Page 1

Velkomen til det fleirspråklege noreg! Dokumentarprosjektet Det fleirspråklege Noreg viser eit samtidsbilete av språkbruken i den norske kvardagen. Gjennom 30 portrett gir boka eit innblikk i det fleirkulturelle Noreg. Dei varierte livshistoriene vert fortalde gjennom Oddleiv Apneseth sitt unike og vake blikk og gjennom tekstar om bakgrunnen til dei ulike personane. Skribentar over heile landet har fanga inn historiene og refleksjonane rundt det å leve med fleire språk. Kombinasjonane er mangfaldige, frå den filippinske

butikkeigaren i Førde som brukar morsmålet sitt berre når ho verkeleg må, via den marokkanske faren som konsekvent snakkar berbisk med sonen sin under fotballtreninga og norsk til dei andre barna, til den samisk-kvenske tromsværingen som først i vaksen alder lærde å forstå språka som ho var omgitt av i oppveksten. Den faglitterære teksten av språkforskar Øystein A. Vangsnes i slutten av boka set dokumentarprosjektet i eit større perspektiv.

det fleirspråklege noreg

Skald 2013

Skald 2013 ISBN 978-82-7959-190-0


det fleirspråklege noreg oddleiv apneseth [ foto ] BOKa eR Utgitt MeD stØtte FRÅ Språkåret 2013 Norsk kulturfond Fritt Ord © alle FOtO: Oddleiv Apneseth gRaFisK FORM: Aud Gloppen | Blæst design PROsjeKtleiaR: Simone Stibbe | sKalD sPRÅKVasK DOKUMentaRDel: Aud Søyland KORReKtUR FagteKst: Maria Berge

Med tekstar av Guri søruMGård BotheiM | Marie havnen | knut hoeM | knut olav hoMlonG | idun a. husaBø | John Martin høines | Marita liaBø | an-MaGritt lindtner | oddrun MidtBø | audhild GreGoriusdotter rotevatn | katrine sele | siGBJørn skåden | inGrid roGnes solBu | terJe torkildsen | øystein vanGsnes

FOnt: Lexicon og Proxima Nova PaPiR: 150 g Munken Polar RePRO: Elanders Fälth & Hässler tRyKK Og innBinDing: Elanders Fälth & Hässler © sKalD 2013 www.skald.no isBn 978-82-7959-190-0

Skald 2013


det fleirspråklege noreg oddleiv apneseth [ foto ] BOKa eR Utgitt MeD stØtte FRÅ Språkåret 2013 Norsk kulturfond Fritt Ord © alle FOtO: Oddleiv Apneseth gRaFisK FORM: Aud Gloppen | Blæst design PROsjeKtleiaR: Simone Stibbe | sKalD sPRÅKVasK DOKUMentaRDel: Aud Søyland KORReKtUR FagteKst: Maria Berge

Med tekstar av Guri søruMGård BotheiM | Marie havnen | knut hoeM | knut olav hoMlonG | idun a. husaBø | John Martin høines | Marita liaBø | an-MaGritt lindtner | oddrun MidtBø | audhild GreGoriusdotter rotevatn | katrine sele | siGBJørn skåden | inGrid roGnes solBu | terJe torkildsen | øystein vanGsnes

FOnt: Lexicon og Proxima Nova PaPiR: 150 g Munken Polar RePRO: Elanders Fälth & Hässler tRyKK Og innBinDing: Elanders Fälth & Hässler © sKalD 2013 www.skald.no isBn 978-82-7959-190-0

Skald 2013


siGBJørn sk åden

gáktegánda

navn

språk

yrke

født/oppvokst

bosatt

Ul-Juhán Partapuoli (25)

Nordsamisk, norsk

Student

Deatnu/Tana

Romsa/Tromsø


siGBJørn sk åden

gáktegánda

navn

språk

yrke

født/oppvokst

bosatt

Ul-Juhán Partapuoli (25)

Nordsamisk, norsk

Student

Deatnu/Tana

Romsa/Tromsø


høylydte steMMer ville fJerne alt soM hadde Med saMisk å GJøre. vi Barna Måtte Jo oGså forholde oss til det. JeG reaGerte ved å ta på MeG kofta.

ul-juhán partapuoli

1997. saMisK læRePlan innføres i alle kommuner i det samiske språkforvaltningsområdet som et ledd i utdanningsminister Gudmund Hernes’ reformarbeid. I Tana, som er én av de seks kommunene i forvaltningsområdet, blir det spetakkel. Innbyggere som ikke vil vite av samisk språk og kultur, former bevegelsen Nei til Sameland og arrangerer demonstrasjoner i kommunesentret Tanabru. Mishagsytringer mot samer tiltar i styrke. Mens striden raser, bestemmer ni år gamle UlJuhán Partapuoli seg for å begynne å gå i kofte hver dag. Han har sett et par eldre gutter gjøre det. Nå gjør han det samme, for å vise standpunkt. – Det var ei tøff tid for samer i Tana, sier UlJuhán. – Høylydte stemmer som ville fjerne alt som hadde med samisk å gjøre. Vi barna måtte jo også forholde oss til det. Jeg reagerte ved å ta på meg kofta for å markere. Men det roet seg gradvis da folk skjønte at samisk læreplan allikevel ikke var så farlig. Heldigvis. Ul-Juhán er vokst opp i Masjok, ei drøy mil ned dalen fra Tanabru, ikke langt fra mora Solbjørgs hjemplass Seida. Faren Arthur kommer fra Soppero, et av de sterkeste samiske språksamfunnene i Nord-Sverige. I hjemmet har samisk alltid vært hovedspråk for Ul-Juhán, både med mora, faren og de to søstrene. Fra den samiskspråklige barnehagen Diddi (smålaks) drevet av Tana Sameforening gikk han videre til en samiskspråklig skolehverdag

på Deanu Sámeskuvla/Tana sameskole . Og derifra til Sámi Joatkaskuvla/Samisk videregående skole i Karasjok. En oppvekst svøpt i samisk språk. Men norsk har også så lenge han kan huske, vært en naturlig del av livet til Ul-Juhán. Tana er en kommune hvor et mindretall av innbyggerne snakker samisk. Også mange av samene i Tana har mista det samiske språket og snakker norsk til hverdags. De samisktalende bor først og fremst i øvre Tana, ovenfor Tanabru. Nedenfor Tanabru er norsk det vanligste språket, og Ul-Juhán har fra han var liten hatt lekekamerater som ikke snakket samisk. Heller ikke mannen som var gift med Ul-Juháns avdøde bestemor, som Ul-Juhán regner som bestefar, og som bodde bare noen hus bortenfor sammen med bestemora, snakker samisk. Med han har Ul-Juhán alltid snakket norsk, selv om han forstår mye samisk. – Så lenge jeg kan huske, har jeg snakket både samisk og norsk. Men det er ikke tvil om at det er samisk som er hovedspråket mitt. Jeg tenker på samisk, drømmer på samisk. Og det er språket jeg er mest opptatt av å bevare og styrke. Hjemme fikk jeg ofte korreks om jeg blandet norske ord i samisk tale, slik mange gjør. Mamma er samisklærer og veldig språkbevisst. Det er vi alle i familien. Etter videregående flyttet Ul-Juhán til Bergen for å studere ingeniørfag. Det var en stor språklig overgang, selv om han flyttet dit sammen med 18 19


høylydte steMMer ville fJerne alt soM hadde Med saMisk å GJøre. vi Barna Måtte Jo oGså forholde oss til det. JeG reaGerte ved å ta på MeG kofta.

ul-juhán partapuoli

1997. saMisK læRePlan innføres i alle kommuner i det samiske språkforvaltningsområdet som et ledd i utdanningsminister Gudmund Hernes’ reformarbeid. I Tana, som er én av de seks kommunene i forvaltningsområdet, blir det spetakkel. Innbyggere som ikke vil vite av samisk språk og kultur, former bevegelsen Nei til Sameland og arrangerer demonstrasjoner i kommunesentret Tanabru. Mishagsytringer mot samer tiltar i styrke. Mens striden raser, bestemmer ni år gamle UlJuhán Partapuoli seg for å begynne å gå i kofte hver dag. Han har sett et par eldre gutter gjøre det. Nå gjør han det samme, for å vise standpunkt. – Det var ei tøff tid for samer i Tana, sier UlJuhán. – Høylydte stemmer som ville fjerne alt som hadde med samisk å gjøre. Vi barna måtte jo også forholde oss til det. Jeg reagerte ved å ta på meg kofta for å markere. Men det roet seg gradvis da folk skjønte at samisk læreplan allikevel ikke var så farlig. Heldigvis. Ul-Juhán er vokst opp i Masjok, ei drøy mil ned dalen fra Tanabru, ikke langt fra mora Solbjørgs hjemplass Seida. Faren Arthur kommer fra Soppero, et av de sterkeste samiske språksamfunnene i Nord-Sverige. I hjemmet har samisk alltid vært hovedspråk for Ul-Juhán, både med mora, faren og de to søstrene. Fra den samiskspråklige barnehagen Diddi (smålaks) drevet av Tana Sameforening gikk han videre til en samiskspråklig skolehverdag

på Deanu Sámeskuvla/Tana sameskole . Og derifra til Sámi Joatkaskuvla/Samisk videregående skole i Karasjok. En oppvekst svøpt i samisk språk. Men norsk har også så lenge han kan huske, vært en naturlig del av livet til Ul-Juhán. Tana er en kommune hvor et mindretall av innbyggerne snakker samisk. Også mange av samene i Tana har mista det samiske språket og snakker norsk til hverdags. De samisktalende bor først og fremst i øvre Tana, ovenfor Tanabru. Nedenfor Tanabru er norsk det vanligste språket, og Ul-Juhán har fra han var liten hatt lekekamerater som ikke snakket samisk. Heller ikke mannen som var gift med Ul-Juháns avdøde bestemor, som Ul-Juhán regner som bestefar, og som bodde bare noen hus bortenfor sammen med bestemora, snakker samisk. Med han har Ul-Juhán alltid snakket norsk, selv om han forstår mye samisk. – Så lenge jeg kan huske, har jeg snakket både samisk og norsk. Men det er ikke tvil om at det er samisk som er hovedspråket mitt. Jeg tenker på samisk, drømmer på samisk. Og det er språket jeg er mest opptatt av å bevare og styrke. Hjemme fikk jeg ofte korreks om jeg blandet norske ord i samisk tale, slik mange gjør. Mamma er samisklærer og veldig språkbevisst. Det er vi alle i familien. Etter videregående flyttet Ul-Juhán til Bergen for å studere ingeniørfag. Det var en stor språklig overgang, selv om han flyttet dit sammen med 18 19


audhild GreGoriusdot ter rotevatn

draumen om Ø

namn

språk

yrke

fødd/oppvaksen

busett

Aryam Mesfun (27)

Tigrinja, arabisk, nynorsk

Pleieassistent

Keren, Eritrea

Volda


audhild GreGoriusdot ter rotevatn

draumen om Ø

namn

språk

yrke

fødd/oppvaksen

busett

Aryam Mesfun (27)

Tigrinja, arabisk, nynorsk

Pleieassistent

Keren, Eritrea

Volda


tigrinja. Fonetikken og grammatikken er ulik. Vi har verbet til slutt. «Eg køyrer bil» er «Eg bil køyrer», forklarer Aryam. Den språkmektige familien snakkar ei rekkje språk: tigrinja, arabisk, engelsk og italiensk, ettersom Eritrea har vore italiensk koloni. Og så snakkar heile familien norsk. Men dei norske dialektane er ikkje greie å få tak på. – Vi har dialektar i Eritrea også. Men dei norske er vanskelege. Ja, på jobb har vi til og med ein bergensar!

Aryam har tre jobbar. Ho arbeider som pleieassistent på sjukeheimen Fjordsyn, som reinhaldar på sjukehuset og som vikar i barnehage. Aller best likar ho seg blant dei eldre. – Det er på jobb eg lærer mest språk. Eg må jo snakke med andre nordmenn. Eg skriv ned nye ord kvar einaste dag, på gule lappar. I starten var det vanskeleg å kommunisere med dei eldre, men no hjelper vi kvarandre å forstå. Eg likar det svært godt, smiler Aryam.

Å leve i eit nytt samfunn der det er to skriftspråk, synest ho ikkje er rart i det heile. – I Afrika har dei fleste land mange skriftspråk. Språka er ofte særs ulike. De nordmenn forstår jo kvarandre, og alle greier å lese både nynorsk og bokmål. Kan det verkeleg vere eit problem, spør ho. Den første setninga Aryam sa på norsk, var «hva heter du». No skriv ho nynorsk, og favorittordet er kjekt. – Kjekt! Eit fantastisk ord! Det kan jo brukast til alt! Når sjefen min seier kjekt, ja, då vert eg alltid glad. Eit ord eg har problem med, derimot, er spennande. Eg har prøvd meg på google translate, men ordet vert brukt så vidt. Om eg til dømes seier noko, og folk seier spennande, kva betyr det? – Ja, det kan jo bety interessant. Det kan òg bety skummelt. – Ja, og så kan folk vere spennande. Eg får ikkje til å bruke det ordet. Første gong nokon sa spennande, trudde eg at eg hadde fått sparken! Eg trudde spennande betydde noko ulovleg eller noko som var feil. Heime i det vesle koselege huset i Volda snakkar dei tigrinja. Men Simana og Haniel kjem ikkje til å snakke språket flytande.

– Det viktigaste for oss foreldre er at dei kan snakke med folket vårt heime i Eritrea. Om dei kan språket åtti prosent, ja så er det bra nok, seier ektemannen Mesfin. Han har begynt å lære sjuåringen det tigrinjiske alfabetet, som er svært ulikt det norske. Dei ser på eritreisk fjernsyn på Internett og ringjer heim i ny og ne. – Ein dag kom Simana og spurde: «Kva heiter dette på språket ditt?» Eg måtte jo forklare at det også var hennar språk, fortel Aryam. I stova fyk gloser på norsk og tigrinja. Beskjedar frå mor til far og til ungane går på tigrinja, og til gjestane snakkar dei norsk. Aryam meiner afrikanarar lærer språk raskt, nettopp fordi dei fleste afrikanske land har meir enn eitt offisielt språk. Det munnlege språket har høg status i Eritrea. Aryam og Mesfin er samde om at afrikanarar generelt snakkar mykje. – Ja, særleg kvinnene. Vi snakkar jo heile tida! Det å skravle er veldig viktig. De nordmenn er så stille, seier Aryam. Mykje av skravlinga går no i telefonen, men ho får aldri sagt nok, det er dyrt å ringe mellom Noreg og Afrika. – Det er dette som er problemet med kontantkort og skravling. Eg har snakka for hundre kroner før eg har kome til poenget!

audhild gregoriusdotter rotevatn

28

draumen om ø

29


tigrinja. Fonetikken og grammatikken er ulik. Vi har verbet til slutt. «Eg køyrer bil» er «Eg bil køyrer», forklarer Aryam. Den språkmektige familien snakkar ei rekkje språk: tigrinja, arabisk, engelsk og italiensk, ettersom Eritrea har vore italiensk koloni. Og så snakkar heile familien norsk. Men dei norske dialektane er ikkje greie å få tak på. – Vi har dialektar i Eritrea også. Men dei norske er vanskelege. Ja, på jobb har vi til og med ein bergensar!

Aryam har tre jobbar. Ho arbeider som pleieassistent på sjukeheimen Fjordsyn, som reinhaldar på sjukehuset og som vikar i barnehage. Aller best likar ho seg blant dei eldre. – Det er på jobb eg lærer mest språk. Eg må jo snakke med andre nordmenn. Eg skriv ned nye ord kvar einaste dag, på gule lappar. I starten var det vanskeleg å kommunisere med dei eldre, men no hjelper vi kvarandre å forstå. Eg likar det svært godt, smiler Aryam.

Å leve i eit nytt samfunn der det er to skriftspråk, synest ho ikkje er rart i det heile. – I Afrika har dei fleste land mange skriftspråk. Språka er ofte særs ulike. De nordmenn forstår jo kvarandre, og alle greier å lese både nynorsk og bokmål. Kan det verkeleg vere eit problem, spør ho. Den første setninga Aryam sa på norsk, var «hva heter du». No skriv ho nynorsk, og favorittordet er kjekt. – Kjekt! Eit fantastisk ord! Det kan jo brukast til alt! Når sjefen min seier kjekt, ja, då vert eg alltid glad. Eit ord eg har problem med, derimot, er spennande. Eg har prøvd meg på google translate, men ordet vert brukt så vidt. Om eg til dømes seier noko, og folk seier spennande, kva betyr det? – Ja, det kan jo bety interessant. Det kan òg bety skummelt. – Ja, og så kan folk vere spennande. Eg får ikkje til å bruke det ordet. Første gong nokon sa spennande, trudde eg at eg hadde fått sparken! Eg trudde spennande betydde noko ulovleg eller noko som var feil. Heime i det vesle koselege huset i Volda snakkar dei tigrinja. Men Simana og Haniel kjem ikkje til å snakke språket flytande.

– Det viktigaste for oss foreldre er at dei kan snakke med folket vårt heime i Eritrea. Om dei kan språket åtti prosent, ja så er det bra nok, seier ektemannen Mesfin. Han har begynt å lære sjuåringen det tigrinjiske alfabetet, som er svært ulikt det norske. Dei ser på eritreisk fjernsyn på Internett og ringjer heim i ny og ne. – Ein dag kom Simana og spurde: «Kva heiter dette på språket ditt?» Eg måtte jo forklare at det også var hennar språk, fortel Aryam. I stova fyk gloser på norsk og tigrinja. Beskjedar frå mor til far og til ungane går på tigrinja, og til gjestane snakkar dei norsk. Aryam meiner afrikanarar lærer språk raskt, nettopp fordi dei fleste afrikanske land har meir enn eitt offisielt språk. Det munnlege språket har høg status i Eritrea. Aryam og Mesfin er samde om at afrikanarar generelt snakkar mykje. – Ja, særleg kvinnene. Vi snakkar jo heile tida! Det å skravle er veldig viktig. De nordmenn er så stille, seier Aryam. Mykje av skravlinga går no i telefonen, men ho får aldri sagt nok, det er dyrt å ringe mellom Noreg og Afrika. – Det er dette som er problemet med kontantkort og skravling. Eg har snakka for hundre kroner før eg har kome til poenget!

audhild gregoriusdotter rotevatn

28

draumen om ø

29


inGrid roGnes solBu

musikk som felles interesse namn

språk

yrke

fødd/oppvaksen

busett

Joost Hegle (42)

Nederlandsk, teiknspråk, norsk

Universitetsbibliotekar

Trondheim

Trondheim

Ann Beate Wærnes Hegle (48)

Teiknspråk, norsk, nederlandsk

Butikkeigar, lærar

Trondheim

Trondheim


inGrid roGnes solBu

musikk som felles interesse namn

språk

yrke

fødd/oppvaksen

busett

Joost Hegle (42)

Nederlandsk, teiknspråk, norsk

Universitetsbibliotekar

Trondheim

Trondheim

Ann Beate Wærnes Hegle (48)

Teiknspråk, norsk, nederlandsk

Butikkeigar, lærar

Trondheim

Trondheim


når eG seier til kundane Mine at dei Må sJå på MeG når dei snakkar, fordi eG høyrer litt dårleG, kan nokre av dei Bli litt skreMde oG skynde seG ut. dei Blir sJenerte. ann be ate wærnes hegle

eg sKUlle Vel ha tenKt på dette tidlegare. Men det er ikkje før eg nærmar meg leilegheita til nederlandsk-norske Joost og den døve kona hans Ann Beate at eg byrjar å spørje meg sjølv om bandopptakar eigentleg er tingen i dette intervjuet. Eg kjenner meg litt dum. Er eg eigentleg godt nok førebudd til å møte dette paret der kommunikasjonen må vere så annleis frå alt eg er vand med? Eg pustar ut, bestemmer meg for å hoppe i det, og ringer på. Eg blir møtt av Joost og ein kosete katt. Eg takkar ja til te, og Joost forsvinn ut på kjøkenet. Eg går inn i stua. Der sit Ann Beate framfor laptopen, vinkar meg bort og viser meg det nye nRK-programmet «Snakkis» – eit program med og for både døve og høyrande. Det er det første av sitt slag, og Ann Beate synest det er skikkeleg bra. Og alt no forstår eg at eg trygt kan bruke opptakaren min. Ann Beate snakkar så tydeleg at både eg og opptakaren min kan forstå det. Resten av intervjuet skjer altså via vanleg snakking mellom alle tre. Berre av og til må Joost forklare kva vi pratar om, når vi snakkar for fort og Ann Beate ikkje kan følgje leppene våre.

vevegg er dekt av lp-plater. Når eg påpeiker det imponerande utvalet, ler dei berre og tek meg med inn i naborommet – kontoret. Her er ikkje berre ein, men tre veggar med hyller stappa fulle av cdar og kassettar.

Da Joost kom heim frå feltarbeid i Nederland i samband med hovudoppgåva si i sosialantropologi i 1996, fortalde veslebroren om ein lærar som var så pen, og som var døv. Han peikte henne ut for Joost på busshaldeplassen. Da Joost seinare møtte henne på bakrommet til utestaden 3b, tok han kontakt. «Vi snakkast om tre månader», skreiv Ann Beate på ein lapp til han. Ho hadde akkurat kome ut av eit forhold og var ikkje klar for eit nytt. Men ho greidde ikkje å vente likevel. Dei budde på kvar si side av byen på den tida. Det var før mobiltelefonen og tekstmeldinga, så dei måtte ringe kvarandre via nummer 147 til teksttelefonsentralen for å få kontakt. Her omsette dei det Joost sa, til skrift som var send til ein skjerm hos Ann Beate. Så skreiv ho noko tilbake, som mannen på sentralen las opp for Joost. Det var ikkje akkurat privat. – Tekstmeldinga er noko av det beste som har skjedd for døve, seier Ann Beate. – Joost var seint Dette er ikkje ein heim utan lydar og spetakkel ute med mobiltelefon, men eg tvinga det på han. slik eg førestilte meg det den korte, panikkarta Da gjekk det litt lettare. Men det aller beste er å stunda ute i bakgarden, tvert imot. Ein heil sto- bu i lag! 34 35


når eG seier til kundane Mine at dei Må sJå på MeG når dei snakkar, fordi eG høyrer litt dårleG, kan nokre av dei Bli litt skreMde oG skynde seG ut. dei Blir sJenerte. ann be ate wærnes hegle

eg sKUlle Vel ha tenKt på dette tidlegare. Men det er ikkje før eg nærmar meg leilegheita til nederlandsk-norske Joost og den døve kona hans Ann Beate at eg byrjar å spørje meg sjølv om bandopptakar eigentleg er tingen i dette intervjuet. Eg kjenner meg litt dum. Er eg eigentleg godt nok førebudd til å møte dette paret der kommunikasjonen må vere så annleis frå alt eg er vand med? Eg pustar ut, bestemmer meg for å hoppe i det, og ringer på. Eg blir møtt av Joost og ein kosete katt. Eg takkar ja til te, og Joost forsvinn ut på kjøkenet. Eg går inn i stua. Der sit Ann Beate framfor laptopen, vinkar meg bort og viser meg det nye nRK-programmet «Snakkis» – eit program med og for både døve og høyrande. Det er det første av sitt slag, og Ann Beate synest det er skikkeleg bra. Og alt no forstår eg at eg trygt kan bruke opptakaren min. Ann Beate snakkar så tydeleg at både eg og opptakaren min kan forstå det. Resten av intervjuet skjer altså via vanleg snakking mellom alle tre. Berre av og til må Joost forklare kva vi pratar om, når vi snakkar for fort og Ann Beate ikkje kan følgje leppene våre.

vevegg er dekt av lp-plater. Når eg påpeiker det imponerande utvalet, ler dei berre og tek meg med inn i naborommet – kontoret. Her er ikkje berre ein, men tre veggar med hyller stappa fulle av cdar og kassettar.

Da Joost kom heim frå feltarbeid i Nederland i samband med hovudoppgåva si i sosialantropologi i 1996, fortalde veslebroren om ein lærar som var så pen, og som var døv. Han peikte henne ut for Joost på busshaldeplassen. Da Joost seinare møtte henne på bakrommet til utestaden 3b, tok han kontakt. «Vi snakkast om tre månader», skreiv Ann Beate på ein lapp til han. Ho hadde akkurat kome ut av eit forhold og var ikkje klar for eit nytt. Men ho greidde ikkje å vente likevel. Dei budde på kvar si side av byen på den tida. Det var før mobiltelefonen og tekstmeldinga, så dei måtte ringe kvarandre via nummer 147 til teksttelefonsentralen for å få kontakt. Her omsette dei det Joost sa, til skrift som var send til ein skjerm hos Ann Beate. Så skreiv ho noko tilbake, som mannen på sentralen las opp for Joost. Det var ikkje akkurat privat. – Tekstmeldinga er noko av det beste som har skjedd for døve, seier Ann Beate. – Joost var seint Dette er ikkje ein heim utan lydar og spetakkel ute med mobiltelefon, men eg tvinga det på han. slik eg førestilte meg det den korte, panikkarta Da gjekk det litt lettare. Men det aller beste er å stunda ute i bakgarden, tvert imot. Ein heil sto- bu i lag! 34 35


audhild GreGoriusdot ter rotevatn

tjukke slekta

namn

språk

yrke

fødd/oppvaksen

busett

Alfreð Örn Finnsson (33)

Islandsk, dansk, norsk, engelsk

Handballtrenar,

Reykjavik, Island

Volda

teolog, postmann


audhild GreGoriusdot ter rotevatn

tjukke slekta

namn

språk

yrke

fødd/oppvaksen

busett

Alfreð Örn Finnsson (33)

Islandsk, dansk, norsk, engelsk

Handballtrenar,

Reykjavik, Island

Volda

teolog, postmann


oM ein islendinG hadde ByrJa å skrive på dialekt på faceBook, hadde folk vorte uroleGe. ein vil Jo ikkJe øydeleGGJe språket!

alfre ð örn finnsson

– Det VaR ein tØFF OVeRgang. Eg trudde dansk og norsk var mykje likare. Islendingen Alfreð Örn Finnsson smiler. Han bestiller ein kopp svart kaffi på kafeen i Volda som heiter nettopp «Kaffikoppen». Folk snur seg etter han. Alfreð Örn Finnsson er ein kjend person i lokalmiljøet. Islendingen har løfta Volda Handball til nye høgder, og med det følgjer stor merksemd frå pressa i fylket. Alfreð Örn Finnsson trudde språket skulle vere grei skuring då han sa ja til å flytte til Volda og verte heiltids handballtrenar. Den språkmektige mannen frå Reykjavik snakkar flytande dansk og engelsk, i tillegg til noko tysk, gresk, latin og hebraisk. Litt meir enn gjennomsnittet, kan ein trygt seie. – Eg er utdanna teolog. Tilfeldigheitene gjorde likevel til at eg no ikkje arbeider som prest, men som handballtrenar, sportsleg leiar for Vti Handball, som lærar på vidaregåande og som postmann. Den tidlegare toppspelaren i islandsk handball vart skadd, og karrieren måtte leggjast på is. Han begynte å arbeide som trenar, og ein agent skaffa han jobb som trenar for Volda Handball i 2010. Vips, så hadde han flytta til Volda, og ikkje lenge etter fekk kona Eva Björk arbeid i banken og kom flyttande saman med borna deira, sonen Gisli og dottera Anna Margret. No trenar Alfreð tre lag, eitt av dei i toppen i 2. divisjon. – Eg lærte dansk på skulen, og foreldra mine

budde ti år i Danmark. Mange islendingar er negative til å lære dansk på skulen. Eg ser det ikkje slik. Eg likar språk! Men norsk og dansk er veldig ulikt. På mange måtar øydela dansken litt for meg, eg kunne dansk litt for godt. Alfreð ville lære norsk med ein gong. Då han tok over trenaransvaret for handball-laget, nekta han å snakke engelsk. – Kan ikkje kome her og vere islending og måtte snakke engelsk – i Volda! Han brukte kvinnene på handballaget til å lære språk. Spurde kva det og det heiter. Gule lappar. Han las lokalavisa og norske bøker. Så kom språket sigande, og han blei meir og meir volding for kvar dag. Borna Gisli og Anna Margret snakkar no klingande voldadialekt. For fireåringen Gisli var det ein krevjande overgang å kome frå Reykjavik til norsk barnehage. – Den første månaden sa han ikkje eit ord. Så opna han munnen og snakka volding. Det var heilt snålt, seier pappa Alfreð. Dei norske dialektane er det som forundrar Alfreð mest når det gjeld språk. På Island er dialekttoleransen svært liten. Folk er ikkje stolte over å ha ein dialekt, islandsken skal vere rein. Ein kan knappast høyre skilnad på ein person frå Reykjavik og ein person frå Akureyri i nord. – I starten var eg irritert på dialektane. Kvifor 108 109


oM ein islendinG hadde ByrJa å skrive på dialekt på faceBook, hadde folk vorte uroleGe. ein vil Jo ikkJe øydeleGGJe språket!

alfre ð örn finnsson

– Det VaR ein tØFF OVeRgang. Eg trudde dansk og norsk var mykje likare. Islendingen Alfreð Örn Finnsson smiler. Han bestiller ein kopp svart kaffi på kafeen i Volda som heiter nettopp «Kaffikoppen». Folk snur seg etter han. Alfreð Örn Finnsson er ein kjend person i lokalmiljøet. Islendingen har løfta Volda Handball til nye høgder, og med det følgjer stor merksemd frå pressa i fylket. Alfreð Örn Finnsson trudde språket skulle vere grei skuring då han sa ja til å flytte til Volda og verte heiltids handballtrenar. Den språkmektige mannen frå Reykjavik snakkar flytande dansk og engelsk, i tillegg til noko tysk, gresk, latin og hebraisk. Litt meir enn gjennomsnittet, kan ein trygt seie. – Eg er utdanna teolog. Tilfeldigheitene gjorde likevel til at eg no ikkje arbeider som prest, men som handballtrenar, sportsleg leiar for Vti Handball, som lærar på vidaregåande og som postmann. Den tidlegare toppspelaren i islandsk handball vart skadd, og karrieren måtte leggjast på is. Han begynte å arbeide som trenar, og ein agent skaffa han jobb som trenar for Volda Handball i 2010. Vips, så hadde han flytta til Volda, og ikkje lenge etter fekk kona Eva Björk arbeid i banken og kom flyttande saman med borna deira, sonen Gisli og dottera Anna Margret. No trenar Alfreð tre lag, eitt av dei i toppen i 2. divisjon. – Eg lærte dansk på skulen, og foreldra mine

budde ti år i Danmark. Mange islendingar er negative til å lære dansk på skulen. Eg ser det ikkje slik. Eg likar språk! Men norsk og dansk er veldig ulikt. På mange måtar øydela dansken litt for meg, eg kunne dansk litt for godt. Alfreð ville lære norsk med ein gong. Då han tok over trenaransvaret for handball-laget, nekta han å snakke engelsk. – Kan ikkje kome her og vere islending og måtte snakke engelsk – i Volda! Han brukte kvinnene på handballaget til å lære språk. Spurde kva det og det heiter. Gule lappar. Han las lokalavisa og norske bøker. Så kom språket sigande, og han blei meir og meir volding for kvar dag. Borna Gisli og Anna Margret snakkar no klingande voldadialekt. For fireåringen Gisli var det ein krevjande overgang å kome frå Reykjavik til norsk barnehage. – Den første månaden sa han ikkje eit ord. Så opna han munnen og snakka volding. Det var heilt snålt, seier pappa Alfreð. Dei norske dialektane er det som forundrar Alfreð mest når det gjeld språk. På Island er dialekttoleransen svært liten. Folk er ikkje stolte over å ha ein dialekt, islandsken skal vere rein. Ein kan knappast høyre skilnad på ein person frå Reykjavik og ein person frå Akureyri i nord. – I starten var eg irritert på dialektane. Kvifor 108 109


på skolen fikk vi ikke snakke saMisk. JeG snakket ikke Mye norsk, Men alle vi unGene Måtte klare oss Med den norsken vi kunne.

erna broderstad

gÅRDen BRODeRstaD liggeR i Skånland kommune helt sør i Troms fylke. Bare få meter fra våningshuset dundrer fylkesgrensa mot Nordland ned fra fjellet, der gården ligger oppe i skråninga mot fjellheimen. I dalføret nedenfor møter grenseelva ei stillere elv som den kobler seg til på veien ned mot Ofotfjorden. På samisk heter gården Skáidi – stedet der elvene møtes. Tre generasjoner av familien Broderstad er samlet i stua på Broderstad-gården: Erna, hennes datter Ann Ragnhild og Ann Ragnhilds barn Jens Edvin og Elise Marie. Alle er vokst opp på gården Ernas bestefar ryddet for familien. Nå er det Ann Ragnhild og hennes familie som bor i gårdens opprinnelige våningshus på ei stor hylle et stykke opp i fjellskråninga, mens Erna har flyttet ned i en nyere kårbolig ved veien langs dalføret nedenfor. På tre generasjoner har det samiske språkets stilling endret seg radikalt i Skånland. Tre generasjoner, én resignasjon, én revolusjon, én villet oppstandelse. Erna Broderstad ble født i 1929 og vokste opp i en enklave av småbygder der samisk var hovedspråk. Med slekt og jevnaldrende lekekamerater snakket hun samisk, og det var først på skolen hun lærte seg norsk. – På skolen fikk vi ikke snakke samisk. Jeg snakket ikke mye norsk, men alle vi ungene måtte klare oss med den norsken vi kunne. Ute i skolegården hendte det at vi snakket samisk, i begynnelsen var

det jo bare det vi kunne, men i klasserommet var det totalforbud. Etter skolen flyttet hun fra bygda for å jobbe. Ute i storsamfunnet lærte hun at det samiske morsmålet hennes var mindre verdt enn norsken hun hadde lært på skolen. Lærdommen i ungdommen var at den sterke skal kue den svake, og at den som ikke lar seg bøye, til slutt vil knekke. I dag snakker Erna lite samisk. Når hun møter barndomsvenner som hun tidligere bare snakket samisk med, snakker de nå stort sett norsk. Dette er ikke Erna alene om, for mennesker i hennes generasjon er det malen i de samiske bygdene i Skånland. – Jeg vet ikke når norsk ble hovedspråket mitt. Det må ha skjedd gradvis. Det ble vanskelig å bruke samisk utenfor bygda, selv med folk jeg visste kunne språket. Det sikreste var å holde seg til norsken. Etter hvert ble det samiske helt overskygget. Det var noe man skulle glemme. Datteren Ann Ragnhilds oppvekst bar preg av dette. Det vanlige for foreldre av Ernas generasjon var å snakke norsk med barna, for å skåne dem for skammen de selv opplevde ved det samiske. Det at familien var samer, ble det ikke snakket høyt om. – Jeg husker fortsatt første gang jeg forsto at de voksne snakket et annet språk seg imellom. Jeg må ha vært fire–fem år. Vi var på læstadianersamling på kapellet like nedenfor her. Jeg var med mamma, bestemor og de andre damene inne på kjøkkenet, 116 117


på skolen fikk vi ikke snakke saMisk. JeG snakket ikke Mye norsk, Men alle vi unGene Måtte klare oss Med den norsken vi kunne.

erna broderstad

gÅRDen BRODeRstaD liggeR i Skånland kommune helt sør i Troms fylke. Bare få meter fra våningshuset dundrer fylkesgrensa mot Nordland ned fra fjellet, der gården ligger oppe i skråninga mot fjellheimen. I dalføret nedenfor møter grenseelva ei stillere elv som den kobler seg til på veien ned mot Ofotfjorden. På samisk heter gården Skáidi – stedet der elvene møtes. Tre generasjoner av familien Broderstad er samlet i stua på Broderstad-gården: Erna, hennes datter Ann Ragnhild og Ann Ragnhilds barn Jens Edvin og Elise Marie. Alle er vokst opp på gården Ernas bestefar ryddet for familien. Nå er det Ann Ragnhild og hennes familie som bor i gårdens opprinnelige våningshus på ei stor hylle et stykke opp i fjellskråninga, mens Erna har flyttet ned i en nyere kårbolig ved veien langs dalføret nedenfor. På tre generasjoner har det samiske språkets stilling endret seg radikalt i Skånland. Tre generasjoner, én resignasjon, én revolusjon, én villet oppstandelse. Erna Broderstad ble født i 1929 og vokste opp i en enklave av småbygder der samisk var hovedspråk. Med slekt og jevnaldrende lekekamerater snakket hun samisk, og det var først på skolen hun lærte seg norsk. – På skolen fikk vi ikke snakke samisk. Jeg snakket ikke mye norsk, men alle vi ungene måtte klare oss med den norsken vi kunne. Ute i skolegården hendte det at vi snakket samisk, i begynnelsen var

det jo bare det vi kunne, men i klasserommet var det totalforbud. Etter skolen flyttet hun fra bygda for å jobbe. Ute i storsamfunnet lærte hun at det samiske morsmålet hennes var mindre verdt enn norsken hun hadde lært på skolen. Lærdommen i ungdommen var at den sterke skal kue den svake, og at den som ikke lar seg bøye, til slutt vil knekke. I dag snakker Erna lite samisk. Når hun møter barndomsvenner som hun tidligere bare snakket samisk med, snakker de nå stort sett norsk. Dette er ikke Erna alene om, for mennesker i hennes generasjon er det malen i de samiske bygdene i Skånland. – Jeg vet ikke når norsk ble hovedspråket mitt. Det må ha skjedd gradvis. Det ble vanskelig å bruke samisk utenfor bygda, selv med folk jeg visste kunne språket. Det sikreste var å holde seg til norsken. Etter hvert ble det samiske helt overskygget. Det var noe man skulle glemme. Datteren Ann Ragnhilds oppvekst bar preg av dette. Det vanlige for foreldre av Ernas generasjon var å snakke norsk med barna, for å skåne dem for skammen de selv opplevde ved det samiske. Det at familien var samer, ble det ikke snakket høyt om. – Jeg husker fortsatt første gang jeg forsto at de voksne snakket et annet språk seg imellom. Jeg må ha vært fire–fem år. Vi var på læstadianersamling på kapellet like nedenfor her. Jeg var med mamma, bestemor og de andre damene inne på kjøkkenet, 116 117


siGBJørn sk åden

kyllä se kelppaa!

navn

språk

yrke

født/oppvokst

Bosatt

Tove Reibo (42)

Norsk, kvensk

Førskolelærer, prosjektleder

Ramfjord, Tromsø

Raisi/Ráisa/Nordreisa


siGBJørn sk åden

kyllä se kelppaa!

navn

språk

yrke

født/oppvokst

Bosatt

Tove Reibo (42)

Norsk, kvensk

Førskolelærer, prosjektleder

Ramfjord, Tromsø

Raisi/Ráisa/Nordreisa


Møtet Med den kvenske sanGtradisJonen var det soM virkeliG satte det i GanG for MeG. litt flåsete saGt kan Man si at dronninG sonJa har æren for den kvenske oppvåkninGa Mi. tove reibo

nORDReisa. ei UtstR aKt hÅnD lengst nord i Troms, en kommune med et albueledd som starter langt oppe på vidda inn mot Kautokeino, en underarm som legger seg i dalsøkk nedover mot kysten, og med fingre som strekker seg ut mot øyene og storhavet. Over 3000 kvadratkilometer med langstrakt natur, med radikalt skiftende topografi og næringsgrunnlag. Hit kom Tove Reibos forgjengere fra Paltamo nær Oulojärvi i dagens Nordvest-Finland rundt 1850, ei reise mange i områdene rundt Bottenviken gjorde for å søke bedre levekår langs norskekysten. I dag er Nordreisa et av Norges mest sentrale steder for kvensk språk og kultur. Tove er vokst opp i Ramfjord utenfor Tromsø, men flyttet til Nordreisa i 2001. Før dette hadde hun aldri snakket eller hørt mye kvensk, men i Nordreisa kom hun nærmere innpå farens historie og har blitt gradvis mer involvert i den kvenske kulturen. Høsten 2012 har hun ei prosjektlederstilling på Halti senter for kvenkultur på Storslett, samtidig som hun tar et emne i kvensk ved Universitetet i Tromsø. Hun prøver å bruke det kvenske språket så aktivt som mulig. – Jeg snakker ikke så godt ennå, men jeg prøver å bruke det jeg kan, sier Tove. – Når jeg er i Tromsø, snakker jeg en del kvensk med studiekompisene mine. Det er begrensa hva vi får til på kvensk, så det blir veldig enkle samtaler. For mer avanserte

ting slår vi over på norsk. Men da kan vi kaste inn kvenske ord og uttrykk i norsken. Kvenene i Nord-Norge ble utsatt for sterk diskriminering under den hardeste fornorskningstida mellom 1850 og 1950. Det ble en skam og en byrde å være kven. De fleste la igjen brorparten av arven i denne perioden. Familier forandret seg. I Toves familie endret de slektsnavnet Raappana til det norske Mathisen. I besteforeldregenerasjonen sluttet de å gi språket videre til barna. Toves far snakker ikke kvensk, men hørte mye kvensk som barn når de voksne snakket seg imellom. Tove har kjent til den kvenske bakgrunnen, men hadde knapt hørt språket før hun flyttet til Nordreisa. – Det er først de siste årene jeg har begynt å kalle meg kven, sier hun. – Før har det ikke føltes naturlig. Men nå gjør det det. Det er litt tilfeldigheter. Men mest av alt er det ei gradvis oppvåkning. Under oppveksten i Ramfjord, hvor morsslekta kommer fra, var ikke den kvenske kulturen tilstedeværende. På morssida er Tove etterkommer av reindriftssamer som flyttet mellom Karesuando-trakten i Sverige vinterstid og Tromsø-området sommerstid. En av disse fant seg ei fastboende jente i Ramfjord og ble værende. – Jeg er en skikkelig nordkalottcocktail, sier Tove. – Kven på den ene sida, same på den andre og norsk innblanding på begge sider. Under oppveksten i Ramfjord var jeg nok nærmere den samiske 132 133


Møtet Med den kvenske sanGtradisJonen var det soM virkeliG satte det i GanG for MeG. litt flåsete saGt kan Man si at dronninG sonJa har æren for den kvenske oppvåkninGa Mi. tove reibo

nORDReisa. ei UtstR aKt hÅnD lengst nord i Troms, en kommune med et albueledd som starter langt oppe på vidda inn mot Kautokeino, en underarm som legger seg i dalsøkk nedover mot kysten, og med fingre som strekker seg ut mot øyene og storhavet. Over 3000 kvadratkilometer med langstrakt natur, med radikalt skiftende topografi og næringsgrunnlag. Hit kom Tove Reibos forgjengere fra Paltamo nær Oulojärvi i dagens Nordvest-Finland rundt 1850, ei reise mange i områdene rundt Bottenviken gjorde for å søke bedre levekår langs norskekysten. I dag er Nordreisa et av Norges mest sentrale steder for kvensk språk og kultur. Tove er vokst opp i Ramfjord utenfor Tromsø, men flyttet til Nordreisa i 2001. Før dette hadde hun aldri snakket eller hørt mye kvensk, men i Nordreisa kom hun nærmere innpå farens historie og har blitt gradvis mer involvert i den kvenske kulturen. Høsten 2012 har hun ei prosjektlederstilling på Halti senter for kvenkultur på Storslett, samtidig som hun tar et emne i kvensk ved Universitetet i Tromsø. Hun prøver å bruke det kvenske språket så aktivt som mulig. – Jeg snakker ikke så godt ennå, men jeg prøver å bruke det jeg kan, sier Tove. – Når jeg er i Tromsø, snakker jeg en del kvensk med studiekompisene mine. Det er begrensa hva vi får til på kvensk, så det blir veldig enkle samtaler. For mer avanserte

ting slår vi over på norsk. Men da kan vi kaste inn kvenske ord og uttrykk i norsken. Kvenene i Nord-Norge ble utsatt for sterk diskriminering under den hardeste fornorskningstida mellom 1850 og 1950. Det ble en skam og en byrde å være kven. De fleste la igjen brorparten av arven i denne perioden. Familier forandret seg. I Toves familie endret de slektsnavnet Raappana til det norske Mathisen. I besteforeldregenerasjonen sluttet de å gi språket videre til barna. Toves far snakker ikke kvensk, men hørte mye kvensk som barn når de voksne snakket seg imellom. Tove har kjent til den kvenske bakgrunnen, men hadde knapt hørt språket før hun flyttet til Nordreisa. – Det er først de siste årene jeg har begynt å kalle meg kven, sier hun. – Før har det ikke føltes naturlig. Men nå gjør det det. Det er litt tilfeldigheter. Men mest av alt er det ei gradvis oppvåkning. Under oppveksten i Ramfjord, hvor morsslekta kommer fra, var ikke den kvenske kulturen tilstedeværende. På morssida er Tove etterkommer av reindriftssamer som flyttet mellom Karesuando-trakten i Sverige vinterstid og Tromsø-området sommerstid. En av disse fant seg ei fastboende jente i Ramfjord og ble værende. – Jeg er en skikkelig nordkalottcocktail, sier Tove. – Kven på den ene sida, same på den andre og norsk innblanding på begge sider. Under oppveksten i Ramfjord var jeg nok nærmere den samiske 132 133


knut ol av hoMlonG

samla i sandnes

namn

språk

yrke

fødd/oppvaksen

busett

Thuy Anh Le (27)

Norsk, vietnamesisk

Student

Vietnam, Sandnes

Bergen

Hung Minh Le (29)

Norsk, vietnamesisk

Sivilingeniør

Vietnam, Sandnes

Sandnes

Anh Huynh (48)

Vietnamesisk, norsk

Maskinoperatør

Vietnam

Sandnes

Re Huu Le (53)

Vietnamesisk, norsk

Arbeidsformann

Vietnam

Sandnes


knut ol av hoMlonG

samla i sandnes

namn

språk

yrke

fødd/oppvaksen

busett

Thuy Anh Le (27)

Norsk, vietnamesisk

Student

Vietnam, Sandnes

Bergen

Hung Minh Le (29)

Norsk, vietnamesisk

Sivilingeniør

Vietnam, Sandnes

Sandnes

Anh Huynh (48)

Vietnamesisk, norsk

Maskinoperatør

Vietnam

Sandnes

Re Huu Le (53)

Vietnamesisk, norsk

Arbeidsformann

Vietnam

Sandnes


Det er fem eller seks tonem i vietnamesisk, alt etter kvar ein er i landet. At det er så mange av dei, heng saman med at dei fleste orda i vietnamesisk har berre ei staving. Då slepp ein fort opp for kombinasjonsmoglegheiter, viss ein ikkje har tonem. På norsk har vi berre to: Tanken som vi har bensin på, har ein annan ordmelodi, eller tonem, enn tanken vi har i hovudet. Men når det gjeld norsk, må vi som oftast leite litt for å finne slike ordpar. I vietnamesisk er dei overalt. Eit ord som ma, som betyr spøke, har fire systrer som alle består av lyden m etterfølgd av lyden a, men det dreier seg om til saman fem heilt ulike ord, og det einaste som skil dei, er tonen. Så anten ein får to hundre og femti timar norskopplæring eller fem hundre: Overgangen frå vietnamesisk til norsk må vere eit sjokk. Då Re og seinare Anh skulle lære det nye språket, var det ingen ting som minte om morsmålet. Orda var heilt framande, og dei kunne vere så lange som berre det. Norsk hadde noko som heitte adjektiv, medan vietnamesisk bruker verb til å uttrykkje eigenskapar. Og framfor alt skulle alle slags ord bøyast på alle slags moglege måtar. Vietnamesisk klarer seg utan bøyingar, både av substantiv og verb. Og så har norsk denne rare språklyden: s. Den finst ikkje i vietnamesisk. – Då er det ikkje så lett å seie Gisle, ler Anh og ser over bordet på sambuaren til dottera. Vi forsy-

ner oss av vårrullane som har kome på bordet i lag med søt chilisaus. – Mat er viktig i vietnamesisk kultur, seier Thuy Anh. – Uansett anledning så skal det vere mange rettar og nok mat. Norsk mat tok det lang tid å venje seg til, fortel Anh. – Vi syntest ikkje det smakte noko som helst. Men dei har ikkje unngått å late seg påverke, og no et dei til og med norsk julemat. – Vi har alltid feira norsk jul, seier Thuy Anh. – Foreldra mine syntest det høyrde med til det å bu i Noreg. I det norske klimaet er det ikkje mogleg å møtast i friluft på same måten som i Vietnam, men utvandrarane veit råd. Til dei store høva har ein slike ting som bydelshus som kan brukast, og når det gjeld den daglege omgangen, så skjer den rundt om i heimane. – Det er difor utvandra vietnamesarar har så store hus, seier Thuy Anh og ler. Eg ser meg rundt og ser føre meg den romslege stova fylt av folk og lått. Over stovedøra heng ei avlang plate i rustfritt stål frå Øglænd. Der har son av ein sørvietnamesisk soldat fått ein datastyrt laser til å skjere ut ni bitar med ulike former. Hola som står att, dannar eit ord på eit språk han ein gong ikkje visste om: Velkommen.

knut olav homlong

218

samla i sandnes

219


Det er fem eller seks tonem i vietnamesisk, alt etter kvar ein er i landet. At det er så mange av dei, heng saman med at dei fleste orda i vietnamesisk har berre ei staving. Då slepp ein fort opp for kombinasjonsmoglegheiter, viss ein ikkje har tonem. På norsk har vi berre to: Tanken som vi har bensin på, har ein annan ordmelodi, eller tonem, enn tanken vi har i hovudet. Men når det gjeld norsk, må vi som oftast leite litt for å finne slike ordpar. I vietnamesisk er dei overalt. Eit ord som ma, som betyr spøke, har fire systrer som alle består av lyden m etterfølgd av lyden a, men det dreier seg om til saman fem heilt ulike ord, og det einaste som skil dei, er tonen. Så anten ein får to hundre og femti timar norskopplæring eller fem hundre: Overgangen frå vietnamesisk til norsk må vere eit sjokk. Då Re og seinare Anh skulle lære det nye språket, var det ingen ting som minte om morsmålet. Orda var heilt framande, og dei kunne vere så lange som berre det. Norsk hadde noko som heitte adjektiv, medan vietnamesisk bruker verb til å uttrykkje eigenskapar. Og framfor alt skulle alle slags ord bøyast på alle slags moglege måtar. Vietnamesisk klarer seg utan bøyingar, både av substantiv og verb. Og så har norsk denne rare språklyden: s. Den finst ikkje i vietnamesisk. – Då er det ikkje så lett å seie Gisle, ler Anh og ser over bordet på sambuaren til dottera. Vi forsy-

ner oss av vårrullane som har kome på bordet i lag med søt chilisaus. – Mat er viktig i vietnamesisk kultur, seier Thuy Anh. – Uansett anledning så skal det vere mange rettar og nok mat. Norsk mat tok det lang tid å venje seg til, fortel Anh. – Vi syntest ikkje det smakte noko som helst. Men dei har ikkje unngått å late seg påverke, og no et dei til og med norsk julemat. – Vi har alltid feira norsk jul, seier Thuy Anh. – Foreldra mine syntest det høyrde med til det å bu i Noreg. I det norske klimaet er det ikkje mogleg å møtast i friluft på same måten som i Vietnam, men utvandrarane veit råd. Til dei store høva har ein slike ting som bydelshus som kan brukast, og når det gjeld den daglege omgangen, så skjer den rundt om i heimane. – Det er difor utvandra vietnamesarar har så store hus, seier Thuy Anh og ler. Eg ser meg rundt og ser føre meg den romslege stova fylt av folk og lått. Over stovedøra heng ei avlang plate i rustfritt stål frå Øglænd. Der har son av ein sørvietnamesisk soldat fått ein datastyrt laser til å skjere ut ni bitar med ulike former. Hola som står att, dannar eit ord på eit språk han ein gong ikkje visste om: Velkommen.

knut olav homlong

218

samla i sandnes

219


Marita liaBø

to fluger i éin sekk

namn

språk

yrke

fødd/oppvaksen

Magdalena Ziobro (33)

Polsk, norsk

Vålerenga i Oslo

Norsk, fransk

Lærar Animasjonsregissør

Krakow, Polen

Franck Aubry (33)

Paris, Frankrike

Vålerenga i Oslo

busett


Marita liaBø

to fluger i éin sekk

namn

språk

yrke

fødd/oppvaksen

Magdalena Ziobro (33)

Polsk, norsk

Vålerenga i Oslo

Norsk, fransk

Lærar Animasjonsregissør

Krakow, Polen

Franck Aubry (33)

Paris, Frankrike

Vålerenga i Oslo

busett


polsk snakkar eG Berre i polen oG på telefonen Med foreldra Mine. eG har visst fått norsk aksent, oG GløyMer ord. eG Må liksoM oMsette frå norsk. eG tenker norsk.

magdalena ziobro

PÅ VÅleRenga i OslO finn vi polske Magdalena. Ho er pianist, men jobbar som lærar i musikk, historie og samfunnsfag ved ein skule i Bærum. Ho og kjærasten – fransknorske Franck, som er animatør – bur i ein bygard med 50 toromsleilegheiter og felles hage. Ei klassisk rugekasse. Då dei flytta inn i 2010, tok dei runden for å helse på naboane, og ein eldre kar uttalte: «De er berre endå eit par som snart får barn og flyttar vidare til noko større.» Enn så lenge har paret fått leigebuar: Camille – Francks franske kusine – er komen til Noreg for å studere og søv på gjesteseng i stova. Magdalena og Camille snakkar engelsk i lag, Franck og Camille fransk, og Franck og Magdalena norsk. Viss ikkje alle snakkar engelsk. Samtidig snakkar Magdalena så godt norsk at vi må prate med henne ei stund før vi høyrer at klangbotnen som ligg der inne, ikkje stammar frå ein eller annan norsk dialekt. – Polsk snakkar eg berre i Polen og på telefonen med foreldra mine, fortel ho. – Eg har visst fått norsk aksent, og gløymer ord. Eg må liksom omsette frå norsk. Eg tenker norsk. Samtidig blir ho ofte påmint om at ho ikkje er heilnorsk, for eksempel når nokon refererer til fjernsynsprogram, bøker eller songar «alle» nordmenn har eit forhold til. «Eg er polsk,» må ho seie då. Og ho har sjølvsagt ikkje gløymt tradisjonane ho sjølv vaks opp med. – Eg er for eksempel vand med eit strengare

skulesystem, og enkelte synest nok at eg er ein streng lærar, seier Magdalena. – Det er mykje som er annleis i den norske skulen. Det å ta ungar ut av skulen for å reise til Syden, for eksempel, er ikkje normalt i Polen. Der er det heller flautt. Norske foreldre tenker visst ikkje over at lærarane får ei ekstra arbeidsbyrd, eller at dei kan bidra til å skape eit klasseskilje blant elevane. Ho tenker seg om. Camille seier noko på fransk. Franck seier noko på engelsk. Magdalena seier noko på norsk. Camille seier noko på engelsk. Franck fortel (på engelsk) at han gjekk på ein streng skule sjølv: den franske skulen – René Cassin – i Oslo. Der er det heller vanleg at elevar blir borte eller dukkar opp midt i skuleåret, men fordi den franske skulen er meir rigid og følgjer same plan i ulike land og byar, er det akseptert. – Eg treivst uansett ikkje og bytte til norsk skule då eg var 13 år, seier han. – Og sjølv har eg jo enda opp i Steinerskulen, seier Magdalena (på engelsk). Då ho kom til Noreg for ti år sidan, tok Magdalena eit val: Ho ville ikkje oppsøke andre polakkar, men bli kjend med nordmenn og lære norsk. Ho var allereie lærarutdanna og ville jobbe som lærar – ikkje i butikk eller barnehage. Det å gå inn i eit polsk miljø ville bremse henne, meiner ho. – Det var som å bli fødd på ny, fortel ho. – Først 256 257


polsk snakkar eG Berre i polen oG på telefonen Med foreldra Mine. eG har visst fått norsk aksent, oG GløyMer ord. eG Må liksoM oMsette frå norsk. eG tenker norsk.

magdalena ziobro

PÅ VÅleRenga i OslO finn vi polske Magdalena. Ho er pianist, men jobbar som lærar i musikk, historie og samfunnsfag ved ein skule i Bærum. Ho og kjærasten – fransknorske Franck, som er animatør – bur i ein bygard med 50 toromsleilegheiter og felles hage. Ei klassisk rugekasse. Då dei flytta inn i 2010, tok dei runden for å helse på naboane, og ein eldre kar uttalte: «De er berre endå eit par som snart får barn og flyttar vidare til noko større.» Enn så lenge har paret fått leigebuar: Camille – Francks franske kusine – er komen til Noreg for å studere og søv på gjesteseng i stova. Magdalena og Camille snakkar engelsk i lag, Franck og Camille fransk, og Franck og Magdalena norsk. Viss ikkje alle snakkar engelsk. Samtidig snakkar Magdalena så godt norsk at vi må prate med henne ei stund før vi høyrer at klangbotnen som ligg der inne, ikkje stammar frå ein eller annan norsk dialekt. – Polsk snakkar eg berre i Polen og på telefonen med foreldra mine, fortel ho. – Eg har visst fått norsk aksent, og gløymer ord. Eg må liksom omsette frå norsk. Eg tenker norsk. Samtidig blir ho ofte påmint om at ho ikkje er heilnorsk, for eksempel når nokon refererer til fjernsynsprogram, bøker eller songar «alle» nordmenn har eit forhold til. «Eg er polsk,» må ho seie då. Og ho har sjølvsagt ikkje gløymt tradisjonane ho sjølv vaks opp med. – Eg er for eksempel vand med eit strengare

skulesystem, og enkelte synest nok at eg er ein streng lærar, seier Magdalena. – Det er mykje som er annleis i den norske skulen. Det å ta ungar ut av skulen for å reise til Syden, for eksempel, er ikkje normalt i Polen. Der er det heller flautt. Norske foreldre tenker visst ikkje over at lærarane får ei ekstra arbeidsbyrd, eller at dei kan bidra til å skape eit klasseskilje blant elevane. Ho tenker seg om. Camille seier noko på fransk. Franck seier noko på engelsk. Magdalena seier noko på norsk. Camille seier noko på engelsk. Franck fortel (på engelsk) at han gjekk på ein streng skule sjølv: den franske skulen – René Cassin – i Oslo. Der er det heller vanleg at elevar blir borte eller dukkar opp midt i skuleåret, men fordi den franske skulen er meir rigid og følgjer same plan i ulike land og byar, er det akseptert. – Eg treivst uansett ikkje og bytte til norsk skule då eg var 13 år, seier han. – Og sjølv har eg jo enda opp i Steinerskulen, seier Magdalena (på engelsk). Då ho kom til Noreg for ti år sidan, tok Magdalena eit val: Ho ville ikkje oppsøke andre polakkar, men bli kjend med nordmenn og lære norsk. Ho var allereie lærarutdanna og ville jobbe som lærar – ikkje i butikk eller barnehage. Det å gå inn i eit polsk miljø ville bremse henne, meiner ho. – Det var som å bli fødd på ny, fortel ho. – Først 256 257


mellom oppgåver der instruksane blir endra undervegs. Dei er også flinkare til å fokusera merksemda på ein ting og samtidig oversjå ein annan (‘selektiv merksemd’), og for det tredje klarar dei i større grad å undertrykkja informasjon som er irrelevant der og då. Vi kan sjå på nokre døme på korleis ein har komme fram til dette. På illustrasjonen nedanfor ser vi trekantar, sirklar og firkantar med ulike fargar. Dei kan sorterast etter form eller etter farge.

RAUD

GRØN

BLÅ

GUL

LILLA

ORANSJE RAUD

BLÅ GRØN

GRØN BLÅ

BLÅ GUL

KVIT LILLA

GRØN ORANSJE

GUL BLÅ

ORANSJE GRØN

BLÅ BLÅ

KVIT KVIT

BRUN GRØN

RAUD GUL

BLÅ ORANSJE

GUL BLÅ

GRØN KVIT

LILLA BRUN

GUL RAUD

GRØN BLÅ

BLÅ GUL

RAUD GRØN

RAUD BLÅ orda LILLAtabell erGUL I neste det ikkjeGRØN samsvar mellom og fargen dei er skrivne med. Forsøk no å seia fargen på skrifta høgt for kvart ord! LILLA GRØN GUL RAUD BLÅ

Viss ein til dømes ber ungar i 4-årsalderen om å sortera figurane etter form, og så etter ei stund ber dei om å sortera etter farge, vil dei aller fleste fortsetja som før og sortera etter form. Men tospråklege vil tidlegare enn LILLA GUL GRØNat føresetnadene RAUD BLÅ einspråklege innsjå er endra og då ta laus på den nye oppgåva. Med babyar har eksperiment KVIThøyrer BLÅ der dei BLÅein utført ORANSJE GRØN eit konstruert ord og ser eit ansikt som kjem til syne på den eine sida av ein skjerm. Etter ei stund endrar ordet KVIT BLÅ GRØN GUL ORANSJE form, og samtidig flyttar ansiktet seg til den andre sida av skjermen. I slike eksperiment har det vist seg at sju BRUN gamleRAUD BLÅ babyar GUL månader tospråklege raskareGRØN tilpassar seg den nye situasjonen og flyttar blikk og merksemd etter ansiktet. GUL RAUD BLÅ LILLA GRØN I følgjande tabell er det samsvar mellom orda og fargen dei er skrivne med. Sei høgt kva for farge dei er skrivne med! RAUD

GRØN

BLÅ

GUL

ORANSJE RAUD

BLÅ GRØN

GRØN BLÅ

BLÅ GUL

KVIT LILLA

GRØN ORANSJE

GUL BLÅ

ORANSJE GRØN

BLÅ BLÅ

KVIT KVIT

BRUN GRØN

RAUD GUL

BLÅ ORANSJE

GUL BLÅ

GRØN KVIT

LILLA BRUN

GUL RAUD

GRØN BLÅ

BLÅ GUL

RAUD GRØN

LILLA

GUL

GRØN

BLÅ

RAUD

Kvifor er den siste oppgåva vanskelegast? Fordi ein ikkje klarar å lata vera å lesa det som står. Lesing er svært automatisert og seinkar lesefarten når ein prøver å namngi fargen på skrifta. For tospråklege er det rett nok ein god sjanse for at dei gjer det betre enn einspråk-

Andrespråkslæring Så langt har det dreidd seg om tidleg tospråklege, altså born som veks opp med to språk allereie i førskulealder, det vi kan kalla «naturleg tospråklege». Kva då med språklæring seinare, altså andrespråkslæring? Konklusjonane frå forskingslitteraturen er at di før ein lærer eit andrespråk, di betre er det. Eksponering for eit anna språk allereie i dei første skuleåra gjer det Undertrykking av motstridande språkuttrykk meir sannsynleg at ein blir funksjonelt tospråkleg enn Kva kjem så desse kognitive fordelane av? Vel, to- om ein møter det først i ungdomsåra eller som vaksen. språklege står overfor eit problem som er irrelevant for Mange studiar syner dessutan at tidleg andrespråkseinspråklege: Dei må velja det rette språket og samtidig læring gir born nokre av dei same kognitive fordelane unngå forstyrring frå det andre. Dei to språka er alltid som ved tospråkleg «naturleg» førstespråkslæring. aktive, og tospråklege må heile tida «filtrera ut» eit av språka når dei snakkar det andre. Dei har utstrakt øving Tospråklegheit og alderdom i å bruka ein kontrollmekanisme som gjer dei i stand til Tospråklegheit i barndom og ung alder gir altså fleire å unngå samanblanding av dei to språka. utviklingsmessige fordelar. Det er også grunnlag for God utøvande kontroll er nyttig òg for mykje anna å seia at tospråklegheit gir fordelar i alderdommen. enn språk. Den same mentale kontrollmekanismen kan Ein del nyare studiar tilseier at tospråklegheit hinbli brukt i andre samanhengar som krev kontrollert drar eller utset kognitivt forfall i alderdommen. I ein merksemd og undertrykking av motstridande signal. studie gjort av Ellen Bialystok og hennar gruppe ved Ulike samansette handlingssituasjonar («multi-task- York-universitetet i Toronto, har dei slege fast at når ing») krev at ein reagerer på høgt prioriterte oppgåver ein skil mellom einspråklege og tospråklege som blir og ignorerer dei som er lågt prioriterte – bilkøyring diagnostisert med demens, er personar som har vore kan tena som eit døme. Matematiske ferdigheiter og aktivt tospråklege gjennom heile livet, i gjennomsnitt tileigning av mange andre tamar føreset òg utøvande over fire år eldre enn dei einspråklege. I studien deira fekk dei dette resultatet trass i at det gjennomsnittlekontroll. ge utdanningsnivået blant dei tospråklege var noko Ingen unyttige språk lågare enn hjå dei einspråklege. Dette siste er relevant Viss fordelane med tospråklegheit knyter seg til veks- sidan det elles er kjent at utdanningsnivå gir noko vern linga mellom dei to språka, samt det å blokkera eitt av mot demens. språka når ein snakkar det andre, då har det ingenting å seia kva for eit språk tospråklege born lærer. Det finst Ulemper med tospråklegheit difor ingen unyttige språk! Finst det så nokre ulemper med tospråklegheit? Ovanfor vart det nemnt at tospråklege born, særleg i tidleg lege. Forsøk viser nemleg at tospråklege i mindre grad vert distraherte av slike automatiserte oppgåver som det å lesa. Tospråklege born er dessutan betre enn einspråklege til å sjå tvitydige figurar og til å veksla mellom dei. Dei fleste ville til dømes kunna sjå både eit kvinneansikt og ein saksofonist i biletet over.

LILLA

264

øystein vangsnes BLÅ BLÅ enn GRØN to ORANSJE språk gir meir berre to språk

KVIT

GRØN

GUL

ORANSJE

BLÅ

KVIT

BRUN

RAUD

BLÅ

GUL

GRØN

LILLA

GUL

GRØN

BLÅ

RAUD

265


mellom oppgåver der instruksane blir endra undervegs. Dei er også flinkare til å fokusera merksemda på ein ting og samtidig oversjå ein annan (‘selektiv merksemd’), og for det tredje klarar dei i større grad å undertrykkja informasjon som er irrelevant der og då. Vi kan sjå på nokre døme på korleis ein har komme fram til dette. På illustrasjonen nedanfor ser vi trekantar, sirklar og firkantar med ulike fargar. Dei kan sorterast etter form eller etter farge.

RAUD

GRØN

BLÅ

GUL

LILLA

ORANSJE RAUD

BLÅ GRØN

GRØN BLÅ

BLÅ GUL

KVIT LILLA

GRØN ORANSJE

GUL BLÅ

ORANSJE GRØN

BLÅ BLÅ

KVIT KVIT

BRUN GRØN

RAUD GUL

BLÅ ORANSJE

GUL BLÅ

GRØN KVIT

LILLA BRUN

GUL RAUD

GRØN BLÅ

BLÅ GUL

RAUD GRØN

RAUD BLÅ orda LILLAtabell erGUL I neste det ikkjeGRØN samsvar mellom og fargen dei er skrivne med. Forsøk no å seia fargen på skrifta høgt for kvart ord! LILLA GRØN GUL RAUD BLÅ

Viss ein til dømes ber ungar i 4-årsalderen om å sortera figurane etter form, og så etter ei stund ber dei om å sortera etter farge, vil dei aller fleste fortsetja som før og sortera etter form. Men tospråklege vil tidlegare enn LILLA GUL GRØNat føresetnadene RAUD BLÅ einspråklege innsjå er endra og då ta laus på den nye oppgåva. Med babyar har eksperiment KVIThøyrer BLÅ der dei BLÅein utført ORANSJE GRØN eit konstruert ord og ser eit ansikt som kjem til syne på den eine sida av ein skjerm. Etter ei stund endrar ordet KVIT BLÅ GRØN GUL ORANSJE form, og samtidig flyttar ansiktet seg til den andre sida av skjermen. I slike eksperiment har det vist seg at sju BRUN gamleRAUD BLÅ babyar GUL månader tospråklege raskareGRØN tilpassar seg den nye situasjonen og flyttar blikk og merksemd etter ansiktet. GUL RAUD BLÅ LILLA GRØN I følgjande tabell er det samsvar mellom orda og fargen dei er skrivne med. Sei høgt kva for farge dei er skrivne med! RAUD

GRØN

BLÅ

GUL

ORANSJE RAUD

BLÅ GRØN

GRØN BLÅ

BLÅ GUL

KVIT LILLA

GRØN ORANSJE

GUL BLÅ

ORANSJE GRØN

BLÅ BLÅ

KVIT KVIT

BRUN GRØN

RAUD GUL

BLÅ ORANSJE

GUL BLÅ

GRØN KVIT

LILLA BRUN

GUL RAUD

GRØN BLÅ

BLÅ GUL

RAUD GRØN

LILLA

GUL

GRØN

BLÅ

RAUD

Kvifor er den siste oppgåva vanskelegast? Fordi ein ikkje klarar å lata vera å lesa det som står. Lesing er svært automatisert og seinkar lesefarten når ein prøver å namngi fargen på skrifta. For tospråklege er det rett nok ein god sjanse for at dei gjer det betre enn einspråk-

Andrespråkslæring Så langt har det dreidd seg om tidleg tospråklege, altså born som veks opp med to språk allereie i førskulealder, det vi kan kalla «naturleg tospråklege». Kva då med språklæring seinare, altså andrespråkslæring? Konklusjonane frå forskingslitteraturen er at di før ein lærer eit andrespråk, di betre er det. Eksponering for eit anna språk allereie i dei første skuleåra gjer det Undertrykking av motstridande språkuttrykk meir sannsynleg at ein blir funksjonelt tospråkleg enn Kva kjem så desse kognitive fordelane av? Vel, to- om ein møter det først i ungdomsåra eller som vaksen. språklege står overfor eit problem som er irrelevant for Mange studiar syner dessutan at tidleg andrespråkseinspråklege: Dei må velja det rette språket og samtidig læring gir born nokre av dei same kognitive fordelane unngå forstyrring frå det andre. Dei to språka er alltid som ved tospråkleg «naturleg» førstespråkslæring. aktive, og tospråklege må heile tida «filtrera ut» eit av språka når dei snakkar det andre. Dei har utstrakt øving Tospråklegheit og alderdom i å bruka ein kontrollmekanisme som gjer dei i stand til Tospråklegheit i barndom og ung alder gir altså fleire å unngå samanblanding av dei to språka. utviklingsmessige fordelar. Det er også grunnlag for God utøvande kontroll er nyttig òg for mykje anna å seia at tospråklegheit gir fordelar i alderdommen. enn språk. Den same mentale kontrollmekanismen kan Ein del nyare studiar tilseier at tospråklegheit hinbli brukt i andre samanhengar som krev kontrollert drar eller utset kognitivt forfall i alderdommen. I ein merksemd og undertrykking av motstridande signal. studie gjort av Ellen Bialystok og hennar gruppe ved Ulike samansette handlingssituasjonar («multi-task- York-universitetet i Toronto, har dei slege fast at når ing») krev at ein reagerer på høgt prioriterte oppgåver ein skil mellom einspråklege og tospråklege som blir og ignorerer dei som er lågt prioriterte – bilkøyring diagnostisert med demens, er personar som har vore kan tena som eit døme. Matematiske ferdigheiter og aktivt tospråklege gjennom heile livet, i gjennomsnitt tileigning av mange andre tamar føreset òg utøvande over fire år eldre enn dei einspråklege. I studien deira fekk dei dette resultatet trass i at det gjennomsnittlekontroll. ge utdanningsnivået blant dei tospråklege var noko Ingen unyttige språk lågare enn hjå dei einspråklege. Dette siste er relevant Viss fordelane med tospråklegheit knyter seg til veks- sidan det elles er kjent at utdanningsnivå gir noko vern linga mellom dei to språka, samt det å blokkera eitt av mot demens. språka når ein snakkar det andre, då har det ingenting å seia kva for eit språk tospråklege born lærer. Det finst Ulemper med tospråklegheit difor ingen unyttige språk! Finst det så nokre ulemper med tospråklegheit? Ovanfor vart det nemnt at tospråklege born, særleg i tidleg lege. Forsøk viser nemleg at tospråklege i mindre grad vert distraherte av slike automatiserte oppgåver som det å lesa. Tospråklege born er dessutan betre enn einspråklege til å sjå tvitydige figurar og til å veksla mellom dei. Dei fleste ville til dømes kunna sjå både eit kvinneansikt og ein saksofonist i biletet over.

LILLA

264

øystein vangsnes BLÅ BLÅ enn GRØN to ORANSJE språk gir meir berre to språk

KVIT

GRØN

GUL

ORANSJE

BLÅ

KVIT

BRUN

RAUD

BLÅ

GUL

GRØN

LILLA

GUL

GRØN

BLÅ

RAUD

265


Velkomen til det fleirspråklege noreg! Dokumentarprosjektet Det fleirspråklege Noreg viser eit samtidsbilete av språkbruken i den norske kvardagen. Gjennom 30 portrett gir boka eit innblikk i det fleirkulturelle Noreg. Dei varierte livshistoriene vert fortalde gjennom Oddleiv Apneseth sitt unike og vake blikk og gjennom tekstar om bakgrunnen til dei ulike personane. Skribentar over heile landet har fanga inn historiene og refleksjonane rundt det å leve med fleire språk. Kombinasjonane er mangfaldige, frå den filippinske

butikkeigaren i Førde som brukar morsmålet sitt berre når ho verkeleg må, via den marokkanske faren som konsekvent snakkar berbisk med sonen sin under fotballtreninga og norsk til dei andre barna, til den samisk-kvenske tromsværingen som først i vaksen alder lærde å forstå språka som ho var omgitt av i oppveksten. Den faglitterære teksten av språkforskar Øystein A. Vangsnes i slutten av boka set dokumentarprosjektet i eit større perspektiv.

det fleirspråklege noreg

Skald 2013

Skald 2013 ISBN 978-82-7959-190-0

Profile for Skald forlag

Det fleirspråklege Noreg  

Dokumentarprosjektet "Det fleirspråklege Noreg" viser eit samtidsbilete av språkbruken i den norske kvardagen. Gjennom 30 portrett gir boka...

Det fleirspråklege Noreg  

Dokumentarprosjektet "Det fleirspråklege Noreg" viser eit samtidsbilete av språkbruken i den norske kvardagen. Gjennom 30 portrett gir boka...

Advertisement