PTPI: Zamknięte systemy bezigłowe

PRZYGOTOWANE PRZEZ:

AKTUALIZOWANE:

POLSKIE TOWARZYSTWO PIELĘGNIARSTWA INFUZYJNEGO

25/05/2023

Zamknięte systemy bezigłowe Wstęp

Stosowanie łączników bezigłowych sięga początku 90. Początkowo zostały one wprowadzone do praktyki, aby minimalizować ryzyko zakłuć personelu. Przez lata konstrukcja tych urządzeń została udoskonalona i jest standardem w prewencji zakażeń odcewnikowych. Rozwiązanie to nie jest jednak pozbawione wad. Ich stosowanie może wiązać się ze wzrostem takich powikłań jak zakażenie krwi związane z obecnością cewnika i okluzja światła cewnika. Powikłania mogą być związane z cechami konstrukcyjnymi, brakami w wiedzy użytkowników, złymi praktykami lub ich kombinacją.

Systemy bezigłowe

Najważniejszymi elementami prowadzenia bezpiecznej infuzji są: minimalizacja ryzyka infekcji odcewnikowych i komfortowe korzystanie z linii naczyniowej.

Infuzje ciągłe i przerywane, a systemy bezigłowe Do prowadzenia infuzji przerywanych (w tym wstrzyknięć leków) należy używać systemów zamkniętych bezigłowych (ang. Needleless Connectors – NCs). Infuzja przerywana, która jest częściej stosowana w Polsce oznacza, że wymieniane są butelki z płynami przy końcu dystalnym zestawu do przetoczeń lub zestaw jest odłączany od cewnika naczyniowego. Do prowadzenia infuzji ciągłych nie są wymagane systemy bezigłowe, ale mogą być użyte, jeśli sytuacja na to pozwala.

Łączniki bezigłowe Łącznik bezigłowy to element linii infuzyjnej (do podawania leków i płynów infuzyjnych), powszechnie stosowany w terapiach dożylnych do zabezpieczania linii naczyniowej pacjenta. Łączniki bezigłowe składają się z membrany i obudowy; zwykle mają końcówkę typu luer. Łącznik bezigłowy z blokadą typu luer służy do łączenia strzykawek i/lub zestawów do podawania z wejściem do cewnika naczyniowego.

Ze względu na ciśnienie generowane przy odłączaniu rozróżnia się następujące ich rodzaje:

zawory z nadciśnieniem – w momencie odłączania wypychają krew z końcówki cewnika, zawory z podciśnieniem – w momencie odłączania zasysają krew do światła cewnika, zawory bezciśnieniowe – nie wywołują przemieszczenia płynu w końcówce cewnika.

Stosowanie bezigłowego systemu pozwala na zwiększenie bezpieczeństwa podawania płynów oraz ogranicza skażenie miejsca dostępu drobnoustrojami. Oprócz tego łączniki bezigłowe zmniejszają ryzyko zakłuć personelu i ułatwiają obsługę kaniul, zapobiegając wypływowi krwi.

Systemy bezigłowe ograniczają szybkość infuzji (nie należy ich stosować podczas wymaganej szybkiej infuzji) i mogą mieć wpływ na powikłania związane z przetaczaniem krwi i preparatów krwiopochodnych (należy rozważyć ich stosowanie uwzględniając głównie dopuszczalny czas infuzji poszczególnych preparatów, ale także możliwość hemolizy).

Ograniczenie przepływu zwiększa się wraz ze zwiększaniem średnicy kaniuli. Każda kaniula i cewnik wraz z standardowym przedłużeniem muszą być wypełnione 0.9% NaCl, gdy nie prowadzona jest infuzja („saline lock”). Warto stosować metodę dodatniego ciśnienia, czyli odłączać strzykawkę/zamykać linię pod koniec bolusa 0.9% NaCl, aby zminimalizować ryzyko refluksu krwi do światła cewnika.

Wiele czynników może mieć wpływ na cofanie się krwi z naczyń do cewnika/kaniuli i do linii infuzyjnej: ruch pacjenta, rodzaj zastosowanej strzykawki, oddech, kaszel pacjenta.

Dezynfekcja aktywna i pasywna Wszystkie porty i łączniki bezigłowe muszą być zakładane w technice ANTT, a każdorazowe ich użycie musi być poprzedzone dezynfekcją

Dezynfekcja pasywna Dezynfekcja pasywna, czyli nakręcenie korka nasączonego środkiem dezynfekcyjnym na łącznik bezigłowy jest prostsza i szybsza. Po odkręceniu korka (zwykle minimum 1 minutę po założeniu) port jest gotowy do użycia (pamiętajmy, aby go nie dotykać), a korek do wyrzucenia (jest także jednorazowy). Po wstrzyknięciu albo infuzji trzeba założyć nowy korek.

Dezynfekcja aktywna wymaga większego zaangażowania, ale rekomendowany sposób dezynfekcji przed każdym użyciem portu albo łącznika bezigłowego jest nadal prosty, szybki i nie zabiera wiele czasu. Dezynfekcja polega na przecieraniu portu/łącznika gazikiem nasączonym preparatem dezynfekującym (gotowe gaziki albo przygotowane samodzielnie) przez 15 sekund.

Dezynfekcja aktywna To przecieranie portu przez 15 sekund gazikiem nasączonym preparatem dezynfekującym.

W badaniu z 2022 roku dezynfekcję łączników bezigłowych przeprowadzono in vitro wobec S. aureus, porównując 70% alkohol izopropylowy (IPA), 70% etanol, 0,5% i 2% chlorheksydynę w 70% IPA nałożoną na jednorazowy kompres. Wszystkie środki dezynfekujące zmniejszyły obecność bakterii (P<0,001), zwłaszcza roztwory chlorheksydyny.

Postępowanie praktyczne Systemy beizgłowe są szczególnie wskazane u pacjentów, którzy otrzymują przerywaną infuzję roztworów i leków. Łączniki bezigłowe występują w formie pojedynczych korków zamykających światło cewnika lub końcówek zintegrowanych z drenem przedłużającym.

Po przeprowadzeniu procedury wprowadzenia cewnika do światła naczynia jego koniec należy zabezpieczyć łącznikiem bezigłowym, jeśli to możliwe ze zintegrowanym drenem przedłużającym (oddalenie portu wejściowego od światła kaniuli zmniejsza odsetek infekcji i ryzyko mechanicznego podrażnienia żył wywołanego nadmiernych poruszaniem kaniuli).

Jeśli system bezigłowy nie został założony w momencie umieszczenia cewnika w naczyniu należy założyć go podczas kolejnej manipulacji przy cewniku zamiast korka zabezpieczającego.

Przed użyciem łącznika bezigłowego należy przygotować go do podłączenia strzykawki/drenu do infuzji: przeprowadzić aktywną dezynfekcję poprzez energiczne, mechaniczne przecieranie łącznika przez 15 sekund przy użyciu gazika zawierającego 70% alkohol izopropylowy lub chlorheksydynę na bazie alkoholu, odpowiedniej do stosowania z wyrobami medycznymi lub przeprowadzić dezynfekcję pasywną, nakładając jednorazowy korek zawierający środek dezynfekujący (np. 70% alkohol izopropylowy, alkohol jodowany).

Po odłączeniu strzykawki/drenu infuzyjnego należy zabezpieczyć łącznik bezigłowy korkiem do dezynfekcji pasywnej lub jeśli nie jest dostępny korek do dezynfekcji pasywnej pozostawić łącznik bezigłowy bez korka typu luer-lock.

Wymianę systemu bezigłowego należy przeprowadzić zgodnie z zaleceniem producenta (np. 7 dni; zazwyczaj nie częściej niż co 96 godzin).

Zasady prawidłowego korzystania z systemów bezigłowych W przypadku wlewu ciągłego stosowanie łączników bezigłowych jako dodatkowego elementu pomiędzy cewnikiem naczyniowym, a zestawem do infuzji są nieznane.

Należy upewnić się, że wszystkie złącza typu luer są zabezpieczone, aby zapobiec niezamierzonym rozłączeniom i wyciekom w systemie infuzyjnym.

Należy unikać używania łącznika bezigłowego do przetaczania krwinek czerwonych (RBC) oraz gdy wymagana jest ciągła infuzja roztworów krystaloidów o dużym przepływie (zmniejszają szybkość infuzji).

Piśmiennictwo

1. Gorski LA, Hadaway L, Hagle ME i wsp. Infusion Therapy Standards of Practice, 8th Edition. J Infus Nurs. 2021 Jan-Feb 01;44(1S Suppl 1):S1-S224.

2. Latos M, Sak-Dankosky N, Baumgart K, Sadownik B. Dostępy naczyniowe w praktyce klinicznej.

Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2022.

3. Hadaway L. Needleless connectors for IV catheters [published correction appears in Am J Nurs.

2013 Jan;113(1):12. Dosage error in article text]. Am J Nurs. 2012;112(11):32-45.

4. Rocha PK, Rickard CM, Gales AC, et al. Disinfection of needleless connectors to reduce Staphylococcus aureus bacterial load. Br J Nurs. 2022;31(19):S26-S31.

Autor: Maciej Latos Afiliacja: Zakład Nauczania Anestezjologii i Intensywnej Terapii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Uniwersyteckie Centrum Kliniczne CSK WUM, PTPI