VIII Ogólnopolski Przegląd Twórczości Amatorskiej Leśników OPTAL®2009 Podsumowanie ósmej edycji Przeglądu odbyło się 24 września 2009 roku w Ośrodku Kultury Leśnej w Gołuchowie. Tegoroczna edycja odbywała się pod patronatem dra inż. Mariana Pigana, dyrektora generalnego Lasów Państwowych. Uroczystość miała złożony program i przebiegała w dwóch obiektach muzealnych. Rozpoczęła się w „Oficynie” ceremonią przekazania munduru Mieczysława Tarchalskiego do zbiorów muzealnych OKL oraz otwarciem wystawy „Rzeźba” Ludwika Oleksego. Druga część uroczystości odbywała się w „Powozowni”, gdzie ogłoszono wyniki konkursu i otwarto wystawę pokonkursową.
wych powstała przekrojowa wystawa jego prac. Są tu prezentowane rzeźby, które powstały w okresie od końca lat pięćdziesiątych do dnia dzisiejszego. Na wystawę składa się 240 obiektów rozmieszczonych w niewielkim pomieszczeniu na specjalnie wzniesionych półkach-stelażach. Pomieszczenie to w symboliczny sposób naśladuje pracownię i magazyn Pana Ludwika, zapełniony prawie tysiącem prac.
W obiekcie muzealnym „Powozownia” odbyło się ogłoszenie wyników konkursu i otwarcie wystawy VIII Ogólnopolskiego Przeglądu Twórczości Amatorskiej Leśników OPTAL®2009. W W trakcie otwarcia wystawy Ludwik Oleksy, autor rzeźb przybliżył swoją twórczość i technikę tworzenia dzieł obecnej edycji udział wzięło Uroczystość przekazania do (fot. Joanna Zalejska-Niczyporuk) 70 twórców, przedstawiając zbiorów muzeum ostatniego niemal 400 prac w pięciu dziedzinach twórczości: malarstwie, rzeźbie, munduru leśnego Mieczysława Tarchalskiego (którego postać przyblifotografii, a także tkaninie artystycznej i literaturze. W uroczystości ogłożymy w kolejnym numerze „Zagajnika”) odbyła się w obecności członków szenia wyników, wręczenia nagród i otwarcia wystawy oprócz szerokiego Jego rodziny, przedstawicieli kierownictwa Lasów Państwowych oraz grona uczestników konkursu, udział wzięli przedstawicie kierownictwa zaproszonych leśników. Mundur oddał na ręce Benedykta Roźmiarka, Lasów Państwowych, przedstawiciele wojewódzkich, powiatowych dyrektora OKL, Jacek Nestor, członek rodziny Tarchalskich. W zbiorach muzealnych i gminnych władz samorząośrodka znajduje się sporo padowych, szefowie okolimiątek dotyczących działalności cznych nadleśnictw oraz konspiracyjnej Mieczysława liczne grono sympatyków Tarchalskiego. Są to przede Ośrodka Kultury Leśnej. wszystkim dokumenty i zdjęcia Konrad Bul batalionu Las. Istotną częścią spuścizny są listy z pobytu w Jury dokonało oceny Kandałakszy, spisane w formie prac i przyznało następupamiętnika, rysunki z obozu, a jące nagrody: także laska. Przedmioty te zo1. w dziedzinie malarstwa: stały przekazane niegdyś przez panią Marię Tarchalską-Dziurla, I nagroda: córkę Mieczysława TarchalAnna Gil za akwarelę skiego. Listopadowe akacje Kolejnym punktem uroczyII nagroda: stości było otwarcie wystawy Zbigniew Bogucki za rysuLudwika Oleksego, zielonogórnek Poranny sejmik skiego artysty rzeźbiarza, długoIII nagroda: letniego pracownika Lasów a. Arkadiusz Mańczyk za Państwowych. Wystawa została obraz olejny Na grobli zorganizowana z okazji jubileb. Krzysztof Lewicz za uszu 50-lecia pracy twórczej obrazy olejne: Świt, Łąka, Podczas uroczystości przekazania munduru życiorys Mieczysława Tarchalskiego przybliżył Benedykt Roźmiarek, artysty. W sali wystaw czasoBagno dyrektor Ośrodka Kultury Leśnej (fot. Joanna Zalejska-Niczyporuk)
2
Zapraszamy:
J. Frankowski
Z coraz większym optymizmem oceniam przyszłość naszej praktycznej edukacji leśnej. Upoważnia mnie do tego zarówno rosnąca liczba uczestników nieformalnej edukacji przyrodniczej, przede wszystkim leśnej, jak i ich zaangażowanie oraz pełne pasji pragnienie działania na rzecz środowiska naturalnego. W tym kontekście warto podkreślić, że 22 i 23 października tego roku w Ośrodku Kultury Leśnej odbyła się Międzynarodowa Konferencja Young People in European Forests 2010. Organizatorem konferencji były Lasy Państwowe wspólnie z Towarzystwem Przyjaciół Lasu. Było to znamienite wydarzenie edukacyjne, w którym uczestniczyło niemal 50 wspaniałych młodych ludzi z całej Europy. Jako że czwarty tegoroczny numer „Zagajnika” zgodnie z cyklem wydawniczym ukazuje się zimą, sumujemy w nim nasze osiągnięcia i określamy plany na rok przyszły. Właśnie w okresie zimowym tętno edukacji w OKL jest ze zrozumiałych względów spowolnione. Przygotowujemy więc nowe programy edukacyjne i dopinamy plany wydawnicze na nadchodzący rok. Mimo panujących już chłodów, jak zwykle zapraszam Państwa do zwiedzania Ośrodka Kultury Leśnej i aktywnego uczestnictwa w organizowanym przezeń życiu edukacyjnym. A Czytelnikom „Zagajnika” tradycyjnie życzę miłej i inspirującej lektury! Dyrektor OKL, Benedykt Roźmiarek
VIII Ogólnopolski Przegląd Twórczości Amatorskiej Leśników OPTAL®2009 Dwie równorzędne trzecie nagrody przyznano z uwagi na bardzo wysoki poziom artystyczny przedstawionych prac. 2. w dziedzinie rzeźby:
P Wystawy czasowe w Muzeum Leśnictwa: „W ciszy lasów i pól” rysunki i grafiki Czesława Wosia (do stycznia 2010 r.) „Rzeźba” Ludwika Oleksego (do lutego 2010 r.) „Przyroda w intarsji” (do marca 2010 r.) VIII OPTAL® (do kwietnia 2010 r.) „Ewolucja życia na Ziemi” (do czerwca 2010 r.) P Zajęcia terenowe dla dzieci i młodzieży prowadzone w parku-arboretum: „Ślady i tropy zwierząt”
I nagroda: Danuta Tomaszewska za rzeźby Król i Błazen oraz Prawie wazon II nagroda: nie przyznano III nagroda: a. Mirosław Piankowski za zestaw płaskorzeźb b. Jacek Folborski za zestaw prac Wyróżnienia: a. Ryszard Lehki za pracę Kapela Kaszubska b. Andrzej Wrzodak za pracę Muzyka myśliwska
P Wystawy stałe w Muzeum Leśnictwa: „Związki lasu z kulturą” „Historia gospodarstwa leśnego na ziemiach polskich” „Spotkanie z lasem” „Diorama – grąd środkowoeuropejski w aspekcie wiosennym” „Diorama – świerczyna borealna w aspekcie zimowym” „Czerwona Księga – gatunki chronione” „Technika leśna”
P Zajęcia muzealne dla dzieci i młodzieży prowadzone w Muzeum Leśnictwa „Gatunki leśne z Czerwonej Księgi” „Budowa warstwowa lasu” „Spotkanie z lasem” Laureaci w kategorii malarstwo oraz nagrody specjalnej dyrektora Ośrodka Kultury Leśnej; od lewej: Zbigniew Bogucki, Arkadiusz Mańczyk, Adam Bencal, Anna Gil, Krzysztof Lewicz (fot. J. Zalejska-Niczyporuk)
3. w dziedzinie fotografii: I nagroda: Marek Łukaszewski za pracę Prawo wyboru II nagroda: Marek Taradejna za cykle Tańcząca z wodą, Zachodźże słoneczko III nagroda: Wojciech Ostapowicz za prace Zieleniak, Trzy kolory, Łunica czerwona
Informacje dotyczące zajęć: tel. (062) 761-50-45, e-mail: okl@okl.lasy.gov.pl
Wyróżnienie: Władysława Kolis za poetycki tomik Las to piękno i czar malowany sercem artysty Przyznano również nagrodę specjalną dyrektora Ośrodka Kultury Leśnej Adamowi Bencalowi za cykl fotografii Kwiaty
Wyróżnienia: a. Joanna Dzwonkowska za pracę Połów b. Ireneusz Hebda za przedstawione prace c. Jakub Nawrocki za pracę Orzeł i kruk W październiku br. w Muzeum Leśnictwa – „Powozownia” funkcjonowała wystawa „Gołuchów w poznańskich obiektywach” (fot. A. Antonowicz)
4. w dziedzinie tkaniny artystycznej: I nagroda: nie przyznano II nagroda: a. Danuta Godlewska za pracę Łąka b. Grażyna Powalisz za pracę Rozpacz III nagroda: nie przyznano 5. w dziedzinie literatury: I nagroda: Jarosław Janicki za tom opowiadań Za tropem II nagroda: Zbigniew Smoczek za serię czterech tomików poetyckich III nagroda: Roman Zielonka za tom poezji Słowa płochliwe
W budynku muzealnym „Oficyna” 16 października br. otwarto wystawę Czesława Wosia „W ciszy lasów i pól” (fot. A. Antonowicz) W sali kolumnowej „Powozowni” 6 listopada br. została otwarta wystawa „Przyroda w intarsji” (fot. J. Zalejska-Niczyporuk)
3
Kasztanowce i kasztany
Honorowe wyróżnienia Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie szczyci się od września br. dwoma znamienitymi wyróżnieniami. Otrzymał je w uznaniu zasług na polu szerzenia kultury leśnej oraz ochrony polskiego dziedzictwa przyrodniczego. Odznakę Honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej” przyznał OKL Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, natomiast odznakę „Za zasługi dla Województwa Wielkopolskiego” – Marszałek Województwa Wielkopolskiego. Odznakę honorową „Za zasługi dla Województwa Wielkopolskiego” dla Ośrodka Kultury Leśnej z rąk Nobilitujące wyróżnieJerzego Kado przyjął Benedykt Roźmiarek, dyrektor OKL (fot. J. Zalejska-Niczyporuk) nia otrzymały również osodowego przyznał Piotrowi Grygierowi złotą by, których zaangażowanie i pasja bez wątpienia odznakę „Za opiekę nad zabytkami”, a srebrną przyczyniły się do rozwoju Ośrodka Kultury Piotrowi Stachowskiemu, kierownikowi Działu Leśnej. Ministerialną Odznakę Honorową Administracyjno-Gospodarczego OKL. „Zasłużony dla Kultury Polskiej” otrzymali W imieniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Benedykt Roźmiarek, dyrektor OKL i Jerzy Narodowego odznaki wręczył Michał Karalus – Wiśniewski, przewodniczący Rady Naukowej Starosta Pleszewski, natomiast w imieniu MarOKL. Odznakę „Za Zasługi dla Województwa szałka Województwa Wielkopolskiego – Jerzy Wielkopolskiego” odebrali Kazimierz RatajKado, radny Sejmiku Województwa Wielkopolszczak, emerytowany dyrektor Okręgowego skiego oraz Marek Beer, dyrektor Departamentu Zarządu Lasów Państwowych w Poznaniu, Rolnictwa i Rozwoju Wsi Urzędu MarszałPiotr Grygier, dyrektor Regionalnej Dyrekcji kowskiego Województwa Wielkopolskiego. Lasów Państwowych w Poznaniu oraz Zbigniew Kusza, zastępca dyrektora OKL. Alicja Antonowicz Ponadto Minister Kultury i Dziedzictwa Naro-
Akcja zgrabiania liści pod kasztanowcami w gołuchowskim parku-arboretum, prowadzona systematycznie od 2002 roku, daje rezultaty! Uwrażliwia młodzież na problematykę środowiskową, na potrzebę pomocy otaczającej przyrodzie i – co równie ważne – skutkuje efektem ekologicznym w postaci ograniczenia populacji żerującego na drzewach szrotówka kasztanowcowiaczka. Ten trzymilimetrowy motyl w ciągu roku może złożyć nawet do 120 jaj, z których wylęgają się larwy zjadające liście kasztanowców. W efekcie brązowieją one już pod koniec lipca. Cykl życia niektórych drzew zostaje zaburzony do tego stopnia, że jesienią zakwitają po raz drugi. Ograniczenie liczebności motyla gwarantuje zgrabianie liści, w których zimują poczwarki, a następnie ich spalanie. W parku-arboretum Ośrodka Kultury Leśnej, dzięki pomocy uczniów szkół podstawowych i gimnazjalistów, kasztanowce z roku na rok zyskują na swej atrakcyjności. Liści brązowiejących jest zdecydowanie mniej, opadają później, a do tego kasztany ścielą się pod drzewami jak za starych, dobrych czasów. Cieszy to nie tylko „młodych rzemieślników” wykonujących kasztanowe ludki, ale także zwierzęta z gołuchowskiej pokazowej zagrody, dla których kasztany są nie lada przysmakiem. Właśnie z myślą o zwierzęcym menu prowadzona jest co roku
Inspirujący Gołuchów
Uczniowie Zespołu Szkół w Szadku podczas akcji zbierania kasztanów w gołuchowskim parku-arboretum (fot. A. Antonowicz) Uczestnicy pleneru fotograficznego w parku-arboretum w Gołuchowie (fot. A. Kozyra)
Dwa plenery – malarski i fotograficzny – odbyły się latem na terenie Ośrodka Kultury Leśnej w Gołuchowie. Organizatorem pleneru malarskiego było Centrum Kultury i Sztuki z Konina. Uczestnicy przez siedem dni zachwycali się krajobrazami gołuchowskiego parku i przenosili je na płótna. Dokonywali tego przy wykorzystaniu rozmaitych technik, od pastelu po malarstwo olejne – zgodnie z upodobaniami. Na zakończenie, w budynku edukacyjnym „Obora” zorganizowana została wystawa poplenerowa.
Plener fotograficzny miał charakter warsztatów. Zorganizowany został przez Photo Team – Sony Polska dla użytkowników lustrzanek cyfrowych Sony α. Przez trzy dni młodzi adepci fotografii poznawali tajniki fotografowania, zarówno w terenie, jak i podczas praktycznej pracy przy komputerach. Zajęcia prowadzone były przez instruktorów fotografii z Photo Teamu. Plenery, wnętrza muzealne, dzikie zwierzęta w Pokazowej Zagrodzie Zwierząt oraz czar Gołuchowa nocą stanowiły wspaniały poligon doświadczalny dla pilnych adeptów sztuki fotografowania. Adam Kozyra
(w szkołach współpracujących z ośrodkiem) akcja zbiórki kasztanów i żołędzi. W tegorocznej akcji zgrabiania liści i zbiórki kasztanów uczestniczyli uczniowie oraz nauczyciele Zespołu Szkół w Szadku, Zespołu Szkół im. St. Mikołajczyka w Opatówku, ZSZ nr 5 w Kaliszu, ZSP nr 10 w Kaliszu, Gimnazjum nr 3 w Pleszewie, SP w Kucharach, SP nr 1 w Kaliszu oraz podopieczni Świetlicy Środowiskowej w Mikstacie. Warto dodać, że zebrano w ten sposób ponad 1300 kg kasztanów. Dziękujemy! Alicja Antonowicz
4
W Y D A R Z E N I A
Niemieccy leśnicy w Muzeum Leśnictwa – „Oficyna” (fot. J. Zalejska-Niczyporuk)
Uczestnicy konferencji YPEF 2010 przy mapie Ośrodka Kultury Leśnej (fot. A Kozyra)
W miesiącu wrześniu br. w Ośrodku Kultury Leśnej gościły dwie grupy leśników: z Niemiec i z Irkucka. Niemieccy leśnicy należący do organizacji BDF (Bund Deutscher Forstleute), którzy16 września br. odwiedzili ośrodek – nie byli tu po raz pierwszy. Od 1985 roku przyjeżdżają w ramach wymiany między BDF i SITLiD (Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Leśnictwa i Drzewnictwa) oddział w Kaliszu. Podczas pobytu zapoznają się z funkcjonowaniem polskich lasów, z historią leśnictwa i kulturą leśną. Dziekani i studenci z Wyższej Szkoły w Irkucku przebywali w OKL-u w dniach 16-17 września br. Szczególnie interesowali się zagadnieniami związanymi z edukacją przyrodniczo-leśną, w tym przede wszystkim ochroną lasu i historią żubra w Polsce.
W dniach 22-23 października 2009 roku w Ośrodku Kultury Leśnej odbyła się konferencja „Young People in European Forests – YPEF 2010”. Przedstawiciele 15 państw europejskich dyskutowali na temat możliwości przeprowadzenia międzynarodowego konkursu wiedzy o lasach „Młodzi Ludzie w Lasach Europy”. Spotkanie zorganizowało Towarzystwo Przyjaciół Lasu wraz z Lasami Państwowymi. W trakcie obrad uczestnicy wypracowali zasady przeprowadzenia konkursu, zwiedzili obiekty muzealne i zapoznali się z działalnością Ośrodka Kultury Leśnej. Uczestniczyli też w sesji terenowej zorganizowanej na terenie Nadleśnictwa Jarocin.
Redakcja
H U M O R
Redakcja
NASZE DRZEWA LEŚNE
oderwij - zachowaj
W PRZYRODZIE, GOSPODARCE I KULTURZE
Do rodzaju Populus – topola należy ok. 30-40 gatunków występujących na półkuli północnej. W Polsce w stanie dzikim rosną 4 gatunki: topola osika, topola biała, topola czarna i topola szara. Topole odznaczają się najszybszym wzrostem spośród drzew występujących w naszej strefie klimatycznej. Rosną jednak krótko, do 40-60 lat. Potem ich przyrost maleje, a pnie topól w starszym wieku są często wypróchniałe. Żyją 60-300 lat. Topola osika: 7. nasiona, Topola biała: Drzewa z rodzaju Populus są światłolubne i wymagają najczęściej 1. liść, 8. drewno w przekroju 1. liść, 2. pęd, poprzecznym, 2. pęd, dość dużej wilgotności gleby. Na ogół związane są z terenami łęgo3. kora, 9-10. drewno w przekroju 3. kora, wymi. Zadrzewienia topolowe powstrzymują erozję gleby i umacniają 4-5. kwiatostany, podłużnym. 4. drewno w przekroju poprzecznym, 6. siewka, (fot. R. Sorek) 5-6. drewno w przekroju podłużnym. brzegi wód, dlatego m.in. zakłada się je w pobliżu wód płynących lub (fot. R. Sorek) stojących. Sadzi się je również w pasach śródpolnych, wiatrochronnych oraz przy drogach. Topola osika (t. drżąca) Topola czarna – Populus nigra L. – Populus tremula L. Topola ta dorasta do 30 (50) m wysokości Drzewo osiąga 30-35 m wysokości i 2 m pierśnicy. Koronę ma wąską, stożkowatą, i 1 m pierśnicy. Koronę ma luźną, nieo wzniesionych ku górze konarach. Jej kora jest wielką. Kora na pniach młodych osik ciemnoszara, głęboko spękana. Na pniach starjest gładka, szarożółta, na starszych w szych osobników niekiedy występują guzodolnej części podłużnie spękana, wate narośla. ciemniejsza. Liście długopędów trójkątne, szerokie, o Liście na krótkopędach prawie kupodstawie prawie prostej i krótkim wierzchołliste w zarysie. Młode są owłosione, ku – długości 5-10 cm. Na krótkopędach mniejstarsze na górnej stronie nagie i ciemnosze, klinowate u nasady i długo zaostrzone. zielone, a na spodzie sine. Ogonki liścioLiście rozwijają się dość późno, na początku we bocznie spłaszczone, często dłuższe maja. od blaszki, dlatego liście drżą nawet przy Kwitnie w kwietniu, a jej nasiona dojrzemałym podmuchu wiatru. Liście długowają w maju i czerwcu. Żyje 100-150 lat. pędów oraz na odroślach sercowate Zasięgiem swym obejmuje Europę (poza i drobno piłkowane. Skandynawią, Holandią i Szkocją), północną Kwitnie zwykle najwcześniej z toAfrykę i Kaukaz. W Polsce rośnie w dolinach pól – w marcu, przed rozwojem liści. rzek, poza północną częścią kraju. Wchodzi w Kotki męskie długości 5-8 cm, żeńskie skład łęgów topolowych. – 4-6 cm. Po przekwitnięciu kotki żeńTopola czarna niegdyś była sadzona skie wydłużają się i owocostany mają wzdłuż dróg. Została jednak praktycznie wydługość 8-12 cm. Nasiona zaopatrzone parta przez jej mieszańce, które szybciej rosną, w długi, biały puch – dojrzewają w maju głównie przez topolę późną (Populus lub na początku czerwca. ×canadensis ‘Serotina’). Obecnie należy do Topola późna (Populus ×canadensis ‘Serotina’) rosnąca w gołuchowskim parku na grobli między stawami, ma 90 lat, a jej obwód wynosi Osika jest światłożądna, odporna na zanikających gatunków rodzimych. 460 cm (fot. J. Zalejska-Niczyporuk) mróz i upały. Wymagania glebowe ma Topola szara – Populus ×canescens Sm. średnie. Szybko obumiera na glebach zaJest naturalnym mieszańcem topoli białej Topola biała (białodrzew) bagnionych, kamienistych i piaszczystych. Jest i osiki. Z tego też powodu ma cechy pośrednie – Populus alba L. gatunkiem pionierskim. Zasiedla tereny poroli bardzo zmienne. W sprzyjających warunkach Drzewo dorastające do 30-35 (40) m ne i po pożarach, a pod jej okapem wyrastają osiąga 30 m wysokości i ponad 1 m pierśnicy. wysokości i 2-3 m grubości. Koronę ma inne gatunki drzew. Rośnie jako domieszka w Liście długopędów nieregularne, grubo zmienną, od szerokiej i zaokrąglonej do wąsborach mieszanych. Jest typowo leśnym gatunząbkowane, z lekko falistym brzegiem, od spokiej. Kora szarobiała lub zielonkawa, u nasakiem topoli. Często używana jest w procesach du pokryte rzadkim, szarym kutnerem. Liście dy pni spękana i czarna. rekultywacyjnych. na krótkopędach również zmienne, okrągławe, Liście zmienne w kształcie. Na długopęTopola osika rośnie w młodości bardzo eliptyczne, ząbkowane. dach duże i głęboko klapowe, od spodu poszybko, w wieku 10-15 lat osiąga ponad 15 m Topola szara spotykana jest na terenach kryte białym kutnerem. Z wierzchu ciemnowysokości. Jej przyrost ustaje w wieku 50-60 wspólnych dla topoli białej i osiki. Rośnie zielone, nagie. Na krótkopędach liście są lat. Żyje do 100 lat. szybciej od gatunków rodzicielskich i jest odmniejsze, jajowate lub eliptycznie wydłuZasięgiem swym obejmuje północno-zaporna na zgniliznę pnia. Wymagania glebowe żone. chodnią Afrykę oraz zachodnią Europę, aż po ma niewielkie, rośnie dobrze nawet na zakwaKwitnie wkrótce po osice, w końcu marazjatycki Daleki Wschód. W Polsce pospolita szonych i piaszczystych glebach. Najlepsze ca i na początku kwietnia, przed rozwojem na terenie całego kraju. Łatwo krzyżuje się z przyrosty daje w łęgach topolowych. liści. Kwiaty męskie długości 5-8 cm, żeńskie topolą białą. krótsze i smuklejsze od kwiatów topoli osiki – Ciekawostki: 2-3 cm. Nasiona zaopatrzone w lotny puch ü W przypadku topól, które są dwupienne, unika się dojrzewają w maju. sadzenia żeńskich osobników w miastach, gdyż puch Rośnie szybko. W wieku 20-30 lat osiąga nasion zaśmieca otoczenie. 25-30 m wysokości. Żyje do 200-300 lat. Jest ü Topola o smukłym pokroju, która na trwałe wpisała się w miejski krajobraz, to topola czarna odm. włoska gatunkiem światłolubnym. Dobrze rośnie na (Populus nigra ‘Italica’). glebach żyznych, na terenach nadrzecznych. ü Topola czarna i późna często są mylone – topola Znosi dłuższe zalewy. Wchodzi w skład nadczarna jednak jest bardziej smukła, a na jej pniu wystęrzecznych łęgów topolowych. pują guzowate narośla. Różnią się również kolorem Zasięg topoli białej rozciąga się od połuliści, młode rozwijające się liście u topoli czarnej są dniowo-zachodniej Afryki, przez Europę (pozielone, a późnej – czerwonobrązowe. ü Jedne z najgrubszych topól: za jej północnymi rejonami) i sięga po połu- topola biała rosnąca w Lesznie koło Warszawy – dniowo-zachodnią Azję. W Polsce osiąga osiągnęła 13,4 m obwodu pnia; północną granicę swego występowania. Jest - topola czarna z Kromnowa – ma obwód pnia sięgarozproszona bardzo nierównomiernie po jący 7,8 m; Mapa zasięgu występowania topoli osiki kraju. Rośnie głównie w dolinach rzek. - topola osika w Brzesku koło Krakowa – dorosła do Źródło: Alberi (1976) Dendroflora Italica 4,55 m obwodu.
Mapa zasięgu występowania topoli białej Źródło: Alberi (1976) Dendroflora Italica
Drewno topoli Ma budowę rozpierzchłonaczyniową. Topola biała i czarna posiada wyraźnie zabarwioną twardziel, natomiast drewno osiki jest beztwardzielowe. Drewno topoli białej charakteryzuje się szeroką strefą bielu o kolorze jasnożółtym lub białym. Twardziel tego gatunku ma barwę jasnobrunatną z odcieniem zielonkawym, a w pobliżu rdzenia przybiera kolor brunatnoczerwony. Drewno topoli czarnej również ma szeroką strefę bielastą o kolorze białym lub jasnożółtym, twardziel natomiast żółtawobrązową, szarożółtą lub brązową z odcieniem czerwonawym. Drewno topoli osiki ma zabarwienie białe z odcieniem zielonoszarym. Charakteryzuje się słabym połyskiem. Przyrosty roczne w drewnie topoli rodzimych są słabo widoczne, a ich szerokość dochodzi nawet do 14,2 mm. U pochyło rosnących pni topoli występuje często drewno reakcyjne, zwane ciągliwym. Drewno ciągliwe jest ciężkie, bardziej wytrzymałe na ściskanie i bardziej podatne na pęcznienie. Właściwości technologiczne różnych gatunków i odmian topoli są do siebie zbliżone. Bez względu na gatunek – drewno to jest lekkie, miękkie, łatwo łupliwe i łatwo zapalne. U drewna topoli czarnej łupliwość wzrasta wraz z wysychaniem. Podczas wysychania, które przebiega szybko, drewno topoli czarnej nie wykazuje skłonności do pęknięć desorpcyjnych i paczenia się. Cięcie i obróbka skrawaniem drewna topoli są stosunkowo łatwe, wymagają jednak nadzwyczaj ostrych narzędzi. Gładkich powierzchni nie udaje się uzyskać podczas obróbki przez struganie i frezowanie. Jedynie szlifowanie umożliwia otrzymanie najbardziej gładkiej powierzchni wyrobów z drewna topoli. Daje się łatwo kleić, barwić i nasycać, natomiast źle się poleruje i polituruje. W naszych warunkach wykazuje trwałość od 3 do 30 lat.
Drewno topolowe stanowi surowiec dla przemysłu celulozowo-papierniczego, sklejkowego, zapałczanego, jak i wyrobu mebli, rysownic, modeli odlewniczych, części instrumentów muzycznych oraz wykańczania wnętrz mieszkalnych i wagonów kolejowych. Z drewna topolowego wyrabiano skrzynki, beczki dla przemysłu spożywczego, łubianki oraz wełnę drzewną. Jako drewno rozpierzchłonaczyniowe, o jednolitej strukturze, znajduje ono zastosowanie do produkcji lignostonu, czyli litego drewna zagęszczonego. W tej postaci używane jest jako podkładki pod szyny kolejowe i klocki hamulcowe. Jest cenionym surowcem przy
Przekrój drewna topoli
J. Frankowski, Topola (akwarela)
Z topolą wiąże się wiele legend i opowiadań, zwłaszcza tych, które stawiają ją w niekorzystnym świetle. Bo to właśnie topola nie udzieliła schronienia Świętej Rodzinie w drodze do Egiptu. Ona dała drewno na krzyż Chrystusowy. I w końcu na niej powiesił się Judasz z Kariotu… Przez lata przypisywano jej tchórzliwość. Po dziś dzień mówi się, że jest płochliwa i nieśmiała. Opinię tę przypisuje się głównie osice. Zawdzięcza ona ją jednak nie legendom i podaniom, a własnej biologii. Drobne, prawie okrągłe liście, osadzone na długich ogonkach, prawie nieustannie dygoczą. Także stąd wywodzi się określenie „drżeć jak osika”. Zgodnie z ludowymi przesądami – osika trzęsie się wówczas, kiedy przesiaduje na niej diabeł. Topolę wielokrotnie wiązano też ze śmiercią. Wierzono, że gdy wichura wyrwie starą topolę – umrze starzec, a gdy młode drzewko – dziecko. Wartości odżywcze topoli docenione zostały w niektórych krajach Europy. Miazgę osiki zdzierano z drzew i spożywano na surowo, natomiast suszoną i zmieloną łączono z mąką. Młode liście wykorzystywano jako paszę dla zwierząt. Z drewna topoli wykonana była tarcza Ajaksa, bohatera spod Troi. Konsultacja naukowa: dr inż. Władysław Danielewicz
W. Czornobaj, Topola (olej)
wyrobie płyt pilśniowych i wiórowych oraz oklein. Okleiny z drewna topoli czarnej charakteryzują się pięknym, żywym rysunkiem, który pod względem różnorodności i bogactwa form przewyższa rysunek oklein orzechowych, a jakościowo nie ustępuje okleinie z brzozy karelskiej. Drewno osiki coraz częściej stosowane jest jako surowiec do produkcji węgla drzewnego oraz smoły osadowej. Wypalanie wyrobów glinianych przy pomocy węgla osikowego nadaje im znaczną trwałość, a ich polewy uzyskują błękitne zabarwienie. Węgiel drzewny z topoli używany jest do produkcji czarnego prochu strzelniczego. Ponadto drewno topoli znajduje zastosowanie w snycerstwie i rzeźbie artystycznej.
Według horoskopu celtyckiego urodzeni pod znakiem topoli (4-8 lutego i 5-13 sierpnia) są osobami o artystycznych duszach; cechuje ich intuicja i fantazja; bywają dobrymi organizatorami.
Literatura: 1. Białobok S., Topole, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa-Poznań 1973 2. Marszałek E., Ballady o drzewach, Wydawnictwo RS DRUK, Rzeszów 2004 3. Seneta W., Dolatowski J., Dendrologia, Wydawnictwo Naukowe PAN, Warszawa 2005 4. Tomanek J., Witkowska-Żuk L., Botanika leśna, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 2008 5. Ziółkowska M., Gawędy o drzewach, Arkona, Warszawa 1993