechaj słucha.

W drodze powrotnej, w przedziale nadal komentujemy homilię i wydarzenia. Jeszcze raz zastanawiamy się nad sensem słów. Przy okazji przypominamy sobie, że biskup mówił także o ważnych dla historii Polski postaciach: św. Janie Pawle II i kardynale Stefanie Wyszyńskim. Rok 2020 miał być im poświęcony. Pandemia także w tych kwestiach zmieniła plany. Uroczysta beatyfikacja kardynała Wyszyńskiego została przełożona. Rozmowy dotyczyły także bł. Natalii Tułasiewicz, szczególnie czczonej przez nauczycieli w Rzeszowie. Już wkrótce zostanie ona ogłoszona patronką nauczycieli w skali całej Polski.

To także efekt ludzkiego działania, zapoczątkowanego w Rzeszowie przez Przewodniczącą oświatowej „Solidarności”, Bogusławę Budę. Z jej inicjatywy rozpoczęło się zbieranie podpisów pod prośbą, by bł. Natalia Tułasiewicz stała się patronką polskich nauczycieli. Bł. Natalia Tułasiewicz była nauczycielką, a swój zawód rozumiała jako służbę i pomoc człowiekowi, co uwidoczniło się przede wszystkim w ostatnim okresie Jej życia, gdy była więźniarką Ravensbruck. Nie doczekała wyzwolenia, została zamordowana kilka dni wcześniej. W roku 2020 w kwietniu również miały się odbyć wielkie uroczystości w tym obozie, na które wybierała się delegacja z Rzeszowa.

O godzinie 22 jesteśmy w Rzeszowie. Kończy się dla nas 83. Pielgrzymka Nauczycieli na Jasną Górę, zostawiając mnóstwo twórczych i inspirujących wrażeń.

Opracował: dr Dariusz Zięba nauczyciel konsultant PCEN w Rzeszowie

4

Nauczyciel i Szkoła nr 7 (110)

Z doświadczeń nauczycieli, doradców metodycznych i nauczycieli konsultantów

Czy wiemy jak jeść!

J

estem mistrzem kucharskim, emerytowanym nauczycielem i wizytatorem i myślę, że mam odpowiednie, może trochę staroświeckie pojęcie o nauczaniu. Dlatego pozwalam sobie przedstawić swoje podejście do zasad żywienia i jak takie zajęcia przeprowadzić w „Gospodzie u Wiedźmy” zlokalizowanej obok miniaturowej wioski inspirowanej „Chłopami” Reymontaa zawiadowanej przez Muzeum Lalek w Pilźnie.

Już Stańczyk, słynny błazen królewski twierdził, że w Polsce jest najwięcej lekarzy. Pewnie miał rację, bo oglądając natrętne reklamy szczególnie „suplementów diety”, mamy wrażenie, że wystarczy połknąć magiczną tabletkę, wypić jakieś świństwo, posmarować się jakimś mazidłem i jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki będziemy, wiecznie młodzi, wiecznie piękni, ale nie bogaci. Kupując te reklamowane specyfiki, (a jak mówią statystyki, robimy to masowo), niestety musimy wydać masę pieniędzy, co dość skutecznie wyleczy nas z bogactwa.

Stąd wniosek, że chyba ten Stańczyk miał rację.

Zdarza się, że „coś nam zaszkodziło”, szukamy przyczyny, „coś zjadłem!” Wtedy jemy coś, co ma nam pomóc. Więc jedzmy dalej, ale z rozwagą, bo to co jemy ma decydujący wpływ na nasz organizm i stanowić może antidotum na nasze dolegliwości, może również być działaniem profilaktycznym.

A jak żyli ludzie, zanim wynaleziono, chemię, reklamę, promocje i suplementy diety? Proste! Żyli tym, co dawała natura. Roślinami, minerałami i upolowanym czy złowionym stworzeniem. Nie poddawano ich skomplikowanym obróbkom chemicznym, termicznym, mechanicznym. Spożywano ze wszelkimi naturalnymi suplementami diety.

Coraz więcej ludzi dostrzega związek pomiędzy dolegliwościami własnego organizmu, a zdrową dietą, która zastępuje wytwarzane na skalę przemysłowa, produkty spożywcze nafaszerowane chemią, suplementy, ekstrakty, syropy, kremy i inne cudowne środki poprzez ekstrahowanie ich składników z naturalnych surowców lub mieszanie w olbrzymich maszynach składniki chemiczne wyprodukowane na skalę przemysłową.

Co jakiś czas przetaczają się przez media fale informacji na temat otyłości wśród dzieci i młodzieży, o śmieciowym jedzeniu, o chorobach wynikających z niewłaściwej diety.

I co??? Albo nic, albo niewiele. Jest zbyt mała świadomość dorosłych, którzy kultywują nawyki żywieniowe wyniesione z dzieciństwa, które to nawyki przyswajają sobie ich potomkowie i tak koło się zamyka. Przy agresywnej reklamie niektórych produktów spożywczych, łatwości ich przyrządzania, pośpiechu jaki nam na każdym kroku towarzyszy, kupujemy je i karmimy siebie i dzieci właśnie tymi wysoko przetworzonymi produktami spożywczymi, które zawierają całą masę ulepszaczy, poprawiaczy smaku, barwników, konserwantów, tłuszczów, cukru i soli, wypełniaczy i t p.

W większości przypadków, jedną z atrakcji wycieczek szkolnych jest pobyt w barze jednej z amerykańskich firm,

Niech pożywienie będzie lekarstwem, a lekarstwo pożywieniem Hipokrates (460-370 p.n.e.)

gdzie obowiązkowo dzieci spożywają hamburgery i frytki, zapijając to równie słynnym od pokoleń, bardzo słodkim, amerykańskim napojem gazowanym.

Tu znowu kłania się Stańczyk. Niby wszyscy wiemy, co jeść, jakie cud diety stosować. Rzeczywistość jednak skrzeczy.

Dlaczego?

Bo przywykliśmy do smaków, do rytmu, spożywania posiłków, do potraw i smaków wyniesionych z domów rodzinnych, bo w wielu wypadkach mamy bardzo słabą silną wolę.

Wobec tego wypada zadać pytanie parafrazując klasyka: „Co jeść?!” Ale też jak uczyć nasze dzieci, wnuki zasad zdrowego żywienia? Najlepiej napisane książki, najpopularniejsze celebrytki nie załatwią sprawy, przez sam fakt ich czytania czy oglądania. Trzeba czasu, systematyczności i praktycznych działań, aby dzieci nabyły wiedzy i praktyki w poznaniu zasad zdrowego i praktycznego żywienia.

Od czego zacząć?

Myślę że od omówienia Piramidy Zdrowego Żywienia i Stylu Życia ogłoszoną przez Instytut Żywności i Żywienia.

Nie wszystkie placówki oświatowe dysponują warunkami (lokalowe, sprzętowe, surowcowe i fachowe) do efektywnego prowadzenia tego typ zajęć. Dlatego proponujemy zajęcia na ten temat w pomieszczeniach „Gospody u Wiedźmy” w Lipinach, gdzie pod okiem Mistrza Kucharskiego, dzieci zapoznają się z zasadami zdrowego żywienia w oparciu o ostatnie zmodyfikowane zasady żywienia i stylu życia graficznie przedstawione w postaci „Piramidy zdrowego Żywienia i Stylu Życia”.

Piramida zdrowego żywienia i stylu życia dzieci i młodzieży (4-18 lat)

Piramida żywienia. Co to jest? I po co?

Jak przygotowywano potrawy wczoraj i dziś?

Jak smakuje samodzielnie upieczony „proziak” z samodzielnie przygotowaną surówka?

Zasady zdrowego żywienia, higieny i bezpieczeństwo w kuchni.

Nauczyciel i Szkoła nr 7 (110)

5

Z doświadczeń nauczycieli, doradców metodycznych i nauczycieli konsultantów

Te cztery tematy są wiodącymi w trakcie zajęć w „Gospodzie u Wiedźmy”. A wygląda to mniej więcej tak: Proponowany tok zajęć.

Dzień dobry wszystkim!

Proszę powiedzcie czy wiecie gdzie jesteście i w jakim celu przyjechałyście?

Poczekać na odpowiedź i wybrać poprawną, chwaląc odpowiadające dziecko.

A teraz proszę mi powiedzieć, gdy np. zachorujecie, to co zaleca wam lekarz i co potem daje wam mama?

Jak wyżej> wybrać odpowiedź A jak je zażywacie (te lekarstwa)?

Połykamy, pijemy….

To są tabletki, a czy dostajecie też syropy i herbatki? wybrać odpowiedź A jak myślicie z czego wytwarzane są syropy i herbatki?

Nakierować odpowiedzi na rośliny zioła, warzywa A jak myślicie czy normalne jedzenie może być lekarstwem, może leczyć?

Tak! Bo jak jemy lekarstwa, to możemy jeść takie potrawy, które w swym składzie będą miały te same składniki co lekarstwa.

Dziewczyny ! Czy chcecie mieć ładną cerę, piękne włosy, zdrowe ząbki i zgrabną figurę? Być po prostu zdrowe?

Tak! A wy chłopcy chcecie być zdrowi, silni, mieć piękne włosy, zęby, (wymienić jakiegoś współczesnego bohatera o niezwykłej sprawności)?

Tak! Proszę powiedzieć, co z wymienionych potraw będzie służyło zdrowiu, a co nie. Słodycze, bułki, chipsy, jedzenie z Mc Donaldsa, tłuste mięso, tłuste sery, frytki, gazowane napoje słodzone, warzywa i owoce, chude mięso, ryby, jogurt naturalny i inne przetwory mleczne niesłodzone, pieczywo ciemne razowe?

Wymienią A dlaczego wymienione przez was niektóre produkty są niewskazane, a niektóre zalecane?

Może być kłopot z odpowiedzią No więc posłuchajcie. We wszystkim co jemy, ale tego gołym okiem nie widać, są różne składniki ludzkiemu organizmowi potrzebne do normalnego funkcjonowania, które pozwalają wam rosnąć, myśleć, bawić się, dobrze spać, mieć piękne zęby, włosy, paznokcie, zdrowe kości, piękną skórę.

I takie które dają wam siłę. Samochód żeby jechał trzeba pojechać na stację benzynową i zatankować. Tak samo jest z człowiekiem i każdym organizmem żywym. Musi jeść potrawy które dadzą mu energię. Ale tak jak do różnych samochodów nalewamy różnego rodzaju paliwa, tak i człowiek musi jeść odpowiednio do wieku i rodzaju pracy dobrane pokarmy.

Popatrzcie na tej planszy narysowane dwa trójkąty, jest trójkąt z poziomymi półkami, na których ułożone są różnego rodzaju potrawy. Na samym dole widać dzieci które się bawią, jeżdżą na rowerach i uprawiają różne sporty. Ta półka jest najdłuższa.

A kto mi powie co to znaczy dla nas? Że ruch jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na zdrowie Może potrafią odpowiedzieć

6

Nauczyciel i Szkoła nr 7 (110)

Na drugiej, krótszej półce pokazane są warzywa i owoce.

A to znaczy, że aby być w pełni sił, obowiązkowo należy jeść bardzo dużo surowych warzyw i owoców, ponieważ w warzywach i owocach jest mnóstwo energii (kalorii), witamin potrzebnych organizmowi, które decydują o pięknym wyglądzie, włosach, zębach, skórze i błonnika, który działa na nasz układ pokarmowy(jelita) jak szczotka, czyszcząc go z wszelkich niepotrzebnych organizmowi substancji.

Na kolejnej półce, jeszcze krótszej, leży pieczywo, a to znowu znaczy, że nie należy zjadać go zbyt dużo, albo tylko, ciastek, torcików, bułek i innych wyrobów wyrabianych z białej mąki. Jeżeli już jemy, to pieczywo ciemne, razowe, typu graham, pieczywo chrupkie. Ponieważ w pieczywie są takie składniki które nazywają się węglowodany, spożywane w nadmiarze powodują zaburzenia w pracy organizmu (serca, otyłość, cukrzyca i inne) W ciemnym pieczywie jest ich mniej a dodatkowo ma ono w swym składzie witaminy i tę szczotkę, o której mówiłam przy warzywach – błonnik.

Na kolejnej czwartej półce pokazane jest mleko i jego przetwory zawierające biało . Czyli sery, twarogi, jogurty naturalne, kefiry, maślanka, kwaśne mleko. Produkty te są niezbędne, ale też w odpowiednich ilościach. Mleko i jego naturalne przetwory mają wpływ na nasze zęby i kości, dlatego należy je spożywać w rozsądnych ilościach. Wykluczyć w szczególności przetwory mleczne dosładzane.

Na kolejnej piątej jeszcze krótszej półce pokazane są chude mięso, ryby, jaja, i różne rodzajów grochów, fasolek i innych roślin zwanych strączkowymi, w składzie których jest łatwo przyswajalne białko i składniki powodujące dobry wzrost i dobrą pracę układu krwionośnego, mózgu.

Na ostatniej najwyższej, najmniejszej półce stoi butelka oleju, oraz leżą orzechy. Symbolizują tłuszcze, ale te zdrowe.

Roślinne, nie zawierające szkodliwych dla zdrowia składników (oliwa z oliwek, olej rzepakowy słonecznikowy, lniany, konopny. Należy wykluczyć lub ograniczyć tłuszcze zwierzęce, słonina, masło i tłuszcze trans(margaryna i pochodne).

Niewielkie ilości tłuszczów są potrzebne bo działają na niektóre witaminy jak rozpuszczalniki ułatwiając ich przyswajanie przez organizm.

Na bocznej ściance tej piramidy, przekreślona jest sól i słodycze. A to znaczy że spożywane w nadmiarze będą powodowały schorzenia serca, próchnicę zębów i inne ciężkie choroby.

Następnie pokazana na tej piramidzie szklanka i dzbanek z wodą. Pić należy wodę mineralną, niegazowaną. Wykluczyć wszelkie napoje gazowane i słodzone.

Ostatni rysunek informuje nas że bez zdrowego i długiego odpoczynku nasze zdrowie będzie szwankować, nasz mózg będzie zmęczony i trudniej będzie się uczyć.

Użyłem dwa razy słowa piramida. Czy któreś z was wie co to są piramidy? ???

Ten rysunek przedstawia taką właśnie piramidę nazywaną PIRAMIDĄ ZDROWEGO ŻYWIENIA, z dwiema widocznymi ścianami.

I ona ilustruje zasady zdrowego odżywiania się.

Z doświadczeń nauczycieli, doradców metodycznych i nauczycieli konsultantów

Repetycja I. Ruch, warzywa (witaminy, błonnik – podstawa) pieczywo (węglowodany), nabiał (białko), chude mięso, jaja i ryby tłuszcze II. Odpoczynek i sen woda SÓL i SŁODYCZE: NIE Jeżeli Tę piramidę zapamiętacie i będziecie przypominali rodzicom co należy jeść a co ograniczyć lub wykluczyć, będziecie na pewno zdrowsi niż ci, którzy tych zasad nie przestrzegają.

Powtórzcie za mną.

Ruch? DUŻO Pieczywo? CIEMNE,RAZOWE Przetwory mleczne ? NATURALNE, NIESŁODZONE Ryby, jaja, chude mięso? BARDZO ZDROWE Tłuszcze? TYLKO ROŚLINE Sól i słodycze ? OGRANICZYĆ Nie pić? SŁODKICH NAPOJÓW GAZOWANYCH Spać ? DUŻO Mam nadzieję, że zapamiętacie te podstawowe zasady co należy jeść by być zdrowym. Mam również nadzieję że przekażecie to waszym rodzicom, by i oni o tym wiedzieli i stosowali, bo przecież chcecie by oni też byli zdrowi. Na pewno się ucieszą, że mają takie mądre dzieci, które chcą zadbać o swoje i ich zdrowie.

No a teraz do roboty! Będziemy przygotowywali surówkę zdrowia, którą skomponujecie sami.

Rączki już umyte, nakrycia głowy (żeby w surówce i innych potrawach nie znaleźć włosów)ubrane, stanowiska do pracy przygotowane, dyżurni wyznaczeni.

Jakie czynności musimy wykonać żeby przygotować surówkę? będą różne odpowiedzi Zaplanować z czego będzie zrobiona. (Warzywa i owoce muszą być świeże), Co będzie pierwsza czynnością po wyborze produktów? ???

Zawsze trzeba pamiętać o bezpieczeństwie. Noże, widelce, szczypce są ostre (zranienie) Sprzęt ze szkła może się potłuc, na rozlanej na podłodze wodzie można się poślizgnąć, przy gorących patelniach poparzyć. Dlatego wszystkie czynności należy wykonywać z rozmysłem, z uwagą i ostrożnie.

– Przygotowanie odpowiedniego sprzętu i narzędzi (salaterki, miski, deski, szczypce, łyżki, talerzyki, widelczyki, noże, tarki i inne).

– Bardzo staranne umycie produktów!

– A potem ich rozdrobnienie. Można kroić nożem, można rozdrabniać na tarce, lub domowej szatkownicy (krajalnicy).

Tak jak się to robiło kiedyś. Ale można, gdy robi się surówkę wykorzystać do tego maszyny, takie jak ta, lub domowe roboty kuchenne.

My mamy już przygotowane, rozdrobnione tuż przed waszym przyjściem produkty (wymienić jakie warzywa i owoce są przygotowane, jakie przyprawy i zioła) przechowywane

w specjalnej chłodziarce (bo przecież muszą być świeże) i teraz każde z was (zespołami) podejdzie do tej chłodziarki i wrzucicie do miseczki te warzywa(owoce) w takiej ilości żeby porcja wystarczyła dla jednej osoby (lub zespołu). Wracacie na miejsca i teraz surówkę będziemy dosmaczać (doprawiać), po to żebyście mogli poeksperymentować nadając surówce różne smaki, używając przypraw i ziół. Doprawiajcie bardzo rozważnie, bo tę surówkę będziemy jedli z proziakami!

O proziakach Czy wiecie co to są proziaki? ???

Jeżeli tak to gdzie u kogo jadł i jak wam(ci) smakowały? ???

Być może jadły gdzieś u babci, która jest skarbnicą zapomnianej wiedzy, i dlatego można nawiązać, że do nowocześnie przygotowanej sałatki upieczemy, placuszki (proziaki), które jadano dawniej na śniadanie, czy zamiast chleba (znane w okolicach Pilzna jako tradycyjna potrawa wiejska w dawnych czasach dziś już trochę zapomniana).

Przygotowanie jest bardzo proste. Sam proziak jest przygotowany z mąki pszennej 50dkg (węglowodany), maślanki, kefiru lub kwaśnego mleka1 szklanka(białko), sera twarogowego 15-20 dkg (białko)może być ziarnisty lub podobny, 2 łyżki oleju (tłuszcze) 2jajka, (białko i mikroelementy, witaminy), soda oczyszczona, zwana prozą (spulchni), 1-11/2 łyżeczki, ½ łyżeczki soli, 1-11/2 łyżki cukru. Odmierzone ilości składników wsypujemy do miski i dokładnie mieszamy, aż do uzyskania jednolitej masy o gęstości (bardzo gęstej śmietany, nawet do takiej, że prawie dałoby się rozwałkować). Może się okazać, że ciasto będzie za rzadkie wtedy dosypujemy mąki. Mieszamy rękami, łyżką, mikserem (bhp), pieczemy na patelni i kuchence indukcyjnej (temperatura, prąd), obracamy łopatką i kładziemy na talerz, półmisek (temperatura) Nabieramy ciasto łyżką i nakładamy na mocno rozgrzaną patelnię. Kiedyś się piekło bezpośrednio na blasze pieców opalanych drewnem i węglem. Położony na blasze (patelni) placuszek, będzie powiększał swoją wielkość, dzięki dodaniu do ciasta sody. Pieczemy na złotobrązowy kolor z obu stron.

Można jeść ciepłe, ale równie dobre są zimne.

Sugeruję przygotowanie z dziećmi pewnej ilości ciasta żeby popróbowały same położyć na patelni, a do degustacji z sałatką podać upieczone wcześniej podgrzane w mikrofalówce.

Po konsumpcji, podsumować, zwracając uwagę (przypominając) na zdrowe odżywianie, nowoczesność w sałatkach i tradycyjne jedzenie przy proziakach, podsumować posługiwanie się sprzętem.

Zajęcia w „Gospodzie u Wiedźmy” można zarezerwować: – telefonicznie: 14 6724 649, 603 765 624, – e-mail: info @muzeumlalek.pl

Opracował: Włodzimierz Bohaczyk Muzeum Lalek w Pilźnie

Nauczyciel i Szkoła nr 7 (110)

7

Olimpiada Literatury i Języka Polskiego dla Szkół Podstawowych

W

roku 2019/2020 odbyła się I Olimpiada Literatury i Języka Polskiego, a jej laureatami z województwa podkarpackiego zostały: 1. Sara Oliwia Roman Szkoła Podstawowa nr 3 im. T. Kościuszki w Sanoku, opiekun Małgorzata Bieda; 2. Aleksandra Maria Hanus Szkoła Podstawowa im. Anny z Działyńskich Potockiej w Zespole Szkół Publicznych w Posadzie Górnej, opiekun Waldemar Kilar; 3. Patrycja Hydzik Szkoła Podstawowa nr 3 im. T. Kościuszki w Sanoku, opiekun Małgorzata Bieda

O wrażeniach z przebiegu Olimpiady opowiadają jej uczestnicy: https://www.youtube.com/watch?v=WQZWbrz6iys https://www.youtube.com/watch?v=G7fhnBzWJgw&t=9s

Redakcja: W roku szkolnym 2020/2021 odbędzie się II Olimpiada Literatury i Języka Polskiego dla Szkół Podstawowych.

Dlaczego warto organizować taką Olimpiadę?

Olimpiada jest przede wszystkim miejscem sprawdzenia się dla uczniów ostatnich klas szkół podstawowych wykazujących szczególne zdolności z języka polskiego i zamiłowanie do tego przedmiotu. Uczniowie ci dotychczas nie mieli możliwości spotkania się i skonfrontowania swojej wiedzy na poziomie ponadregionalnym. Przygotowanie do olimpiady pod okiem polonisty poszerza także wiedzę z przedmiotu i ułatwi rozpoznanie kierunku dalszej edukacji – dokonanie wyboru przed którym stoi każdy ośmioklasista. Niezależnie od osobistej satysfakcji, uzyskanie tytułu finalisty lub laureata daje także bardzo konkretne uprawnienia, które mogą ułatwić dalszą naukę.

Olimpiada polonistyczna w szkołach podstawowych ma na razie tylko jednoroczną tradycję, ale już na podstawie tego krótkiego doświadczenia można z pełnym przekonaniem powiedzieć, że jest ona potrzebna uczniom oraz nauczycielom języka polskiego.

Opracował: dr hab. prof. UR Kazimierz Maciąg sekretarz Komitetu Okręgowego Olimpiady w Rzeszowie

Dyplomy 2020 Zespół Szkół Plastycznych im. Piotra Michałowskiego w Rzeszowie

T

egoroczne prace dyplomowe uczniów Zespołu Szkół Plastycznych w Rzeszowie, można było zobaczyć w lipcu i sierpniu 2020 r. w Galerii Miejskiej ZSP w Rzeszowie.

P

race powstały w ramach specjalizacji ramach specjalizacji: – kowalstwo artystyczne i metaloplastyka, – snycerstwo, – ceramika artystyczna, – projektowanie graficzne, – aranżacja wnętrz.

8

Z doświadczeń nauczycieli, doradców metodycznych i nauczycieli konsultantów

Dyplomy 2020 Zespół Szkół Plastycznych im. P. Michałowskiego w Rzeszowie

Nauczyciel i Szkoła nr 7 (110)

9

10

MERITUM Pismo Podkarpackiego Kuratora Oświaty

MERITUM Pismo Podkarpackiego Kuratora Oświaty nr 5 (33) wrzesień 2020 Szanowni Państwo Dyrektorzy, Nauczyciele!

Drodzy Rodzice i Uczniowie!

Początek nowego roku szkolnego niesie ze sobą nadzieję. Przede wszystkim tę związaną z powrotem do szkolnych ławek. Zmiany w edukacji nie zawsze są dobrze przyjmowane, ale ta jest oczekiwana przez wszystkich. Choć po ponad pięciomiesięcznej nieobecności niełatwo będzie się odnaleźć w rzeczywistości, jednak tę realną wolimy od wirtualnej. Nie wszyscy poruszamy się w niej swobodnie i niełatwo nią zarządzać. Nabyte doświadczenie w posługiwaniu się nowoczesnymi platformami edukacyjnymi i narzędziami pozwoliło niewątpliwie dostrzec zalety technologii i możliwości włączenia ich w proces dydaktyczny. Sukcesy można i trzeba mądrze wykorzystać, a także wprzęgnąć w tryby jakości oraz wizerunek lokalnej edukacji. Widzimy też, jak nigdy chyba, zagrożenia związane z wyobcowaniem, brakiem kontaktów społecznych, skutki tychże oraz ich wpływ na nasze zdrowie i życie. To, co znane i oswojone w szkole, okazuje się potrzebne i nie całkiem

pozbawione głębszego sensu. Koronawirus przetrenował nas w różnych scenariuszach awaryjnych, kryzysowych, tymczasowych, ekstraordynaryjnych, wyrywając nie tylko ze strefy komfortu, ale, jakby nie patrzeć, z utartych schematów, bierności i marazmu, jeśli mu ulegliśmy. A przemyślenia te dotyczą nie tylko edukacji. Co przed nami? Mam nadzieję, że przewidywalny rytm dnia, plan policzalnych godzin poszczególnych przedmiotów, organizacji tygodni i kolejnych miesięcy kalendarza roku szkolnego 2020/2021, a także następne szanse na poprawę ocen, jednak ostatnia przed egzaminami na nadrobienie zaległości oraz niewątpliwa przyjemność spotkania z rówieśnikami i współpracownikami, ale i „pewność niepewna” dni, „których jeszcze nie znamy”. Paradoksem jest to, że to właśnie ona jest powodem czujności i gwarantem naszego bezpieczeństwa, motorem napędowym zmian, motywacją dla celów i pragnień - źródłem naszej nadziei. Niech nowy rok szkolny będzie jej pełen.

Małgorzata Rauch Podkarpacki Kurator Oświaty

Konkursy przedmiotowe organizowane przez Podkarpackiego Kuratora Oświaty w roku szkolnym 2019/2020 Rok szkolny 2019/2020 był pierwszym, w którym dla uczniów klas IV-VIII szkół podstawowych zostało zorganizowanych aż 13 konkursów przedmiotowych z: języka polskiego, języka angielskiego, języka niemieckiego, języka francuskiego, języka hiszpańskiego, języka ukraińskiego, historii, geografii, biologii, chemii, matematyki, fizyki, informatyki.

Do I etapu konkursów przedmiotowych przystąpiło 18 341 uczniów z 764 szkół podstawowych.

Fot. z archiwum KO Rzeszów

MERITUM Pismo Podkarpackiego Kuratora Oświaty

W tegorocznych konkursach tytuł LAUREATA otrzymało 315 uczniów, tytuł FINALISTY 431.

53 statuetki Prymu wręczono 47 najlepszym konkursowiczom - zdobywcom I, II, III miejsca.

Zdobywcy I miejsca: Imię

Nazwisko

Konkurs

Szkoła

Alicja

Pazdro

z biologii

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Wojska Polskiego w Mielcu

Gabriela

Pękalska

z biologii

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Wojska Polskiego w Mielcu

Bartosz

Opioła

z chemii

Szkoła Podstawowa nr 15 w Rzeszowie

Michał

Mielniczuk

z fizyki

Szkoła Podstawowa nr 2 im. W. Węglowskiego w Sędziszowie Małopolskim

Kazimierz

Skrok-Wolski

z geografii

Szkoła Podstawowa nr 2 z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Marii Konopnickiej w Jaśle

Faustyna

Brzostowska

z historii

Szkoła Podstawowa im. kard. Stefana Wyszyńskiego w Czudcu

Jakub

Twardowski

z historii

Szkoła Podstawowa nr 2 im. W. Węglowskiego w Sędziszowie Małopolskim

Filip

Manijak

z informatyki

Szkoła Podstawowa im. św. Jana Pawła II Sióstr Prezentek w Rzeszowie

Jakub

Piękoś

z j. angielskiego

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Wojska Polskiego w Mielcu

Meyaki

Mroczkowski

z j. francuskiego

Ogólnokształcąca Szkoła Muzycznej I stopnia w Zespole Szkół Muzycznych nr 2 im. Wojciecha Kilara w Rzeszowie

Wiktoria

Czerwonka

z j. hiszpańskiego

Szkoła Podstawowa nr 23 im. Jana Pawła II w Rzeszowie

Izabela

Paluch

z j. niemieckiego

Szkoła Podstawowa nr 16 im. Władysława Broniewskiego w Rzeszowie

Anna

Pastwa

z j. polskiego

Szkoła Podstawowa nr 2 z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Marii Konopnickiej w Jaśle

Sofiia

Sikora

z j. ukraińskiego

Szkoła Podstawowa nr 17 w Przemyślu

Paulina

Jabłońska

z matematyki

Szkoła Podstawowa nr 7 w Mielcu

MERITUM Pismo Podkarpackiego Kuratora Oświaty

Zdobywcy II miejsca: Imię

Nazwisko

Konkurs

Szkoła

Weronika

Laska

z biologii

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Wojska Polskiego w Mielcu

Konrad

Ams

z chemii

Szkoła Podstawowa Stowarzyszenia Absolwentów I LO w Przemyślu

Alicja

Pazdro

z fizyki

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Wojska Polskiego w Mielcu

Michał

Krysa

z geografii

Szkoła Podstawowa nr 25 im. Prymasa Tysiąclecia w Rzeszowie

Hubert

Bryła

z historii

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Wojska Polskiego w Mielcu

Piotr

Dybich

z informatyki

Szkoła Podstawowa nr 1 im. Orła Białego w Strzyżowie

Sonia

Prokop

z j. angielskiego

Szkoła Podstawowa im. św. Jana Pawła II Sióstr Prezentek w Rzeszowie

Laura

Łojek

z j. francuskiego

Publiczna Szkoła Podstawowa im ks. Jana Twardowskiego w Jarocinie

Filip

Marek

z j. hiszpańskiego

Szkoła Podstawowa nr 10 im. Janusza Korczaka w Tarnobrzegu

Maksym

Kremer

z j. niemieckiego Szkoła Podstawowa im. Józefa Maksymiliana Ossolińskiego w Woli Mieleckiej

Fabian

Rau

z j. niemieckiego

Publiczna Szkoła Podstawowa w Latoszynie

Jakub

Muzyk

z j. niemieckiego

Szkoła Podstawowa w Boreczku

Gabriela

Smerecka

z j. polskiego

Szkoła Podstawowa w Posadzie Górnej

Viktoriia

Bogonis

z j. ukraińskiego

Szkoła Podstawowa nr 17 w Przemyślu

Wiktoria

Marć

z matematyki

Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5 w Dębicy

Dawid

Litwiniec

z matematyki

Szkoła Podstawowa im. św. Jana Pawła II Sióstr Prezentek w Rzeszowie

Zdobywcy III miejsca: Imię

Nazwisko

Konkurs

Szkoła

Emilia

Balcerzak

z biologii

Szkoła Podstawowa im. ks. Stanisława Kołodzieja w Kobylanach

Anita

Rzucidło

z biologii

Szkoła Podstawowa im. św. Jana Pawła II Sióstr Prezentek w Rzeszowie

Michał

Mielniczuk

z biologii

Szkoła Podstawowa nr 2 im. W. Węglowskiego w Sędziszowie Małopolskim

Aldona

Rams

z chemii

Szkoła Podstawowa im. Komisji Edukacji Narodowej w Brzostku

Michał

Mielniczuk

z chemii

Szkoła Podstawowa nr 2 im. W. Węglowskiego w Sędziszowie Małopolskim

Wiktoria

Marć

z fizyki

Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5 w Dębicy

Piotr

Staniszewski

z fizyki

Szkoła Podstawowa im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego w Kolbuszowej

Karol

Dawnis

z geografii

Szkoła Podstawowa Stowarzyszenia Absolwentów I LO w Przemyślu

Szymon

Kasprzyk

z historii

Publiczna Szkoła Podstawowa im. Pauli Montal Sióstr Pijarek w Rzeszowie

Wojciech

Bednarczyk

z informatyki

Szkoła Podstawowa nr 21 im. Armii Krajowej w Rzeszowie

Gabriela

Janowska

z j. angielskiego

Szkoła Podstawowa im. św. Jana Pawła II Sióstr Prezentek w Rzeszowie

Ingrid

Magda

z j. francuskiego

Szkoła Podstawowa nr 11 z Oddziałami Integracyjnymi im. św. Jana Pawła II w Mielcu

Bartosz

Skóra

z j. hiszpańskiego

Niepubliczna Szkoła Mistrzostwa Sportowego im. Grzegorza Lato w Mielcu

Karol

Krasoń

z j. niemieckiego

Publiczna Szkoła Podstawowa nr 11 z Oddziałami Integracyjnymi im. 5 Pułku Strzelców Konnych Armii Krajowej w Dębicy

Wiktoria

Marć

z j. niemieckiego

Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5 w Dębicy

Jan

Para

z j. niemieckiego

Publiczna Szkoła Podstawowa w Czarnej

Daria

Ferko

z j. niemieckiego

Szkoła Podstawowa im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego w Kolbuszowej

Michał

Ossoliński

z j. niemieckiego

Szkoła Podstawowa nr 1 im. Św. Jadwigi Królowej Polski w Żurawicy

Fabian

Zajchowski

z j. niemieckiego

Szkoła Podstawowa nr 10 w Krośnie

Adrian

Rębisz

z j. polskiego

Publiczna Szkoła Podstawowa nr 3 im. Bohaterów Westerplatte w Stalowej Woli

Dariia

Marianova

z j. ukraińskiego

Szkoła Podstawowa nr 17 w Przemyślu

Filip

Manijak

z matematyki

Szkoła Podstawowa im. św. Jana Pawła II Sióstr Prezentek w Rzeszowie

MERITUM Pismo Podkarpackiego Kuratora Oświaty

Wyróżnienia tytułem Wybitnego Laureata (wielokrotni laureaci) otrzymało 33 uczniów.

Wśród nich znalazła się Wiktoria Marć – uczennica Publicznej Szkoły Podstawowej nr 5 w Dębicy, która wzięła udział w 9-ciu tegorocznych konkursach (z historii, geografii, biologii, chemii, fizyki, matematyki, języka polskiego, języka angielskiego, języka niemieckiego,) uzyskując we wszystkich tytuł Laureata.

Jest to miły, niespotykany dotąd przypadek w hist+orii konkursów przedmiotowych organizowanych przez Podkarpackiego Kuratora Oświaty.

Wybitni Laureaci Nazwisko

Imię

Szkoła

Tytuł Laureata uzyskany

Marć

Wiktoria

Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5 w Dębicy

9-krotnie

Kubicki

Karol

Szkoła Podstawowa nr 1 im. Komisji Edukacji Narodowej w Pruchniku

4-krotnie

Mielniczuk

Michał

Szkoła Podstawowa nr 2 im. W. Węglowskiego w Sędziszowie Małopolskim

4-krotnie

Opioła

Bartosz

Szkoła Podstawowa nr 15 w Rzeszowie

4-krotnie

Pazdro

Alicja

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Wojska Polskiego w Mielcu

4-krotnie

Suski

Kacper

Szkoła Podstawowa nr 10 w Rzeszowie

4-krotnie

Jurczyk

Filip

Szkoła Podstawowa im. Benedykta Wierdaka w Głowience

3-krotnie

Manijak

Filip

Szkoła Podstawowa im. św. Jana Pawła II Sióstr Prezentek w Rzeszowie

3-krotnie

Rzucidło

Anita

Szkoła Podstawowa im. św. Jana Pawła II Sióstr Prezentek w Rzeszowie

3-krotnie

Wójcik

Kinga

Publiczna Szkoła Podstawowa nr 9 im. Dębickich Saperów w Dębicy

3-krotnie

Wróbel

Alicja

Szkoła Podstawowa im. św. Jana Pawła II Sióstr Prezentek w Rzeszowie

3-krotnie

Bednarczyk

Wiktoria

Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5 w Dębicy

2-krotnie

Dziwis

Jozue

Szkoła Podstawowa im. ks. Jana Twardowskiego w Baranowie Sandomierskim

2-krotnie

Fałat

Mateusz

Szkoła Podstawowa im. Wincentego Manierskiego w Jedliczu

2-krotnie

Jabłońska

Paulina

Szkoła Podstawowa nr 7 w Mielcu

2-krotnie

Jaromi

Paulina

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Wojska Polskiego w Mielcu

2-krotnie

Kicia

Bartłomiej

Publiczna Szkoła Podstawowa nr 11 z Oddziałami Integracyjnymi im. 5 Pułku Strzelców Konnych Armii Krajowej w Dębicy

2-krotnie

Klich

Wiktoria

Szkoła Podstawowa nr 7 w Mielcu

2-krotnie

Komenda

Patryk

Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Oleszycach

2-krotnie

Kopacz

Daniel

Szkoła Podstawowa im. Walerii Szalay-Groele w Przecławiu

2-krotnie

Kopecki

Krzysztof

Szkoła Podstawowa nr 11 im. Gen. Stanisława Maczka w Rzeszowie

2-krotnie

Krasoń

Karol

Publiczna Szkoła Podstawowa nr 11 z Oddziałami Integracyjnymi im. 5 Pułku Strzelców Konnych Armii Krajowej w Dębicy

2-krotnie

Lalicki

Krzysztof

Szkoła Podstawowa w Krzemienicy

2-krotnie

Laska

Weronika

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Wojska Polskiego w Mielcu

2-krotnie

Litwiniec

Dawid

Szkoła Podstawowa im. św. Jana Pawła II Sióstr Prezentek w Rzeszowie

2-krotnie

Nowak

Mateusz

Szkoła Podstawowa im. Komisji Edukacji Narodowej w Brzostku

2-krotnie

Olejarz

Robert

Szkoła Podstawowa nr 1 im. Komisji Edukacji Narodowej w Pruchniku

2-krotnie

Pękalska

Gabriela

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Wojska Polskiego w Mielcu

2-krotnie

Rębisz

Adrian

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Bohaterów Westerplatte w Stalowej Woli

2-krotnie

Skrok-Wolski

Kazimierz

Szkoła Podstawowa nr 2 z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Marii Konopnickiej w Jaśle

2-krotnie

Świątek

Klara

Szkoła Podstawowa nr 11 im. Szarych Szeregów w Stalowej Woli

2-krotnie

Uldynowicz

Robert

Szkoła Podstawowa nr 2 w Rudniku nad Sanem

2-krotnie

Wojtowicz

Emilia

Szkoła Podstawowa nr 9 w Sanoku

2-krotnie

MERITUM Pismo Podkarpackiego Kuratora Oświaty

MERITUM Pismo Podkarpackiego Kuratora Oświaty

MERITUM Pismo Podkarpackiego Kuratora Oświaty

Szkoły, które efektywnie wspierają sukces ucznia nagradzane są Certyfikatem Szkoła przyjazna utalentowanym uczniom. Tytuł ten potwierdza wyróżniające się warunki stworzone uczniom przez szkołę w dziedzinie rozwijania zdolności i osiągania sukcesów w konkursach przedmiotowych organizowanych przez Podkarpackiego Kuratora Oświaty dla uczniów szkół podstawowych.

W roku szkolnym 2019/2020 Certyfikat uzyskała szkoła, która osiągnęła wymaganą liczbę laureatów w stosunku do ogólnej liczby uczniów (bez oddziału przedszkolnego), określoną w Zarządzeniu Nr 11/2020 z dnia 8 maja 2020 r.

Podkarpackiego Kuratora Oświaty w sprawie przyznawania szkołom Certyfikatu Szkoły przyjaznej utalentowanym uczniom, a mianowicie: Szkoła Podstawowa Liczebność Liczba uczniów w szkole laureatów do 100

2

101-200

3

201-300

4

301-400

6

powyżej 400

7

W roku szkolnym 2019/2020 Certyfikat Szkoła przyjazna utalentowanym uczniom zdobyło 12 szkół podstawowych z terenu województwa podkarpackiego: Lp.

Szkoła

Liczba Laureatów

1.

Szkoła Podstawowa im. św. Jana Pawła II Sióstr Prezentek w Rzeszowi

19

2.

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Wojska Polskiego w Mielcu

17

3.

Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5 w Dębicy

14

4.

Szkoła Podstawowa nr 2 z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Marii Konopnickiej w Jaśle

7

5.

Szkoła Podstawowa nr 1 im. Komisji Edukacji Narodowej w Pruchniku

6

6.

Szkoła Podstawowa nr 2 im. W. Węglowskiego w Sędziszowie Małopolskim

6

7.

Szkoła Podstawowa nr 7 w Mielcu

5

8.

Szkoła Podstawowa Stowarzyszenia Absolwentów I LO w Przemyślu

5

9.

Szkoła Podstawowa im. Benedykta Wierdaka w Głowience

4

10.

Szkoła Podstawowa nr 17 w Przemyślu

3

11.

Szkoła Podstawowa nr 6 w Dębicy

3

12.

Szkoła Podstawowa w Boreczku

2 Opracowała: Justyna Pałys Starszy Wizytator Wydział Rozwoju i Wsparcia Edukacji Oddział Wspomagania i Innowacji Kuratorium Oświaty w Rzeszowie

Z doświadczeń nauczycieli, doradców metodycznych i nauczycieli konsultantów

Biesy i czady Europy.

Kulturowe impresje o Podkarpaciu Łagodnie wznoszące się wzgórza Podkarpacia potwierdzają etymologię nazwy całego naszego kontynentu, bo europos z łaciny to właśnie „łagodnie wznoszący się”.

Dawna stolica regionu to Przemyśl, miasto królewskie I Rzeczypospolitej, niedaleko Ukrainy. Jesteśmy na południowych Kresach Wschodnich, częściowo tak zwanych Kresach Utraconych, w magicznym miejscu styku wielu kultur, których ślady odnajduję w przestrzeni miasta i okolic. Oblicze Europy jest tu dziś spokojne, ale życie płynie różnie, jak rozległy i majestatyczny San, żywa Solinka, leniwa Dukielka, przezroczysta Wetlinka, niecierpliwy Wisłok, kamienista Jasiołka, nieruchawa Stobnica, kręta Zmienniczka czy bystry Wołosaty. Wciąż jest tak pięknie jak na obrazach Mariana Strońskiego czy w opowiadaniach Brunona Schulza, katedralne uliczki i kalwaryjskie kaplice skąpane w sierpniowym słońcu, cudowne nasturcje w przydomowych ogrodach. Nieustannie do podziwiania góry, zielone doliny, gaje, źródła, leśne strumyki i łąki „umajone” kaczeńcami, mleczami, złocieniami, miodunkami, rumiankami, stokrotkami, miłkami, kopytnikami, fiołkami, podbiałami i tymiankiem, które jezuita, Ormianin spod Lwowa, Karol Antoniewicz, utrwalił w powszechnie znanej, już prawie dwustuletniej majowej pieśni maryjnej.

W XV w. Jan Długosz tak opisywał Przemyśl z 1071 r.: Było to miasto podówczas potężne, wielką liczbą obywateli miejscowych i przybyłych osiadłe i we wszelką broń zaopatrzone, obronne rowy głębokimi i okopami znacznej wysokości, tudzież rzeką Sanem płynącym od północnej strony miasta.1 Wydawać się może, że jesteśmy na krańcu świata. Tymczasem nierzadko bywał ten region raczej centrum świata, rządzonego przez książąt ruskich i Kazimierza Wielkiego, który zostawił tu murowany zamek. Ziemia przemyska ma prawo wystawić własną chorągiew w bitwie pod Grunwaldem, Jagiełło bywa na zamku w Sanoku, poluje w brzozowskich lasach, słucha nadsańskich słowików w Medyce, starostą przemyskim zostaje przyszły król Polski, Stanisław August Poniatowski. W architekturze Rynku mogę zobaczyć ślady Grecji, Rzymu, Litwy, Czech, Węgier, Włoch, Szkocji, Portugalii, Hiszpanii, Francji, Austrii, Ukrainy.

I jeszcze przenieść się w jednym z najpiękniejszych polskich dworców kolejowych do złotego wieku Pierwszej Węgiersko-Galicyjskiej Kolei Żelaznej.

Niechlubne epizody ziemia przemyska zanotowała w XVII w., kiedy w całej Polsce stała się znana głównie z konfliktów sarmackiej szlachty, której wybryki były trudne do poskromienia. Barwnie opisał je Władysław Łoziński w „Prawem i lewem”, zbiorze opowieści o Rusi Czerwonej. Akta tych ziem zdają się ociekać krwią rozbojów, zajazdów, gwałtów, prywatnych egzekucji, kradzieży, podpaleń, morderstw, odwetów, porwań, niszczenia całych majątków. To prawdziwa zapowiedź nadchodzącego upad1 Jana

Długosza Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego, przekł. [z łac.] Julia Mrukówna, Warszawa 1981.

18

Nauczyciel i Szkoła nr 7 (110)

ku kraju i ruiny patriotycznego sumienia. Nie wzruszyły go rozpaczliwe odezwy arcybiskupa lwowskiego, hetmanów i marszałków koronnych, a nawet króla. Symbolem tej ciemnej karty lokalnej historii stał się starosta Stanisław Stadnicki, znany jako Diabeł Łańcucki. Wtedy właśnie ukształtował się też w regionie zwyczaj wielkanocny – sąd i bicie kukły Judasza w Wielki Piątek o godzinie piętnastej – do niedawna zachowany w podkarpackim Pruchniku.

Klasztorów dziewięć i gdzieniegdzie domki2 – tak pisał o Przemyślu najsłynniejszy pisarz z Dubiecka, biskup Ignacy Krasicki. Największe tu w całej Polsce zagęszczenie kościołów, klasztorów i zabytków na niewielkiej powierzchni Starego Miasta. Do dziś zachowały się te należące do: franciszkanów, reformatów, karmelitów, karmelitanek, benedyktynek, sercanek, felicjanek, grekokatolików, bazylianów, salezjanów, plus seminaria duchowne, katedra, dwa pałace biskupie. Nie przetrwały natomiast klasztory: jezuitów, bonifratrów, misjonarzy, dominikanów i dominikanek.

Jeśli pamiętać, że wśród nich miejsce znalazła jeszcze dzielnica żydowska z czterema synagogami, żydowskie sklepiki, wieża zegarowa, pomnik Adama Mickiewicza spoglądającego na Jana III Sobieskiego, dwie fontanny, renesansowe kamieniczki zagranicznych kupców, ratusz i targ miejski oraz społeczność romska, tego nie da się opisać, to trzeba po prostu zobaczyć. Gdybyż nie zaglądały tu napastliwe twarze Szwedów, Tatarów, Kozaków czy Węgrów, potem zaborcza Austria, a wreszcie podwójnie totalitarna twarz Europy Zachodniej i Wschodniej !

Bo gdzie jeszcze ludziom tak dobrze jak tu, śpiewali w 1939 r. lwowscy batiarzy, Szczepcio i Tońcio, piosenkę Emanuela Schlechtera. Autor kochał to miasto, ale Europa pokazała mu twarz pełną nienawiści do tego stopnia, że znalazł się we lwowskim getcie, a potem w obozie koncentracyjnym, w którym zginął wraz z żoną i synem. Czy gdyby wiedział, że tak się stanie, chciałby jeszcze raz urodzić się w tym mieście ? Czy nie ma to znaczenia, bo zawsze znajdzie się jakieś miasto semper fidelis, w którym ludzie 2

Ignacy Krasicki, Monachomachia czyli Wojna mnichów, oprac.

Zbigniew Goliński, Warszawa 1984.

Z doświadczeń nauczycieli, doradców metodycznych i nauczycieli konsultantów

ludziom zgotują podobny los ? W którym, jak w Przemyślu w marcu 1915 r., eksplozje oznajmią mieszkańcom niespodziewane lub spodziewane nadejście nowego dnia i koniec arkadii ? W którym budynki legną w gruzach, zostanie tylko czarno – szara pustynia. Tyle już było w Europie XX wieku tych miast. O czwartej godzinie wybucha pierwsza mina.

A potem rozgorzała cała twierdza. Grzmot za grzmotem, eksplozja za eksplozją. Siła nacisku powietrza wstrząsa ludźmi, jakby prądem elektrycznym. Okna i drzwi wyskakują z zawiasów i padają na ziemię. W okamgnieniu ulice pokrywają się połamanymi ramami okien i drzwi, lecącymi z góry cegłami, dachówkami, kawałkami gzymsów i rynien.

Ziemia pokryta jest mieszanką startego szkła, zaprawy i cegły.3 Wspomnienia przemyślanki, hrabiny Künig – Ehrenburg, z I wojny światowej, to niekończąca się opowieść. Dzieło lotników o twarzach Rosjan, Niemców, Anglików, Polaków, Serbów.

Przez ulice przewijał się tu nie raz wielobarwny tłum mundurów austriackich, węgierskich i rosyjskich, rewolwery za pasem, przez piersi przewieszone naboje. Austriaccy landszturmiści na ułomku mostu kolejowego kroili pajdy rosyjskiego wojskowego chleba, który im dobrodusznie podarował Kozak. Wówczas wybrzmiał głęboko filozoficzny, choć przerażająco prosty, monolog jednego z żołnierzy, który zanotowała wspomniana hrabina: Ty nie chciałeś być zły przeciw mnie - mówi Rosjanin, ja nie chcę być dla ciebie. Ty nie chciałeś mi nic zrobić, ja tobie nie chciałem nic zrobić. To jest wojna.4 Może właśnie dlatego, na przekór każdej wojnie, w Przemyślu na rynku Starego Miasta z uśmiechem rozsiadł się w niedbałej pozie dzielny wojak Szwejk, niektórzy nazywali go idiotą, a on obnażył swoim podejściem do świata absurd szturmów, ofensyw, szarż, oblężeń, natarć i kampanii. Teraz wspólnie spoczywają na jednym cmentarzu żołnierze rosyjscy, niemieccy, austriaccy, austro – węgierscy, polscy, żydowscy i ukraińscy. Ubi sunt ?

Na hamletowski dylemat udzielili negatywnej odpowiedzi.

Reszta jest milczeniem matek, kochanek, żon, dzieci.

Tutejsi mieszkańcy nie mogli i, mimo wszystko, nie chcieli zamykać drzwi do Europy, polubili nawet cesarza Franciszka Józefa. Zrozumieli, że drzwi powinny być zawsze otwarte, choć to, co na zewnątrz, może być dobre lub złe.

Bronią w zderzeniu z wielkim światem stał się „bałak”, żartobliwa mowa wyrażająca humor i specyficzną mentalność miejską. Bałak pokojowo połączył Rusinów, Polaków, osadników tyrolskich, spolonizowanych kolonistów niemieckich i czeskich, zruszczonych jeńców tatarskich, ludność żydowską i ukraińską, a nawet drobnych przestępców.

Tylko nimundry człowik dupruwadzi tyn świat du czyguś złygu. Taką to filozofię uprawiają od wieków mieszkańcy Kresów. Wolą czykulade, mniód i angrest od wujny, bugactwa i władze. Na tej swoistej kolorowej wyspie wielu narodów króluje od wieków komentarz do wszelkiego światowego głupstwa, oparty na absolutnie oryginalnej partykule: Ta daj pan spokój !

Niech pani patrzy. Przed nami Przemyśl. Znaczy się, moim 3 Cytat za: Jacek Błoński, Przemyśl w rosyjskiej niewoli, „Nasz Przemyśl”, maj 2007 (Nr 32).

4 Jak wyżej

zdaniem, najpiękniejsze miasto kraju, nie?,5 powie w jednym z wywiadów prasowych Andrzej Stasiuk. I w kolejnym: Jest tu trochę z rubieży, ze wschodniej polskości, do której możemy już tylko tęsknić, bo została nam odjęta. Mam sentyment do wschodnich miast Polski. Uważam, że najpiękniejszy jest Przemyśl.6 Jerzy Hrasimowicz pisał w swoim literackim testamencie: Kiedy jak buki na mróz serce mi pęknie, / połóżcie mnie na wóz z widokiem na Bieszczady.7 Symboliczny grób współczesnego poety, którego prochy rozsypano w 1999 r. nad połoninami, wita na Przełęczy Wyżnej turystów, którzy podążają w kierunku Chatki Puchatka.

Pozostańmy przez chwilę w megalomańskiej euforii, to przecież nasza sarmacka przypadłość. Już w XVI w. Sebastian Klonowic uważa tutejsze miody za lepsze od włoskiego wina, ono bowiem rodzi się z szarej ziemi, a miód prosto z nieba ! Dalej: położenie miasta na siedmiu wzgórzach (jak Rzym), najstarszy teatr amatorski w Europie, zagłębie fajki, Pierwsza Krajowa Wytwórnia Przyborów do Palenia, najlepsze dzwony – Felczyńskich, najpogodniejsze tańce ludowe – rzeszowskie i przeworskie, pierwszy Polak, który samotnie opłynął świat – Henryk Jaskuła, pierwowzór Jerzego Michała Wołodyjowskiego – stolnik przemyski Jerzy Wołodyjowski, legendarny pociąg pośpieszny na najdłuższej trasie w Polsce: Przemyśl Główny – Świnoujście, pierwszy trener, który awansował z piłkarską reprezentacją Polski do Mistrzostw Świata w 1938 r. – przemyślanin Józef Kałuża, pierwsze miasto, w którym postawiono pomnik Józefowi Piłsudskiemu, największe zagęszczenie zabytków i największe w Polsce zagęszczenie... pizzerii.

Nie można zapomnieć o grobowcu rodziny Zbigniewa Brzezińskiego, malarzu najsmutniejszych obrazów, Zdzisławie Beksińskim z Sanoka, i najweselszym mieście II Rzeczypospolitej – Lwowie. Opinia o mieszkańcach dawnej Galicji i współczesnego Podkarpacia jest wciąż taka sama – to ludzie ciepli, gościnni, otwarci, pogodni, z dystansem podchodzący do życia, w jakiś sposób wolni. Cechę tę zachowali przez wieki szczególnie tutejsi szewcy i batiarzy.

Jeden z warsztatów szewskich miał w I poł. XX wieku w wieży zegarowej, u zbiegu ulic Dworskiego i Mickiewicza, mój dziadek Franciszek. Mieszkał między Polakami a Rusinami – tak przed wojną nazywano Ukraińców.

Synowie Franciszka chodzili do nich po kolędzie z wyuczonym wierszem, który cytuje jeden z synów: Boh Predwiczny narodyłsia. Trie Cary, de idete. Idemu do mista, dje Diwa Proczysta syna zrodyła. Kazał Boh po koladu chodyty, nijczom ne gardyty, osyłko masła, osyłko syra, dla Boha ofyra.

Daty nam kurku – w oknu wam szturku, daty kubasu – do Boha zanysu, a jak Boh ne prijme, zawtra rano prynesu.

Rusini lubili dziadka i szyli u niego buty. Do dziś wizyta w zakładzie szewskim nie może odbyć się bez wysłuchania wielowątkowych opowieści i anegdot o współczesnym 5 Siła narracji, fragmenty zapisu rozmowy z Andrzejem Stasiukiem z 4 marca 2010 r., Przemyska Biblioteka Publiczna. Spotkanie prowadził profesor Jerzy Jarzębski, „Przemyski Przegląd Kulturalny”, 1(16) 2010.

6 Kocham tego smoka. Rozmowa z Andrzejem Stasiukiem, „Kurier lubelski, 3 grudzień 2011 r., rozmawiała Sylwia Hejno.

7 Jerzy Harasymowicz, Wiersze beskidzkie, Warszawa-Kraków, 1986.

Nauczyciel i Szkoła nr 7 (110)

19

Z doświadczeń nauczycieli, doradców metodycznych i nauczycieli konsultantów

życiu. W przestrzeni szewskiego warsztatu, nie tylko w szewskie poniedziałki, czas staje się względny, przestaje mieć znaczenie i jeśli chce się naprawić buty, trzeba zaakceptować rytuał rozmowy. Pani wpadnie kiedyś po te buty. Kiedyś.

Baciary to z kolei ludzie ulicy, którym nazwę nadali Węgrzy, betyár – po polsku awanturnik. Bo też i batiar ma swój wyrazisty charakterek, gardzi władzą, wyróżnia go kult wolności osobistej. Z biedy uczynił swoistą wartość, głosząc, że najważniejsze w życiu są wolność, przyjaźń kolegi i kochająca dziewczyna. Batiar to ktoś jednocześnie beztroski, otwarty, otaczający kultem swoją małą ojczyznę, ale kiedy trzeba zadziorny, odważny, potrafi poczucie miejskiej wspólnoty zamienić na wspólnotę narodową, stać się norwidowskim kamieniem rzuconym na szaniec.

W przepiękny wiosenny wieczór idę ulicami mojego miasta, Kazimierzowską, Franciszkańską, do Rybiego Placu.

O tej porze Przemyśl cichnie, a jednak słyszę dźwięki, które wywołała lektura tomiku wierszy Jerzego Ficowskiego..

Patrzę na miejsca dawnych żydowskich sklepików, łaźni, bazarów, szpitali, na puste miejsca po bożnicach i synagodze, w uszach brzmi gwar społeczności tak bardzo zrośniętej z polskim krajobrazem i z polską kulturą przez kilkaset lat. Widzę chodzących przemyskimi uliczkami rabinów, słyszę żydowskich chłopców recytujących talmud, obrady władz kahalnych i sądu. Idąc, depczę ślady innego narodu, którego w moim mieście już prawie nie ma. II wojna światowa to dla nich wyrok śmierci.

Daje się odczuć, że te wąskie uliczki tęsknią za Nimi.

Gdzie jest siwiutki jak kwitnąca jabłoń Jankiel, któremu nieraz pszczoła mruczała w brodzie ? Gdzie są sary, judyty, małki, gitle, sachele, memle ? Pełno ich nigdzie. Kończy się dzień, czuję jakby setki żydowskich oczu ukrytych w mrocznych zakątkach miasta patrzyły na mnie. Może wciąż jeszcze szukają drogi do swojego Jeruszalaim, miasta ocalenia. Jednak czas stanął i milczy. I nikt już nie wie / i wiedzieć nie będzie/ co Ałef co Bejs / co Gimeł znaczy.1 Muszę więc pamiętać o nich ja, nie spalona ich siostra.

Cyganie, co pędzą razem z wiatrem i znają cały świat, też znaleźli właśnie tu swoją przystań, kiedy musieli przestać wędrować z taborem. Cyganie Karpaccy, inaczej Bergitka Roma, pierwsi dobrze zaadaptowani w lokalnej społeczności już w XVIII w. Ich światem miała być cała Europa, ale z Zachodniej zostali wygnani i znaleźli schronienie we wschodniej Polsce, wpisując się w krajobraz małych miast.

Długo dorabiano im niesympatyczną twarz, jak czytamy w szesnastowiecznej Kronice Marcina Bielskiego: Widząc wielkie złodziejstwo przez łotry Cygany, osadzajmy je w polach od tatarskiej ściany. Zbudowawszy im twierdze, dla swych zachowania, niechaj by tatarskiego strzegli przebywania. Żywnością je opatrzyć, przyjdzie im to snadnie, zdobywać sie na konie. Tatarom niech kradnie.2 Później jednak, wsparci uchwałami Konstytucji 3 Maja, mieli nawet swoich cygańskich królów, jednym z nich był „nasz” Cygan, Bonawentura Jan Wiera, w 1705 zwierzchnik ziemi prze1 Cytowane

w tym akapicie fragmenty pochodzą z tomiku wierszy Odczytanie popiołów Jerzego Ficowskiego, Warszawa 1988.

2 Marcin Bielski, Kronika tho iesth, Historya swiátá ná sześć wiekow…, Warszawa 1976.

20

Nauczyciel i Szkoła nr 7 (110)

myskiej, lwowskiej i sanockiej. Ostatecznie jednak i oni spojrzeli w okrutną twarz zachodniej Europy, nie uniknęli Porrajmos, cygańskiego holocaustu.

Dziś, już nie tak liczni, chodzą ulicami miasta, czasem przesiadują w rynku, ale Cyganki nie narzucają już swoich wróżb. Co najwyżej można usłyszeć ich wersję genezis, w której Bóg, samotnie unosząc się nad wodami, zapragnął stworzyć świat, lecz nie wiedział, jak to zrobić. W złości rzucił swój kij do wody, z którego wyrosło drzewo sięgające nieba, pod drzewem siedział diabeł, a z liści tego drzewa wypadli pierwsi ludzie, stąd pierwszy ród ludzki nazywał się rukuj (od cygańskiego rukh – drzewo). Ciekawe są też cygańskie rady na temat walki z chorobami, bardzo proste, trzeba znać zaklęcie. Na gorączkę: Gorączko opuść mnie, wodo ja ci ją daję! Nie chcę cię, idź do niej ! Na ból: Dwoje oczu mam, dwoje stóp mam, bólu z oczu, idź do stóp, ze stóp, idź do ziemi, z ziemi, do śmierci, zgiń ! Wiara czyni cuda.

W ciepłych porach roku rozbrzmiewają tu w przydomowych lub działkowych polskich ogródkach nostalgiczne piosenki o Cyganie, który gra piosnkę o miłości, może już ostatni raz, czy o Cyganeczce, która tonie z tamtej strony Wisły, ale bez łódeczki i wiosełeczka nie można jej uratować z głębokiej rzeki. I tylko stary Cygan szuka uparcie swojej nieostrożnej córki. Opowieść prawie jak z Szekspira.

Tragedia zawsze poruszała bardziej niż komedia. Tylko że to tragedia fikcyjna.

Historia Europy przypomina niekiedy bajkę o Śpiącej Królewnie. Opowieść kończy się happy endem, ale królewna przecież okazała słabość, nie posłuchała mądrych rad i przespała część życia. Błędy popełnili zresztą także jej rodzice, lekceważąc jedną z wróżek, a potem nie pozbywając się niebezpiecznego wrzeciona. W tej historii pojawiają się nieodpowiedzialność, egoizm, małostkowość, pycha, bezmyślność. „Zbudź się Europo !” wołali więc przez wieki niezłomni książęta, raz z lepszym raz z gorszym skutkiem, potrząsając śpiącą i próbując porządkować sprawy tego chwilami nieszczęsnego królestwa. Moja mała ojczyzna też ma takich książąt. Księgowego, Ryszarda Siwca, który we wrześniu 1968 r. pisał w Przemyślu przy ulicy Okrzei 2 swój testament: Ludzie, w których może jeszcze tkwi iskierka ludzkości, uczuć ludzkich, opamiętajcie się! Usłyszcie mój krzyk, krzyk szarego, zwyczajnego człowieka, syna narodu, który własną i cudzą wolność ukochał ponad wszystko, ponad własne życie, opamiętajcie się! Jeszcze nie jest za późno! 3 Kilka dni później, w proteście antykomunistycznym, spalił się na oczach 100 tysięcy widzów w czasie dożynek w Warszawie.

Książę drugi, biskup Ignacy Tokarczuk. Inspirator budowy 430. nowych kościołów w najmroczniejszych czasach PRL-u. Pamięta o repatriantach schodzących się do jednej ojczyzny jak potoki i postanawia łączyć ludzi w jedną rzekę. Spowiada protestanta, odprawia mszę w cerkwi, dobiera pieśni dla Kaszubów, Ślązaków, ratuje ukraińskie cerkiewki. Walczy z chorobą wielkiego XX-wiecznego złudzenia. Słucha głosu poniżonych i bitych, strzeże się niepotrzebnej dumy, nieco zdziwiony, że został powołany, 3 Cytat

za: Łukasz Kamiński, Przeciw totalnej tyranii zła. Ryszard Siwiec (1909–1968), http://www.polska1918-89.pl.

Z doświadczeń nauczycieli, doradców metodycznych i nauczycieli konsultantów

jakby nie było lepszych. Niezłomność księdza udziela się ludziom, niezłomność ludzi udziela się biskupowi, który w 1966 r. wygłasza aż 73 kazania przeciw totalitaryzmowi.

Orędownik dobrego sąsiedztwa i wolności dla Ukrainy, Białorusi i Rosji, jak mickiewiczowski ksiądz Piotr, który chciał, aby w białą szatę zmartwychwstałej Polski obwinął się cały świat. Tokarczuk uwierzył, że maszerując naprzód, można wznieść się w powietrze, i że z każdym Nabuchodonozorem można poczynać sobie tak jak biblijni młodzieńcy, z niezachwianą pewnością swojego powołania, nie bojąc się rozpalonych pieców. Jak Lech Wałęsa internowany w pobliskim Arłamowie czy podkarpaccy opozycjoniści w więzieniu w Uhercach.

Jednak polska księżniczka spała jeszcze ponad dwadzieścia lat, zanim nastąpiła Jesień Narodów. Razem z nią spały inne królewny sąsiednich krajów. One ukłuły się w palec, ale te poza żelazną kurtyną były, jak w innej legendzie, dziewczyna mieszkająca w podziemnym pałacu, śpiąca na wielkim skarbie ze złotą szpilą w głowie.

Wracam jednak do mojej małej ojczyzny, Podkarpacia.

Legendarny szczęśliwy, choć dziś nie tak jak dawniej, Lwów, jest za polską granicą, ale to nic, galicyjska atmosfera regionu nie zna granic. Życie toczy się leniwie, nad Sanem spacerują grupki seniorów oraz powszechnie znany, dobrze wychowany rudy pies. Drobni piwosze wychodzą z samego rana, proszą o dwa złote, po czym zasypiają snem sprawiedliwych. W rytm miasta wtapiają się tutejsi romantyczni szaleńcy, upośledzony Piotruś, rybak Tadzio, fan amerykańskiej mody Kowboj, chory na przypadłość św. Wita Janusz, czy głos polityki (choć do końca nie wiadomo jakiej) długowłosy Asteriks. Mają niepisane, ale akceptowane przez wszystkich prawo bycia w lokalnej przestrzeni.

W zimie San staje się biblijnym Jordanem, prawosławni i wierni innych obrządków wschodnich obchodzą Święto Chrztu Pańskiego, 19 stycznia święcą wodę w naturalnych akwenach. Poświęconą wodę zabiorą do domów i będą przechowywać jako źródło łask. San jest także bohaterem ukraińskiego, pogańskiego święta 3 lipca, w Noc Iwana Kupały, wtedy rzeką płyną uplecione przez dziewczęta wianki ze świeczką, które chłopcy próbują wyłowić.

Polskie legendy regionu tworzą atmosferę magii pobliskich gór, Bieszczadów. Otóż diabeł, potocznie zwany biesem, wściekły, że ludzie zaczęli osiedlać się w jego pięknej górskiej samotni, stworzył sobie dokuczliwe istoty – czady, które jednak zbuntowały się przeciw biesowi i zaczęły ludziom pomagać za miseczkę mleka. Obie siły, dobra i zła, splecione w jedno, dały nazwę górskiej okolicy. Jak starożytni Grecy, tutejsi mieszkańcy zaludnili ją bieszczadzkimi upiorami, biesami, czadami, rusałkami górskimi, wodnicami, propastnykami (duchami deszczu, wiatru i chmur), błądzoniami, sprowadzającymi turystów na manowce, dusiołkami, podobnymi do czarnego kota, które w nocy siadają śpiącym ludziom na piersi i prowokują nocne koszmary, czy mamunami, odmieniającymi ludzi na gorszych. Podobno wszystkie te bóstwa można spotkać jeszcze i dziś, ale daleko od ludzkich siedzib, u źródeł Sanu, gdzie kryją się przed ludźmi, jak choćby Wołos, bóg pasterzy, czy Stuposian,

bóg wód i deszczów, który, obrażony na chrześcijaństwo, skrył się na szczycie Magury Stuposiańskiej. Pogańskich bogów zastąpiły dziś słynne bieszczadzkie anioły, wędrujące samotnie po górach, ze skrzydłami w plecaku, pogodne, kryjące się w opuszczonych sadach. Jeśli jednak musną kogoś skrzydłem, na zawsze już zakochuje się w tych stronach.

Ziemio bieszczadzka, jakaś ty piękna, gdy na cię patrzę w wieczornej porze, / doliną Sanu wije się wstęga, księżyc się kąpie w wielkim jeziorze. / Na zboczach drzewa cichutko szumią, wznosząc do nieba swoje konary, / jak czarownice zebrane w sabat, żeby mamrotać złowrogie czary (…) / a gdy już wszystkie zabłysną gwiazdy, to wilk zaczyna wyć do księżyca, / może swych braci wzywa na łowy, a może ziemią tą się zachwyca ? / Gdybyście kiedyś podobne piękno, gdziekolwiek znaleźć chcieli na świecie, / dziś poszukiwań waszych znam wynik, bo ziemi takiej już nie znajdziecie.4 Mała ojczyzna widziana oczyma regionalnego poety, Józefa Cupaka.

Wiem jedno, Niech inni se jadą, gdzie mogą, gdzie chcą, do Wiednia, Paryża, Londynu, a ja się z Przemyśla nie ruszę za próg, Za skarby, ta skarz mnie Bóg! Możliwe, że dużo ładniejszych jest miast, lecz Przemyśl jedyny na świecie, I z niego wyjechać, ta gdzież ja bym mógł! Ta mamciu, ta skarz mnie Bóg! I bogacz i dziad tu są za pan brat / I każden ma uśmiech na twarzy! / A panny to ma słodziutkie ten gród, Jak sok, czekolada i miód. 5 Mojej małej ojczyzny nie nazwałabym tyglem narodów.

Tygiel konotuje jakiś nieporządek, chaos, pomieszanie.

Podkarpacie to raczej tęcza narodów, w której każdy z nich ma swoją odrębną, wyraźną i nieprawdopodobnie barwną tożsamość, a jednak mogą istnieć obok siebie, równocześnie razem i osobno. Łączą się i niekiedy przenikają, z czego powstają, jak w tęczy, zjawiska zupełnie niezwykłe, nowe, fascynujące. Polacy, Ukraińcy, Cyganie, Żydzi okazali się bardzo elastyczni wobec siebie, chroniąc własną inność, a równocześnie otwierając się na inność pozostałych.

Ziemia ta, podobnie jak inne, bywa i piekłem, i czyśćcem, i rajem. Od jakiegoś czasu świeci nad nią jednak w lazurowym okręgu dwanaście złotych gwiazd. Oby już nigdy nie zgasły, choć „nigdy” wydaje się utopią, już tyle razy weryfikowaną przez historię, a raczej przez coraz to innych Neronów, Makbetów, kolejnych Wielkich Braci. Europę ocalić mogą jedynie właśnie nasze małe ojczyzny, arkadie, mikrokosmosy zwyczajnych spraw, rozsądnych ludzi, cudownych krajobrazów, nawet jeśli czady mieszkają tu razem z biesami.

Europo, spróbuj ludowej recepty na piękno, jeżeli w Wielką Sobotę obmyje się twarz w wodzie, w której gotowały się jajka na święconkę, to znikną piegi i inne mankamenty urody! Pozbądź się więc piegów nienawiści, pychy, szaleństwa, nie umywaj rąk, umyj twarz, włóż wieniec z gwiazd dwunastu. Bo gdzie jeszcze ludziom tak dobrze jak tu ?

4 Cytat za: Józef Cupak, Stoję i słucham szumu wierzb nad Sanem, Brzozów 1999.

5 Fragmenty piosenki Tylko we Lwowie Emanuela Schlechtera z 1939 r.

Opracowała: Małgorzata Wilgucka doktor nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa nauczycielka języka polskiego w II LO w Przemyślu doradca metodyczny z j. polskiego dla szkół ponadpodstawowych

Nauczyciel i Szkoła nr 7 (110)

21

Z doświadczeń nauczycieli, doradców metodycznych i nauczycieli konsultantów

Matura z języka ukraińskiego – ojczystego 2020’ Matura w warunkach pandemii to szeroki temat.

Do problemów z zebraniem komisji egzaminacyjnych, konieczności rygorystycznego przestrzegania wytycznych ministerstwa dotyczących odległości, maseczek i dezynfekcji, doszły obawy o uczniów – obywateli Ukrainy. Jak wiadomo w czerwcu granica polsko-ukraińska była zamknięta z powodu COVID-19. W klasach maturalnych województwa podkarpackiego uczyło się w tym roku szkolnym 73 uczniów w Ukrainy, którym matura spędzała sen z oczu. Kuratorium podkarpackie dodało wszelkich starań, by uzyskać zgodę na wjazd uczniów do Polski. Uczniowie przybyli 2 tygodnie przed maturą, by dopełnić obowiązku samoizolacji.

Po trzech dniach rozporządzeniem Rady Ministrów zostali z niej również zwolnieni.

Przyjazd do Polski był dla mnie problematyczny ze względu na brak środków transportu, rodzice musieli odwieźć mnie samochodem z Kijowa do granicy – powiedział Daniel (Jarko) z przemyskiego Liceum Ogólnokształcącego im. Markiana Szaszkewicza, – natomiast konieczność przybycia 2 tygodnie wcześniej stało się świetną okazją do powtórzenia materiału – dodał z nutą humoru.

W przemyskim Zespole Szkół Ogólnokształcących nr 2 z nauczaniem języka ukraińskiego w roku szkolnym 2019/20 maturę zdawało 10 młodych Ukraińców, w tym siedmioro należących do mniejszości narodowej,

22

Nauczyciel i Szkoła nr 7 (110)

1 emigrant z Ukrainy i trzech obywateli ukraińskich.

Oprócz przedmiotów obowiązujących we wszystkich szkołach w Polsce, uczniowie Szaszkewiczówki obowiązkowo zdają egzamin pisemny i ustny z języka ukraińskiego (w tym roku tylko pisemny). Był to ostatni egzamin w sesji, odbył się 29 czerwca.

Stres jest zawsze, – konstatuje dyrektor zespołu szkół Piotr Pipka, – chociaż od początku nowej matury w 2006 roku nie było w naszej szkole przypadku, żeby ktoś nie zdał egzaminu z języka ukraińskiego. Nauczycielka języka ukraińskiego Oksana Kachnycz dodaje, że uczniowie byli dobrze przygotowani do egzaminu, obowiązujący materiał został w całości zrealizowany jeszcze przed pandemią, natomiast lekcje on-line świetnie nadają się do powtórzeń. A jedna z maturzystek Wiktoria (Rogólska) stwierdza z lekkim sarkazmem: Jeśli tylko umiesz czytać i pisać, to nie jest trudno uzyskać dobre wyniki na maturze z ukraińskiego.

Egzamin maturalny z języka ukraińskiego jest bardzo podobny do egzaminu z języka polskiego. W tym roku składał się z 2 tekstów do czytania ze zrozumieniem, które – jak się wyrazili zdający – były ciekawe, współczesne i nietrudno było udzielić odpowiedzi na pytania do nich. Pierwszy tekst dotyczył tzw. teatru świadków, nowego zjawiska w ukraińskiej dramaturgii, gdzie spektakl jest improwizowany przez świadków wydarzeń.

Drugi tekst mówił o postrzeganiu świata przez pryzmat

Z doświadczeń nauczycieli, doradców metodycznych i nauczycieli konsultantów

języka, jako przykład posłużyły przysłowia i porzekadła różnych narodów wyrażające stosunek do pracy i bogactwa. Trzecią część egzaminu stanowiła praca pisemna, do wyboru było 2 tematy. Większość uczniów wybrało temat na podstawie powieści Ułasa Samczuka „Maria” („Марія”) Czy los jest znanym wcześniej scenariuszem naszego życia? (Чи доля це заздалегідь відомий сценарій нашого життя?). Motyw losu i przeznaczenia jest dość powszechny w literaturze i częstoomawiany, ale przede wszystkim sama powieść Samczuka jest niezwykle wciągająca i poruszająca. Traktuje ona o przymusowej kolektywizacji ukraińskiej wsi i sztucznym głodzie w latach 1932-33, który pochłonął kilka milionów istnień ludzkich. Drugi do wyboru temat stanowił analizę i interpretację wiersza Jewhena Małaniuka „Pod obcym niebem” „Під чужим небом”. Dlaczego nie cieszył się popularnością wyjaśnia Teodor (Ficak): Wybranie na maturze analizy tekstu literackiego jest dość ryzykowne, jeśli postawisz tezę interpretacyjna, która nie wpisuje się w klucz, możesz nie uzyskać w ogóle punktów za pracę pisemną.

Reasumując, tematy podpasowały maturzystom.

Egzamin trwał 170 min, a już po 2 godzinach większość uczniów opuściło salę. Na pytanie, czy to dobrze, że matura z języka ukraińskiego jest stosunkowo łatwa, wszyscy zgodnie stwierdzili, że tak, w końcu jest wiele uczniów w Polsce, którzy przygotowują się do matury samodzielnie lub w małych punktach nauczania języka ukraińskiego, gdzie realizowane jest 3 godziny nauki

języka tygodniowo. Trudny egzamin mógłby ich zniechęcić. Dyrektor Piotr Pipka zwraca uwagę na to, że naprawdę warto przystąpić o matury z języka ukraińskiego. Punkty z tego przedmiotu niekoniecznie liczą się przy wstępie na studia, ale przy staraniach o zatrudnienie, to jest bardzo dobry atut.

Szkół takich jak przemyska Szaszkewiczówka, w których uczniowie uczą się i obowiązkowo zdają na maturze język ukraiński jako ojczysty, jest w Polsce jeszcze 4: w Legnicy, Białym Borze, Bartoszycach i Górowie Iławieckim.

Obecnie wszyscy z niecierpliwością czekają na wyniki.

Powodzenia!

Opracowała: Anna Smołyńczak-Bagińska nauczyciel konsultant PCEN w Rzeszowie O/Przemyśl

Nauczyciel i Szkoła nr 7 (110)

23

Z doświadczeń nauczycieli, doradców metodycznych i nauczycieli konsultantów

Zdalnie = praktycznie Klasa: I liceum Czas trwania: 45 min.

Temat: Źródła zła Materiały dydaktyczne: Makbet Williama Szekspira, filmiki edukacyjne z https://ed.ted.com/lessons Środki dydaktyczne: komputer z dostępem do Internetu, komunikator internetowy Przebieg lekcji: Nauczyciel: Obejrzyjmy filmik i zanotujmy, CO ZAINSPIROWAŁO Szekspira do napisania tragedii Makbet.

WŁĄCZCIE POLSKIE NAPISY! https://ed.ted.com/ lessons/why-should-you-read-macbeth-brendan-pelsue Uczniowie po obejrzeniu filmiku notują i zgłaszają swoje propozycje.

Nauczyciel weryfikuje odpowiedzi Uczniów, którzy w razie potrzeby modyfikują swoje propozycje.

Nauczyciel: Zanotujmy, CO JEST TEMATEM tragedii Makbet.

Uczniowie na podstawie przeczytanej lektury i obejrzanego filmiku notują i proponują odpowiedzi.

Nauczyciel weryfikuje odpowiedzi Uczniów, którzy w razie potrzeby modyfikują swoje propozycje.

Nauczyciel: Zanotujmy rodzaje ZBRODNI popełnionych przez BOHATERÓW tragedii: a) morderstwo: b)zlecenie zabójstwa: c)podżeganie (nakłanianie) do morderstwa: d)oszczerstwo (pomówienie, obwinianie niewinnego): e)manipulowanie ludźmi i dowodami zbrodni: Uczniowie notują.

Nauczyciel: Przy zapisanych rodzajach zbrodni zanotujmy IMIONA BOHATERÓW, którzy je popełnili.

Uczniowie na podstawie przeczytanej lektury zapisują w zeszytach odpowiedzi i proponują je.

Nauczyciel weryfikuje odpowiedzi Uczniów, którzy w razie potrzeby modyfikują swoje propozycje.

Nauczyciel: Obejrzyjmy inny filmik i zanotujmy znaczenie słowa MAKIAWELICZNY. WŁĄCZCIE POLSKIE NAPISY! https://ed.ted.com/lessons/what-machiavellianreally-means-pazit-cahlon-and-alex-gendler 24

Nauczyciel i Szkoła nr 7 (110)

Uczniowie na podstawie obejrzanego filmiku notują swoje propozycje w zeszytach i zgłaszają je.

Nauczyciel weryfikuje odpowiedzi Uczniów, którzy w razie potrzeby modyfikują swoje propozycje.

Nauczyciel: Ułóżmy piramidę ze słów-źródeł skłaniających Makbeta do zbrodni: pycha, trzy czarownice, żądza władzy, Lady Makbet, ambicja, słabość charakteru, hardość (zarozumiałość). NA WIERZCHOŁKU PIRAMIDY umieszczamy NAJWAŻNIEJSZE, Waszym zdaniem, ŹRÓDŁO ZŁA w życiu Makbeta.

Nauczyciel dyktuje Uczniom słowa-źródła.

Uczniowie notują słowa-źródła, układają w zeszytach na podstawie przeczytanej lektury i własnej opinii piramidę, po czym zgłaszają swoje propozycje.

Nauczyciel weryfikuje odpowiedzi Uczniów, którzy w razie potrzeby modyfikują swoje propozycje.

Nauczyciel: Wymieńmy POWÓD/POWODY, z jakiego/ z jakich Makbet popełnił pierwszą zbrodnię.

Uczniowie na podstawie przeczytanej lektury i własnej opinii proponują odpowiedzi.

Nauczyciel weryfikuje odpowiedzi Uczniów, którzy w razie potrzeby modyfikują swoje propozycje.

Nauczyciel: Wymieńmy POWÓD/ POWODY, z jakiego/ z jakich Makbet popełniał kolejne zbrodnie.

Uczniowie na podstawie przeczytanej lektury i własnej opinii proponują odpowiedzi.

Nauczyciel weryfikuje odpowiedzi Uczniów, którzy w razie potrzeby modyfikują swoje propozycje.

Nauczyciel: Zanotujmy powody popełnienia przez Makbeta pierwszej i kolejnych zbrodni.

Uczniowie notują ustalone wcześniej odpowiedzi.

Powyższą lekcję odpowiadającą podstawie programowej przeprowadziłam zdalnie w klasach pierwszych ponadgimnazjalnych i ponadpodstawowych, liczących ok. 35 osób każda, w czasie rzeczywistym zgodnie ze szkolnym planem lekcji.

Opracowała: dr Ewa Wielgosz nauczycielka języka polskiego