't Altenatuurtje 108

't ALTENATUURTJE Altenatuur Natuurbeschermingsvereniging

voor het Land van Heusden en Altena

108 mei

2018

’t ALTENATUURTJE 37e jaargang nr. 3, mei 2018.

Uitgave van natuurbeschermingsvereniging Altenatuur.

Opgericht 5-11-1980, ingeschreven 15-10-1981.

REDACTIE: W.J. (Wouter) van Rijsbergen, Merwededijk 31A 4285 WC Woudrichem tel: 0183-512165. Tevens redactieadres.

VORMGEVING: J.A.P. (Jan) van Haaften, Woudrichem. 06-49904862 OMSLAG: Foto van het oranjetipje; Jan van Haaften BESTUUR: voorzitter: secretaris: penningm.: leden:

J. (Jaap) van Diggelen, Almkerk. 0183-402034 J.H. (Johan) Koekkoek, Emmikhovenseweg 6a, 4286 LH Almkerk. 0183-402231 M. (Margo) van Beem, Babyloniënbroek. 0416-351772 L. (Len) Bruining, Dussen. 0416-392373 H. (Herman) van Krieken, Babyloniënbroek. 0416-355155 J. (Jeanette) Pollema, Dussen. 0416-391654 W.J. (Wouter) van Rijsbergen, Woudrichem. 0183-512165 G. (Goof) van Vliet, Woudrichem. 06-28703838

INTERNET:

www.altenatuur.nl Facebook: Facebook.com/altenatuur Twitter: @altenatuur

E-MAIL:

altenatuur@gmail.com altenatuurgastlessen@gmail.com

CONTACTADRESSEN:

Beheercommissie Natuurgebieden: J. (Jaap) van Diggelen, Sportlaan 24, 4286 ET Almkerk. 0183-402034 Plantenwerkgroep: E.A. (Ernst-Jan) van Haaften, Woudrichem. 06-52318842 Vogelwerkgroep: A. (Arie) van den Herik, Woudrichem. 0183-304193

LEDENADMINISTRATIE: Altenatuur, p/a Dr. van Vuurestraat 76, 4271 XH Dussen.

LIDMAATSCHAP:

gewoon lid €15,-- en gezinslidmaatschap €20,-- per jaar.

Rabobank Almkerk: NL67 RABO 0301 5243 19 t.n.v. penn. Altenatuur.

Aanmeldingen, adreswijzigingen en opzeggingen opsturen naar de ledenadministratie. Beëindiging van het lidmaatschap schriftelijk vóór 1 december van het lopende jaar.

Altenatuur heeft sinds 1-1-2011 de ANBI-status, het dossiernummer is: 77688 en het fiscaal nummer: 810362454.

o p

d e

v o o r k a n t

..... omdat ik niet om dit prachtige vlindertje heen kan.

Ieder voorjaar is het weer een genot om dit mooie vlindertje te zien.

Misschien is de aanwezigheid van het oranjetipje al over zijn hoogtepunt heen. Toch wil ik hem een keer in de schijnwerper zetten.

Om de vlinder te zien moet je extra goed opletten. Want als je oppervlakkig kijkt denk je waarschijnlijk een koolwitje te zien. Pas als je beter oplet zie je op afstand dat de kleur iets romiger is. De oranje vleugeltoppen gecombineerd met het wit geven, al vliegend, die kleur. En dat geldt dan voor het mannetje, zoals die op de voorkant van dit Altenatuurtje is te zien. Het vrouwtje, hieronder, heeft die oranje 'tippen' niet, dat lijkt net een klein koolwitje. Maar als goed kijkt zie je echter dat op de onderkant van de vleugels groene vlekken zijn getekend. In gesloten toestand heeft de vlinder zo een perfecte schutkleur!

In deze tijd van het jaar vliegen de vlinders vooral op pinksterbloemen, en look-zonder-look. Daarop worden ook de eitjes afgezet. De rupsen eten de bloemen en de zaden van de plant en verpoppen dan aan een stengel of een tak. Volgend voorjaar komt er dan weer een nieuwe generatie!

Jan van Haaften

1

REDACTIONEEL Wouter van Rijsbergen

Modder Alle kikkers zijn weer uit de modder tevoorschijn gekomen waarin ze overwinterd hebben. Huiszwaluwen gebruiken modder van klei voor het vervaardigen van hun nesten.

Metselbijen gebruiken leem om hun broedcellen te maken. Ook mensen gebruiken modder. Velen nemen af en toe een ontspannend modderbad in een wellness-resort. Daar hangt vaak een flink prijskaartje aan.

Altenatuurders weten wel beter: genieten van modder hoeft niet duur te zijn. Leden die meehelpen in de griend ervaren eenzelfde weldadig effect als zij tot ver boven hun enkels wegzakken in een modderbad, maar wel gratis en er is nog koffie ook!

Anderen zitten bij de vogelwerkgroep en gaan op excursie naar de Kwaaie Hoek. Wie dan zijn of haar laarzen vergeet mee te nemen, moet op blote voeten verderlopen door deze natte en modderige duinvallei: een heerlijke voetreflexmassage en wederom geheel gratis! Of ze doen mee met de weidevogelbescherming, twintig jaar geleden opgericht door Altenatuur en nog altijd goed voor modderplezier 2 2 op de akkers! Cursisten van de

vogelcursus of bezoekers van Altenatuur-lezingen werden lange tijd getrakteerd op een modderavontuur als zij Fort Giessen bezochten.

Overal modderpret dus. Maar je hoort binnen Altenatuur ook wel eens iemand mopperen over modder. Een zeer gewaardeerd lid van de vogelwerkgroep, specialiteit uilen, deed dit voorjaar mee met het tellen van patrijzen in de omgeving van Genderen. Dat dacht hij even snel per fiets te doen. Maar helaas: de polderwegen waren niet schoon en al snel zakte zijn fiets diep weg in de modder. Uren heeft hij thuis staan boenen om zijn fiets weer enigszins toonbaar te krijgen.

Het scheelde overigens niet veel of deze fiets was in beslag genomen en de persoon zelf (laten we hem Tinus noemen) in de boeien geslagen. Wat was het geval? Bij patrijzentellingen wordt gebruik gemaakt van afspeelapparatuur, een klein geluidsboxje dat luid het roepen van een patrijzenhaan laat horen.

Aanwezige patrijzenhanen roepen terug en worden geteld. De aan/ uitknop van dit apparaat werkt niet heel soepel, zeker niet met koude

vingers. ‘Tinus’ ondervond dit ook en toen het hem niet snel genoeg ging, dacht hij: ‘bekijk het maar, ik zet het boxje niet meer aan en uit, maar stop hem gewoon in mijn fietstas op weg naar het volgende telpunt’. Mogelijk hebben verschillende mensen in Genderen die ochtend een man met een roepende patrijzenhaan in zijn fietstas gezien en gehoord. Strafbaar volgens artikel 3.2 van de Wet natuurbescherming. Het vroege tijdstip zal hem hebben gered…

Tot zover dit relaas over wat je zoal bij Altenatuur kunt meemaken. Meer mooie waarnemingen, natuurinformatie en lezenswaardigs treft u aan in de rest van dit nummer. Veel leesplezier gewenst en wellicht tot ziens bij één van onze activiteiten!

Kopij voor nummer 109 ontvang ik graag uiterlijk 1 september.

Redactieadres: W.J. (Wouter) van Rijsbergen Merwededijk 31A 4285 WC Woudrichem 0183-512165

33

6

14

30

hang d

e flyer voor h et raam en kom ook op 16 juni !

4

in nummer

108 1.

2.

5.

6.

11.

12.

14.

18.

20.

22.

24.

27.

28.

30.

32.

36.

41.

47.

48.

50.

52.

55.

58.

Op de voorkant Redactioneel In nummer 108 Van het bestuur Zaterdag 16 juni: 'Weidevogelfestival ALTENA'

Pas op voor uilskuikens Bomen over bomen Circulair denken Steenuilen in onze tuin De Noordwaard Opening Fort Giessen Flora Wensvogel Muggen weg uit Sleeuwijk Natuurinclusieve landbouw Linda's jeugdrubriek Notulen ledenvergadering 20 februari 2018 Contributie 2018 IJsduiker op Afgedamde Maas Slechtvalken in draaiende hijskraan Waarnemingen van dec. '17 t/m mrt. '18 Kringloopcentrum Altena De activiteitenagenda 5

Van het bestuur Jaap van Diggelen

In deze rubriek schrijft een van de bestuursleden een stukje over wat hem of haar bezighoudt of motiveert.

6

Dag van het Landschap Voor misschien wel de vijfentwintigste keer was ik op tweede paasdag gids bij een rondleiding voor de Dag van het Landschap. Naar lange traditie (dertig jaar?) houdt Brabants Landschap op tweede paasdag rondleidingen door een groot aantal van haar mooie natuurgebieden verspreid over onze provincie. Vele malen wandelden we door het Pompveld, ook een aantal malen door de Groesplaat maar dit jaar werd voor het eerst gewandeld door De Struikwaard, de recent (1995) ingepolderde uiterwaard bij Giessen-Rijswijk. Pasen viel vroeg dit jaar en de natuur moest nog wakker worden. Speenkruid, hier en daar een pinksterbloem, kleine veldkers en vroegeling, dat waren de leuke voorjaarsbloeiers waar we bij stil stonden. Van de vogels was alleen de tjiftjaf al terug uit Afrika. Spectaculair waren de verse sporen van bevervraat, vooraan bij de robuuste zitbank aan de plas, vlak bij de Andelse Sluis. Het verhaal over de oeverzwaluwwand, de inpoldering, het opschuiven van de winterdijk, het beheer in kleine percelen waarop diverse graansoorten en luzerne worden geteeld, het kwam allemaal voorbij.

Brabants Landschap zet in op kleinschalige biologische akkerbouw op haar percelen, ten gunste van de patrijs. Ik kreeg van de ‘boswachter’ een apparaatje mee om de krassende roep van de patrijs te laten horen. Bij inventarisaties in ochtendof avondschemering wordt dit gebruikt. Mannetjes,

echte patrijsmannen dus, die terugroepen op deze inblikte roep kun je hiermee in kaart brengen. Mijn wandeling was om 15.00 en na het laten horen van de roep uit het kastje bleef het oorverdovend stil. Bij de opening van het Fort sprak ik iemand die om 12.00 uur met Johan Koekkoek de rondwandeling had gemaakt en zij hadden 4 patrijzen gespot. Schitterend natuurlijk als je het beest waar je op mikt, letterlijk de ‘doelsoort’ in het jargon van de huidige natuurbescherming, ook echt aantreft. Behalve voor de patrijs is de extensieve vorm van landbouw met heggen, akkerranden, veel afwisseling van kruidenrijke percelen met graanakkers, ook bedoeld voor andere soorten. De roodborsttapuit, die we tijdens de voorwandeling zagen, de gele kwikstaart, de graspieper, veldleeuwerik en misschien zelfs de geelgors. Vorig najaar werd er één gezien hier. Als de omstandigheden geschikt zijn, zou er ooit een paartje geelgorzen zich kunnen vestigen.

Een Dag van het Landschap, sinds wanneer is dat nodig zult u denken. Volgens overlevering beschreef de Italiaanse dichter Petrarca als eerste de schoonheid van het landschap, het vergezicht dat hij zag vanaf de Mont Ventoux in ZuidFrankrijk. Dat was op 26 april 1336. In de eeuwen daarna volgden talloze beschrijvingen en ook schilderijen van hoe mooi een landschap kan zijn. Vaak sterk geromantiseerd waardoor de afbeeldingen een lieflijke, paradijselijke sfeer oproepen. Lijnrecht daartegenover staat de door de nog levende dichter Armando gemunte term ‘schuldig landschap’: een omgeving waar zich gruwelijkheden hebben afgespeeld, meestal zonder een spoor na te laten.

Zoals de velden van Vlaanderen rond Ieper, of de heide bij Hooghalen, Westerbork.

Vanuit het oogpunt van natuurbescherming absoluut geen overbodige luxe, de Dag van het Landschap. Het landschap en het gebruik dat de mens ervan maakt, bepaalt het voorkomen van flora en fauna. Zonder landschapsdiversiteit geen biodiversiteit.

7

Landschap van soorten In zekere zin is dat precies biodiversiteit: een landschap van soorten dat zich heeft gevormd in eeuwen - in evolutionair perspectief zelfs miljoenen jaren samenspel tussen organismen en hun omgeving. De mate waarin de mens de natuurlijkheid van de landschappen der aarde inperkt, bepaalt tegelijk de mate waarin het ‘landschap van soorten’ afkalft. Wereldwijd duwen we letterlijk soorten van de aarde af. Er lijkt op termijn geen plaats te zijn voor mensapen, tijgers, neushoorns en jachtluipaarden. In ons kleine landje zal dat zo’n vaart niet lopen zult u zeggen. Inderdaad: in Nederland zijn maar weinig soorten die, als ze hier verdwijnen, daarmee gelijk ook zijn uitgestorven. Toch is ‘verdwijnen uit ons land’ wel een signaal. Wat is er misgegaan als we de ortolaan, de goudplevier, de griel en de duinpieper in de afgelopen halve eeuw als broedvogel in Nederland zijn kwijtgeraakt?

Rode lijsten Om het verdwijnen van soorten uit Nederland voor te zijn door tijdig maatregelen te treffen worden van soortgroepen Rode Lijsten uitgebracht.

Eind 2017 bracht SOVON voor de vierde maal sinds 1980 de Rode lijst van Nederlandse broedvogels uit. Het is een combinatie van goed en slecht nieuws, waarbij er gelukkig iets meer soorten in de lift zitten dan dat er soorten zijn die afnemen in aantallen. Het gaat goed met de bosvogels, maar de vogels van open natuur (duin en heide) en het agrarisch gebied nemen nog steeds af.

Soorten die het goed doen zijn Cetti’s zanger, middelste bonte specht en grauwe klauwier. Voorbeelden van soorten die uit ons land dreigen te verdwijnen zijn de grauwe gors, kemphaan, woudaap en kuifleeuwerik.

Nieuw op de Rode lijst omdat ze zich officieel ‘gevestigd’ hebben (langer dan tien jaar broedend in ons land) zijn zeearend, oehoe, wilde zwaan en kraanvogel. Het gaat hier goed mee, want ze zijn terug, maar hun kleine aantallen maken dat ze toch op de Rode lijst staan. Ook zijn er soorten die zijn afgevoerd van de lijst omdat het (weer) goed met ze gaat: kerkuil, purperreiger en grote zilverreiger.

Wat zorgen baart zijn de soorten die er op staan omdat ze vroeger algemeen waren en nu aanzienlijk zijn afgenomen: grote karekiet, grutto, veldleeuwerik en patrijs.

8

Inzet Altenatuur Het zijn met name de drie laatstgenoemde soorten waar de weidevogelvrijwilligers van Altenatuur zich al jaren voor inzetten. En met succes. In ons gebied handhaaft de Patrijs zich (en breidt zich uit dankzij het PARTRIDGE project) en broeden nog grutto’s. Hier en daar hoor je nog de veldleeuwerik. In juni vieren we dat de weidevogelbescherming bij Altenatuur 20 jaar bestaat. Nog steeds is er een jaarlijkse groei van het aantal vrijwilligers, het aantal deelnemende boeren en ook het aantal beschermde nesten. De samenwerking met de ANV en het Brabants Landschap verloopt uitstekend en dit alles komt de boerenlandvogels (akker- en weidevogels) ten goede. Op donderdag 14 juni is er ’s avonds een minisymposium om dit te vieren en de zaterdag erna (16 juni) is er een Weidevogelfestival op Fort Giessen met allerlei informatie-stands, demonstraties en voorlichtingsactiviteiten.

Len Bruining en een grote groep vrijwilligers zijn druk bezig met de voorbereidingen. Het belooft een geweldig spektakel te worden.

Daarnaast zetten leden van onder meer de vogelwerkgroep zich in voor andere (Rode lijst) soorten: steenuil, zwarte stern, kerkuil, gierzwaluw en huiszwaluw.

Het bestuur kijkt terug op een fantastische openingsdag van het gerestaureerde Fort Giessen, 14 april jl. Jan Baan, directeur van Brabants Landschap, sprak in zijn openingswoord van ‘doorgeven van Erfgoed’ en haalde aan dat de afgelopen ruim honderd jaren niets structureels aan het Fort was gedaan, en dat met deze grondige restauratie het Fort weer honderd jaar vooruit kan. (zie ook verslag op blz. 22, red.)

9

Verder is nog te melden dat de Beheercommissie Natuurgebieden al haar terreintjes heeft ondergebracht bij Natuurcollectief Brabant, waardoor de beheersubsidies kunnen worden gecontinueerd. Dankzij de inzet van Rob Mulder konden de ingediende werk- en beheerplannen worden gecertificeerd.

Momenteel loopt een aanvraag voor het beheer van EVZ Den Duyl bij de Gemeente Woudrichem (Altena).

Op 15 maart was er op het fort een geslaagde discussie/brainstormavond over Natuurinclusieve landbouw, pixelfarming en andere nieuwe visies op voedselproductie en omgaan met het landschap.

De plantenwerkgroep tenslotte, begon het jaar vroeg op 24 maart met een leuke mossen- en korstmossenexcursie in de Zevenbansche Boezem. Meerdere plantenwandelingen in werkgroepverband worden nog ingepland.

Tot zover dit beeld van de vele activiteiten die in onze vereniging plaatsvinden. Altenatuur leeft en bruist! Het verenigingswerk vertoont een toename van diversiteit en specialismen, de tijd dat alles over enkele bestuursleden liep, ligt achter ons. De groeiende hoeveelheid activiteiten trekt ook meer mensen aan: op de ledenvergadering (februari jl.) kon met trots worden gemeld dat het ledenaantal eindelijk de 400 was gepasseerd.

Streven voor het nieuwe Altena moet natuurlijk worden dat 1% van alle inwoners lid is: op naar de 500 leden dus!

Hartelijke groet, Jaap van Diggelen, voorzitter. â?€ 10

W

E

Zaterdag 16 juni: I

D

E

V O

G

E

L

F

E

S

T

I

V

A L

ALTENA

Dit jaar bestaat onze Weidevogelgroep Altena twintig jaar.

We zijn trots op de resultaten die ieder jaar worden behaald, want in tegenstelling tot in andere regio’s in Nederland, gaat het met de weidevogels bij ons in het Land van Heusden en Altena juist erg goed!

Onder de titel ‘Weidevogelfestival Altena’ willen we het twintigjarig jubileum op feestelijke wijze vieren met betrokkenen en andere belangstellenden.

Verspreid over het terrein van thuisbasis Fort Giessen wordt op zaterdag 16 juni een gezellige, informatieve en inspirerende dag georganiseerd die helemaal in het teken zal staan van de weidevogels.

Tijdens deze dag kunnen streekbewoners, vrijwilligers, agrariërs en deelnemende organisaties elkaar ontmoeten. Een voorbereidingsgroep is al geruime tijd bezig met de voorbereidingen. Brabants Landschap, Waterschap Rivierenland, de ZLTO, Grip op Water, de VMB en het partridgeproject zullen vertegenwoordigd zijn met kraampjes. ’s Ochtends is er voor vroege vogels een vogelexcursie met leden van de vogelwerkgroep. Later op de dag wordt de drone gedemonstreerd die wordt ingezet bij de bescherming van weidevogels.

Verder verzorgt muziek- en theatergroep Generaal Pardon! improvisatietoneel voor kinderen. Het belooft al met al een geweldig festival te worden voor jong en oud. Nieuwsgierig geworden?

Noteer deze datum dan nu alvast in uw agenda en houd berichten in de media goed in de gaten. ❀ Namens de werkgroep Len Bruining, Coördinator weidevogelbescherming Land van Heusden en Altena.

jaar

11 11

Pas op voor uilskuikens Linda van Zwet

Ransuilen brengen de winter vaak door op zogenaamde roestplaatsen: groepen ransuilen verblijven gezamenlijk op een geschikte rustplek ergens in een boom. ‘s Avonds zie je daar de ene na de andere uil zijn tak verlaten om in de omtrek op jacht te gaan. In tegenstelling tot deze gewoonte blijft een ransuilenechtpaar bij ons op het erf samen de hele winter rondhangen. Ze verschuilen zich in de vele bomen, het liefst in dichte coniferen. Wanneer het begint te schemeren laten ook zij zich zien en gaan ze op jacht. Al heel vroeg in het voorjaar beginnen onze twee ransuilen druk te babbelen met elkaar. Zij laat een nasaal en hees ‘Huuu’ horen en hij beantwoordt dan met een stoer en mannelijk ’Hooee’. Wat zich na deze romance verder afspeelt heb ik uit de boekjes, maar ze schijnen zich terug te trekken in een oud kraaiennest en dan zijn er na verloop van tijd ineens jonge ransuilen. Die jongen hoor je 's avonds en ’s nachts extra goed, er wordt door hen de gehele nacht met een schelle piep gebedeld om voedsel.

Op een dag eind mei, een paar jaar geleden overkwam mij het volgende…

12

Vanmiddag was het piepen van de jonge ransuilen nogal luid. Behalve het piepen hoorde ik ook een oudervogel een soort kwakend alarmgeluid maken. Nieuwsgierig en met fototoestel gewapend ben ik op onderzoek uitgegaan. Het gepiep van één van de uilskuikens bleek niet uit de boom te komen, maar vanuit de met riet begroeide ondiepe sloot! En daar zat het jong met zijn donzen pak. Mijn mensenlogica vond de sloot geen geschikte plek voor het jong dat immers nog niet kan vliegen. Ik heb het uilskuiken daarom uit de sloot gevist en met

de ladder weer in de boom gezet, het jong onderwijl uitleggend dat hij een takkeling is en dus in de boom hoort. In eerste instantie leek het beest het hogerop te zoeken in de boom, maar na een tijdje zag ik hem weer beneden zitten, ditmaal in een struikje.

Wat te doen? Ik had maar één keus. Onze uilenexpert Rinus Punt bellen! Van Rinus leerde ik dat de uilskuikens het begrip “takkeling” niet zo letterlijk nemen en soms vrolijk de ene boom uit- en de volgende boom inwandelen, maar dus ook op de grond verblijven. Verder bespraken we dat het nu even verstandiger was om de kat binnen te houden en dat ik een laatste poging zou wagen om de uil terug in de boom te zetten voor zijn veiligheid. De situatie nog eens bekijkend, zag het uilskuiken er nu redelijk tevreden uit. Hij zat in een struikje, dus iets van de grond af en leek van het uitzicht over de wei te genieten. Het kuiken piepte niet meer en de kat was binnen, overige gevaren vanaf de grond zag ik zo snel niet. Ik heb het beest daarom maar laten zitten.

Het gedrag van dit uilskuiken geldt niet alleen voor ransuilen. Ook andere jonge uilen wagen zich in hun jonge dagen op de grond, aldus Rinus. Zeker de steenuiltjes, die juist graag op de erven van mensen wonen, worden vaak op dit gedrag betrapt. Het grootste gevaar voor de wandelende uiltjes zijn overigens diepe bakken of emmers vol water. Als ze daar in vallen, komen de uilskuikens er niet meer uit waardoor ze verdrinken. Emmers en bakken leeggooien of zorgen voor een rekje of hekje in of over de bak helpt dan prima, zo kunnen de uiltjes niet in de bak vallen of er gemakkelijk weer uitklimmen.

Dus mocht u binnenkort ook eens een uilskuiken bij of naast de kast of boom aantreffen, ga dan na of er direct gevaar voor het dier is. Zo niet? Dan lekker laten zitten. De kuikens wandelen wel weer verder en de ouders weten de piepende jongen prima te vinden. ❀

13 13

Bomen over bomen Goof van Vliet

In Altenatuurtje 106 ging het over de essensterfte waardoor ons landschap op het eiland Altena zal veranderen. Toen schreven wij ook al over nieuwe aanplant. Deze keer gaat het over bijzondere bomen die onlangs geplant zijn om de bomenrijkdom te vergroten. Dat kan in het landschap maar ook in particuliere tuinen van bewoners, bedrijven en instellingen. Dit verhaal gaat vooral over Woudrichem. Het zou leuk zijn als een volgend Altenatuurtje over een andere kern gaat waar kortgeleden nieuwe bomen zijn geplant en waar bijzondere bomen of bosjes te vinden zijn. Voel je uitgedaagd!

... nooit meer honger ...

14

Het groene maatpak Tijdens het voorbereiden van een bijeenkomst over ons landschap kwam ik een bijzonder filmpje tegen over de enorme verandering van het landschap van Nederland door de ruilverkavelingen die overal plaats hebben gevonden. We weten dat de diversiteit en de massa natuur daardoor een forse klap heeft gekregen. Het doel was niet om nieuwe natuur te maken maar het boeren op een efficiënter peil te brengen. Er mocht nooit meer honger zijn in Nederland. Drie mannen van Staatsbosbeheer hebben toen eigenlijk ons landschap gemaakt.

Voor honderden ruimtelijke plannen en ruilverkavelingen hebben zij gekozen welke beplanting er waar zou komen. Zo is dat ook in ons gebied gegaan. In de zestiger jaren van de vorige eeuw zijn alle nieuwe bomen geplant in ons landschap. Zie de documentaire ‘Het groene Maatpak’1) waarin Henk van

Blerck 2) de kwaliteiten noemt. Zeer boeiend en voor mij onbekend. ‘Onze’ bomen in het landschap, bij boerderijen en langs wegen, zijn dus allemaal zo’n 60 à 70 jaar oud.

Nieuwe aanplant op het eiland Altena; Woudrichem Gelukkig planten onze gemeenten snel nieuwe bomen aan die de gaten vullen van de gekapte essen. De gemeente Woudrichem plant niet één maar meerdere soorten terug.

De Almkerkse weg en de Veldweg zijn mooie voorbeelden. Het beeld zal veel gevarieerder worden dan het was. Van ambtenaar Henk van der Laan kreeg ik het volgende overzicht: aan de Almkerkse weg zijn 7 soorten geplant.

Iep (Ulmus dodoens'), Canadese populier (Populus canadensis 'Koster'), zomerlinde (Tilia platyphyllos 'Naarden'), zwarte els (Alnus glutinosa), wintereik (Quercus petraea), gewone wilg (Salix alba 'Belders') en Noorse esdoorn (Acer platanoides). Aan de Veldweg binnen de bebouwde kom staan: gewone plataan (Platanus hispanica) en zilverlinde (Tilia tomentosa). Buiten de bebouwde kom winterlinde (Tilia cordata) en Amerikaanse eik (Quercus rubra).

Zeldzame Knot-elzensingel in Uppel In het landschap waren er vroeger veel knotelzensingels te vinden. Het hout gaf in korte tijd een heet vuur voor de ovens van de bakkers. Ze noemden het takkenbossen of mutsaards. Eén van de weinige overgebleven Knot-elzensingels op ons eiland Altena wordt gekoesterd door een boer uit Uppel. Hij kon hem echter niet meer goed bijhouden. Daarom is met het Brabants Landschap een regeling getroffen om de bomen te laten knotten door

Almkerkseweg Woudrichem, met essen op hun einde

aanplant elzen

15

de Brabantse Waterliniewerkers en een aantal elzen bij te planten om zo een nog fraaiere singel te krijgen. Op de oude foto uit het boekje ‘Oude ansichten Andel, Giessen en Rijswijk’ is bakkerij Schouten aan de Burgstraat in Giessen te zien. Op de achtergrond ligt een grote stapel takkenbossen voor het stoken van de ovens.

bakkerij Schouten

Planten van een notenboom op de wal. Op de achtergrond de net geplante knotlindes

16

Jonge aanplant vesting Woudrichem In de vesting Woudrichem is het gelukt om op twee ravelijnen fruitbomen te planten. Bewoners hebben geld bij elkaar gelegd om bomen te kopen en met velen van de schenkers zijn de bomen op 3 februari geplant. Een perenlaantje bij de Schapendam, appels bij het Koepoortravelijn en een aantal walnotenbomen evenals een Kroosjesboom. De gemeente had gelukkig van tevoren de boomgaten gegraven. Het was anders heel zwaar werk geweest in de natte klei.

Om molen Nooitgedagt weer goed te kunnen laten malen zijn de essen eromheen gekapt. De gemeente heeft gelukkig op aanraden van Woerkumer Weelde knotlindes teruggeplant. Deze stonden er ook voordat de molen op het einde van de Tweede Wereldoorlog werd opgeblazen.

Karakteristieke bomen in Woudrichem Er staat een aantal pareltjes in en om de vesting. Sommige zijn door de gemeente geplant, andere door particuliere bewoners. Het zijn nu allemaal grote bomen. Het heeft tientallen jaren geduurd voordat ze zo groot en monumentaal zijn geworden. Daar ligt het belang van voortdurend bomen bijplanten en goed onderhouden. Ze zijn van groot belang als zuurstofleveranciers, vangers van CO2 en fijnstof en op velerlei manieren voor vogels.

In een zijstraatje van de Koepoortstraat staan 3 grote Acacia’s. Bij de Martinuskerk zijn leilindes geplaatst. Op de noordwestwal staat een aantal grote platanen. In een tuin aan de Kerkstraat staat een prachtige kastanje. ❀

acacia's

platanen ) Zie youtube: ‘Het groene maatpak” door Marjolein Hillege 20-06-2017.

1

) Henk van Blerck is landschapsarchitect en onderzoekt bij de universiteit Groningen op welke wijze miljoenen bomen, struiken en houtwallen, aangeplant ten tijde van de ruilverkaveling, het landschapsbeeld bepalen.

2

kastanje

17

poep ---- worm ---- appelboom ---- appel

Circulair denken

poep ---- worm ---- appelboom ---- appel

Johan Koekkoek

Begin maart was er bij het kringloopcentrum een vraag binnengekomen om een rondleiding te geven aan een vijftal groepen van twee christelijke scholen. Elke groep ontving ik in de fauteuils van de winkel.

Na mijn kennismakingspraatje vroeg ik hen of zij thuis goed gegeten hadden. Het antwoord kwam met meer of minder schroom naar buiten. De gezichtjes spraken boekdelen: wat heeft dat nu te maken met kringloop? Ik ging door: “Hebben jullie de boterham of de muesli zo maar naar binnen geschrokt vanmorgen?” “Nee, nee”….. “Nou, wat dan?” “Nou,” zei een spontaan manneke: “We hebben gebeden.”

Ik zei: “Here zegen deze spijze, amen?” Bijval van veel jongeren. “Wat betekent dat eigenlijk: zegen deze spijze?” Bij de meeste groepen geen antwoord.

Toen vertelde ik het volgende verhaal: toen ik 14 jaar oud was, werkte ik bij mijn oom op de boerderij.

En in het voorjaar moest ik snoeihout in de boomgaard opruimen. Nadat ik een kwartiertje gewerkt had, moest ik hoognodig poepen. Ik zocht een dikke appelboom, en legde een dikke drol bij de stam van de boom. Ik plukte wat gras, zonder brandnetels, en schoonde mijn billen, zo goed mogelijk. Met het gras dekte ik mijn poep mooi af.

In het najaar bij de oogst van de appels zocht ik de appelboom weer op. Ik keek naar de mooie appels, maar ik zocht ook… naar mijn drol. En… niets van te vinden. Helemaal niets!

Inmiddels ben ik heel lang naar school geweest en nu weet ik dat de wormen mijn drol onder de grond getrokken hebben. Zij hebben hem geschikt gemaakt voor de wortels van de appelboom. De appelboom Waar is mijn poep heeft dus in de zomer van 1954 met mijn voedingsgebleven? stoffen een nieuwe appel gemaakt.

poep ---- worm ---- appelboom ---- appel

18

poep ---- worm ---- appelboom ---- appel

Cirkelgang van de Schepping Tijdens de rondwandeling door het kringloopcentrum hebben we de kringloop van verschillende voorwerpen bekeken. Denk maar aan papier, maar ook aan een leunstoel die als hij geen gebruiker vindt, helemaal uit elkaar gehaald wordt. En wat te denken van de computer die na het afdanken in motortjes, gespikkelde geheugenkaarten en sensoren uiteenvalt. Uitvoerig zijn de problemen rond plastic besproken. Met alle groepen hebben we ook puzzels bekeken of ze nog winkelwaardig waren. In één groep lukte het fantastisch om de stap naar het klimaat te maken. Plat op de grond gezeten, op de bovenverdieping tussen de kledingrekken, hebben we met elkaar de opwarming van de aarde besproken. Leuk is het te ervaren dat enkele leerlingen op CO2 komen.

poep ---- worm ---- appelboom ---- appel

Voordat ik de boomgaard verliet met een kistje appels, heb ik er één opgegeten. De kringloop is rond. Als ik voortaan, na het eten van een appel, naar de boom ga en daar mijn voedingsstoffen neerleg, kan er weer een appel uit groeien. De stoffen maken een kringloop: poep, worm, appel-boom, appel, poep, worm, appelboom, appel. Deze cirkel zit in de schepping opgesloten. Als we zeggen: “zegen deze spijze”, bedoelen we dan alleen van mond tot poeperd? Of bedoelen we: zegen de hele kringloop van poep via de appel weer naar poep? Met name de groepen van de bovenbouw konden heel goed mee in de cirkelgang van de Schepping.

Toen ik een week later de school bezocht, die een ouderavond rond het thema kringloop georganiseerd had, zag ik de resultaten van mijn verhaal terug. Een prachtige ervaring. ❀

19

poep ---- worm ---- appelboom ---- appel

Steenuilen in onze tuin Herman van Krieken

In 2003 hebben Rinus Punt en ik een ‘Thoonen’ steenuilenkast opgehangen in onze tuin. De eerste twee jaar hebben er spreeuwen in gebroed. In 2005 zag ik steenuilen in onze boomgaard, vele avonden. Elke avond een vast ritueel: net na zonsondergang ging ik achter de es aan de Hillsestraat staan met mijn verrekijker en wachtte geduldig af. Regelmatig zag ik een steenuil zijn kop uit de kast steken, waarschijnlijk het vrouwtje. Vreemd genoeg kwam zij er niet uit. Vaak hoorde ik een roep van het mannetje alvorens hij op de tak voor de kast ging zitten. Ik kon hem minutenlang bekijken, na enige tijd vloog hij dan weer weg. Nooit had hij een prooi bij zich, hij zou het vrouwtje toch prooi moeten brengen als zij ging of zat te broeden? Begin mei zag ik de uilen wat minder, was het broeden nu echt gestart? Ik maakte me zorgen, begreep het gedrag van de uilen niet. Op 7 juni heb ik samen met Rinus Punt in de kast gekeken. Het vrouwtje zat achter in de kast, geen eieren te zien. Voor in het hok lag een kikker. Onze veronderstelling was dat het ging om jonge steenuilen die nog niet aan broeden toe waren.

Waarschijnlijk jonge steenuilen die voor het eerste jaar een eigen territorium hadden. Steenuilen jagen hun jongen na ongeveer 3 maanden uit hun territorium. De jonge steenuilen zoeken in de omgeving een eigen stek. Eind augustus hoorden we de steenuilen ‘s nachts verschrikkelijk te keer gaan, waarschijnlijk een indringer die een eigen territorium zocht. In oktober heb ik de kast schoongemaakt en de bodem bedekt met houtsnippers. Vele jaren achtereen waren het vooral spreeuwen die de kast gebruikten om in te broeden.

20

We zijn nu 13 jaar later en eindelijk is het voor elkaar! Rinus en ik hebben enige jaren geleden een tweede steenuilenkast, van het Brabants Landschap, opgehangen in onze tuin. Langs de sloot in een els, vanaf de bank kan ik de kast goed zien met het blote oog. Begin maart zag ik voor het eerst een steenuil in de opening van de kast zitten. Daarna was het elke avond na zonsondergang raak. In de

ochtend- en avondschemering kan ik de uilen bewonderen. In januari en februari hadden we de uiltjes vaak hard horen roepen, regelmatig werd ik er wakker van.

Ineens was het stil, de paarvorming, december-februari, was blijkbaar achter de rug. In maart is het de bruidstijd: het paar slaapt vaak bij elkaar en laat ons meestal weer rustig doorslapen.

Veel broedende paren bestaan uit een meerjarig wijfje en een jonger of eerstejaars mannetje. De eileg start meestal in april.

Het broeden duurt 3 tot 4 weken omdat er soms korte tijd of langere tijd niet wordt gebroed in de eerste week. Het broedende wijfje wordt door het mannetje voorzien van voedsel. Tegen de tijd dat de kuikens uitkomen, eet het wijfje nauwelijks meer.

Op 1 april heb ik ‘s morgens één uiltje wel twee uur buiten de kast gezien. Het andere uiltje is niet te zien, is het vrouwtje begonnen met de eileg? Het ophangen van een tweede kast hebben Rinus en ik ook bij de buren van zorgboerderij De Hill toegepast, op ruim 100 meter van ons huis richting Almkerk aan de andere kant van de Hillsestraat te Babyloniënbroek. In de eerste kast werd gebroed door spreeuwen en koolmezen, steenuilen wilden er blijkbaar niet in. De biotoop is perfect voor steenuilen, dus Rinus en ik lieten ons niet kisten door een stelletje eigenwijze uilen die hun huis afkeurden. In een andere boom, wat hoger en verder van de boerderij hebben we toen een tweede kast opgehangen. Het eerste jaar ging het helaas mis met broeden, maar het tweede jaar werd er met succes gebroed door een paartje steenuilen. Dit succes houdt nu al enige jaren aan.

We kunnen trots zijn dat deze icoon van natuurbescherming op het platteland zo goed is vertegenwoordigd in het Land van Heusden en Altena. Onze Vogelwerkgroep heeft ruim 130 steenuilenkasten opgehangen in onze regio, waarvan bijna de helft wordt gebruikt om in te broeden. Eindelijk na ruim 15 jaar hebben Leida en ik ook ons eigen broedpaar met dank aan uilenman Rinus.

We worden hopelijk weer opa en oma, in het volgende Altenatuurtje zal ik u daarover berichten. ❀ Gebruikte informatiebron: ‘Steenuilen’ van Vogelbescherming, ISBN 978-8740003-3

21

De Noordwaard Kees Schuitmaker

In januari 1995 steeg het rivierwater van de Maas en de Rijn verontrustend snel door overvloedige regenval in Frankrijk, België en Duitsland. Wij, de inwoners van de Lage Landen, hielden de peilschalen nauwkeurig in de gaten, maar de voorspellingen wezen op een kritische situatie.

Uit voorzorg verlieten zo’n 250.000 mensen hun huizen en vertrokken naar hogere oorden. Het water steeg hier en daar tot aan de kruin van de dijk en met wat zandzakken hier en daar hielden we het net droog. Oei…!

22

Oude plannen kwamen direct uit de kast en met dijkophoging werd onmiddellijk een begin gemaakt. Een ander reeds bestaande oplossing was ‘Ruimte voor de rivier’. Daarbij werden polders vrij gemaakt van bewoning om vervolgens te dienen als overloopgebied voor overvloedig rivierwater. Zo ontstond ook de Noordwaard, een voormalige polder tussen Werkendam en de Biesbosch.

Het is een kunststukje geworden. Toen de boeren en de oorspronkelijke bewoners een andere woonplek hadden gekregen, werden de oorspronkelijke geulen weer in ere hersteld en tenslotte werd de dijk tussen de Beneden Merwede en de Noordwaard verwijderd.

Klaar?

Nee… een nieuw begin! Als je niets doet, groeit de polder in een mum van tijd weer dicht, met eerst gras en riet en later bomen en bos. En dat is nou nét niet de bedoeling. Waterbuffels en Koningspaarden zijn uitgezet en houden het gras kort. Dat kan het hele jaar, totdat de polder onderloopt.

Begin 2018 trad alles in werking. Het waterpeil van de rivier zakte met 50 cm en dat was voor ons ruim voldoende om droge voeten te houden.

Als je van buiten zijn houdt, kun je dwars door deze polder fietsen of wandelen. En wat je dan ziet… moet je zelf maar ontdekken. Vanaf maart verschijnen (hopelijk) de visarenden weer om hier te broeden. Vis genoeg om jongen groot te brengen. Het nest is te zien vanaf de weg, maar daar de volgende keer meer over.

Wil je meer weten en lezen? Kijk dan eens op: https://www.ruimtevoorderivier.nl/project/ontpoldering-noordwaard/ ❀

23

Opening Fort Giessen Rob Mulder

Op 14 april werd Fort Giessen feestelijk heropend.

De restauratie van het fort, gebouw A en B, de artillerieloods, een nieuw toegangshek en herstel van gebouw C waren afgerond.

Na een welkomstwoord door Jan Baan, directeur van Brabants Landschap, een zeer fraaie film over de restauratie en een toelichting op de flora en fauna van het fort, gingen de genodigden naar buiten. Wessel Zonneveld, bouwcoรถrdinator van Brabants Landschap, gaf een toelichting op deze restauratie. De bouwkundige werkzaamheden waren gericht op de buitenkant van verschillende gebouwen van het fort, zoals het metselwerk, het voorkomen van indringen van water. John Kollen en aannemersbedrijf Oome werden in het zonnetje gezet vanwege hun inzet.

24

Het gezelschap werd door Bart Pörtzgen, beheerder van Brabants Landschap, meegenomen over het fortterrein naar gebouw B om te horen hoe deze remise helemaal is ingericht voor de 30-40 stuks vleermuizen die hier jaarlijks overwinteren. Aansluitend naar gebouw C, ook een remise, die zeer recent is gerestaureerd.

De openingshandeling was het openschuiven van de deuren van remise C. Henri Swinkels, gedeputeerde Leefbaarheid en Cultuur van de Provincie NoordBrabant en Joseph Vos, voorzitter Brabants Landschap, schoven samen de deuren

open. Als klap op de vuurpijl van de opening werd een kanon naar buiten gereden. Een kanon 15 cm K, officieel: een kanon 15 cm Kort op een hoge affuit.

Dit is het type geschut dat op de forten sinds 1880 voor de verdediging aanwezig was. De affuit (onderstel) uit de 19e eeuw van dit kanon is origineel.

Het kanon is een zogenaamde achterlader en heeft een dracht van ongeveer 5.800 meter. De granaten voor dit kanon hadden een gewicht van tussen de 33 en 39 kg afhankelijk van het type granaat. Een kanon met oorlogsschade, maar die is niet ontstaan tijdens gevechtshandelingen waarbij met het kanon werd geschoten. Ruim vóór de Tweede Wereldoorlog zijn de kanonnen van de forten weggehaald en de kanonlopen verwijderd. Dit kanon (de affuit) is in eigendom gekomen van het Nationaal Militair Museum en was opgeslagen in het depot van het museum. In de periode 1928 – 1944 was het museum in Kasteel Doorwerth gevestigd. Bij de slag bij Arnhem in 1944 had kasteel Doorwerth het zwaar.

Door beschietingen en bombardementen ontstond grote schade aan gebouwen maar ook aan onderdelen van de museumcollectie. De affuit van het kanon was door de gevechtshandelingen beschadigd. Deze schade is nog steeds zichtbaar.

Door de contacten van John Kollen en Kees van Maastrigt (Archeo-Altena en

25

Erfgoed-Altena) met de heer Arco Seton, collectiebeheerder van het Nationaal Militair Museum, ontstond het plan om een kanon op Fort Giessen te plaatsen.

Herstel van de affuit was noodzakelijk, eveneens diende een nieuwe loop te worden vervaardigd. Martin IJdo van Historic Engineering zorgde voor de reconstructiewerkzaamheden. Het kanon is beschermd met een speciale coating, zowel de metalen als de houten onderdelen. In remise C waar het kanon opgeslagen staat kan het relatief vochtig zijn, alle reden voor deze speciale coating.

Dit kanon, dat in bruikleen is gegeven, is een grote bijzonderheid in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Nergens in Nederland staat een dergelijk uniek authentiek en gerestaureerd kanon.

Voor de verdediging van Fort Everdingen, Fort de Bilt en de vesting Gorinchem van de Nieuwe Hollandse Waterlinie is dit type kanon destijds gebruikt, dat blijkt uit de zogenaamde ‘armeeringsstaten’.

Het kanon staat vlak bij het nieuwe trekpontje over de fortgracht dat leidt naar het Wereldoorlog I educatiepark. Loopgraven, een luisterpost en twee originele betonnen groepsschuilplaatsen uit Wereldoorlog I zijn daar te bekijken. Alle reden om dit unieke ensemble van gerestaureerde gebouwen, een uniek kanon, een permanente expositie en het educatiepark van Wereldoorlog I op Fort Giessen op een open dag te bezoeken. ❀ 26

F L O R A

In april en mei kun je hem zien. Haast je want het is dus maar even! Net als de vlinder op het voorblad. Ze hebben wat met elkaar. Dit is namelijk de waardplant. Fier rechtop.

Soms wel meer dan een halve meter hoog! Met gekartelde bladeren aan een steeltje. De bloemen zijn wit. Eerst in een tros later wat langer en uit elkaar. Kelk- en kroonbladeren zijn er 4, meeldraden zelfs 6. Je vindt de plant langs wegbermen en heggen. Als je hem raakt of kneust ruik je de knoflook (Allium). Vandaar de naam Alliaria petiolata. Zeg maar gewoon: look-zonder-look. â?€ Jan van Haaften

27

Wensvogel Arie van den Herik

Je kent het misschien wel. Al jaren op zoek naar die ultieme waarneming. Als je al jaren vogelt, wordt dat wensenlijstje steeds kleiner. Zo heb ik al de kleine vliegenvanger, de scharrelaar en de bijeneter gezien. Ik moest daar wel voor naar het buitenland, maar dat maakt voor de beleving niets uit.

De kleine vliegenvanger zag ik op een excursie in Polen op een natte zandweg in een bos met oude bomen; de scharrelaar tijdens het fietsen op de racefiets, maar dat hoogtepunt kon ik niet delen met mijn niet geïnteresseerde reisgenoten; de bijeneter zag ik vliegen tijdens het eten in een restaurant met mijn vrouw, maar ik mocht niet van tafel. De volgende morgen vroeg opgestaan en op 7 augustus 2017 zag ik twee bijeneters op een elektriciteitsdraad. En zo werd mijn lijstje steeds korter.

Maar de roerdomp…. wel een paar keer zien vliegen, maar niet in paalhouding langs de rietkraag. Al jaren kijk ik iedere rietkraag af…. waterhoen, waterral, kuifeend, krakeend, zilverreiger, blauwe reiger, maar geen roerdomp.

Sinds 5 jaar doen we met de vogelwerkgroep elk kwartaal een roofvogeltelling in de gemeente Altena. En op die tocht op 21 januari 2018 zag ik… de roerdomp. We keken bij de Oostkil bij Hank of we misschien de zeearend zagen, toen er een aparte vogel tot zijn borst in het water liep: de roerdomp. We hebben deze vogel zeker een kwartier op ons gemak kunnen bekijken en voor mijn plezier ging hij ook in de paalhouding staan.

28

waterhoen

waterral

krakeend

zilverreiger

Nu op zoek naar de zwarte ooievaar, je moet tenslotte altijd iets te wensen houden.

Verslag van de roofvogeltelling

21 januari 2018 buizerd 63 torenvalk 24 slechtvalk 1

blauwe reiger

Een mooie morgen, de temperatuur was boven het vriespunt, na dagen van somber weer, scheen nu de zon. In de uiterwaarden stond veel water, dat verklaarde de 27 reeĂŤn. Ook bij deze telling werden er weer veel zilverreigers geteld: 30. De volgende waarnemingen werden gedaan: 2 koppels patrijzen (8 en 5), honderden kramsvogels, een witgatje en een grote zaagbek. En de waarneming waar ik al jaren op hoopte: een roerdomp vissend en in de paalhouding. â?€

roerdomp

zwarte ooievaar

29

MUGGEN ......... weg uit SLEEUWIJK In de zomer van 2016 werd Sleeuwijk geteisterd door een grote muggenplaag.

Met name langs de rivierdijk, konden mensen niet buiten zijn zonder lek gestoken te worden. Door de hoge waterstanden van de rivier in het voorjaar, bleven er kleine plasjes met stilstaand water over. Door de hoge temperaturen in de zomermaanden ontstond hier een ideale kraamkamer voor muggen.

Om de muggenoverlast in te perken, hebben Jan van Haaften en ondergetekende een slim, maar relatief simpel plan bedacht. Het idee is om de muggen te bestrijden met natuurlijke vijanden, zoals vogels (huiszwaluw) en vleermuizen. Een enkele vleermuis kan wel honderden muggen per nacht vangen en een huiszwaluw zelfs duizenden per dag. Tegenwoordig is het voor deze dieren lastig om voldoende voortplantings- en verblijfplaatsen te vinden. Veel huizen zijn goed geĂŻsoleerd en niet meer toegankelijk voor deze dieren. Om de muggenoverlast aan te pakken is het dus zaak om meer voortplantings- en verblijfplaatsen te creĂŤren voor vogels en vleermuizen.

Naast goede voortplantings- en verblijfplaatsen, is het van belang om de leefomgeving van deze dieren onder de loep te nemen en waar nodig te verbeteren. Zo kunnen burgers en gemeenten hier rekening mee houden bij de inrichting van tuinen en plantsoenen.

Begin april is er een nestkastactie gelanceerd, waarbij inwoners van Sleeuwijk een gratis vogelnestkast en/of vleermuizenkast kunnen aanvragen. Deze actie werd met een flyer en een interview in Altena Nieuws bekendgemaakt en wordt gefinancierd door Gemeente Werkendam.

MUGGEN ......... weg uit SLEEUWIJK Ieder jaar opnieuw weten de muggen Sleeuwijk te vinden. Niet zo verwonderlijk als je bedenkt dat er volop water in de buurt is. In dat water zetten de insecten hun eitjes af. Een paar dagen mooi weer en ...... er zijn weer vele duizenden muggen bij!

WAT GAAN WE DAAR AAN DOEN? We nodigen de vogels en de vleermuizen uit om ons te helpen. Zij vangen honderden muggen per dag/nacht! Als u een plekje voor ze heeft dan ..... bieden wij u een vogelnestkast of vleermuizenkast aan en helpen eventueel bij het bevestigen aan uw huis of schuur. (Z.O.Z.)

gratis

< vogelnestkast vleermuizenkast >

Wie zijn wij?

- Roel Wigman (initiatiefnemer) - Jan van Haaften - Vogel- en Zoogdierwerkgroep Altenatuur

DOE OOK MEE !

Stuur een email met uw naam, adres en wens naar muggenweguitsleeuwijk@gmail.com

Dit initiatief is financieel mogelijk gemaakt door:

of stop uw wens in de bus bij Roel Wigman, Nieuwe Es 109.

Wij nemen dan contact met u op!

ALTENATUUR

30

hajandesign

Stuur uw vragen over dit project naar muggenweguitsleeuwijk@gmail.com.

Ook kunnen wij u adviseren over andere vormen van nestvoorzieningen en tuininrichting.

Huiszwaluwen broeden graag in een kolonie, een zwaluwtil is dan ook een ideale uitkomst als broedlocatie voor deze dieren.

Een huiszwaluwtil is een constructie van een hoge paal (5m) met bovenop een soort dak waaronder nesten gemaakt kunnen worden. Met geld van het Brabants Landschap en gemeente Werkendam zal er in de buurt van de Eikenlaan een huiszwaluwtil worden geplaatst. Altenatuur is zo gul geweest om dit project voor te financieren en staat daarmee garant voor dit project.

Verder zal er aan de Ontmoetingskerk in Sleeuwijk een behoorlijk grote vleermuizenkast komen te hangen, in het kader van de groene kerk. Dit is een initiatief waarbij kerken hun gebouwen en tuinen kunnen verduurzamen en vergroenen.

Met behulp van deze projecten hopen Jan en ik de muggenoverlast in Sleeuwijk tot het verleden te laten behoren of op zâ&#x20AC;&#x2122;n minst te verminderen! â?&#x20AC; Roel Wigman

Dit initiatief is financieel mogelijk gemaakt door:

ALTENATUUR

31

Natuurinclusieve landbouw Johan Koekkoek

Bijeenkomst 20 maart 2018 Zo’n twintig leden van onze vereniging discussiëren in het fort over het natuurdeel van het begrip natuurinclusieve landbouw. De bespreking van de ontwikkelingslijn: jager/verzamelaar eergetouw ploeg tractor robot laat zien dat de invulling van het natuurdeel van de nu gangbare landbouw wel heel sterk aan verandering onderhevig is. Even praten over de puntige ploegstok aan de trekbalk van het eergetouw maakt duidelijk dat de landbouwbelevingswaarde sterk gewijzigd is. Zelf trekken aan de ploegstok werd na verloop van tijd vervangen door de trekkracht van het rund, paard en tractor. Met die overdracht van de trekkracht werden ook belevingswaarden en eergetouw essentiële natuurwaarden behoorlijk uit elkaar gehaald. Het telen van voedselgewassen ging steeds meer ingrijpen in het natuurlijke successieproces*). Immers: de natuur wil vanuit zichzelf overal een volwassen bos tot stand brengen. En wat hebben we inmiddels geleerd? Ingrijpen in de natuurlijke successie vergt grote zorgvuldigheid met betrekking tot het bodemleven.

32

Voedselpiramide en successie Het steeds weer omkeren van de bodem zet de natuurlijk functionerende voedselpiramide voortdurend op achterstand. Organismen van onder en boven de grond moeten bij elkaar passen. Onder de grond

worden water, zuurstof en mineralen op orde gehouden door bacteriĂŤn, schimmels en andere, hogere, organismen; boven de grond wordt met behulp van het zonlicht door groene planten de energiecomponent vastgelegd. In een volwassen bos kunnen alle organismen, in gepaste aantallen, een plekje vinden. Lopen die aantallen voor een bepaalde soort uit de hand dan corrigeert de natuur dat door andere organismen ook in aantal toe te laten nemen.

Denk maar aan meer uilen bij een muizenplaag.

Landbouw Als wij nu voedselplanten in dit successieverhaal inpassen, dan is het van belang dat de activiteiten van het bodemleven passen bij het energie-vastleggen door de planten boven de grond.

Het oogsten van de voedselplanten moet in evenwicht gebeuren met het beschikbaar stellen van organische stof als voeding voor het bodemleven. Robots moeten ons daarbij gaan helpen. Het is toch van de zotte, dat we wel een raket kunnen koppelen aan een ruimteschip, maar dat we niet in staat zouden zijn om een aardappel individueel te oogsten als deze vlak naast tarweplanten opgroeit. Kunnen we dat niet, of zijn er andere machten die ons hier de pas afsnijden?

Uitvoerig bespreken we die avond het verziekte agrarische marktmechanisme waarvan met name de boeren het slachtoffer zijn. En na die constatering is de uitdaging voor verandering in beeld.

Pachtjepixel Er ontstaat discussie in zaal 20 van het fort. Het fort lijkt even op een kippenhok. Iedereen heeft zo zijn twijfels bij Pachtjepixel, zoals dat al in het vorige Altenatuurtje beschreven is.

33

Het gaat hierom: De eergetouwbeleving (het individueel met je eigen voedsel bezig zijn) zou op een moderne manier vorm moeten krijgen. Virtueel komen we weer met de teelt van ons eigen voedsel in contact. Op een moderne manier worden materiële zaken tussen land en mond vormgegeven.

Elektrisch aangedreven, gps-gestuurde karretjes maken de verbinding compleet. Voedselverwerkingsbedrijven maken contact met pachters van het boerenland.

Maaltijdlandbouw.

Toen de beamer zijn lamp had gedoofd en wij ons naar zaal 21 (de kantine van het fort) begaven, ontstond er in een groepje een gesprek dat gekenmerkt werd door het begrip ‘maaltijdlandbouw’.

In de gangbare landbouw worden gewassen geteeld in monoculturen, terwijl in de maaltijdlandbouw voedselgewassen met elkaar op mogen groeien. Op de campus aan de Laagt in Almkerk worden er dit voorjaar twee maaltijden geteeld: 1. De vegaburger en 2. De hutspot.

Daar het zaaiseizoen begonnen is, is de Pachtjepixel inschrijving monocultuur beëindigd. Wat volgt is wachten op resultaten.

34

Monitoren.

Om de natuurontwikkeling in dit type natuurinclusieve landbouw te benoemen, is monitoring noodzakelijk. Op de tweede zaterdag van mei hopen we met de zogenaamde MAS-methode, Meetnet Agrarische Soorten, de nulmeting te gaan doen. Resultaten hiervan hopen we tezijnertijd ook in ons Altenatuurtje te publiceren. Als je ook geïnteresseerd bent in maaltijdlandbouw en het wilt volgen, meld je dan aan via de kanalen van onze vereniging. Op de Facebookpagina van de Campus staat ook informatie over de inpassing van het bedrijf in het Natuurnetwerk Brabant.

Overzicht de Campus Laagt 16 Almkerk Ontwerp Vis à Vis Ontwerpers Woudrichem

Het Meetnet Agrarische Soorten (MAS) Het Meetnet Agrarische Soorten (MAS) volgt broedvogels van het agrarisch gebied. Dit beslaat het grootste deel van Nederland en veel soorten vertonen een sterke achteruitgang. MAS kost weinig tijd, maar levert belangrijk cijfermateriaal op over verspreiding en aantalsontwikkeling.

Doel Aantallen en verspreiding vastleggen van min of meer algemene ‘boerenlandvogels’, in aanvulling op andere broedvogeltellingen (BMP). Agrarisch gebied omvat graslanden, akkers en kleinschalig landschap.

Welke soorten Alle soorten worden geteld. In de praktijk gaat het doorgaans om ongeveer 40 soorten vogels van het boerenland, zoals gele kwikstaart, veldleeuwerik en kievit. ❀ *) Successie = (plantkundige term) reeks van opeenvolgende veranderingen in het plantendek van een bepaalde streek. (Van Dale)

35

Linda's

JEUGDRUBRIEK

Hallo allemaal!

Het was zondagmiddag en ik had net een hazenslaapje gedaan.

Ik werd wakker en besloot mijn stukje voor de jeugdrubriek te gaan schrijven. Maar ik kon niet verzinnen waar ik over zou schrijven. Zoveel leuke onderwerpen, wat zou ik kiezen? Toen vroeg ik aan Perry, aan mijn moeder en aan een vriendin over welk onderwerp ik zou schrijven. Na alle tips koos ik het hazenpad en kroop weer achter de computer. Maar vervolgens was ik echt het haasje, ik had nu nóg meer onderwerpen waaruit ik kon kiezen! De deadline om mijn stukje in te leveren kwam dichterbij en ik was nog niet klaar. Ik besloot rustig verder te schrijven en dacht “Mijn naam is haas!”.

Maar toen stuurde Wouter, de hoofdredacteur van het Altenatuurtje mij een bericht met de strenge vraag hoe ver ik eigenlijk was met de jeugdrubriek. Oei, oei, oei… snel verder werken!! Misschien ben ik deze keer te laat, maar misschien lukt het toch nog, je kunt immers nooit weten hoe een koe een haas vangt!

In elk geval veel plezier met het lezen van mijn rubriek over: De Haas!

36

Hoe snel is een haas?

De haas kan een snelheid van wel 65 km/uur bereiken!

Opvallend aan een vluchtende haas is dat hij ineens 90 graden van richting verandert (het 'haken slaan') om aan het gevaar te ontsnappen. De haas is dan erg snel! Hazen kunnen ook heel ver lopen.

Wat is het verschil tussen een haas en konijn Hazen en konijnen zijn familie van elkaar, maar toch zijn er een paar grote verschillen.

- De haas is groter en sneller dan het konijn.

- De haas heeft grotere poten en langere oren dan het konijn.

- Een haas heeft zwarte punten aan zijn oren, een konijn heeft dat niet.

- Het konijn maakt een hol in de grond, een haas maakt een leger, dat is een klein ondiep kuiltje ergens midden op het land, in een bosrand of op een akker. De haas gaat daarin liggen om te rusten.

- Een haas leeft meestal alleen en konijnen leven juist in groepen.

- Een haas gebruikt zijn snelheid om te vluchten, een konijn zal juist snel in een konijnenhol wegduiken.

37

Wat eten hazen?

Hazen eten onder andere grassen, kruiden, graan, maĂŻs en klaver. Ook knagen ze graag aan jonge boompjes.

Waarom rennen hazen soms achter elkaar aan?

In het voorjaar zie je vaak hazen achter elkaar aan hollen in de polder.

Dit heeft te maken met de paartijd die van januari tot zelfs in september duurt. Dit wordt bij hazen de rammeltijd genoemd. Mannetjes- en vrouwtjeshazen zoeken elkaar op om te zorgen voor nieuwe haasjes.

Bij het uitzoeken van een geschikte hazenman of vrouw kan het er hard aan toe gaan. De hazen staan soms zelfs met elkaar te boksen.

g n i o p

zo, dat was heftig!

38

pfff

Wanneer worden er jonge haasjes geboren?

Jonge haasjes worden meestal tussen eind januari en oktober geboren. Moederhaas kan in deze periode wel 4 keer een nestje jonge haasjes krijgen.

Moederhaas krijgt steeds 2 tot 5 jongen. Deze worden in een open nest, midden op het land geboren.

Pasgeboren haasjes zijn helemaal behaard en hebben de ogen open. Al na ĂŠĂŠn of enkele dagen verlaten de haasjes de geboorteplek en maken een eigen klein legertje.

Ze komen daar elke dag, drie kwartier na zonsondergang, weer terug. De moeder komt meestal een kwartiertje later om ze melk te geven. Dat blijft ze doen tot de haasjes ongeveer een maand oud zijn.

Wanneer je ooit een jong haasje tegenkomt in de natuur dan kun je dat het beste niet aanraken en met rust laten. Moederhaas is ergens in de buurt en zorgt voor haar jong.

Hoe kun je sporen van de haas herkennen?

Er zijn verschillende sporen van de haas te ontdekken: Vraatsporen: Hazen bijten vaak bloemetjes, kruiden en granen af. Je kunt dan nog steeltjes zien die schuin afgebeten zijn, net alsof de stengel met een mes is afgesneden. Als hazen aan een jong boompje knabbelen, knagen ze dwars op de lengterichting van een stam of een tak.

39

Loopsporen: Je kunt de prenten of pootafdrukken van de haas vooral goed vinden op de akkers. Vaak zetten ze de voorpootjes schuin naast elkaar en de twee grote achtervoeten daarvoor of daarachter. Hazen gebruiken vaak dezelfde looppaadjes. Dit noem je wissels. Je herkent ze als een smal spoor van ongeveer 10 centimeter breed door het land.

grazende haas Uitwerpselen: Keutels van hazen zijn ongeveer twee keer zo groot als konijnenkeutels. De hazenkeutels liggen verspreid door het hele gebied waar de haas leeft.

De haas in onze taal In onze taal kennen we verschillende verwijzingen naar de haas. Een aantal spreekwoorden met betekenissen zie je hieronder.

Mijn naam is Haas Het hazenpad kiezen Een hazenslaapje houden Het haasje zijn Je kunt nooit weten hoe een koe een haas vangt

= = = = =

Ik weet nergens iets van Er als een speer vandoor gaan Een kort slaapje doen De pineut zijn Een oplossing voor een probleem dat niet op te lossen leek

Bron: http://www.zoogdiervereniging.nl/de-haas-lepus-europaeus

40 Linda van Zwet

â?&#x20AC;

Notulen ledenvergadering 20 februari 2018 Johan Koekkoek

Fort Giessen. Aanvang 20.00 uur.

Aanwezig 28 leden.

Afwezigheid gemeld: Jeanette Pollema en Marja Dubbeldam.

1. Opening door de voorzitter Jaap van Diggelen In zijn openingswoord besteedt Jaap aandacht aan de parkeervoorzieningen die in aanleg zijn. Nu nog door het zand rijden, maar er komen zo’n 40 parkeerplaatsen naast de artillerieloods. Dat komt er mooi uit te zien. Ook krijgen straks elektrische voertuigen de gelegenheid om hun voertuig tijdens de bijeenkomst van stroom te voorzien.

Dan gaat hij over op de geplande opening van het fort na de restauratie. Op 14 april heropent eigenaar Brabants Landschap met haar gebruikers, genodigden en belangstellenden het fort en besteedt dan uitvoerig aandacht aan deze stevige onderhoudsbeurt.

Ook zal het WO I parkje, dat met een pontje een verbinding zal krijgen met het fort, deze dag in gebruik gesteld worden. Onze medegebruikers van het fort, Archeo Altena, hebben voor dit parkje het initiatief genomen. Ook het opknappen van de entree van remise C, en het ‘nieuw’ te plaatsen kanon krijgen bij de opening ongetwijfeld de nodige aandacht.

Verder noemt de voorzitter het afgelopen jaar succesvol en illustreert dat met het voorbeeld van het in ontvangst nemen van de Gouden Mispel ter ere van het Patrijzenproject in onze regio.

41

Dan straalt de voorzitter als hij aankondigt dat de magische grens van 400 leden overschreden is. Hij is daar bijzonder mee in zijn schik.

Hij loopt nog eens na hoe de aantallen zich ontwikkeld hebben: Bij de oprichtingsvergadering waren 30 kandidaat leden aanwezig. Het ledental is in 1988 opgelopen naar 200. In 1997 300. Wat zijn de dorpen met de meeste leden? Almkerk en Sleeuwijk. Terwijl zuidelijk Altena meer leden telt dan noordelijk. Actief in bestuur en werkgroepen komt de voorzitter tot het getal een getal van 100. Dat is ¼ van het totaal. Best mooi. Wel zijn er een aantal dubbeltellingen.

Voer je een telling uit bij de weidevogelbescherming dan kom je al wel snel tot 85. Maar daarvan is niet iedereen lid van onze vereniging. De voorzitter eindigt zijn welkom door iedereen nog maar eens aan te moedigen om uit zien naar nieuwe leden.

2. Notulen Deze staan opgetekend in Altenatuurtje 105. Geen van de leden wenst een opmerking over deze notulen te maken. De voorzitter deelt dan mede dat zij goedgekeurd zijn en dankt de secretaris voor het geleverde werk.

3. Jaarverslag secretaris Vorige jaren was het een traditie geworden om met illustraties in PowerPoint een overzicht te geven van het gepresteerde. Gezien het tijdsbeslag en de aandacht voor een nieuw onderwerp op de ledenvergadering is besloten dat de secretaris een korte opsomming zal geven en indien noodzakelijk zal er in het geschreven verslag een enkele toelichting gemaakt worden. Achtereenvolgens passeren: Bestuur • Vergaderingen per jaar 10.

• Structuur: welkom, notulen, terugblik, vereniging, commissies, rondvraag, volgende vergadering en sluiting.

• Aantal leden 385 de voorzitter verbetert het in 400.

42

Altenatuurtje • Uitgave 3 x per jaar in kleur.

• Inhoud geleverd op min of meer vrijwillige basis van een toch wel beperkt aantal auteurs. Verschijnt in druk en op de site.

• Er verschijnt ook een digitale nieuwsbrief.

Vogelwerkgroep • 5 bijeenkomsten voor overleg.

• Soortenbescherming voor steen- en kerkuilen (uilenlunch voor twaalf jubilerende gastgevers op Fort Giessen), gierzwaluwen.

• Viermaal per jaar roofvogeltelling.

• Vogelcursus voor beginners.

• Onderhoud oeverzwaluwenwand.

• PTT-telling. Vogelweekend.

• 12 gastlessen over kerk- en steenuilen op basisscholen in het najaar.

• Patrijzeninventarisatie Struikwaard (Giessen).

• Partridgeproject Oude Doorn (Almkerk): monitoren: broed- en wintertelling, zoogdiertelling, aanplanten bosschages, referentiegebied Genderen.

Weidevogelbescherming • 6 à 7 bijeenkomsten per jaar.

• 7 loopgroepen.

• Speciale Plas-Dras-groep.

• Start- en slotavond en excursie.

• 75 vrijwilligers.

• 651 nesten beschermd.

• Aanwezig op de Boerenerfdag.

43

• 12 gastlessen op basisscholen in het voorjaar.

• Twintigjarig bestaan in 2018: Weidevogelfestival Altena op 14 en 16 juni.

Beheercommissie • 4 grienden, met SNL-subsidie • Oever en berm fietspad Wijde Alm • Deelname aan ontwikkeling Natuurinclusieve Landbouw op de Campus in Almkerk • Beheer EVZ den Duyl • Samenwerking met Liniewerkers Brabants Landschap • kappen van verwilderde knotgriend.

Forteducatie • Samenwerking met Archeologische vereniging. • Fort met de omgeving. Altenatuur voor educatie natuur en Archeo voor geschiedenis. • Zo'n 500 leerlingen hebben een excursie gevolgd.

• Voor volwassenen incidenteel enkele kleine groepen.

• WO I parkje in ontwikkeling.

Kringloop • Samenwerking met betrekking tot houtgestookte centrale verwarming.

Klimaat • DEcAB: Altenatuur faciliteert vergaderlocatie Groen Geheim Giessen • Opstarten van projecten. • Nu Natuurinclusieve Landbouw.

44

Binnen de geplande tijdsduur is de secretaris door het overzicht. Uit het geproduceerde applaus concludeert de voorzitter dat men tevreden is met het geleverde overzicht. De secretaris verbindt daar ook de tevredenheid over de tijdsduur maar aan.

4. Financiën Margo van Beem presenteert heel overzichtelijk de jaarcijfers.

Margo loopt een aantal opvallende posten na. Zo kun je zien dat het aantal leden groeit. Ook meldt ze dat er leden zijn die meer geven dan gevraagd. Meestal trekken ook grote bedragen de aandacht. Zo gebeurt dit voor de bijdrage van gemeente Woudrichem voor beheer natuurstrook Ewijk. Het bedrag gaat naar het vermogen van de vereniging. Het is dan de bedoeling dat uit het rendement jaarlijks de nodige activiteiten op de natuurstrook gedaan kunnen worden. Ook het bedrag dat als subsidie aan onze vereniging toegekend is voor de aanschaf van een houtgestookte cv, die geplaatst is bij de kringloop. Dit bedrag staat inmiddels ook op de balans. Het rendement wordt aangewend voor het kappen van de zogenaamde Snoekgrienden, gelegen aan de Almkerkseweg/ Woudrichemseweg. Het hout wordt verbrand in de cv van de kringloop.

Het uiteindelijke financiële resultaat is positief. Voor de begroting van 2018 is een bijna evenwicht opgesteld.

Altenatuur jaaroverzicht 2017 en 2018 Jaaroverzicht 2017 enbegroting begroting 2018 inkomsten

begroting werkelijk begroting 2017 2017 2018 5.800 € 6.386 € 6.200

Contributie € Donaties bij contributie + donatie voor lezing Baropbrengst € Rente+aflossing € energie: Archeologen bijdrage energie € Forteducatie bijdrage energie € BL bijdr energie (2016) € bijdragen van andere verenigingen: BL inz weidevogels € BL inz Nat werkd € BL diverse vergoedingen ANV inz weidevogels € opbrengsten uit activiteiten: Opbrengsten en donaties bermbeheer en griendhout Vogelcursus beheervergoedingen: Vergoeding beheer EVZ Gem W,chem Beheerssubs. Gem W,chem

100 800

€ € €

1.110 229 1.214

€ €

100 1.600

300 820 2.500

€ € €

275 826 2.908

€ € €

300 820 2.500

550 150

€ € € €

452 150 600 -

€ € €

150 750 2.400

€

4.875

€

2.000

€

355

€

370

1.200

€

1.000

€

1.704

€

1.500

€ Beheervergoeding Gem. W'chem i.v.m. aankoop grond (éénmalig) € subsidies: Partridge keverbank Subsidie Min EZ € subsidie via Part-Ner €

320

€

321

€

320

LNV Groen/blauwe diensten TOTAAL

€

uitgaven:

begroting werkelijk begroting 2017 2017 2018 370 € 270 € 300

Abonnementen

€

Part-Ner Altenatuurtje Bezorgen Altenatuurtje Kantoorkosten en porto Essent+Eneco Bestuur Kilometervergoeding Verzekeringen Griffierechten/leges bankkosten Website promotie Altenatuur Verenigingsavonden

€ € € € € € € € € € € € €

125 3.400 1.750 200 2.500 500 500 125 1.200 150 1.000 500 500

€ € € € € € € € € € € € €

125 3.138 1.580 260 4.507 459 122 600 147 1.603 74 789

€ € € € € € € € € € € € €

125 3.575 1.750 200 2.500 500 500 125 500 150 500 500 750

Vogelwerkgroep Weidevogelgroep Natuurgebieden (beheercommissie) Vleermuizenwerkgroep

€ €

900 2.500

€ €

1.308 2.175

€ €

900 2.500

€

6.250

€ €

8.717 50

€ €

7.000 1.100

GGG

€

750

Weidevogelfestival Altena 9.000

€

8.995

4.780 2.217

€ €

4.780 2.217

200

€

-

€ 29.737

€ 37.397

€

314

€

7.050

€

26.374

Fort inrichting bar/entree fort tafels en stoelen Beamer

€ € €

Saldo overschot/te kort

€

TOTAAL

€

700 5.500 500

€

500

€

1.250

€ €

250 350

€

500

€ € €

470 4.219 396

183- €

6.388

€

49

€ 37.397

€

26.374

29.737

45

Balans per 31 december 2017

ALTENATUUR BALANS PER 31 DECEMBER 2017

ASN KAS RABOBANK RABO REND REK DEBITEUREN/CREDITEUREN

€ € € € €

2016 21.085,00 93,00 2.984,00 3.000,00 1.250,00

KRINGLOOP LENING 1 KRINGLOOP LENING 2 LENING KRINGLOOP CV CAMPUS LENING

€ € €

348,00 12.000,00 24.845,00

€

65.605,00

€

6.181,00

Toename kapitaal:

€ € € € €

2017 24.685,00 82,00 626,00 1.000,00 530,00-

€ € €

9.211,00 24.845,00 11.867,00

€

71.786,00

Reserve Natuurgebieden Reserve PV initiatieven Kapitaal Altenatuur Voorziening verwarming Fort Transitorische post

€ € € € €

2016 10.000,00 15.000,00 10.760,00 5.000,00 24.845,00

€ 65.605,00

€ € € €

2017 20.000,00 15.000,00 31.786,00 5.000,00

€

71.786,00

Reserve natuurgebieden vergroten we; de beheersvergoeding die door de gemeente Woudrichem beschikbaar is gesteld i.v.m. de natuurstrook aan de Provinciale weg Noord te Almkerk was €8.995,--.

Reserve PV-panelen is grotendeels uitgezet bij Campus en Fort Giessen Nog te verwachten betalingen per 31-12-2017: Contributie 2017, 10 leden hebben nog niet betaald (geen bedrag voor opgenomen in de balans) Altenatuur heeft nog een factuur te voldoen voor beheerwerkzaamheden aan J. Pruijssen Lening 1 is in 2017 afbetaald. Lening 2 wordt ingezet om de drukkosten van het Altenatuurtje te betalen: dit jaar €3.138,-Campus lening wordt in 20 jaar afgelost en we ontvangen 4% rente, nu de eerste 4 maanden van de looptijd werd €133,-afgelost Over Lening Kringloop CV, ontvangen we 2% rente per jaar. Vanaf 2019 wordt de lening in 6 jaar tijd afgelost volgens een overeenkomst met de kringloop

46 36

5. Kascontrole Rob Mulder en Ernst-Jan van Haaften hebben bij Margo de boeken nagezien. Zij hebben een paar opmerkingen. Het is goed dat er nu duidelijkheid is omtrent de financiële situatie rond de cv van de kringloop. Ook is het wellicht verstandig de verschillende soorten subsidies overzichtelijk samen te brengen. Als de vereniging financiële reserves investeert om meer rendement te scoren is de vraag of de afschrijftermijn niet te lang moet zijn. Twintig jaar kan best lang zijn. Ook meldt de kascontrolecommissie dat het verstandig is om de financiële constructie rond forteducatie te wijzigen. Voorgesteld wordt om de bestaande reserves op de rekening van forteducatie te verdelen onder Archeo Altena en Altenatuur. Margo gaat op de opmerkingen in. Zij stelt dat de opmerkingen in het bestuur aandacht zullen krijgen. Jaap stelt voor Margo décharge te verlenen voor de jaarrekening 2017. Hij bedankt de kascontrolecommissie voor het geleverde werk. Jan de Peuter zal volgend jaar met Ernst-Jan van Haaften de boeken zal nazien.

6. Bestuursverkiezing Margo van Beem, Len Bruining, Jeanette Pollema, Johan Koekkoek en Goof van Vliet zijn aftredend en herverkiesbaar. Voor Margo geldt dat zij liever een andere actiepost in het bestuur wil bekleden. Jaap verzoekt leden uit te zien naar een nieuwe penningmeester. De ledenvergadering stemt unaniem in met de herverkiezing van alle personen. De voorzitter dankt de vergadering voor de spontane snelle afhandeling van dit agendapunt en feliciteert de leden met hun herverkiezing.

7. Rondvraag 8. Pauze 9. Vleermuizen Na de pauze verzorgt Jaap van Diggelen een prachtige lezing over vleermuizen.

Over vleermuizen en ander natuurzaken wordt nog bijna een uur nagepraat in onze kantine.

De secretaris. ❀

Contributie 2018 Binnenkort ontvangt u per e-mail of post een verzoek om uw contributie voor 2018 over te maken. Mogen we erop vertrouwen dat u zelf de overboeking regelt? Dat kan al direct als u dit leest.

De contributie per jaar is: € 15,00 voor een gewoon lidmaatschap € 20,00 voor een gezinslidmaatschap S.v.p. overmaken op bankrekeningnummer NL67 RABO 0301 5243 19 t.n.v. Natuurbeschermingsvereniging Altenatuur o.v.v. Contributie 2018.

Alvast hartelijk dank! De penningmeester. ❀

47 37

IJsduiker op Afgedamde Maas Jaap van Diggelen

Op tweede kerstdag kreeg ik een appje met de melding dat er een ijsduiker was gezien op de Afgedamde Maas. Ik aarzelde geen moment en reed er heen. Aangekomen op de plaats waar het beest op waarneming.nl was gemeld parkeerde ik op een parkeerhaventje, hoog op de dijk bij Andel met uitzicht over de rivier. De Afgedamde Maas is eigenlijk het oude maastracĂŠ dat in 1904 is afgedamd ter hoogte van Andel om het maaswater in het vervolg te dwingen via de nieuwgegraven Bergsche Maas langs Amer, Hollands Diep en Haringvliet, de weg naar zee te nemen. Vanaf dat moment is het samenvloeien van Maas en Waal bij Loevestein, ooit bezongen door Tollens, verleden tijd.

Ruim een halve eeuw later is dit riviergedeelte door waterwinningsmaatschappij Dunea in gebruik genomen als natuurlijk spaarbekken, dat zich uitstrekt van Aalburg tot aan de sluis bij Andel. Met enig kunst- en vliegwerk wordt de kwaliteit van het rivierwater opgewaardeerd tot een kwaliteit die zalm-waardig is. Dit gebeurt door grote hoeveelheden ijzersulfaat in het water te brengen ter hoogte van Aalburg waardoor de nare fosfaten die voorheen voor problematische bloei van blauwalgen zorgden, worden neergeslagen als onoplosbaar ijzerfosfaat. Resultaat hiervan is prachtig helder water, dat als een magneet de recreatie in het genoemde gebied heeft aangetrokken. De uitstekende waterkwaliteit zou ooit nog wel eens aantrekkelijk kunnen worden voor otters, zo fantaseer ik al jaren, gesterkt door een vage melding uit 1982 uit Aalst, van een van de laatste waargenomen otters ooit in het rivierengebied. Het wachten is op de eerste nieuwe melding, alhoewel twee leerlingen van mij recent in een profielwerkstuk concludeerden dat het water dan wel buitengewoon goed mag zijn, de landschappelijke structuur van het gebied is allerminst geschikt voor otters. De tijd zal het leren. Het water is kennelijk ook voldoende helder om een visspecialist als de ijsduiker aan te trekken. De eerste waarneming in ons Land van Heusden en Altena, voor zover na te gaan.

48

De ijsduiker is een broedvogel uit de Noordelijke toendraâ&#x20AC;&#x2122;s van Canada en Alaska, in Europa alleen bekend van IJsland waar ik hem ooit in zijn schitterende zomerkleed zag. Hij behoort tot de duikers, naaste familie van de futen. De ijsduiker is een reusachtige fuut (1,5 x zo groot) die diep in het water

ligt. In ons land is hij alleen wintergast. Jaarlijks worden er tussen de vijftig en honderd exemplaren gezien, voornamelijk langs de kust.

Vanaf de dijk waar ik parkeer zie ik alleen enkele futen en kuifeenden maar geen ijsduiker. Heb ik weer. Als ik de enige zoeker was geweest dan had ik ‘m gemist maar gelukkig stopt er een andere vogelaar naast mij, en even later nog een. Dit blijken echte doorzetters, in het bezit van telescopen. We rijden verder en zoeken de rivier richting Veen af. Niets. Eén van de vogelaars keert om richting Andelse sluis. Als we daar 5 minuten later arriveren heeft hij de ijsduiker inmiddels in beeld. Het zijn geen stilzitters hé, die ijsduikers. Constant duiken naar visjes of zoetwaterkreeft, meer onder dan boven water, en zo zitten ze in een oogwenk honderd meter verder. In de scoop zie ik een fors beest met witte hals, dolksnavel en vaag gestreepte rug. In de oudste bijbel voor vogelaars, Nozemans ‘Nederlandsche Vogelen’ wordt breed uitgemeten dat dit echt waterdieren zijn: ‘zijn gaan is echter zeer bezwaarlijk, dewijl hij zich van zijne vleugels als steunsels bedienen moet, om het lijf in de rechtstandige gestalte te behouden, zij vallen anders voorover op den buik, en zijn dan gemakkelijk te vangen.’ IJsduikers schijnen inderdaad zeer onhandige lopers te zijn, volgens sommigen de reden dat ze voor gek worden versleten in NoordAmerika waar ze Loon worden genoemd. Een andere uitleg is dat deze naamgeving (Loon - lunatic- maanziek) te maken heeft met de onheilspellende, klagend-melancholische roep die het dier in zijn broedgebieden laat horen.

Wie dit eenmaal gehoord heeft vergeet het nooit meer. Helaas roepen ze in de winter niet, dan hebben vogelaars ook nog wat te zoeken. Ze zijn toch niet gek!

“The lunatic is on the grass remembering games and daisy chains and laughs got to keep the loonies on the path” “And if the band you're in starts playing different tunes I'll see you on the dark side of the moon” Pink Floyd 1973 ❀

IJsduiker (Gavia immer) op de Afgedamde Maas.

Foto: Jos van Oostveen, Nieuwjaarsdag 2018 49

Slechtvalken in draaiende hijskraan Herman van Krieken

Elk jaar in augustus als er geoogst is verschijnen er achter ons huis slechtvalken om op de duiven te jagen. Uren zitten ze op een verhoging in het land om zich heen te kijken en zich te poetsen. Een fenomenale vogel die in duikvluchten snelheden kan bereiken van meer dan 300 kilometer per uur. Slechtvalken broeden in Nederland bij voorkeur op menselijke bouwwerken (Bijlsma 1993). Soms zijn deze locaties zeer opmerkelijk!

50

Een paar slechtvalken bracht in het voorjaar van 2017 drie jongen groot in een werkende hijskraan op een scheepswerf langs de rivier de Merwede in Hardinxveld-Giessendam. Het nest op deze bijzondere plek werd op 10 juni 2017 ontdekt door Christiaan Boer, Dirk Jan Verboom en Albert de Jong terwijl ze op de Merwede voeren, op de terugweg van een broedvogelinventarisatie. Ze passeerden de scheepswerf Neptune Shipyards. Langs de kade van de werf staat een ca.

60 meter hoge hijskraan, die over een afstand van ca. 300 meter over een rails kan rijden. De hijskraan was tot in het vroege voorjaar niet in bedrijf, maar werd sinds enkele maanden weer gebruikt om scheepsonderdelen te hijsen.

Boven op de machinekamer van de kraan is een statische heftoren en een bewegende giek aanwezig. Bovenin de giek hadden de vogelaars ‘s ochtends op afstand al een slechtvalk zien zitten. Er werd besloten om eens beter te gaan kijken. Al snel werd een nest met de nodige poepsporen eronder ontdekt op het bovenste platformpje in de heftoren. Een medewerker op de werf wilde desgevraagd wel even naar boven klimmen. De kraan werd stilgezet en met de telefoon van Albert de Jong op zak om foto’s te maken klom de man omhoog. Weer beneden zagen de aanwezigen beelden van een nest met drie levendige jonge slechtvalken. Het nest betrof een oud kraaiennest, dat in het voorjaar van 2016 al eens was opgemerkt. Op 16 juni ringden Martin Mollet en Ronald in ’t Veld de drie nestjongen. Tijdens het uithalen van de jongen, om ze op de werf te ringen, bleven de oudervogels

alarmerend rond de hijskraan vliegen. Vervolgens keken ze stil toe vanuit de giek. Dat gaf de mogelijkheid om de poten van het paar door de telescoop te controleren op ringen. Het mannetje droeg rechts een witte kleuring met de code AAU. Het vrouwtje was links gekleurringd als wit D/1. Peter van Geneijgen wist te melden dat hij het mannetje op 5 mei 2015 als nestjong had geringd op de kerk van het Vrijthof in Hilvarenbeek. Het mannetje had zich op 42 kilometer van zijn geboorteplek gevestigd en broedde dus succesvol als derde kalenderjaar vogel. Het vrouwtje was waarschijnlijk in België geringd. Daarvan werd echter nog geen bevestiging ontvangen. Het paar bracht succesvol drie jongen groot. Bij het ringen op 16 juni bleek het om drie mannetjes te gaan van 21, 25 en 25 dagen oud. Uitgaande van de broedduur van ongeveer 29 dagen (Glutz von Blotzheim et al. 1971) zal de eileg in de periode 22-27 april zijn geweest. De jongen werden geringd met witte kleuringen met de codes EKO, EKA en EKB. De vogels waren alle drie goed op gewicht en levendig. Bij een nacontrole op 24 juni door de telescoop waren de jongen op het nest te zien, toonden ze zich nog steeds levendig en waren ze inmiddels grotendeels bedekt met bruine dekveren. Tijdens deze nacontrole draaide de kraan en zat één van de oudervogels ondertussen in de giek. Latere controles werden niet meer gedaan en hoeveel jongen er succesvol zijn uitgevlogen is dus helaas niet bekend. Voor zover de schrijver van dit stuk in De Takkeling*) na kon gaan, zijn er geen eerdere Nederlandse gevallen bekend van slechtvalken die in een hijskraan broedden. In de mijn van Inden werd in 2000 voor het eerst een broedpaar in een bewegende pylon van een baggermachine vastgesteld en in de Hambachse mijn broedden vanaf 2004 twee paren in mijnbouwmachines. Die machines blijken best riskante broedplaatsen te zijn en enkele keren vielen er jongen vanwege werkzaamheden uit het nest (Speer 2005). Ook in Southampton en Felixstowe broedden slechtvalken in kranen. Dat slechtvalken het geen probleem vinden om in een industriële omgeving te broeden is al langer bekend, het blijft wel een interessant fenomeen. Ook bij mislukkingen komen ze terug zoals wordt aangetoond in de Duitse bruinkolenmijnen. De Hardinxveldse hijskraan zal daarom in het voorjaar van 2018 weer in de gaten worden gehouden om te zien of de valken terugkeren. Een paar keer per week ga ik naar mijn moeder in Boven-Hardinxveld. Ook ik zal een oogje in het zeil houden namens onze Vogelwerkgroep. ❀ *) De Takkeling is het tijdschrift van de Werkgroep Roofvogels Nederland.

Bewerking artikel Albert de Jong in De Takkeling Jaargang 26 (2018), nummer 1.

51

Waarnemingen van dec. '17 t/m mrt. '18 Doorgegeven aan Rinus Punt

datum

waarneming

plaats en waarnemer

10 dec.

1 grote bonte specht

12 dec.

16 dec.

1 bosuil 1 houtsnip, doodgevlogen tegen het raam 1 rode wouw, vliegend lastiggevallen door kauwen 2 blauwe kiekendieven (paart) 1 fazant (m)

Wijk en Aalburg, in de tuin op pindapot, Jan en Irene de Graaff Hank, afrit A27, Martijn van Oord

18 dec 19 dec.

24 dec.

26 dec.

30 dec.

3 patrijzen 11 velduilen

26 dec./ 1 ijsduiker 31 dec.

2 jan.

1 sperwer 2 jan.

1 ijsvogel 3 jan.

52 kleine zwanen 4 jan.

1 boomklever 6 jan 1 ijsvogel 7 jan.

1 goudhaantje 7 jan.

1 ijsduiker

52

Nieuwendijk, J. de Graaf Sleeuwijk, Tol, Arie Wezemer omgeving BabyloniĂŤnbroek, Rinus Punt Giessen, op de nok van de tuinschuur, Hans Akkermans Dussen, Noordeveldseweg, Rinus Punt Wijk en Aalburg, Klaverplak, Hans Thur en Korneel Blom Andel, Afgedamde Maas, Bas Verhoeven en Bert Verschoor Sleeuwijk, boomgaard, Hylke Tromp Dussen, Landweg, Cor Boer Biesbosch, Hylke Tromp Sleeuwijk, boomgaard, Hylke Tromp Sleeuwijk, Hylke Tromp Andel, Hoge Maasdijk, Ine Blom Foto: Sandra Reijnen

z'n

datum 11 jan

12 jan.

waarneming 10 patrijzen 7 patrijzen 7 patrijzen 13 patrijzen/3 patrijzen

14 jan.

14 jan 14 jan.

16 jan.

20/22 jan.

24 jan.

2 6 2 1 1 7

patrijzen (paartje) patrijzen patrijzen grote bonte specht ijsvogel grote zilverreigers

24 jan.

26 jan.

27 jan.

2 febr.

1 1 1 2

steenuil in opening kast sperwer torenvalk putters

6 febr.

8 febr.

8 febr.

1 grote bonte specht kieviten 4 paartjes patrijzen

8 febr. het 14 febr 15 febr.

1 Indische gans

20 febr.

26 febr.

27 febr.

28 febr.

1 mrt.

1 mrt.

1 sperwer eet roodborst 1 grote bonte specht groepje staartmezen 1 boomkruiper 8 vinken, spreeuwen, koolmezen, pimpelmezen, merels, groenlingen, roodborst, winterkoning, duiven, heggemussen, huismus, boomkruiper 3 kramsvogels en 2 koperwieken 100 roeken 1 koperwiek 36 wulpen 10 kieviten 7 kramsvogels, 4 kepen, 1 houtsnip, 1 koperwiek

plaats en waarnemer Genderen, Buitenstraat Genderen, Lange pad, bij laanboomkwekerij Genderen, achter Oerlemans, Huib v.d. Mooren bij Heusdense brug/Bossche weg door groep MAS-telling Oudendijk, Jeanette Pollema & Rinus Punt Giessen, dijk/fietspad Struikwaard, Wim Smits Oudendijk, Jan Spieringweg, Greet Boer Almkerk, tuin op pindapot, Gerda Nederveen Sleeuwijk, Munnikendreef, Greet Boer Veen, weiland nieuwe rotonde, Jan en Irene de Graaff Andel, Paul de Vos Sleeuwijk, boomgaard, Hylke Tromp Sleeuwijk, Hoekeinde, Greet Boer Nieuwendijk, gemeenteborder, Adri van Esch-de Graaf Nieuwendijk, tuin, Adri van Esch-de Graaf Wijk en Aalburg, Klaverplak, Petra Furster tussen Sleeuwijk en Oudendijk, vanaf de fiets, Arie van den Herik Sleeuwijk, vanuit z'n luie stoel in wei tegenover huis, Henk van Diest Nieuwendijk, tuin, Adri van Esch-de Graaf Werkendam, tuin, mevrouw V.d. Neut Nieuwendijk, tuin, Adri van Esch-de Graaf

Wijk & Aalburg, foeragerend in de tuin, Jan en Irene de Graaff Sleeuwijk, in de boomgaard op het fruit, Sleeuwijk, Transvaal, Hylke Tromp Woudrichem, tuin Els Capelle Sleeuwijk, Merwededijk, talud binnendijks Woudrichem, grasland achter huis, Riet Pauw

Sleeuwijk, boomgaard, Hylke Tromp

53

datum 1 mrt.

2 mrt.

2 mrt.

2 mrt.

2 mrt.

2 mrt.

2 mrt.

3 mrt.

4 mrt.

5 mrt.

6 mrt.

6 mrt.

6 mrt.

7 mrt.

8 mrt.

10 mrt.

11 mrt.

14 mrt.

15 mrt.

18 mrt.

27 mrt.

27 mrt.

29 mrt.

waarneming 2 kieviten 70 wulpen 15 roeken 1 kievit 15 patrijzen 1 steenuil in opening kast omringd door ongeveer 50 kramsvogels op het fruit 9 ransuilen 25 kramsvogels 1 citroenvlinder 1 watersnipWoudrichem, 10 dodaarsjes 10 tafeleenden, 30 wulpen 1 bokje (dood in steenuilenkast) 1 waterral 1 tjiftjaf 3 reeën, 2 fazanten 1 gele kwikstaart 36 grutto’s 1 citroenvlinder 1 vuurgoudhaantje 4 patrijzen (2 paartjes) 1 gele kwikstaart 1 grote lijster 1 bever 1 zwarte roodstaart (vr) 30 grutto’s 2 blauwe kiekendieven

plaats en waarnemer Eethen, in de tuin, Dick Gouda Sleeuwijk, Groesplaat, Hylke Tromp Sleeuwijk, Notenlaan, Gert-Jan en Greet Boer Sleeuwijk, in voortuin, Gert-Jan en Greet Boer (regelmatig bij de voederkuil) Genderen, Van Wijk (café Zwaantje)

Genderen, Rinus Punt Genderen, Johan Brouwers Giessen, Sleeuwijk, R. van Vught Postweg, Carine v.d. Knijff Afgedamde Maas Landgoed Kraaieveld, Carine v.d. Knijff Veen, Berend Peter Woudrichem, vestinggracht, Carine v.d. Knijff Werkendam, in de tuin, Pia Stierman Rijswijk, Almbos, Marjolijn Berendsen Almkerk, dakgoot Kringloop, Pia Stierman Sleeuwijk, Groesplaat, Els Capelle Ruttensteeg Sleeuwijk, boomgaard, Hylke Tromp Wijk en Aalburg, Klaverplak, Wim Smits Wijk en Aalburg, tuin, Petra Furster Nieuwendijk, tuin, Adri van Esch-de Graaf Wijk en Aalburg, Wijkse Waard, Jan van Vulpen Sleeuwijk, tuin, Gert-Jan & Greet Boer Eethen, plas Oude Weidesteeg, Paul Raams Drongelen, Paul Raams

Bedankt voor het melden, ik blijf op mijn post om de nieuwe waarnemingen te noteren! ❀

54

Met vriendelijke groet, Rinus Punt 06-48638377 e-mail: mlpunt@hetnet.nl

Kringloopcentrum Altena Herman van Krieken

In het laatste Altenatuurtje werd ik redactioneel een beetje uitgedaagd omdat redacteur Wouter van Rijsbergen opmerkte dat er dit keer geen nieuws was van Kringloopcentrum Altena in Almkerk.

Tijdens onze gezellige en goed georganiseerde nieuwjaarsbijeenkomst in het Kringloopcentrum had ik als voorzitter namelijk wel het nodige nieuws aan het personeel te melden. De afgelopen jaren hebben we als Kringloop veel geĂŻnvesteerd in de winkel, opslagruimten en extra

parkeerplaatsen. Nu gaan we meer investeren in mensen en de organisatie om de medewerkers heen. De interne organisatie moet aangepast worden aan de grootte van het bedrijf.

Om te beginnen kregen twee 'vrijwilligers' met een uitkering de kans om een vaste aanstelling te verdienen en zo een mooie baan te verwerven bij het Kringloopcentrum. Er werken veel vrijwilligers bij het Kringloopcentrum, van jong tot oud, die

enthousiast een bedrage leveren in de kringloop van mens en milieu. Leerlingen van middelbare scholen doen hun maatschappelijke stage bij het Kringloopcentrum en onze oudste vrijwilligers zijn in de zeventig.

Verder zijn we in gesprek gegaan met de gemeenten Woudrichem en Werkendam over het nog beter functioneren van Loket Altena in relatie tot het Kringloopcentrum. Loket Altena is onderdeel van de gemeenten Werkendam en Woudrichem en verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Participatiewet (P-wet). Dit overleg heeft geresulteerd in de afspraak dat mensen uit onze regio niet meer naar sociaal werkbedrijf GO! in Oosterhout hoeven te reizen als ze zich bij de Kringloop in Almkerk willen inzetten om zichzelf te ontwikkelen en te werken. De begeleiding wordt verzorgd door een jobcoach van GO!.

55

Daarnaast gaan we overleg organiseren tussen personeel, bestuur en directie. Het personeel heeft dan de gelegenheid vragen te stellen aan het bestuur en directie.

Ideeën ter verbetering van de bedrijfsvoering kunnen worden gedeeld en besproken.

Natuurlijk blijft het dagelijkse contact op de werkvloer zeer belangrijk.

Ook het Repair Café is in goede samenwerking tussen stichting De Vleet, gemeente Woudrichem en stichting Kringloop Altena van de grond gekomen. Het resultaat is een groep nieuwe vrijwilligers die elke tweede dinsdag van de maand, tussen 9:30 en 11:30 uur, samen met de eigenaar (elektrische) apparaten, kleding en/of fietsen probeert te repareren in de winkel van het Kringloopcentrum te Almkerk.

De koffie staat klaar.

In de Wereldwinkel te Woudrichem ontmoette ik een mevrouw die haar trouwe naaimachine had laten repareren tijdens een Repair Café. Het bleek om een veiligheidspal te gaan die was uitgeslagen. De reparatie was 'een flu de cent' voor het bekwame personeel van de Kringloop. Mevrouw is gelukkig en de Kringloop weer 10 euro rijker door een vrijwillige beloning van een tevreden klant. Soms is repareren helaas niet mogelijk maar dan staat er mogelijk een alternatief in de winkel van het Kringloopcentrum.

De relatie met de gemeente Aalburg, Werkendam en Woudrichem is vooral de laatste jaren een stuk verbeterd dankzij de verantwoordelijke wethouders en sommige ambtenaren. Als bestuur hechten we veel aan een goede formele relatie met de gemeente(n). We zullen de problemen van deze tijd namelijk samen op moeten lossen. Er is daarom een contract getekend met de drie gemeenten voor een kleine niet kostendekkende ophaalvergoeding. Daarmee heeft het Kringloopcentrum zich verplicht om goederen op te halen bij de inwoners uit onze regio. Zelf brengen kan ook, zes dagen per week. U kunt daarna gaan winkelen in één van de mooiste Kringloopwinkels van Nederland.

Regelmatig ben ik op zaterdagmorgen buiten bezig met opruimen (peuken/ kauwgom/afval) en dan krijg ik vaak complimenten van bezoekers over de prachtige Kringloopwinkel.

56

Dit jaar gaan we ons voorbereiden op het

aanvragen van het keurmerk van de landelijke branchevereniging van Kringloopbedrijven (BKN) waar we al sinds 1994 lid van zijn. Het keurmerk zorgt er onder meer voor dat de interne organisatie helder geregeld is en vastgelegd. Steeds meer bedrijven en gemeenten eisen certificering als ze samenwerken met een Kringloopbedrijf.

Wanneer blijkt dat Kringloopcentrum Altena aan alle eisen van het BKN keurmerk voldoet, zijn we 100% kringloop. Na toekenning van het keurmerk zal regelmatig een externe audit plaatsvinden om te controleren of we nakomen wat we beloofd hebben.

Op bestuurlijk vlak hebben we nieuwe mensen nodig die het bestuur gaan versterken. Verjonging zou een goede zaak zijn om nieuwe ideeĂŤn aan te boren en een frisse wind door het bestuur te laten waaien. We zoeken nadrukkelijk naar mensen met expertise op bepaalde terreinen waardoor het bestuur nog meer inhoud krijgt. Dit is nodig om de uitdagingen van de toekomst op de goede wijze te kunnen benaderen en de directie van de juiste adviezen te kunnen voorzien.

De Kringloop is volgens de VPRO-serie van eind 2017 het nieuwe dorpsplein waar mensen elkaar ontmoeten en een praatje maken. Ook die functie hopen we in de nabije toekomst nog meer inhoud te kunnen geven. De vele bezoekers helpen ons om dat allemaal mogelijk te maken.

Altena in Almkerk is zeker de moeite waard. Je kunt dwalen door de vele ruimtes met telkens een ander en vaak verrassend aanbod. Voor een schappelijke prijs kan je van alles vinden, netjes gesorteerd en vakkundig gepresenteerd.

Wil je even zitten om te rusten of te genieten van je gevonden schatten en een praatje maken met een kopje koffie, ook dat is mogelijk. Een helemaal zelfstandig opererende duurzame mensen-milieu organisatie. Een plek waar iedereen en alles kansen kan krijgen. Een plek waar mensen hun slag kunnen slaan.

Een bedrijf waar wij trots op mogen zijn! â?&#x20AC;

Herman van Krieken, Voorzitter Kringloopcentrum Altena Advies en informatie: Sjoerd Althuizius, directeur Kringloopcentrum Altena

Een (regelmatig) bezoek aan Kringloop 57

de activiteitenagenda PROGRAMMA VOORJAAR/ZOMER 2018 Activiteiten worden vooraf aangekondigd in de streekbladen. Let ook op onze website voor eventuele wijzigingen: www.altenatuur.nl Noteer de data alvast in uw agenda!

Zaterdag 26 mei: Wandeling “Wilde planten op de Groesplaat” Deze wandeling sluit aan bij de lezing van donderdag 19 april. We bekijken met Margo van Beem wilde planten en leren hoe die toegepast kunnen worden in de tuin.

Verzamelen op de parkeerplaats bij vogelkijkhut ’t Vinkennestje in Oudendijk.

Verzamelen 9.15 uur. Eindtijd ongeveer 12.00 uur. Goede wandelschoenen aantrekken, bij nat weer laarzen/regenkleding.

Vrijdag 25 tot en met zondag 27 mei: Landelijk telweekend argusvlinder Voor de vijfde maal wordt landelijk een telweekend georganiseerd voor de prachtige argusvlinder. Altenatuur doet voor de tweede keer mee aan dit telweekend. De argusvlinder gaat sterk achteruit en we willen in ons gebied proberen zoveel mogelijk plaatsen af te zoeken waar hij ooit gezien is, om te kijken of hij er nog voorkomt. Alle waarnemingen zijn belangrijk, begin bijvoorbeeld in uw tuin of directe woonomgeving. Hoe kunt u meedoen?

1. Bezoek een gebied, openbaar toegankelijk, bijvoorbeeld bij u in de buurt, het mag uw directe woonomgeving zijn.

2. Tel een uur lang (klein gebied mag ook korter) in dit gebied, ergens tussen 9.00 en 17.00 uur 3. Tel alle mannetjes en vrouwtjes argusvlinder die u ziet, en noteer de lokatie.

4. Geef uw waarnemingen door!

Het doorgeven kan door middel van invoeren in www.waarneming.nl. Als u niet zo’n ervaren waarneming.nl gebruiker bent, kunt u ook de waarnemingen aan ons mailen via altenatuur@gmail.com met als onderwerp Argusvlindertelling. Ook als u maar 1 argusvlinder ziet in dit weekend: geef het door. We willen graag de 58 58 volgende gegevens: geslacht van de argusvlinder; plaats waarneming: dorp,

straat, huisnummer of indien mogelijk GPS coördinaten (zie mobiele telefoon); datum en tijdstip van waarneming of waarnemingsperiode (uur); naam en adres/ e-mail van de waarnemer.

Voor meer informatie zie: www.vlinderstichting.nl (meer info over de argusvlinder in onze streek: Altenatuurtje 105, mei 2017).

Zaterdag 16 juni: Weidevogelfestival Altena Dit jaar vieren we dat vrijwilligers en bestuursleden van Altenatuur zich al twintig jaar inzetten voor de bescherming van weidevogels in Altena. Op zaterdag 16 juni bent u van harte welkom op het Fort tussen 10.00 en 16.00 uur. Vele natuurbeschermingsorganisaties presenteren zich dan in stands, er zijn demonstraties en filmpresentaties en activiteiten voor kinderen. Zie bijgevoegde flyer, blz. 10 en ook in de streekbladen, of onze website www.altenatuur.nl

LE

N GE N A

!

UK Zaterdag 23 juni: OM OP TE H Nationale Nachtvlindernacht Altenatuur doet dit jaar weer mee aan de Nationale NachtvlinderNacht (NNN).

Door jaarlijks op het Fort te tellen hebben we inmiddels een aardig beeld van wat hier voorkomt aan nachtvlinders. Al meer dan 200 soorten staan op de lijst!

Komt u meekijken welke prachtige soorten nachtvlinders er deze keer op het laken vallen? We beginnen om 23.00 uur (op Fort Giessen) dan begint het pas een beetje donker te worden. Afhankelijk van de aantallen vlinders die door onze lampen worden aangetrokken, wat afhangt van het weer, gaan we door tot een uur of één. U bent tussen 23.00 uur tot 01.00 uur van harte welkom om mee te kijken, ook al is het maar voor een kwartiertje. De vlinders worden in het fortgebouw gedetermineerd en geadministreerd en vervolgens weer losgelaten.

Zaterdag 18 augustus: ZLTO Boerenerfdag 2018 Ook dit jaar is Altenatuur weer aanwezig met een stand op de zeer druk bezochte dag die gehouden wordt in Genderen bij geitenboerderij Combee.

Komt u ook een kijkje nemen?

59 59

Vrijdag 24 augustus: Nacht van de vleermuis In het laatste weekend van augustus wordt jaarlijks de Europese Nacht van de Vleermuis georganiseerd. Door heel Nederland worden er activiteiten zoals vleermuisexcursies met batdetector georganiseerd voor volwassenen en kinderen.

Altenatuur doet ook mee. We starten met een presentatie over vleermuizen in het Fort waarin naast algemene informatie ook de resultaten van de vleermuizeninventarisaties in onze streek worden toegelicht. Na de presentatie maken we, als het goed donker is, een rondje om het Fort met een batdetector om te ‘luisteren’ welke soorten er vliegen.

Plaats: Fort Giessen; aanvang 19.30 uur.

PROGRAMMA NAJAAR 2018 In oktober en november hopen we weer twee lezingen te organiseren waarover u later wordt geïnformeerd.

Zaterdag 8 september: Openstelling Fort Giessen op Monumentendag Het (gerestaureerde) Fort Giessen wordt op Monumentendag opengesteld voor publiek. Het landelijk thema voor Open Monumentendag 2018 luidt: ‘In Europa’.

Al jaren is Fort Giessen de thuisbasis van Altenatuur en de Archeo Altena. Beide verenigingen stellen u in de gelegenheid om op deze dag het gerestaureerde Fortgebouw en het omliggende natuurterrein te bekijken. U kunt zelf rondlopen of meedoen aan groepsrondleidingen. U bent welkom op het Fort van 10.00 uur tot 16.00 uur.

Daarnaast wordt Fort Giessen 1 x per maand op zaterdag opengesteld voor bezoekers. De data hiervan zijn momenteel nog niet bekend maar die zullen op onze website www.altenatuur.nl worden vermeld.

Zaterdag 3 november: Vooraankondiging Landelijke Natuurwerkdag 2018 Ook dit jaar doet Altenatuur weer mee aan de Natuurwerkdag. Informatie is vanaf september beschikbaar op de landelijke site www.natuurwerkdag.nl (zoek onder provincie Noord-Brabant de locatie in het Land van Heusden en Altena).

Op deze site kunt u zich tevens aanmelden. Ook kunt u kijken op www.

60 60 altenatuur.nl voor meer informatie. ❀

Kringloopcentrum Altena Kerkstraat 1, 4286 BA Almkerk.

tel. 0183-403080

- Inzameling - & Verkoop bruikbare goederen - Educatie & Voorlichting - Recycling

NIEUWE MEUBELEN? GROTE SCHOONMAAK? OPRUIMEN? VERHUIZEN?

BANKJE NODIG? OF EEN LEUKE BLOUSE? OF SERVIESGOED? OF DAT ENE BOEK?

Bel maandag t/m vrijdag van 9 tot 12 uur het Kringloopcentrum voor het ophalen van al uw bruikbare spullen!

Bezoek de Kringloopwinkel op de hoek van de Kerkstraat en de Woudrichemseweg in Almkerk!

OPENINGSTIJDEN KRINGLOOPCENTRUM

maandag dinsdag woensdag donderdag vrijdag zaterdag

winkel

afgeven bruikbare goederen

13.00 - 17.00 uur 09.00 - 17.00 uur 09.00 - 17.00 uur 09.00 - 17.00 uur 09.00 - 17.00 uur 09.00 - 16.00 uur

09.00 - 17.00 uur 09.00 - 17.00 uur 09.00 - 17.00 uur 09.00 - 17.00 uur 09.00 - 17.00 uur 09.00 - 16.00 uur 61

Doelstelling van de vereniging: We willen een bijdrage leveren aan het behoud en het bevorderen van de biodiversiteit in het Land van Heusden en Altena. Dat doen we o.a. door overleg met zoveel mogelijk personen of groepen waaronder overheden zoals gemeenten en provincie.

Werkgroepen: - Beheercommissie - Fort-educatie - Plantenwerkgroep - Vogelwerkgroep - Milieu en Klimaat - Weidevogelbescherming - DEcAB - Kringloopcentrum Altena

Activiteiten: - Natuurwandelingen - Lezingen - Diverse inventarisaties - Nachtvlindernacht - etc.

â&#x153; AANMELDINGSKAART Ja, ik wil ook meehelpen de natuur in het Land van Heusden en Altena te beschermen. Noteer mij daarom als lid / jeugdlid / gezinslid. naam: ______________________ straat: ______________________

62

Natuurbeschermingsvereniging ALTENATUUR

postcode: ________ ____

p/a. Mw. J. Pollema

plaats: ______________________

Dr. v. Vuurestraat 76

tel: _________________________

4271 XH Dussen

e-mail: ______________________