't Altenatuurtje 90 - 2012

Natuurbeschermingsvereniging

ALTENATUUR

't ALTENATUURTJE

90

’t Altenatuurtje 32e jaargang nr. 1, oktober 2012.

Uitgave van natuurbeschermingsvereniging Altenatuur.

Opgericht 5-11-1980, ingeschreven 15-10-1981.

BESTUUR: voorzitter: J. (Jaap) van Diggelen, secretaris: J.H. (Johan) Koekkoek, penningmeester: H. (Henk) Kraaij, leden: H. (Herman) van Krieken P. (Pia) Stierman J. (Jeanette) Pollema L. (Len) Bruining R. (Ron) Brouwer

Sportlaan 24,

4286 ET Almkerk.

0183-402034

Emmikhovenseweg 6a,

4286 LH Almkerk.

0183-402231

Uitwijksestraat 4,

4288 JB Uitwijk.

0183-441360

HilIsestraat 35, Bruigomstraat 12, Dr. van Vuurestraat 76, Van Gendtstraat 14, Jacoba van Beierenstraat 4,

4269 VH Bab. broek.

4251 EP Werkendam.

4271 XH Dussen.

4271 AM Dussen.

4285 BP Woudrichem.

0416-355155 0183-505341 0416-391654 0416-392373 06-30376571

INTERNET: www.altenatuur.nl REDACTIE: P. (Pia) Stierman Bruigomstraat 12, 4251 EP Werkendam. 0183-505341 tevens redactie adres VORMGEVING EN ILLUSTRATIES: J.A.P. (Jan) van Haaften Eikenlaan 5, 4254 AR Sleeuwijk. 0183-302544 CONTACTADRESSEN: Vogelwerkgroep: A. (Arie) van den Herik Oudendijk 33a, 4285 WH Woudrichem. 0183-304193 Beheerscommissie Natuurgebieden: P. (Pia) Stierman Bruigomstraat 12, 4251 EP Werkendam. 0183-505341 LIDMAATSCHAP: jeugdlid 5,-- per jaar, gezinslidmaatschap 20,- per jaar, lid 12,50 per jaar Girorekening nr. 2593026 of Bankrekening nr. 301524319 Rabobank Almkerk t.n.v. penn. Altenatuur.

Aanmeldingen, adreswijzigingen en opzeggingen opsturen naar de ledenadministratie.

Beëindiging van het lidmaatschap schriftelijk vóór 1 december van het lopende jaar.

Ledenadministratie Altenatuur, Dr. van Vuurestraat 76, 4271 XH Dussen.

OMSLAG: Foto verenigingsgebouw ‘Fort Giessen’ door M. Bout.

Omslagontwerp door J.A.P. van Haaften.

Altenatuur heeft sinds 1-1-2011 de ANBI-status Het dossiernummer is: 77688 en het fiscaal nummer: 810362454.

Uit eigen streek

het Liniepad

1

Redactioneel

2

Al bouwend aan de insectenmuur op het fort in Giessen, samen met de drie “fortheren” John Kollen, Cees van Maastricht en Johan Koekkoek, nemen we de eerste lenteboden waar. De eerste kleine vos vlindert vrolijk om ons heen terwijl de grote bonte specht aan een nieuw nest begint te hakken. Een koolmeesje bouwt een nestje in een oude kachelpijp boven op het fort. De zon schijnt uitbundig en zorgt voor een aangename temperatuur. Ik mag “opperen”, de twee J’s metselen. Het is hard aanpoten bij die mannen en ben blij met hun tussentijds “broederlijk” werkoverleg als pauze en soms biedt het praktische vrouwelijke brein toch weer uitkomst….. Half april moet het frame klaar zijn want dan komen alle brugklassers van het Altena-College ons helpen met het invullen van de vakken. Zij gaan de rietstengels knippen die als onderdeel dienen voor de nestgelegenheid van solitaire bijen.

Het gaat niet goed met de bijen, dat is al lang bekend. Er is en wordt weer veel over gepraat en in feestelijke sferen toezeggingen gedaan en convenanten afgesloten, maar het realiseren laat lang op zich wachten. Afwenteling op het kostenplaatje blijft een excuus. Het besef dat gelegenheid bieden ter bevordering van de biodiversiteit een diepte-investering is wil maar niet landen. Als we terug kijken naar het opstarten van het

Kringloopcentrum, het opzetten van de bescherming van de weidevogels en de stand van zaken rondom duurzame energie en u in dit Altenatuurtje weer kunt lezen wat deze activiteiten inmiddels hebben bereikt c.q. willen bereiken, dat geeft ons de spirit om te blijven hameren op de noodzaak.

Enthousiast verlaten de leerlingen het fort, ze hebben kennis genomen van de geschiedenis rondom ons heen, hun bijdrage geleverd aan de insectenwand, een worstje warm gemaakt op een vuurtje van door hun zelf geoogst riet‌. Dan is er reden voor een feestje.

Ik wens u een fijne zomer toe.

Iedereen bedankt voor haar of zijn bijdrage aan dit Altenatuurtje nr. 90 Het volgende nummer staat gepland voor oktober daarom zou ik graag de kopij voor 1 september a.s. willen ontvangen.

Pia Stierman.

Redactieadres: Pia Stierman Bruigomstraat 12, 4251 EP Werkendam.

E-Mail: fam.stierman@gmail.com

3

18

Insectenwand op het Fort Giessen Johan Koekkoek

22

Globalisatie in de natuur AndrĂŠ v d Berg

40

Groeten uit Niedersachsen Hilde Schalk

43

Nieuwe natuurwet Herman van Krieken

46 4

Opnieuw Bufo bufo Jaap van Diggelen

In dit nummer......

• Van de voorzitter

8

• Tuinen met natuur

14

• Blauwe kiekendief

18

• Insectenwand op Fort Giessen

20

• Globalisatie in de natuur

24

• Bever(s) in de buurt

29

• Voor jou! (jeugdrubriek over de Groene specht)

30

• Weidevogelbescherming 2012

34

• De middenpagina's met: → 1 en 4 programma zomer/najaar 2012 → 2 en 3 brugklasexcursie Altena College op het Fort Giessen • Notulen ledenvergadering Altenatuur 2012

41

• Groeten uit Niedersachsen

46

• Nieuwe natuurwet

49

• Opnieuw Bufo bufo

52

• Verslag van de roofvogeltelling in 2011

55

• Forteducatie 2012; bijlage I

57

• Kringloopperikelen

64

• Waarnemingen van december 2011 t/m april 2012

67

• Stand van zaken ontwikkeling Duurzame Energie

71

• Nieuws van 't Kringloopfront

73

5

Van de voorzitter Jaap van Diggelen We are such stuff as dreams are made on; and our little life is rounded with a sleep.

William Shakespeare

Begin maart las ik in de krant dat er de komende week een mooie samenstand van de planeten aan de Westelijke hemel te zien zou zijn. De woensdag daarop, ik was het allang weer vergeten, fietste ik naar huis en zag ik in de schemer aan de heldere hemel twee grote sterren vlak bij elkaar staan: Jupiter en Venus! Heldere punten aan een nog vaag oplichtende avondhemel. Met de verrekijker probeerde ik een beter beeld te krijgen maar de 8x vergroting leverde niet veel op. De avond erna op 15 maart stelde ik mijn vogeltelescoop op statief op voor ons huis. Bij een vergroting van 15 x ontdekte ik rond Jupiter speldeprikjes licht die in 1 lijn aan weerszijden van de ‘grote’ bol (in de kijker niet meer dan een flinke punt) stonden: de manen van Jupiter!

6

Interesse in astronomie Al vanaf m’n lagere schooltijd ben ik geïnteresseerd in astronomie. Mijn kennis werd aanvankelijk gevoed door een boek dat ik via een bon in de NCRV-gids had besteld: “Het oneindige Heelal” met als ondertitel “Grondslagen der Astronomie” uit de serie Wereld der Wetenschap. Het bedrag van f 9,95 betaalde ik zelf van het geld dat ik verdiende met folderen, maar m’n vader was niet erg gecharmeerd van deze actie. Hij was bang dat ik achtervolgd zou worden met de volgende 5 of 11 delen uit de reeks. De eerlijkheid gebied te zeggen dat mijn eerste aankoop in deze reeks “Het menselijk lichaam” een week daarvoor slechts f 4,95 kostte (bij het tweede deel

verdubbelde de prijs dus al....). Gelukkig liep het goed af, ik geloof dat ik de opzegging zelf heb geregeld, en ik ontving geen pakketjes meer van de Hilledijk, Rotterdam. Eindeloos gefascineerd dronk ik de kennis uit “Het oneindige heelal� waarbij ik tegelijkertijd ver-dronk. Supernovae, de melkweg, de paradox van Olbers, relativiteit en Doppler-effect, ze zouden allemaal pas veel later beter bij me landen. Maar al gauw betekende vermeerderde kennis ook vermeerderde smart: hoe kon die aarde nu op het plaatje op blz 14 al, meer dan vierduizend miljoen jaar geleden (!) (tegenwoordig zeggen we vier en half miljard jaar) als een platte schijf zijn ontstaan? Ik besloot me te concentreren op de planeten en de maan, lekker concreet: ik kon hun namen leren, ze mooi natekenen en ze waren hotnews dankzij het ruimtevaart-programma van de NASA.

Galilei Terug naar de manen van Jupiter. Galileo Galilei ontdekte ze in januari 1610. Hij richtte zijn kijker op Jupiter en zag kleine lichtjes naast de planeet. Hij volgde Jupiter een aantal weken en ontdekte dat de kleine lichtjes steeds op andere plaatsen links en rechts naast de planeet op 1 lijn stonden en dat er soms ook wel eens 1 verdween (onzichtbaar achter de planeet) die enkele dagen daarna dan weer opdook. Galilei concludeerde dat het hier ging om kleine sterretjes die om Jupiter draaiden. Dit was 400 jaar geleden een schokkende conclusie. Het wereldbeeld was immers Geocentrisch. De aarde was het middelpunt van het heelal en alles draaide daar omheen. Mis dus, volgens Galilei. De manen van Jupiter draaien om deze planeet en dus niet om de aarde. De aarde draait om de zon, het Heliocentrisch wereldbeeld dat de Poolse monnik Copernicus in 1543 al poneerde. Galilei haastte zich om het nieuws samen met andere ontdekkingen te publiceren in zijn

7

Sidereus Nuncius, De Sterrenbode. Hij noemde de manen Cosmiaanse sterren naar Cosimo de Medici, groothertog van Toscane, die hij wilde paaien om een baantje als hofmathematicus te krijgen. Tegenwoordig noemen we ze terecht de 4 Galile誰sche manen en hebben ze toepasselijk de namen van vier geliefden van de Griekse god Zeus (Jupiter is de Latijnse naam voor deze oppergod) gekregen: Callisto, Ganymedes, Io en Europa.

In de eindeloze verlatenheid van het universum staat Zeus er zo niet alleen voor. De waarnemingen en beweringen van Galilei maakten hem niet populair bij de kerkelijke machthebbers van die tijd. Gedwongen door de Inquisitie moest hij zijn denkbeelden herroepen nadat hij in 1632 het kerkelijk gezag van de paus had getart door in zijn boek Dialogen het standpunt van de kerk te laten verwoorden door ene Simplicio, en het zo min of meer belachelijk te maken.

Gelukkig werd hij kort daarna door de katholieke kerk gerehabiliteerd: in 1992!

8

Planeten Hoe ik ook keek op 15 maart, ik zag maar drie manen. Het moest zo zijn dat mijn kijker niet sterk genoeg was om de kleinste maan Europa te zien of er was 1 maan net achter de planeet op deze avond.

Hoe dan ook, de waarneming gaf eenzelfde kick als die Galilei gehad moet hebben. Planeten verschijnen als relatief grote lichtpunten aan de hemel omdat ze

veel dichterbij staan dan sterren. Het vreemde aan hen is dat, waar alle sterrenbeelden ‘vast’ op een zwart laken lijken te zijn geprikt, zij er kriskras doorheen bewegen. De Grieken noemden hen daarom planetos, vagebonden, zwervers van de sterrenhemel. Dwaalsterren is een prachtig Nederlands woord ervoor. Het raadsel van de vreemde verplaatsingen van de ‘vagebonden’ werd pas opgelost door Copernicus en Galilei die aantoonden dat planeten grote bollen zijn die in 1 vlak om de zon draaien, allemaal in dezelfde richting. Eigenlijk zijn het dus helemaal geen sterren, net als ‘onze’ maan weerkaatsen ze het zonlicht alleen maar, zelf geven ze geen licht. De Grieken en Romeinen vonden de planeten zo raadselachtig dat ze ze godennamen gaven: Mercurius, Venus, Mars, Jupiter, Saturnus. Onheil en voorspoed werden uit hun stand aan de hemel afgeleid.

Kennis in de tijd Van het wereldbeeld van de klassieken, dat we nu afdoen als bijgeloof, naar de wetenschappelijke verklaring van Galilei ruim 1600 jaar later, is een lange weg.

We zien dat de kennis die ver voor onze jaartelling bij Egyptenaren en Babyloniërs begon, via Grieken en Romeinen, over de ‘duistere’ middeleeuwen heen via Renaissance, Verlichting, 19e en 20e eeuw is gegroeid tot wat we nu weten (of denken te weten?).

De blik die ieder van ons werpt op de werkelijkheid is begrensd door het ‘venster in de tijd’ waarin hij zichzelf aantreft: zijn leven. Tastte Aristoteles nog rond in het duister van de volmaakte kosmische sferen, Galilei liet zien dat het anders was terwijl Newton die werd geboren een jaar nadat Galilei stierf(1642), aantoonde dat de bewegingen van de grote hemellichamen door vaste natuurwetten worden bepaald. Tenslotte liet Einstein ons zien dat onder bepaalde omstandigheden die wetten aan relativiteit

Jupiter

9

onderhevig zijn. Dat “tenslotte” is natuurlijk puur persoonlijk omdat op 3 jaren na het levensvenster van Einstein en dat van mij aan elkaar raken. In het jaar 2500 zullen er ongetwijfeld andere namen volgen na die van Einstein, van mensen die nu nog geboren moeten worden en van alles aan onze kennis hebben toegevoegd. Dat is pas relativiteit! Waar Michel de Montaigne in zijn Essays eindeloos de klassieke schrijvers citeert omdat er in zijn tijd (1533-1592) niet veel meer was, en bovendien Latijn de mode was onder geleerden, prijs ik me gelukkig met een schat aan schrijvers, wetenschappers en filosofen van wie de denkbeelden sindsdien tot ons zijn gekomen. Moet ik dan daarom ook verdrietig worden om alle kennis en wijsheid die voorbij mijn ‘venster in de tijd’ zullen liggen, waar we nu geen weet van hebben? Mogelijk.

Fernando Pessoa dichtte hierover: Ik heb geen voorkeur voor wanneer ik toch geen voorkeur meer kan hebben.

Dat wat zal zijn, wanneer het zijn zal, zal zijn dat wat het is.

Waar we ons ook bevinden in de tijd, de verwondering om wat we aantreffen in onze fascinerende werkelijkheid blijft.

10

Lente Nog geen week na mijn waarneming van de Jupitermanen vond een jaarlijkse terugkerende gebeurtenis plaats die ook door astronomische processen wordt veroorzaakt. Op 20 maart is de dag even lang als de nacht op onze breedtegraad. De seizoenen, de jaarlijkse cyclus van het langer worden van de dagen gevolgd door het korter worden ervan, zijn het gevolg van het draaien van de aarde om de zon in 365 dagen, waarbij de aardas (waar onze aarde om draait in 24 uur) scheef staat ten opzichte

van het vlak waarin de aarde om de zon draait. In de zomer staat ons deel van de aarde (Noordelijk halfrond) door de schuine aardas iets naar de zon gekanteld en in de winter het Zuidelijk halfrond. Het moment dat dag en nacht even lang zijn, markeert het begin van de lente (als de dagen lengen) of het begin van de herfst (als de dagen korter worden).

Het begin van de lente betekent voor mij altijd weer de verwondering om het uitlopen van bomen en struiken, het arriveren van de eerste Tjiftjaf (daar is’tie weer) of Grutto, de ontdekking van de eerste Pinksterbloemen in de berm of Oranjetip die rondvliegt of de eerste Pad die oversteekt. Een aanzwellend spektakel van beeld en geluid. Ga naar buiten en geniet ervan (en kijk in het donker ook eens naar de sterrenhemel).

Hartelijke groet, Jaap van Diggelen

âœż

11

Tuinen met natuur

!

Johan Koekkoek

Poten Ik heb elk najaar weer gemengde gevoelens als ik de opdracht van Tijke, m’n vrouw, krijg om bollen te poten. We voeren dan een discussie of dàt nou planten zijn die bij ons in onze natuurtuin in het voorjaar zo’n prominente rol moeten spelen. Zij argumenteert met gegevens uit het voorjaar; “Je weet toch hoe mooi het dan in dat seizoen is”. Al vele jaren pak ik dan op haar uitdrukkelijk verzoek, de pootstok en plant de tulpen en narcissen zo maar op die plekken waar ik een aardig plekje zie.

Nu is het voorjaar. Loop langs de garage door tuin. En wat je tegen komt is een fel kleurenpallet van parmantig bloeiende tulpen. Omdat ik al vele jaren dit ritueel doe, en de overjarige tulpen mij na twee, drie en vier jaar weer verrassen met hun kleurenpracht, overwin ik in het najaar mijn tegenzin tegen dat poten. Moet ik daarentegen in het voorjaar aardappelen poten in de groentetuin, dan voel ik al vele jaren een heel positief tuiniersgevoel.

Merkwaardig. Waar houd je je mee bezig en hoe kom je aan het juiste gevoel bij de al of niet verplichte opdrachten.

De goudreinette Nog zo een. We hebben een aantal jaren geleden een aantal fruitbomen, met subsidie van Brabants Landschap langs de Alm kunnen poten. De snoeibeurt voer ik pas uit als ik het goede gevoel heb. Het blijkt dat dit pas komt als de knoppen bijna beginnen uit te botten. De laatste dag van maart is het zover. Ik moet een flinke zijtak met de snoeizaag verwijderen. Eerst knip ik met de

!

12

snoeischaar al de jonge loten eraf.

Dan hanteer ik de snoeizaag en valt de zijtak op de grond. Ik loop er eens omheen. Het lijkt net een dinoachtige met z’n linkervoor- en rechterachterpoot omhoog. Ik bewaar hem en plaats hem tijdelijk in de

buurt van het houthok. Nog even van genieten.

Maar in de loop van de zomer zal hij wel in het houthok verdwijnen, ‘geslacht’ in dertig blokken.

!

Goudveil Goudveil, paarbladig en verspreidbladig.

Paarbladig maakt een vrij gesloten bed, terwijl verspreidbladig forser van individu is en verder uit elkaar staat. Afgelopen jaar dacht ik, dat ik de verspreidbladige zou gaan verliezen in het geweld van zevenblad, zegges, enkele grassen en zuring. Maar niets is minder waar. Hij is met een groter aantal individuen teruggekomen. En die goudachtige bloemetjes staan weer prachtig te blinken aan de oever van de vijver.

Als er natuurverkenners zijn die goudveil ergens anders in het Land van Altena aangetroffen hebben zou ik het leuk vinden als dat via onze contactmedia, email, telefoon of brief kenbaar gemaakt wordt.

Kievitsbloem In een eerder Altenatuurtje schreef ik dat ik op een dag getroffen werd door deze planten in mijn grasveld. Mijn dochter, die vlak naast ons woont, wilde mij verrassen en stopte een aantal bolletjes in het veldje.

Ik was werkelijk verrast. Ik heb dat later zelf ook een paar keer herhaald, op sterk aandringen van Tijke, zij had in een herfstpakketje bollen ook deze bolletjes opgenomen. Ik weet zeker dat ik er de laatste vijf jaar geen bolletje van deze soort meer bijgezet heb, ik heb de pootstok daar in ieder geval niet voor ter hand genomen. Dit jaar zie ik dat er vele jonge planten tussen het gras opkomen. Ik constateer dat het zaad, eigenlijk de vruchten, vorige jaren kans gezien heeft zich te ontwikkelen. Welk een rijkdom kun je in een grasveld ontmoeten als je het maar een paar keer per jaar maait.

13

Ik moet nu denken aan wethouder de Peuter van Woudrichem die heel veel grasveldjes in de dorpen aan laat leggen en er een ‘moordend’ maaibeheer op los gaat laten, want dat is lekker goedkoop. Er is, zo constateer ik, op het gebied van natuur-bescherming, natuurbeleving nog veel werk aan de winkel.

Zie *) op volgende bladzijde.

Roeken Natuur in de tuin, misschien wel het mooiste Hé, we krijgen wat je kan overkomen. Maar toch. De weer een applaus, laatste jaren hadden wij veel last van een denk ik; vriendelijke kolonie roeken in het bosje van de buurman. man die Koekkoek! Al een paar jaar heb ik, zo vanaf begin februari aan de verkennende roeken ‘gevraagd’ of zij niet eens een ander bosje op wilden gaan zoeken. Zo tegen donker ging ik mijn verzoek met handgeklap onderstrepen. Dit ritueel heb ik de laatste vijf jaar in de maanden februari t/m april herhaald. En waarachtig dit jaar hebben zij mijn verzoek gehonoreerd.

Waar ze precies naar toe gegaan zijn weet ik niet, maar een eksterpaar heeft een oud roekennest in beslag genomen. Dus nu moeten duiven maar ook merels weer extra oppassen bij het broeden. Ik denk dat ik wel weer een aantal eierschalen in de tuin terug zal vinden.

14

Muskusratten De muskusrattenvanger van het waterschap heeft vijf klemmen gezet in de oever van onze vijver en het aangrenzende slootje. Ik heb meerdere malen dit dier zien onderduiken als ik langs kwam. Kenmerkend is de afgebeten irisstengel. De onderwaterdelen vreet hij op maar het bovenstuk laat hij achter.

Een duidelijk beeld van z’n aanwezigheid. De rattenvanger heeft er al twee gevangen. Maar deze week reed ik met de kruiwagen langs de oever en daar opeens schoot mijn voorwiel in zo’n kuil van de graafgang. Boeren hebben op soortgelijke manier last van dit dier. Maar het waterschap vreest de ondergraving van dijken. Dat moeten we toch met elkaar niet willen. Dus kijk ik met gemengde gevoelens naar de stokjes met daar aan de rattenklemmen.

Eendennest Nog even iets over onze wilde eend. Vroeg in het voorjaar meldt zich al een aantal jaren een koppel eenden in onze vijver. Als ik ’s morgens op sta en ze liggen met de kop in de veren te dobberen dan is daar weer dat machtige natuurgevoel. Verleden jaar en het jaar daarvoor hadden ze een poging gedaan om onder de linde in het opgaande gewas aan de rand van de sloot een nest te leggen. Twee jaar geleden zijn er vijf kuikentjes geboren en groot geworden. Verleden jaar hebben de kraaien de eieren geconsumeerd. Nu zit moeder nog op 12 eieren. Ik hoop dat er wat van terecht komt.

Waterhoen Het waterhoen meldt zich dit jaar ook weer. Slechts één keer hebben we het genoegen gehad ook daadwerkelijk jongen in de vijver te zien groot worden.

De Alm biedt waarschijnlijk toch betere huisvesting.

Tot besluit. Maart en begin april hebben weer een prachtige natuurontwikkeling laten zien. En als je er dan over mag schrijven, dan komt een herbeleving die de gevoelens een stevige plaats geven in je zijn. ✿

*) Begin maart hebben enkele leden gevraagd of Altenatuur nog in discussie was met gemeente Woudrichem over het groenbeheer dat momenteel uitgevoerd wordt. Naar aanleiding van die telefoontjes heeft het bestuur het ongenoegen geuit dat er veel struiken verdwenen ten behoeve van gazon. Met name stak het ons dat er totaal geen communicatie over deze ingreep tot stand was gekomen. De ambtenaar en de wethouder hebben per brief laten weten dat ingrijpen in het groenbeheer beter met burgers en de belangenverenigingen gedeeld zullen worden.

Altenatuur dringt aan op ecologisch groenbeheer, waar echt aandacht is voor de soorten die van nature hier verwacht mogen worden.

?

15

Blauwe kiekendief Herman van krieken

Het gaat niet goed met de blauwe kiekendief. Ook op de Waddeneilanden loopt de soort gestaag achteruit. Op de Duitse Waddeneilanden neemt de populatie vreemd genoeg toe. Via gekleurde ringen wordt uitgezocht of dat komt door Nederlandse vogels. Het jaar 1994 was met zijn 125 broedparen het hoogtepunt van de blauwe kiekendievenpopulatie in Nederland. Maar toen trad het verval in, er zijn nog maar 24 paren over, waarvan 19 op de Waddeneilanden.

16

Volgens Ecomare heb je geluk als je een blauwe kiekendief ziet. Ik ben zo’n geluksvogel. Vanaf half november tot eind maart 2012 zat een paartje blauwe kiekendieven achter ons huis in de polder. Elke dag als ik thuis kwam uit het werk om ongeveer 16.00 uur speurde ik de akkers en weilanden af. Het gebied wordt begrensd door de Hillsestraat, Meeuwsesteeg, de Baan en de Ruttensteeg.

Onze telescoop maakt het mogelijk om het hele gebied af te speuren. Op de doodlopende weg vanaf de Baan zie ik soms mensen hun hond uit laten of een auto met mensen die denken dat niemand ze ziet; een rendez-vous?

Meestal zie ik alleen maar vogels en soms een vos of een ree. Vanaf half november zag ik bijna dagelijks één of twee blauwe kiekendieven. Slanke vogels met een lange staart en lange vleugels, die tijdens de glij- en zweefvluchten schuin omhoog worden gehouden. Bij het uitgekleurde mannetje ziet men in de vlucht de lichtblauwgrijze bovenzijde en de witachtige onderkant fel contrasteren met de zwarte vleugelpunten. Een prachtig gezicht

dat deze vogel tot één van mijn favorieten maakt. Via de telescoop kon ik zijn vluchten laag boven het land goed volgen waarbij het een enkele keer gebeurde dat ik beide vogels in beeld had. Het bruine vrouwtje is gemakkelijk te herkennen door de witte band op de staart. Regelmatig werd er gejaagd op een weiland richting Almkerk. Het vrouwtje had daar een vaste plaats op de grond langs de sloot waar ik haar veelal kon vinden. Het mannetje zag ik vaak jagend. Als ik groepen vogels op zag vliegen dan wist ik dat één van beide majestueuze vogels in de buurt was. Op vrijdag 27 januari zag ik beide vogels om ongeveer 15.00 uur samen met een slechtvalk, een torenvalk, 3 buizerden waarvan één biddend(ruigpoot?) en drie grote zilverreigers. Zaterdag 28 januari zag ik rond 11 uur het mannetje blauwe kiekendief aan de rand van het weiland op de grond een prooi verorberen. Om ongeveer 13.00 uur stonden 3 torenvalken boven hetzelfde weiland te bidden. Ook op dinsdag 7 februari, na 15 graden vorst, zag ik om 16.35 uur zowel het vrouwtje als

het mannetje jagend in de kou. Op maandag 19 maart, mijn geboortedag, zag ik het mannetje om 8.50 uur recht achter ons huis op een paaltje zitten. Mijn vrouw had dit geregeld als verjaardagscadeau. Op 24 maart zag ik het vrouwtje als laatste, daarna zijn de wintergasten waarschijnlijk vertrokken naar het hoge noorden. Leida en ik wachten daarna op de bruine kiekendieven die terug komen uit Afrika om in de polder achter ons huis te jagen.

Er is altijd wel wat te zien als je goed oplet en leert kijken. Prachtig allemaal, doch met de blauwe kiekendief gaat het in ons land steeds slechter. Er moet snel actie worden ondernomen voor de blauwe kiekendief en enkele andere ernstig bedreigde soorten, voor ze definitief uit Nederland zijn verdwenen. Dit stelde Soortenbescherming Nederland december 2011 in een oproep aan Tweede Kamerleden. Door de onderhandelingen tussen Provincies en staatssecretaris Bleker over het natuurbeleid is een beleidsvacuüm ontstaan. De verantwoordelijkheid voor het verdwijnen van soorten moet vanaf volgend jaar (2012) verhuizen van het Rijk naar de Provincies. Maar ook na dat akkoord zullen Provincies zelf eerst nieuw beleid moeten maken en bijbehorende budgetten moeten gaan reserveren.

De blauwe kiekendief als slachtoffer van falend beleid, een nachtmerrie voor elke vogelaar. Gelukkig werd er een nieuwe, en hoopvolle, ontwikkeling in Groningen vastgesteld. In 2010 vestigden zich drie paren in graan-

velden, een novum in die provincie.

Twee van de drie paren brachten succesvol jongen groot, respectievelijk 2 en 4. Eén van de vrouwtjes bleek in 2007 te zijn geringd in een nest wintergerst in het nabijgelegen Emden (Duitsland). De vogels jaagden veelvuldig boven de faunaranden ingezaaid met kruidenrijke mengsels (Koks 2010). Ben Koks(o.a. beschermer grauwe kiekendief in Groningen) wil ook in Brabant aan de slag met faunaranden. In het kader van de weidevogelbescherming worden er al randen aangelegd. Er is dus nog hoop voor deze prachtige vogels die onze steun goed kunnen gebruiken. ✿ Gebruikte bronnen; Roofvogels van Europa, De Takkeling Jaargang 19(2011), nummer 1, www.soortenbescherming.nl en VogelNieuws Vogelbescherming Nederland.

17

Insectenwand op Fort Giessen Johan Koekkoek

Medio 2010 wordt in het bestuur de uitnodiging besproken om deel te nemen aan een mini bijensymposium in Gorinchem. Vooral burgemeester Petter van Woudrichem dringt aan om toch vooral als vereniging vertegenwoordigd te zijn. Twee bestuursleden melden zich op een vrijdagmiddag in het natuurcentrum van Gorinchem. Zij komen terug met een inspirerend verhaal over versterking ven de biodiversiteit, vooral door nauw samen te werken met imkers. Als vereniging nemen we er notitie van en onderschrijven de noodzaak om aandacht te besteden aan de insecten als diergroep.

18

In 2011 wordt er vanuit de provincie Noord Brabant aandacht gevraagd voor biodiversiteit, de uitnodiging was ondertekend door burgemeester Petter, hij blijkt voorzitter te zijn van de provinciale werkgroep die biodiversiteit als hoofdthema voert. Op die uitnodiging zijn we ingegaan en hebben met de drie gemeenten en nog enkele andere organisaties, zoals de Agrarische Natuurvereniging meegedaan aan het verspreiden van hulpmiddelen voor verschillende diergroepen, wij deelden in Woudrichem vleermuiskasten uit, in Werkendam waren het kunstnesten voor zwaluwen en in Aalburg werden hoogstamfruitbomen uitgedeeld. Naast de eerder genoemde attributen zoals de vleermuiskast kreeg iedereen een bijenhotelletje. Een soort klein vogelhuisje gevuld met stukjes riet. Bij een tweede actie van de Provincie hebben wij als vereniging ook nog een stukje akkerrand ingezaaid met insectenbloemen. Het zaad werd door de Provincie beschikbaar gesteld.

Kortom de laatste twee jaar is er in onze bestuursvergaderingen regelmatig van gedachten gewis-

seld over verdere acties ten behoeve van onderhavige diersoorten, de insecten. En als de landelijke dagbladen in 2011 publiceren over de verdwijning van bijen worden we als het ware getriggerd: wat is hier aan de hand?

Er wordt contact gezocht met mensen die er wellicht meer van weten. We vragen Ernst-Jan van Haaften van Brabants Landschap eens naar zijn mening. Er blijkt een discussie aan de gang te zijn: Of de Varroamijt is de oorzaak van het verdwijnen van bijenvolken of het is imidacloprid, een land- en tuinbouw gif.

In de discussie valt de naam van Tjeerd Blancquière, onderzoeker van Wageningen Universiteit. Hij doet onderzoek naar de mogelijke oorzaak van het verdwijnen van bijen. Zijn bevindingen wijzen in de richting van de Varroamijt.

Terwijl Franse onderzoekers de oorzaak veel meer in de richting van het landbouwgif zoeken.

Dat landbouwgif heet imidacloprid en behoort tot de groep neonicotines. Als je gaat lezen over dat gif, dan word je als natuurminnaar niet vrolijk. Het werkt in op het zenuwstelsel van insecten waardoor ze de weg naar huis niet meer kunnen vinden en dus het loodje leggen. Natuurlijk is de hoeveelheid van dat spul bepalend of het voor bepaalde doelsoorten werkt, vooral luizen en witte vlieg op appelen en op sierplanten. Zaaizaad van bieten is ook met imidacloprid bewerkt.

Het middel is officieel toegelaten tot de markt, in ieder geval tot 2019. Ook kattenliefhebbers blijken voor het ontvlooien imidacloprid te gebruiken. Het is maar dat je het weet.

Dit soort wetenschap prikkelt tot onrust. Onrust is een bron voor actie.

19

20

Op een namiddag wandel ik door de tuin van één van onze bestuursleden, Pia Stierman. Zij heeft een keur van bijenhotelletjes in de echtelijke tuin hangen. Ik bewonder haar creaties. Onder de koffie zegt ze: “we zouden toch iets moeten doen aan dat verdwijnen van bijen?” Wat bijvoorbeeld?

“Nou, we zouden een insectenwand kunnen gaan maken”. En ze laat er geen gras over groeien. Uit een tijdschrift worden er verschillende voorbeelden ten tonele gevoerd. “Zullen we er eens over nadenken?”, zeg ik, terwijl ik m’n laatste kruimels van de koek naar binnen werk.

Ons nadenken heeft geresulteerd in een werkgroepje op het fort in Giessen. Samen met leden van de Archeologische Vereniging, John Kollen en Cees van Maastricht, hebben we eerst de brief beantwoord van Brabants Landschap waarin we uitgenodigd werden om subsidie aan te vragen als we een insectenwand zouden willen bouwen. Die subsidie (Postcodeloterij) is inmiddels binnen en de insectenwand staat klaar om met geschikte materialen, takjes, rietstengels, blokken met geboorde gaatjes, etc. verder opgevuld te worden.

We willen nu als Forteducatie, alle genoemde bouwers zijn ook leden van Forteducatie, de wand gaan gebruiken bij de excursie van brugklassen op het fort. Leerlingen gaan bouwmaterialen verzamelen in de griend, kleine takjes of twijgjes.

Riet wordt gehaald vanuit de oever van de fortgracht. Van het riet en de takjes maken de leerlingen een bundel die we roede zullen noemen.

Deze roeden worden in de insectenwand geplaatst. Na verschillende lagen worden er dan weer dakpannen of steentjes of potjes of andere voorwerpen in geplaatst. Soms met klei of cement

een beetje vastgemaakt. Kortom wij denken dat het een aardige actie is om even in het probleemgebied van bijen te vertoeven. We kunnen de leerlingen deelgenoot maken van de wetenschap, dat met een chip uitgeruste hommels hun nest, na contact met het landbouwgif imidacloprid, niet meer terug kunnen vinden. Van dit onderzoek zullen we de hoofdbestanddelen weergeven in een bijlage bij de lesbrief behorend bij de excursie van het Altena College 2012. Deze bijlage staat op blz. 51 van dit Altenatuurtje. âœż

Waar moet ik heen?!?

21

Globalisatie in de natuur André van den Berg

We leven in een bijzondere tijd.

Dankzij de hoge welvaart reizen we de hele wereld door, het is allemaal mogelijk geworden. Planten en dieren worden zo gemakkelijk adventief of bewust door de mens verspreid. Daarnaast spoedt de klimaatsverandering zich als een overtreffende trap in een rap tempo voort. Omdat een graadje opwarming al grote gevolgen heeft voor soorten en ecosystemen zien we dat nieuwe soorten ‘bij bosjes’ ons land bereiken, planten en insecten lopen daarbij voorop. Een gevolg van dit alles is dat er een vorm van globalisatie ontstaat.

22

Nog nooit beleefde ik een winter als eerste atalanta vlinders zich deze meldden.

Langs de Waalbanddijk en in Een winter waarin zoveel planten een beschutte tuinen leek het wel lente doorstart maakten, waarin zo laat zoveel soorten bloeiden er al en nog en zo vroeg al, insecten, planten zoveel struiken vertoonden al en vogels buiten hun normale vergroeischeuten met nieuwe bladeren. schijningsperiode te zien waren heb Vooral fluitekruid, bereklauw, klokjes, ik nog nooit mee gemaakt. goudsbloem, stokroos en allerlei Ondermeer schreef ik hier al over stinzen planten bloeiden er heftig op in ‘Overpeinzingen’; ‘t Altenalos. tuurtje 72, 2006.

Onder water was het niet anders. In Nu een greep uit de actuele november gaven we de onderwatervoorbeelden. Rond 10 oktober planten in onze vijver een vloog er nog een keizerlibel een aantal dagen bij onze vijver en op15 november zagen we in Zuid-Limburg nog verschillende libellen en vlinders vliegen tijdens ‘een pannenkoek’ op een terras!

Tot aan de jaarwisseling hadden we nog last van muggen en waren zo nu en dan vleesvliegen te zien, Keizerlibel terwijl in januari al de

flink diepe snoeibeurt, toch was in januari alles weer aan-gegroeid tot boven in de waterkolom.

Iets dergelijks is de laatste jaren ook in het polderwater waar te nemen, wat extra maai-kosten met zich meebrengt.

In de vogelwereld gebeurden ook opmerkelijke dingen.

Zo waren er in januari al meldingen van grasmus, boerenzwaluw en kleine karekiet.

Jammer dat in februari de winter alsnog inviel; niet omdat het niet leuk was maar omdat het volgen van dit super vroege voorjaar vermoedelijk even inte-ressant zou zijn geweest.

Hoewel ingezaaide dijken of andere stukjes groen vaak best mooi zijn en voornamelijk insecten ervan profiteren, wordt het toch moeilijk om dit als waardevol te bestempelen. Domweg omdat je eigenlijk niet meer weet waar naar je kijkt.

Is het natuur die hier thuis hoort, is dat veldsalie-plantje nu een gevolg van een beter natuurbeheer of komt het voort uit uitheems zaad en vormt het Indirecte beïnvloeding door de genetisch gezien misschien een bemens dreiging voor de inheemse popuKlimaatsverandering is vrijwel zeker laties. Bij ‘Floron zijn belangrijke een indirect gevolg van menselijk mensen opgestapt omdat ze het handelen, daar is de wetenschap het zat waren telkens geconfronteerd over eens. Een gevolg van de opwarte worden met de vraag: is dit ming is dat veel soorten zich buiten hun plantje inheems of is het ingenormale verspreidinggebied gaan zaaid. vestigen.

Dat we ook door onze vakantiebezoekjes meewerken aan Directe beïnvloeding door de mens globalisering staat buiten kijf, Mensen rommelen graag met zaadjes en daar zijn voorbeelden geplantjes in eigen tuin; wanneer er geen noeg van op te noemen. bijzondere planten uit de natuur worden Zaden breng je gemakkelijk gehaald is daar weinig mis mee, dit is verover via een vervoermiddel, moedelijk altijd al zo geweest. Wanneer het schoenzolen enz. daar buiten opzettelijk en grootschalig Insecten, maar ook bijvoorgebeurt, zoals wel het geval is bij sommige beeld amfibieën of andeoverheden of instellingen vind ik dat dubieus. re spectaculaire beesten

23

kruipen graag ergens tussen. Zelf heb ik ooit eens een boomkikker bij het waterreservoir in onze caravan gevangen en vroedmeester-

24

uiteenlopende redenen wel volhouden. Vaak heeft dit een negatieve invloed op onze inheemse Boomkikker flora en fauna of gaat het de maatschappij veel geld kosten. Bekende voorbeelden zijn: uitheemse waterplanten zoals waternavel, waternoot, waterteunisbloem of waterpest. Tuincentra, dierenhandel en vijverrage spelen een negatieve rol in de verspreiding van exotische soorten, maar we blijven daar padjes natuurlijk zelf verantwoordelijk die in de wielstutten verborvoor! gen zaten. Dit gebeurde tijdens het Een wel zeer bekend voorbeeld uit inpakken voordat we de reis naar deze handel is de komst van de huis wilden afronden. We konden ze roodwangschildpad, die tegendus veilig in hun eigen omgeving tewoordig van hier tot aan de Midrug zetten. Per ongeluk iets meenedellandse Zee in beken, poelen, memen blijkt dus heel gemakkelijk. ren en rivierstranden voorkomt. De Kwalijk is het wanneer mensen aantallen worden, omdat deze dieren elders dieren wegvangen om ze schuw zijn, nogal onderschat. Deze in hun favoriete natuurgebied uit soort wordt meestal klein als impulste zetten en hiermee denken de aankoop in huis gehaald en jaren later natuur thuis te verrijken. Het is in een nabij water gedumpt omdat men een mondiaal eeuwen oud klashet dier zat is, schildpadden kunnen siek gebruik, hoe dom toch! namelijk erg oud worden. Van de moVoor de betreffende dieren menten dat ik van afstand waarnemer moet het een martelgang zijn ben geweest bij bovengenoemde om in een ongeschikt milieu te menselijke activiteiten heb ik geleerd dat moeten leven. Ze zijn dan het opmerkelijk vaak om natuurliefhebbers ook meestal snel, of na enigaat. Mensen met het hart op de goede ge jaren weer verdwenen. plaats, mensen die het niet over hun hart Toch zijn er ook genoeg kunnen krijgen om dieren te doden en ze soorten, meestal generadaarom met een goed gevoel hun vrijheid listen, die zich weten aan terug geven, niet beseffend dat ze daarmee te passen en het hier om veel ander leven doden of onmogelijk maken.

Weer een heel ander deze schelpenmassa, die een cumulatie van fenomeen is de invasie calcium veroorzaakt, ooit de nieuwe biotoop van Aziatische korfmossels gaat vormen voor een toekomstige kalkgrasin 1989 (Lek) en 1990 land flora.

(Merwede), die waarschijnEr zijn meer voorbeelden van exoten waarlijk met ballastwater van van ik zelf denk dat ze ook nog een gunschepen ons land bereikten. stige uitwerking hebben of hebben gehad Over eventuele veroorzaakte op het watermilieu in tijden dat het doorschade binnen het rivier zicht in de waterkolom erg slecht was ecosysteem is niet zoveel be(1960-1990). Dit zijn de driehoeksmossel kend, in hoeverre ze als voeden smalle waterpest. De driehoeksmossel sel dienen ook niet. Soms zie je vanwege zijn waterfilterwerking en zijn scholeksters langs de vloedlijn belang als voedselbron voor duikeenazen op rollende dichte schelden. De smalle waterpest, die het vaak pen. Misschien dat de meerkoet als enige onderwaterplant wist vol te of duikeenden er ook van profihouden in onze kale poldersloten. teren. Mede dankzij massale Tussen waterpest verzamelde het sterfte tijdens strenge winters ontbelangrijkste slootleven zich en wisten staan langs rivierstranden schelamfibieĂŤn, vissen, kevers en libellen penbanken van soms wel 30 cm dik. zich voort te planten.

Door de thermische verontreiniging, die veroorzaakt wordt door lozingen ‘Ravon-blad geeft jaarlijks een van koelwater van met name enerverspreidingsoverzicht en hieruit giecentrales, kan de populatie zich blijkt een toename van ondoorhandhaven en razend snel herstellen. dacht menselijk handelen. Zo zie Mogelijk dat je bijvoorbeeld dat de Russische rattenslang ons land is komen verrijken, dat Italiaanse kamAziatische korfmossel salamanders op de Veluwe rondkruipen, dat de vroedmeesterpad in diverse steden aanwezig is en bijvoorbeeld dat de kamsalamander samen met de boomkikker is uitgezet in Meijendel, een plaats waar ze niet thuis horen, enz. De boomkikker kwam vroeger alleen ten zuidoosten van de denkbeeldige lijn van

25

26

en Kaspische Zee ons Groningen naar Cadzand voor; tegenwoordig land konden en kunnen op verschillende plaatsen langs de gehele bereiken. Er schijnt ook kust, dankzij uitzettingen van dieren uit: nog een noordelijke route Kroatië, Frankrijk enz. Doordat het hier te zijn waarbij een paar warmer wordt kunnen ze het hier misschien soorten vanuit de Wolga volhouden. ons land hebben gevonden.

Bij andere aquatische diergroepen is het De laatste 20 jaar zijn er in niet veel anders. Vooral rivierkreeften zijn ons land naar schatting 25 de laatste jaren in snel tempo ons land vissoorten bij gekomen. Ook binnen gekomen (de meeste uit Noordexotische ongewervelde uit het Amerika), we tellen nu 8 soorten. Onze gebied rond de Zwarte Zee eigen rivierkreeft (Astacus astacus) is zo drukken een stevig stempel op goed als uitgestorven. Welke schade de inheemse macrofauna en het b.v. de rode Amerikaanse Rivierkreeft ecosysteem. kan aanrichten heb ik in de Franse Brière gezien.

In hoeverre flora en fauna kunnen In de modderige sloten van dat globaliseren is natuurlijk maar de natuurreservaat komt als gevolg van vraag omdat ze toch gebonden vraat en slecht doorzicht vrijwel geen zijn aan specifieke leefomstandigonderwatervegetatie meer voor en heden (de specialisten) of minder wanneer je een sloot nadert schieten kritisch zijn (de generalisten). Het zijn honderden kreeften achterwaarts in vaak de generalisten die van dereen kolkende massa weg. gelijke situaties het meest profiteren.

Bij de diergroep vissen is de soortVolgens een groot aantal biologen zal uitbreiding ook overweldigend, globalisatie voor vervlakking en een dit heeft verschillende oorzaken. vermindering aan biodiversiteit zorgen.

Ten eerste zijn er door een verbeterde waterkwaliteit een ✿ paar soorten ‘terug gekomen’.

Ten tweede zijn er soorten uitgezet. Maar belangrijker is toch wel de totstandkoming van het Main-Donaukanaal in 1992, waardoor twee stroomgebieden met elkaar verbonden werden. Dit heeft als gevolg dat in toenemende mate nieuwe vissoorten vanuit het Europese rivierkreeft gebied rond de Zwarte-

Bever(s) in de buurt!

Jan van Haaften

De Bever wordt dit jaar extra in het zonnetje gezet door de Zoogdiervereniging. 2012 is daarvoor uitgeroepen tot jaar van de Bever!

Niet dat het slecht gaat met de Bever, integendeel er leven er inmiddels in Nederland al zo'n 500 tot 600 dieren. Grote kans dus dat er vandaag of morgen ook een bij u op de stoep staat! Zeker als u bedenkt dat er net weer een nieuwe burcht is gebouwd in de Sleeuwijkerwaard!

Wilt u meer informatie over de Bever dan kunt u die vinden op www.jaarvandebever.nl

Vraat

Burcht

foto's: E-J van Haaften

27

Voor

jou!

Jan van Haaften

Hallo jongens en meisjes, Pas liep ik in m’n tuin en daar hoorde ik vrolijk lachen. Ik dacht wie is daar zo blij! Eigenlijk wist ik het al wel, het was de Groene specht. Wie anders lacht er zo als hij door de lucht vliegt! Het is zijn manier van zingen! Prachtig, die mooie vogel met z’n mosgroene veren pak, rode pet en grijsgele borst.

28

Mooi, denk ik, die heeft de winter dus weer overleefd!

De Groene sp echt is een standvogel, d at betekent dat hij dikwijls o p dezelfde p la ats blijft. Ook in de winter zu l je dan naar ete n moeten zoe k en, zelfs als er s neeuw ligt! E e n geluk, onder de sneeuw is de grond meesta l niet zo erg bevroren.

Niet alleen in het bos maar dus ook gewoon bij mij in de tuin is hij te vinden. Misschien is hij op zoek naar een vrouwtje of naar een mooi plekje voor een nest. Het gereedschap voor het maken van zo’n nest heeft hij altijd bij zich.

Dat is gemakkelijk. Met zijn scherpe snavel hakt hij zo een gat in een boomstam.

29

Om bij dat zware werk stevig te zitten pakt hij de boom goed vast. Z’n staart drukt hij tegen de stam. Dan heeft hij de goede houding, nu zit hij mooi rechtop. Nu kan hij goed werken!

30

en gevond t e j t w u o he een vr ren in Als er j 6 tot 8 eie het zi an uit n is legt jongen die d 3 weke ’n e o D z . t r s e ne ven ouders en blij e m d i o e k b i e or . den do ot gebracht o en wor r gd en g verzor

Natuurlijk m oet daarvoor brood op de voedsel voor plank komen! de jongen wo Het rdt gezocht vooral op de tu ssen boomsc grond. Bijvoo hors maar rbeeld tusse dan de scher n het gras. W pe snavel goe eer komt d van pas. Va die kleine pu ak zie ik in h ntige kuiltjes e t gras van , net een tre gezocht naar chtertje. Da eten. ar heeft ie

Met zijn lange plakkerige tong is het voor de specht geen probleem om net als een miereneter rode en gele mieren te vangen. âœż

31

Weidevogelbescherming 2012 Len Bruining

Voorjaar 2011: In het Land van Heusden en Altena kunnen de vrijwillige weidevogelbeschermers apentrots op zichzelf zijn. De cijfers van het vorige voorjaar laten zien dat ondanks de extreme droogte en sombere voorspellingen in het voorjaar van 2011 er een ongelofelijk record geboekt is.

Naar de oorzaak blijft het gissen. Was er op de rivierklei meer voedselaanbod en zijn de weidevogels naar onze streek uitgeweken? Of moeten we de oorzaak bij ons zelf zoeken? Het zegt niets over de overlevingskansen van de pullen, maar het geeft toch stof tot nadenken.

32

Voorjaar 2012: Daarom wordt het dit voorjaar extra spannend, waarin de weersomstandigheden voorlopig identiek lijken. De werkgroep startte de voorbereidingen al in januari van dit jaar. Er werd nagedacht over de samenwerking met de loonwerkers en de weidevogelkring kwam onder leiding van gebiedscoรถrdinator Meeuwis Millenaar bij elkaar. De startavond vond op 15 maart plaats. De weidevogelgroep bestaat dit jaar uit 58 vrijwilligers, verdeeld over 10 loopgroepen bij ongeveer 95 bedrijven.

En alweer was het Rinus Punt die het allereerste kievitsei in onze streek vond. Al een week of twee hield hij een perceel aan de Buitenstraat nabij Genderen in de gaten. Een aantal kieviten was er druk in de weer met het maken van proefnestjes en op maandagmorgen 19 maart was het dan zo ver: in één van de nestjes vond hij twee eitjes, de dinsdag erna waren het er al drie.

De vrijwilligers zijn inmiddels alweer volop opzoek naar nesten, die over het algemeen al compleet zijn. Op de akkers worden legsels met vier eitjes gevonden, keurig met de puntjes naar elkaar toe.

De grutto’s, wulpen, scholeksters en tureluurs hebben al positie gekozen. Jan Honcoop vond tot zijn grote verbazing het eerste wulpennest al op 31 maart. Het kan niet lang meer duren of ook van deze soorten worden legsels gevonden.

Collectief weidevogelbeheer: Dit is het tweede jaar dat er sprake is van collectief weidevogelbeheer in drie kerngebieden: rondom de Langen Bruggert en Oude Weide Steeg tussen Babyloniënbroek en Eethen, de Wijkse Waard bij Wijk en Aalburg en de Heesbeensche uiterwaard bij de Heusdense brug. De provincie Noord-Brabant keert subsidie uit aan boeren die hun grasland waarop grutto, wulp en tureluur broeden later maaien. De vogels krijgen op deze manier de kans in alle rust hun nest uit te broeden en de kuikens vinden in het gras voldoende voedsel en bescherming tijdens hun eerste, kwetsbare levensfase.

33 33

Pilot project Global Position System (GPS) Door een financiĂŤle bijdrage van de Nationale Postcode Loterij heeft de Werkgroep twee GPS-apparaten aan kunnen schaffen. Met deze methode kan precies de locatie van de gevonden nesten aangegeven worden. Daarnaast wordt het makkelijker om de gegevens in te voeren op de landelijke website en in de toekomst kan er op een efficiĂŤnte manier met boeren samengewerkt worden die op hun trekker ook over een GPS-systeem beschikken. Mogelijk kunnen we dergelijke apparatuur met een bijdrage van de Rabobank volgend jaar voor alle loopgroepen aanschaffen.

Meer nieuws hierover in het volgende Altenatuurtje.

34

Grutto Kievit Scholekster Tureluur Wulp Wilde eend Knobbelzw Canadese G. Waterhoen Kleine Plev.

Rietgors Patrijs Meerkoet Graspieper Zwarte stern Fazant Veldleeuwerik Totaal aantal

2000 4 48 7 0 0 1 0

2001 -

2002 6 27 4 0 0 0 0

2003 5 16 1 0 0 0 0

2004 6 105 6 1 1 0 2

2005 10 110 17 0 0 0 0

2006 17 192 14 4 3 2 1

2007 14 154 23 2 1 1 0

0 0 0 0 0

-

0 0 0 0 0

0 0 0 0 0

0 0 0 0 0

0 0 0 0 0

1 1 1 1 0

0 0 0 2 2

0

-

0

0

0

0

0

3

60

-

37

22

121

137

237

202

2008 19 173 30 3 5 0 0 1 0 0 0 0 0 1 5

237

2009 30 121 18 4 8 1 0 0 0 0 0 2 0 0 1

181

2010 35 187 28 5 4 0 0 0 0 1 0 0 0 0 ?

1 261

2011 37 234 40 7 14 1

2

3 2 340

1

ag in a

PROGRAMMA ZOMER/NAJAAR 2012

d de n p mi

Activiteiten worden vooraf aangekondigd in de streekbladen.

Let ook op de website voor eventuele wijzigingen: www.altenatuur.nl.

Noteer de data vast in uw agenda!

Inventarisatie Fort Giessen 2012 Enkele jaren geleden werd de natuur van Fort Giessen geïnventariseerd. In 2012 wordt dit herhaald. De Vogelwerkgroep is gevraagd om op meerdere data de vogelpopulatie van het Fort in kaart te brengen. Daarnaast vragen we leden en belangstellenden om mee te helpen om de planten, amfibieën, vissen, nachtvlinders en overige dieren te inventariseren op de volgende data: -

Vrijdag 22 juni: Nationale NachtvlinderNacht op Fort Giessen Altenatuur doet dit jaar opnieuw mee aan de landelijke Nachtvlindernacht. Komt u meekijken welke prachtige soorten nachtvlinders er op het laken vallen? Om 22.00 uur worden de lampen opgesteld en, afhankelijk van het succes, gaan we door tot in de nachtelijke uren. U kunt de hele avond meedoen of een uurtje langskomen op deze gezellige happening. De vlinders worden in het fortgebouw gedetermineerd en geadministreerd en vervolgens weer losgelaten.

-

Zaterdag 23 juni: 10.00 - 14.00 uur: planten/amfibieën/insecten/vissen etc.

-

Zaterdag 25 augustus: 10.00 - 14.00 uur: planten/amfibieën etc.

21.00 - 24.00 uur: nachtvlinders

Iedereen kan meedoen, het is een uitstekende gelegenheid om plantenkennis op te doen of om meer te leren over amfibieën, vissen en ongewervelden. Doet u ook mee? Noteer de data in uw agenda.

Zaterdag 8 september: Openstelling Fort Giessen op Open Monumentendag Het landelijk thema voor Open Monumentendag 2012 luidt: Groen van Toen.

Hiermee wordt stilgestaan bij de rol, het belang en de betekenis van het groen in relatie tot monumenten. Aanleiding om juist in 2012 voor groen te kiezen is

35

F

36

2 201 e i t uca ssen d e t For rugkla llege o b aC n e t Al

37

4

het uitroepen van het themajaar Historische Buitenplaatsen 2012, maar het Open Monumentendag-thema behelst veel meer dan alleen landgoederen of buitenplaatsen. Met het thema is er aandacht voor monumentaal groen in brede betekenis: stadsparken, tuinen, boerenerven, landgoederen, verdedigings-werken, landschapselementen (kades, wielen, dijken) en meer. Al jaren gebruiken Natuurbeschermingsvereniging Altenatuur en de Archeologische Vereniging Fort Giessen als verenigingsgebouw. Beide verenigingen stellen u in de gelegenheid om op Monumentendag het Fortgebouw en het omliggende natuurterrein te komen bekijken. U kunt zelf rondlopen of meedoen aan groepsrondleidingen.

U bent welkom op het Fort van 10.00 - 16.00 uur.

Dinsdag 23 oktober: Weer en Wolken.

Het is meer al dan 10 jaar geleden dat Altenatuur een avond over ‘Het Weer’ organiseerde. Hoog tijd dus om dit thema weer eens centraal te stellen. Het bestuur heeft meteoroloog Christiaan Diem uit Leerdam uitgenodigd om alles wat u moet weten over Weer en Wolken toe te lichten. Voor de pauze zal Christiaan de basisprincipes van de weerkunde bespreken waarbij hij ook aandacht schenkt aan klimaat en de veranderingen hierin. Na de pauze ligt het accent op het waarnemen van weer, met name op het herkennen van wolken en andere weersverschijnselen. Het wordt een avond voor een breed publiek, alleen interesse is belangrijk, voorkennis niet. Een avond die u niet mag missen!

Plaats: Fort Giessen. Aanvang: 20.00 uur.

Zaterdag 3 november: Altenatuur actief op de Landelijke Natuurwerkdag!

Ook dit jaar doet Altenatuur weer mee aan de Nationale Natuurwerkdag. De locatie is nog niet bekend. Informatie hierover is vanaf augustus beschikbaar op de landelijke site www.natuurwerkdag.nl (zoek onder provincie Noord-Brabant de locatie in het LvHenA) waar u zich tevens kunt aanmelden. Ook kunt u de Altenatuursite in de gaten houden en u vanaf augustus aanmelden via E-mail digge082@planet.nl of op tel nr 0183-402034. Na aanmelding ontvangt u nader bericht. De natuurwerkdag vormt de start van het werkseizoen van de Beheercommissie. We hopen dan met een grote groep een flink stuk griend te knotten. Doet u ook mee?

38

Het verdere najaarsprogramma wordt gepubliceerd in het volgende nummer van het Altenatuurtje dat we in oktober hopen uit te brengen. Voor november wordt een lezing over Vogels gepland en een excursie naar een heideterrein ergens in de provincie.

ag in a

d de n p mi

Notulen ledenvergadering Altenatuur 2012 Johan Koekkoek

Ledenvergadering gehouden op 28 februari 2012 Fort Giessen.

Aanwezig 32 leden.

Afmelding: Andre van den Berg, Riet de Pauw, Wiggele de Haas, Maja Dubbeldam, Yvonne de Brieder, Hylke Tromp en Tijke Koekkoek.

Eerste ledenvergadering 1. Opening door de voorzitter De voorzitter opent de eerste vergadering precies om 20.00 uur en zegt dat het een bijzondere vergadering is waarbij de statutenwijziging op de agenda staat.

2. Voorstel tot statutenwijziging Statutair moet een besluit tot statutenwijziging worden genomen met een meerderheid van 2/3 van de stemmen in een vergadering waarin tenminste de helft van het aantal leden aanwezig is. Indien dit laatste niet het geval is kan binnen dertig dagen een tweede vergadering worden uitgeschreven, waarin ongeacht het aantal aanwezige leden over het voorstel besloten kan worden.

De uitnodiging voor deze eerste vergadering hebben alle leden middels een brief ontvangen.

3. Sluiting De helft van het aantal leden is niet aanwezig. Dus wordt de vergadering bij deze gesloten en gaan we over tot de opening van de tweede vergadering waarvoor eveneens een agenda in de uitnodiging was opgenomen.

Tweede ledenvergadering 1. Opening om 20.10 uur De voorzitter refereert in zijn openingswoord aan het proces dat middels onze vereniging is opgestart om duurzame energie te winnen uit zon en biomassa. Hij haalt nog maar eens aan dat de Duitsers op dit vlak veel verder zijn. Met name de regelgeving rond collectieve zelflevering vormt een behoorlijk obstakel om

39

concreet aan de slag te gaan. Het is de bedoeling dat er een zelfstandig rechtslichaam de nieuwe ontwikkelingen vorm gaat geven. Een soortgelijk proces hebben we al eens eerder meegemaakt rond het tot stand komen van het Kringloopcentrum in Almkerk. De voorzitter memoreert dat zowel bij deze duurzame energie ontwikkelingen als bij het tot stand komen van het Kringloopcentrum in Almkerk, zo’n twintig jaar geleden, de secretaris een behoorlijke bijdrage levert en toen leverde.

2. Notulen De notulen van de ledenvergadering van 17 februari 2011 zijn gepubliceerd in Altenatuurtje 87 worden zonder commentaar goed gekeurd.

3. Jaarverslag secretaris De secretaris heeft als rode draad voor dit jaarverslag kenmerkende inbreng van alle bestuursleden genomen.

Met bijpassende dia beelden worden de activiteiten van het afgelopen jaar getoond en toegelicht.

Dit jaar wil ik in de notulen volstaan met een tabel van het jaarverslag:

40

Len Bruining

Initiator maar vooral ook coördinatrice van de weidevogelbescherming. Daarnaast staat versterking van het akkerrandenbeheer bij haar stevig op de rol.

Herman van Krieken

Vogelwerkgroep. Verslag doen naar bestuur.

Vogelwaarneming rond z’n huis melden, kiekendief.

Voorzitter Kringloopcentrum: op de hoogte blijven van nieuwbouwplannen.

Jeanette Pollema

Ledenadministratie. Melden wat er in ‘m’n tuintje’ zich afspeelt. Op de hoogte blijven van het Biesbosch-circuit, Biesbosch museum.

Jaap van Diggelen

Het wel en wee van soorten, in de regio of ver daar buiten, vooral verteld in meeslepende verhalen in het Altenatuurtje. Alert zijn op aantallen.

In de natuur maar ook in onze ledenadministratie.

Henk Kraaij

Penningen. Verstrekken van de acceptgiro’s. Liefst per fiets. Jaarrekening en begroting. Kritische waarnemer van maatschappelijke ontwikkelingen, in onderhavig geval, Bleker.

Pia Stierman

Grensvlak cultuur/natuur. Stronken in de griend leveren niet alleen hout maar tonen ook hun schoonheid na het hakken. Oude spullen krijgen door herschikken glans. Eigen tuin is voorbeeld atelier.

Ron Brouwer

Vogelwaarnemer. Maar in het fort wordt aandacht besteed aan de akoestiek en luchtkwaliteit.

Johan Koekkoek

Secretaris. Proberen de duurzame energieparagraaf in de regio namens Altenatuur een stapje verder te helpen.

Vragen naar aanleiding van het jaarverslag: de heer Kervezee, refereert aan de maatschappelijke belangstelling voor PV-stroom. De heer Bakker vraagt aandacht voor het bijenprobleem: de varroamijt of insecticide. Over beide onderwerpen wordt kort van gedachten gewisseld.

Statutenwijziging: De voorzitter licht toe dat bij de secretaris het verzoek is binnengekomen om voor Altenatuur de ANBI-status (Algemeen Nut Beogende Instelling) aan te vragen. Na overleg met de belastinginspecteur is gebleken dat Altenatuur aan de eisen van een ANBI voldoet en daarom is per 1 januari 2011 de ANBI beschikking toegekend.

Een van de voorwaarden waaraan nog moest worden voldaan is dat de ANBI-status ook statutair wordt vastgelegd.

41

Daarom worden de volgende wijzigingen in de statuten voorgesteld: Artikel 2: Doel opnemen: De vereniging dient het algemeen belang.

De vereniging heeft geen winstoogmerk.

Artikel 12 lid 1, wijzigen in: Het boekjaar van de vereniging is gelijk aan het kalenderjaar.

Artikel 14 lid 1, aanvullen als volgt: De bijeenroeping kan, als een lid of donateur hiermee instemt, ook geschieden door een langs elektronische weg toegezonden leesbaar en reproduceerbaar bericht aan het adres dat door het (ere)lid of donateur voor dit doel is bekend gemaakt.

Artikel 19 lid 3: 1e zin: Het batig saldo na vereffening zal worden aangeboden aan de Stichting “Het Noordbrabants Landschap�. Aanvullen met: mits die Stichting alsdan het algemeen belang dient.

2e zin aanpassen: Bij het besluit tot ontbinding kan echter ook een andere bestemming aan het batig saldo gegeven worden. Deze bestemming dient zoveel mogelijk in overeenstemming te zijn met het doel van de vereniging.

De heer Bakker vraagt of de datering in het voorstel opgenomen moet worden.

De voorzitter antwoordt dat deze gemeld wordt in het officiĂŤle stuk.

Alle aanwezige leden stemmen in met de voorgestelde wijzigingen.

4. Financieel jaaroverzicht 2011/begroting 2012 door de penningmeester De penningmeester geeft bij verschillende onderdelen een toelichting, o.a. over de reserves en het kapitaal. Ook wordt even stilgestaan bij de voorgenomen investering omtrent Duurzame energie. Het is de bedoeling dat we PV-panelen op het fort gaan plaatsen. De voorziening is vermeld met een post PM.

42

5. Verslag kascontrole commissie T.a.v. de administratie van Forteducatie wordt door de kascontrole commissie aanbevolen om de rekeningen naar de afnemers van forteducatie professioneler uit te voeren. Waarvan acte.

De penningmeester wordt gedechargeerd en bedankt voor het weer perfect uitvoeren van zijn administratie. De leden van de kascontrolecommissie, Rob Mulder en Ernst-Jan van Haaften, worden bedankt voor het verrichten van hun taak. Sietse de Boer gaat samen met Ernst-Jan volgend jaar de boeken controleren.

6. Bestuursverkiezing Len Bruining, Jeanette Pollema en Johan Koekkoek werden bij acclamatie herkozen.

7. Rondvraag Sietse de Boer heeft getracht om via de website van Brabants Landschap het een en ander te achterhalen omtrent de kapactiviteiten in de Sleeuwijker Waard. Dat is hem niet gelukt. Ernst-Jan van Haaften geeft hem nu, als deskundige van het Brabants Landschap, tekst en uitleg. De brug bij Gorcum levert een belemmering op bij de hoogwaterafvoer in de Merwede. Vanwege doorstroom moet o.a. een deel van de wilgenopstand verdwijnen. Bij de keuze van de te kappen delen werkt RWS in de ogen van BL niet zorgvuldig genoeg.

Zodra de Groesplaat aan de beurt komt, zal zorgvuldiger naar kwaliteit van de opstanden worden gekeken. Ook zullen dan bewoners bij het kapproces betrokken worden.

Goof van Vliet uit Woudrichem vraagt aandacht voor het proces van de verbetering van de soortensamenstelling op de wallen van de vesting. Er worden vanuit de werkgroep Maas pogingen gedaan om belangstelling te wekken voor eetbare planten en besdragende struiken.

Niets meer aan de orde?

Dan is het nu pauze.

Na de pauze staat de quiz van de Baardmannetjes op het menu. Rinus Punt en Herman van Krieken hebben dit agendapunt voorbereid. Rinus presenteert het.

Vanuit ‘de kantine’ krijgen we een hapje en een drankje aangereikt. Enkele leden gniffelen als zij precies weten hoeveel legsels van weidevogels er gespot zijn het afgelopen jaar. De secretaris scoorde weer niet genoeg punten om de eindprijs in de wacht te slepen.

De voorzitter, met prijs in z’n hand, dankte de quiz-masters voor hun geleverde werk. Daarna sloot hij de bijeenkomst. ✿ De secretaris, J.H. Koekkoek

43

Groeten uit Niedersachsen!

Hilde Schalk

Het leek mij leuk om een berichtje te schrijven voor in het Altenatuurtje. Ik weet niet precies hoe lang ik lid geweest ben van Altenatuur maar het zal 6 of 7 jaar geweest zijn. Het meest actief ben ik geweest in de vogelwerkgroep en heb samen met Len Bruining de organisatie rondom de weidevogelbescherming gedaan. Verleden jaar heb ik afscheid genomen en was het voor mij de laatste keer dat ik geholpen heb met de weidevogelbescherming. Nu het voorjaar weer is aangebroken denk ik nog wel eens aan hoe het weidevogelen in het land van Heusden en Altena gaat.

Mijn man en ik zijn verleden jaar in september verhuisd naar Noord Duitsland, om een biologische geiten-boerderij op te zetten. De vergunning is inmiddels rond en we kunnen van start gaan. Onze boerderij ligt een paar honderd meter vanaf de weg in het buitengebied van Westoverledingen, zelf hebben we 2 ha in eigendom. Het is hier een interessant gebied met voornamelijk veengrond, dat is weer eens iets anders dan de zware kleigronden waar ik het grootste gedeelte van mijn leven heb gewoond. Verder zijn er hier de zogenaamde Wallecken, wallen met struiken en bomen zoals, braam, vlier, lijsterbes, eiken en

44

Wallecken

berken, die rond-om de weilanden liggen en onder bescherming staan van de Duitse natuurbescherming.

Het leuke van een ander biotoop dan je gewend bent, zijn de verschillende planten en dieren die je nog niet kent of niet veel hebt gezien. Zo kan het zijn dat tijdens het werken in de moestuin tussen de huis-, tuin- en keukenvogelgeluiden ineens tot je doordringt dat er een gezang of geluid tussen zit die je niet kent. Zo heb ik hier de geelgors ontdekt en vanochtend een zingende roodborsttapuit in mijn tuin. Verder zijn er hier naast de boomkruipers ook boomklevers, er zijn landkaartjes en citroenvlinders de vlinders die ik hier voor het eerst van mijn leven in het echt hebt gezien. Ja, dan moet ik nog wel eens aan Rinus denken waar ik in het verleden mijn waarnemingen aan doorgaf over Nieuwendijk en omgeving.

Weidevogels heb ik hier bijna niet gezien, 1 keer een kievit. Het landschap is, denk ik, niet open genoeg. Aan nattigheid is hier geen gebrek, als je niet uitkijkt staat je weiland zo vol met zeggen en biezen, vooral als er leem in de bodem zit. Het meeste vee eet dat niet, maar misschien dat de geiten het wel lekker vinden.

Het mooie van een flink stuk terrein wat je in beheer krijgt is ook dat je er zelf de hand in kunt hebben. Ik hou niet van weilanden vol met voornamelijk raaigras, geiten zijn ook veel meer knabbelaars dan dat het grazers zijn. De planning is dan ook de weilanden te laten doorzaaien, zodat er een variatie ontstaat aan grassen en kruiden en alleen te bemesten met organisch materiaal.

Daarnaast wil ik een aantal ruige stroken aanleggen met struiken en wilgen waarvan het snoeiafval knabbelvoer voor de geiten is. Langs de slootkanten zijn we begonnen met het inzaaien van een weidebloemenmengsel wat goed is voor bijen en vlinders. Ook de siertuin wordt aange-

Landkaartje

45

!

past en ingericht met planten voor insecten en vogels, we hebben verschillende nestkastjes en insectenkastjes opgehangen. Het nestkastje dat ik gekregen heb van Altenatuur heb ik in rood, wit, blauw geschilderd want ik vind dat ik, ondanks dat ik in Duitsland woon, toch Holland een beetje mag promoten. Het Duitse pimpelmeesje vind dat denk ik ook goed want die is druk bezig in de kast.

Hier in Duitsland is de wet en regelgeving m.b.t. natuur en milieuvriendelijke energie denk ik ook wat verder ontwikkeld dan in Nederland. Zo moeten we ter compensatie van het neerzetten van 200m2 schuur ook 200m2 duurzaam boshaagplantsoen aanleggen. Verder moet je als je iets wilt bouwen een installatie aanleggen die gebruik maakt van milieuvriendelijke energie.

In Nederland konden we op de wachtlijst voor subsidie voor zonnepanelen gaan staan en vaak was de pot van subsidie voor dat aankomende jaar al leeg, hier is dat eenvoudiger. We hebben zonnepanelen op dak en een houtkachel met bakoven die ook de functie van de CV overneemt.

Gas wordt alleen nog gebruikt als er te weinig zon is en de kachel niet brand.

Het is leuk om brood, koekjes, pizza, taart etc. te bakken in de bakoven van de kachel, ik kan er dan dubbel van genieten. Het systeem zorgt er ook voor dat de ruimte waar gemolken wordt, de tankruimte en de kaasmakerij op temperatuur gehouden wordt. Het leukste vind ik nog dat ik straks de melk in de tobbe d.m.v. het warme water uit het systeem kan opwarmen. Dan vind ik dat ik best wel op weg ben om kaas op een milieuvriendelijke manier te maken. âœż Hartelijke groet vanuit Niedersachsen!

Hilde Schalk

46

Nieuwe natuurwet Herman van Krieken

De bestaande natuurbeschermingswetten worden vervangen voor een vereenvoudigde natuurwet. Een wet die verstrekkende gevolgen heeft voor de Nederlandse natuur. Helaas kan ik niet anders dan constateren dat jagers en projectontwikkelaars meer ruimte krijgen dan zij ooit hebben gehad. “Meer kogels en minder natuur�, aldus Ivo de Wijs. Het draait in tijden van crisis blijkbaar alleen nog maar om geld, natuur en milieu zijn uit.

Verantwoordelijk staatssecretaris Bleker en oprecht rentmeesterschap lijken niet veel gemeen te hebben. De Provincies krijgen nagenoeg heel het uitvoeringsbeleid in de maag gesplitst.

Toegerust op deze taak wat betreft mankracht, geld en kennis van zaken is de Provincie in geen velden of wegen. Natuur betekent voor de staatssecretaris dat alleen die regels uit de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn worden overgenomen waar Nederland echt niet onderuit kan. In de Flora- en faunawet is bijvoorbeeld bepaald dat er geen jacht mag plaatsvinden in natuurgebieden, maar aangezien dat geen verplichting is die door Europa is opgelegd, wordt dit verbod nu geschrapt. Alles wordt in het werk gesteld om vooral niet strenger te zijn

dan Europa heeft opgedragen. Het is de bedoeling dat burgers en ondernemers de zorg en het beheer van de natuur op zich nemen. Het zou toch de overheid moeten zijn die kwetsbare waarden moet beschermen tegen het op eigenbelang gerichte handelen van burgers en ondernemers?

Wat mij nog het meest verbaasd is de ruimte die wordt geboden aan de plezierjacht. De lijst met te bejagen dieren wordt flink uitgebreid. De ProvinH. Bleker cies moeten een besluit nemen of zij de jacht op deze soorten inderdaad openen en zo ja, gedurende welke periode. De Provincies hoeven daarbij geen rekening te houden met de rode lijst en kunnen de jacht op bijvoorbeeld de patrijs zonder problemen openen. Aangezien

47

plezierjacht geen algemeen maatschappelijk geaccepteerd belang is en in het wild levende dieren van ons allemaal zijn, kan het benutten of oogsten van in het wild levende dieren geen argument zijn om jagers het recht te geven zich deze dieren toe te eigenen. Wat geeft jagers het recht om fazanten die heel de winter in onze tuin verblijven te schieten? Wat geeft jagers het recht om ons dat kijkplezier te ontnemen? Leida en ik genieten in de winter elke dag van de fazanten die mee eten als ik de vogels voer. Het uitsluitend voor het plezier afschieten van dieren is maatschappelijk niet meer te verantwoorden. Verder is het voor een jager absoluut niet te overzien wat het effect is van zijn handelen op de populatie van de betreffende dieren of de natuur als geheel. De nieuwe Natuurwet zal tot gevolg hebben dat planten en dieren nog sneller uitsterven. De biodiversiteit

48

zal verder afnemen. In de stukken staat dat de Europese- en internationale biodiversiteit doelstellingen nog niet binnen bereik zijn en dat de achteruitgang van biodiversiteit in de komende jaren ook niet zal worden gestopt. De nieuwe wet stelt alles in het werk om “geen last te hebben van natuur�.

Het opzettelijk doden van amfibieĂŤn en reptielen zoals de ringslag is op grond van de nieuwe wet toegestaan.

Groensnoeper Bleker maakt zelfs walvisvaart weer mogelijk!

Het wetsvoorstel gaat uit van een andere kijk op natuur en fauna dan de Flora- en faunawet. Het uitgangspunt van de huidige Flora- en faunawet is dat in het wild levende dieren in principe met rust gelaten worden. Het betekent een erkenning van de intrinsieke waarde, tot het wezen van iets behorende waarde, van in het wild levende dieren. In de nieuwe wet wordt de natuur beschermd voor zover

die natuur de mens ook iets oplevert in economische zin. Schrijver Koos van Zomeren heeft al afscheid genomen van de natuur. In het najaar was er een formele inspraakronde waar velen gebruik van maakten. De Vogelbescherming schreef o.a. het volgende: “In ons dichtbevolkte land is een ijzersterke natuurwet nodig die op effectieve en efficiënte wijze bescherming biedt aan ons nationale natuurlijk erfgoed.

Daar voldoet het wetsontwerp niet aan. Integendeel.

De ontwikkeling van een overheid die de natuur ruimhartig beschermt, naar een overheid die natuurbeleid reduceert tot iets wat vooral hinderlijk is, is uiterst zorgelijk. De degelijke en afgewogen natuurbescherming die de afgelopen honderd jaar in Nederland tot stand is gebracht met een gezamenlijk draagvlak bij politiek links en rechts, particulieren en overheid, boeren en beschermingsorganisaties dreigt met dit wetsontwerp te worden beëindigd”.

Nagenoeg alle natuurbeschermingsorganisaties wijzen de wet af.

Economische principes krijgen voorrang boven kwetsbare natuur. In februari drukte de staatssecretaris de wet door de Tweede Kamer terwijl de wet een onaanvaardbare aantasting van de natuur is.

Provincies gingen schoorvoetend akkoord omdat anders alles stil komt te liggen.

Tevens wordt een korting opgelegd van 600 miljoen.

Rentmeesterschap met de mond beleden wordt in de praktijk een gotspe. De huidige regering blijkt een ramp voor de natuur te zijn.

Er is veel werk aan de winkel voor de mensen die het oprecht goed voor hebben met onze leefomgeving. We willen de aarde toch allemaal zo goed mogelijk achterlaten voor volgende generaties? ✿

Bewerking artikelen in Argus 2011 nummer 2 en 3

49

Opnieuw Bufu Bufo Jaap van Diggelen

Vandaag heb ik een lavendelheggetje dat nauwelijks teken van leven meer gaf uit de voortuin verwijderd. De lavendel had drie seizoenen uitbundig gebloeid en allerlei insecten een gedekte tafel geboden, maar vorig jaar kwamen de struikjes nauwelijks meer op gang. De fors uitgegroeide struiken bleven ook dit jaar tot op heden zonder levensteken en ik concludeerde dat de meerderheid dood moest zijn.

Ik knipte met een takkenschaar de houten struikjes bij de grond af. Tot mijn verbazing hadden de dikste stengels jaarringen en ik telde er iets van 3 รก 4. Na het opruimen van het bovengrondse deel kwam het zware werk. Het uitwroeten van de wortelstelsels met de spade en het eraf schudden en steken van aanhangende grond. Om de korte overgebleven stompjes lavendel, die hier en daar toch nog sappig levend waren, stond volop onkruid en lagen talloze huisjesslakken tussen de droge beukenbladeren die onder tegen het heggetje waren gewaaid. Na enkele meters graafwerk ontdekte ik een klein glimmend rondje tussen het groen rond de lavendel stobbetjes. Het iriserende glimmen riep iets op van een loopkever maar ik zag niet een vorm die daarbij hoorde.

Ik boog voorover en zag een wittig gestippelde vorm met langs de rand in een donkerder deel het glimmende rondje. De overgang van het onbepaald rondspringen van een beeld langs mogelijkheden van werkelijkheid in je hoofd naar de flits van plotselinge herkenning, is een mysterie. De flits leverde in dit geval het beeld op van een gewone pad (Bufo bufo), een klein exemplaar dat op zijn rug lag, het prachtig glimmende rondje was zijn oog. Toen ik wilde proberen het dier om te Voorzichtig keren ontdekte ik tot mijn ontzetting dat zijn werken lijfje helemaal open lag. Ik zag bloed en uiti.v.m. padden puilende ingewanden. Ik had mijn spa op deze van plaats nog niet rond de lavendelkluit in de 08.00 - 20.00 uur! grond gestoken. Het moest zo zijn dat ik met de forse knipbewegingen rond de voet van de struikjes, de pad die meende (voorzover dat -

50

voor een amfibie mogelijk is) een goede schuilplaats te hebben gekozen, ongelofelijk had beschadigd. Ten dode opgeschreven. Ik schepte het zieltogende beestje op met wat grond en rommel erbij en gooide het geheel in een tuinhoek onder de Pachysandra planten. Ik werkte door en bleef denken aan de gruweldaad die ik onbesuisd maar onbedoeld had begaan. Ik dacht terug aan vroeger. Aan mijn vader die, ongeveer op de leeftijd die ik nu heb, bij het maaien van de boomgaard, ook wel eens een kikker dwars doorsneed met zijn zeis. “It earme dier” zei hij dan in het Fries, als hij het tussen de zwadden aantrof. Ik mocht als klein jongetje pas naderbij komen als hij de zeis rechtop zette om hem te scherpen met de strekel. Nieuwsgierig en tegelijk vol afgrijzen bekeek ik dan de resten van de kikker. Het was uiteraard niet zijn bedoeling om de eeuwige waarschuwingen om uit zijn buurt te blijven als hij met de zeis het hoge gras maaide, op deze gruwelijke wijze kracht bij te zetten, maar zo werkte het wel. Ik zie Heit weer staan met de zeis rechtop in de ene hand en de strekel in de andere, ik hoor weer het ritmisch zingende geluid van de strekel op het levensgevaarlijke zeisblad. Vanmorgen vroeg las ik in een interview met Coen Simon, dit jaar winnaar van de prijs voor het beste filosofie boek, een definitie van heimwee die ik vast wil houden. “Heimwee”, zegt Simon is “de pertinente afwezigheid van het antwoord op de vraag waar het bestaan zich in godsnaam (excuseer, jvd) ophoudt”.

Verder werkend dacht ik na over waarom het doden van de pad mij zo aangreep en dat van de tientallen huisjesslakken die deze morgen al krakend onder m’n laarzen sneuvelden veel minder. Om maar te zwijgen over alle andere levende organismen: de enkele nog levende lavendelstruiken, het gras, de paardebloemen en al het andere wat we platweg onkruid noemen omdat het ergens staat waar ons tuiniersoog het niet hebben wil: het komt me bijna vreemd voor om te zeggen dat ik ze gedood heb. Volgens de afspraken die ik hierover maak in de eerste lessen biologie met mijn eerste klassers, is dat toch echt zo. Wat is leven? Moeilijke vraag. Die wordt gemakkelijker als we hem verschuiven: we noemen iets levend als het levensverschijnselen vertoont. Wat zijn dan weer levensverschijnselen? Waarnemen, groeien, voeden, uitscheiden, voortplanten, bewegen, ademhalen. Niet alle levende wezens vertonen al deze verschijnselen en evenmin in dezelfde mate. De eerste klassers leren vervolgens dat dood betekent dat ‘iets’ ooit levensverschijnselen heeft vertoond en dat we

51

52

‘iets’ levenloos noemen als het nooit levensverschijnselen heeft vertoond (voltooid verloren tijd grap ik daarbij dan, met een d dus). Zo lossen wij biologen het raadsel van leven en dood op...... Naarmate een organisme meer levensverschijnselen vertoont die lijken op die van onze soort, mens, lijken we er meer moeite mee te hebben om het te doden. In mijn tuin dus naar toenemende moeite: plant – slak – pad. Het testen van gifstoffen, cosmetica of medicijnen op watervlooien of insecten levert geen protest op. Dat is heel anders bij dierproeven met konijntjes, katten of resusapen. Sommige actiegroepen schuwen terroristische aanslagen niet om dit te voorkomen.

Het thema van de maand van de filosofie die momenteel loopt, is de ziel. Het essay dat Bert Keizer schreef ter gelegenheid hiervan heet toepasselijk “Waar blijft de ziel?”. Het woord “ziel” zegt Keizer is volledig ingeburgerd in ons spraakgebruik. We weten allemaal bij benadering waar we het over hebben bij een “zieltogende pad” waarvan het “ontzielde” overblijfsel nu ergens in onze voortuin ligt, alleen omdat ik vanmorgen met “hart en ziel” aan de slag ging om m’n voortuin op te zomeren. Bij benadering weten we het, want neurosofen, geleerden die met een lancet onze hersenen fileren, en dan vervolgens wijs zeggen: “Wij zijn ons brein”, komen die ziel nooit tegen, beweren ze. Bert Keizer protesteert tegen het terugvoeren van een complex begrip als ziel (of geest, of bewustzijn) tot enkel het gesputter van neuronen (zenuwcellen) in onze hersenen. Het voert nu te ver om hier op in te gaan. Ik raad u aan om het essay van Keizer te lezen, al komt hij er uiteindelijk niet echt uit wat nu die geest of ziel van ons precies is. De mooiste uitspraak over het geest-lichaam probleem las ik ooit bij Bertrand Russell.

In vertaling gaat de schitterende dubbele betekenis uit het Engels helaas verloren: What’s mind? No matter.

What’s matter? Never mind!

Ik besef dat de pad in onze tuin niets meer heeft aan dit gesputter van mijn neuronen, dan wel aan deze vrucht van mijn geest. Als de krant dikker was geweest of onze plannen waren gewijzigd voor we de tuin in doken, dan had hij nog geleefd.

De arme ziel! ✿

Verslag van de roofvogeltelling in 2011 Arie van den Herik

In 2011 werd er een start gemaakt met de telling van roofvogels in het Land van Heusden en Altena. We hebben in dit jaar 4 keer geteld namelijk op 9 januari, 1 mei, 21 augustus en 20 november. Op deze manier willen we u op de hoogte brengen van onze resultaten.

Route, telwijze, waarnemers We hadden ons voorgenomen om het hele Land van Heusden en Altena te tellen. Dat is ons niet gelukt. We bestrijken met 3 groepen ongeveer 75 procent van de streek. Iedere keer reden we dezelfde route. We maakten gebruik van de auto en telden de

roofvogels die we onderweg tegenkwamen. De ploeg bestaat uit tien waarnemers. En zo vertrekken we om een uur of negen en telden tot een uur.

De afstand van de route varieerde tussen de 20 - en 30 km.

Het weer Het weer van 9 januari 2011.

De temperatuur was 3.8 째C en de windsnelheid 66 km per uur, geen neerslag Het weer van 1 mei 2011.

De temperatuur was 15.4 째C en de windsnelheid 12,5 km per uur, geen neerslag Het weer van 21 augustus 2011.

De temperatuur was 20.3 째C en de windsnelheid 5,2 km per uur, geen neerslag Het weer van 20 november 2011.

Het was heel mistig, daarom hebben we de telling niet laten doorgaan.

Sperwer

53

Rode wouw

De meest bijzondere waarneming was natuurlijk de rode wouw op 1 mei.

Verder misten we ook een aantal soorten. Zo hadden we geen slechtvalken gezien. Van die soort weten we wel dat er in de buurt van de Biesbosch een broedgeval was.

Ook hadden we geen waarnemingen gedaan van ruigpootbuizerd, wespendief en smelleken.

Op zondag 20 november 2011 liet het zicht te wensen over. Omdat we bij elkaar waren, was ons groepje toch op pad geweest. We zijn op zoek geweest naar roestplaatsen van de ransuil. We zijn 5 bekende

54

2011 Buizerd Blauwe kiekendief Bruine kiekendief Boomvalk Sperwer Torenvalk Rode wouw Havik

!

9-1 73 3 0 0 1 5 0 0

plaatsen van de ransuil langs geweest.

In Sleeuwijk hadden we er 7, in Almkerk 9, in Eethen 7 en in Genderen ook 7. Op de andere plaats waren ze niet aanwezig. In de literatuur las ik dat er bij strenge winters weleens meer dan honderd gezien waren op zo`n roestplaats. Het is ook nog niet helemaal duidelijk waarom die uilen zich verzamelen in de winter. Een van de verklaringen is dat het veiliger is ; een andere verklaring is dat er de paarvorming vastgelegd wordt en de laatste verklaring is dat de uilen informatie uitwisselen waar je het voedsel kan vinden. Al met al was het een leuke ochtend, want om die ransuilen van dichtbij te kunnen zien, was wel spectaculair.

Naast de roofvogels werden de volgende waarnemingen gedaan: 2 steenuilen, 2 ransuilen, 24 regenwulpen, 14 patrijzen, 12 grote zilverreigers. In de wintertelling van 9 januari hadden we alleen al in het gebied waar ik zelf aan deelnam meer dan 40 reeĂŤn gezien.

Volgend jaar gaan we weer aan de gang. âœż

1-5 43 0 4 0 3 3 1 1

21 - 8 55 0 10 2 4 17 0 0

20 - 11 Vervallen door mist -

Forteducatie 2012; bijlage I Johan Koekkoek

Ook dit jaar zijn de brugklassen van het Altena College weer te gast geweest op het fort in Giessen (zie middenpagina). De Archeologische Vereniging heeft uitleg gegeven over de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Romeinen in het Land van Heusden en Altena. Bij Altenatuur stond dit jaar de Bij centraal en is er uitvoerig uitgelegd wat de zon ons allemaal geeft. Biomassa!

Hierna de bijlage die werd genoemd op bladzijde 21 (red.).

Bijen en Hommels Van bijtjes en bloemetjes. En de gevaren.

Hoe belangrijk bijen en hommels zijn als bestuivers in land- en tuinbouw, maar ook gewoon in de natuur, wordt ons van jongs af aan, bijna met de paplepel, ingegeven. De bijtjes en de bloemetjes vormen een geliefd onderwerp om met kinderen over de liefde en de omgeving te praten. Als nu deze diergroepen in gevaar komen, moeten de verhalen aan de opgroeiende jeugd ook dit aspect gaan belichten. Er is nu een boekje op de markt gekomen dat Bijen in beeld heet, uitgave KNNV, en kost â‚Ź 4,95, waarin organisaties als de Bijenstichting en Vroege Vogels meer bekendheid willen geven aan deze bijzondere insecten. Hoe meer mensen weten van bijen en hommels hoe beter men deze dieren kan beschermen. Vooral in eigen tuinen kan dan aandacht gegeven worden aan deze diergroep.

Aantal wilde bijen en hun nakroost Er zoemen op aarde wel zo’n 20.000 soorten wilde bijen rond; ruim 300 van die soorten komen ook in Nederland voor. Velen kennen ongetwijfeld de in een kolonie levende honingbijen, maar de meeste bijen leven solitair, alleen. De vrouwtjes van bijvoorbeeld de wormkruidbij, of van de

55

grote wolbij en vele andere soorten moeten de hele voortplantingsklus in hun eentje klaren. Nest bouwen, eieren leggen, stuifmeel ophalen voor hun kroost: geen werkster die ze helpt.

Roodgatje

!

56

Kieskeurig De meest voorkomende wilde bij in Nederland is het roodgatje, herkenbaar aan het roodbruine haardosje op de punt van haar achterlijf en tussen haar vleugels. Ze scharrelen vaak rond in tuinen en zijn niet kieskeurig, maar verkeren wel graag op zanderige plekjes. Ze verzamelen nectar en stuifmeel op allerlei planten, variĂŤrend van paardenbloem tot bloeiende wilg. Heel veel soorten zijn behoorlijk kieskeurig. Hun tong bepaalt eigenlijk van welke bloem zij hun voedsel graag halen.

Bestuiven doen bijen op verschillende manieren: het stuifmeel blijft gewoon aan hun haren hangen, maar soms maken ze er bewust een balletje van dat aan hun achterpoten opgehangen wordt. De maskerbij eet stuifmeel en spuugt het in het nest weer uit. En dan is er nog de koekoek onder de bijen: Zij smokkelt haar eitjes de nesten van zandbijen binnen en laat het voeren aan de zandbijen over.

De bedreigingen; Bedreiging1: De Varraomijt Al een aantal jaren geleden ontdekten imkers dat hun bijenvolken soms ineens in elkaar schrompelden of in zijn geheel verdwenen. Er is sindsdien behoorlijk wat onderzoek gedaan om erachter te komen wat de oorzaak van dat verdwijnen kon zijn. Een onderzoeker van de Wageningen Universiteit , de heer Tjeerd Blacquière zocht de oorzaak in de richting van de Varroamijt. Mijten en teken vormen een aparte groep binnen de geleedpotigen. Het zijn geen insecten of spinnen. Een paar soorten leven als parasiet, zij eten andere levende wezens

op. De huismijt leeft van huidschilfers en komt in onze huizen voor. Voor de uitwerpselen van deze mijt zijn sommige mensen allergisch. De Varroamijt parasiteert dus op bijen. De bestrijding van deze mijt is heel moeilijk. Sommige imkers gebruiken gif.

Biologische bestrijding van de Varraomijt met een schimmel De biologische bestrijding van deze Varroamijt wordt nu onderzocht. Men denkt dat sommige schimmels in staat zijn deze mijt in de bijenkast aan te pakken. De schimmel doodt de mijt en verteert dan het lichaam. De bijen kunnen zich tegen deze schimmel verweren. In Amerika zijn er proeven die geslaagd mogen heten. In Europa, Nederland, is toepassing van deze Amerikaanse schimmel nog niet toegestaan.

Bedreiging 2: Bijen en hommels slachtoffer van gif Onderzoekers in Engeland en Frankrijk zoeken de oorzaak van het verdwijnen van bijenvolken en het achteruitgaan van apart levende bijen en hommels in de toepassing van land- en tuinbouwgif. De werkzame stof van dit gif heet imidacloprid. Dit gif wordt in de land- en tuinbouw toegepast om luizen en witte vlieg op planten, zoals

Varroamijt op bijenlarven

Witte vlieg

57

appel en sierplanten te bestrijden. Ook wordt zaaizaad van bieten gehuld in een laagje van imidacloprid om vijanden buiten de deur te houden. De Franse en Engelse onderzoekers stelden zich de vraag: Is imidacloprid schuldig aan het verdwijnen van bijen en hommels? Om daar achter te komen selecteerden zij bijen en hommels in hun leefomgeving.

Hommels met een chip De Franse en Engelse onderzoekers rusten hommels uit met een chip. (heel klein natuurlijk). Na heel veel proeven kwamen zij tot de conclusie dat de hommels die met imidacloprid in aanraking konden komen niet meer terug kwamen bij hun nest, terwijl de gechipte hommels die niet in aanraking konden komen met dat gif wel terugkwamen naar hun nest.

De Nederlandse onderzoeker Tjeerd Blancquière, heeft met belangstelling de resultaten van z’n collega’s uit Frankrijk en Engeland gelezen. Hij twijfelt nog. Immers zijn onderzoeken naar de Varroamijt worden ook door andere onderzoekers en vooral imkers met belangstelling gevolgd en onderschreven. Maar dat imidacloprid bijen en hommels van hun spoor brengt, met de dood tot gevolg, dat houdt Tjeerd nu toch ook tot de mogelijkheden.

58

Noot Het onderzoek van Tjeerd Blancqiuère wordt voor een belangrijk deel betaald door Bayer, de producent van imidacloprid.

Imidacloprid in oppervlaktewater In het westen van Nederland (veel tuinbouw) is 24 x de toegestane hoeveelheid imidacloprid in het oppervlaktewater gevonden. Waarom is imidacloprid in water zo gevaarlijk voor bijen en hommels? Imidacloprid wordt door de wortels van planten opgenomen en opgeslagen in het stuifmeel. Bijen en hommels die foerageren op deze planten leggen het loodje. Ook hun nageslacht treft hetzelfde lot, immers imidacloprid zit ook in hun voedsel. Imidacloprid verhindert het doorgeven van prikkels in het zenuwstelsel.

formule imidacloprid

Oproep Help bijen en hommels, gebruik geen imidacloprid. Weet u dat de vlooienband van kat en hond werkt op basis van imidacloprid?

Biologische aanpak; leren van jezelf Ben je een mens die graag dingen doet? Laat je je niet zo snel inhalen? Doe je er nog een schepje bovenop? Maar dan.

Je raakt gestresst. Je lichaam gaat zich verweren.

Je hart gaat sneller pompen, en de bloedvaten met de belangrijkste taak komen onder spanning

59

te staan. Het bloed moet zo snel mogelijk door nauwere vaten getransporteerd worden. Je wil ook snel eten: dus zo gauw mogelijk, zoveel mogelijk energie naar binnen. Liefst vetten. Dan kun je er weer tegen om je niet in te laten halen.

Maar dan. Vet slibt in bloedvaten vast. De bloedvaten worden weer nauwer. Bloed moet er nog sneller door om maar voldoende zuurstofrijk bloed in belangrijke arbeidsspieren en hersenen te krijgen. De bloedvaten gaan zich ook uit zichzelf verder vernauwen, hoge bloeddruk, sneller transport. Het hart kan het niet meer aan . . . . . . .

Hartaanval.

De oplossing?

De oplossing is een pil die de bloedvaten gaat verwijden. Hè, Hè, je kan er weer tegen. Je gaat al weer harder en je eet weer eens een lekker frietje-met. Gevolg uiteindelijk zo’n sterke hartaanval dat je hersenen even geen bloed krijgen.

Je gaat dood.

Jammer dat je niet een nog sterkere pil had.

Of, . . . . jammer dat je het niet wat rustiger aan deed en jammer dat je geen groente en brood ging eten.

!

formule diovan

60

Gaat het ook en beetje over mezelf?

Tot mijn spijt moet ik melden dat ik diovan gebruik, een pil die de bloeddruk verlaagt. Maar bij de halfjaarlijkse controle krijg ik de laatste jaren steeds een complimentje van de doktersassistente, m’n bloeddruk ontwikkelt zich als die van een jongen vent, maar . . . . . niet overmoedig worden.

Tijd nemen om leuke dingen te doen. En veel bewegen.

Nu naar de witte vlieg op appel De witte vlieg eet graag blaadjes van appel.

Zoveel dat hij de appel schade toebrengt. Dan

komt de sluipwesp, hij legt een eitje in de larve van de witte vlieg. De larve van de sluipwesp eet de larve van de witte vlieg op. In een appelboomgaard willen wij snel heel veel appels oogsten. En als we de witte vlieg zien dan hopen we snel op sluipwespen. Maar sluipwespen kun je niet bevelen om op te komen draven. Je moet geduld hebben. Maar een fruitteler wil toch een maximale oogst! Dus heeft men een pil bedacht tegen de witte vlieg: die pil heet imidacloprid.

Maar als er geen witte vlieg is? Dan verdwijnen de sluipwespen. Dus zit er niks anders op dan volgend jaar ook weer imidacloprid te gebruiken.

Waar kwam ik ook weer vandaan?

Een boomgaard zonder witte vlieg en zonder sluipwespen Na een groot aantal jaren doet zich een ander probleem voor. Appelbomen bloeien met mooie bloemetjes. Die bloemetjes moeten bestoven worden door bijen, insecten. Wat zien we nu. Als de appelboom bespoten is met imidacloprid wordt dit door de boom opgeslagen in het stuifmeel. De bij eet hiervan. Wil terugvliegen naar zijn bijenkast, maar kan zijn kast niet meer terug vinden. Imidacloprid verstoort het geheugen van de bij. Hij en zijn nakomelingen sterven.

Dus. Oplossing Meer sluipwespen zien te krijgen. Geen imidacloprid meer gebruiken. Minder appels van de boom. De consument zal meer moeten betalen voor een appel! âœż

61

Kringloopperikelen Herman van Krieken

Kringloopcentrum Altena te Almkerk is begin jaren tachtig ontstaan uit de milieucommissie van Altenatuur. Johan Koekkoek en enige andere personen uit onze regio beseften al vroeg het nut van een gesloten kringloop. Tegenwoordig noemen we dat cradle to cradle.

62

Het Kringloopcentrum is een niet weg werk meer kunnen vinden door te denken bedrijf in het centrum van bijvoorbeeld een te hoge leeftijd voor Almkerk. Bestuursleden zijn naast het de meeste werkgevers. Verder doen besturen zeer actief als administrajongeren hun maatschappelijke stage tieve kracht, telefoniste, receptioniste, bij het Kringloopcentrum. Als laatste chauffeur, bijrijder, logistiek medewer- wil ik noemen dat via de reclassering ker, stratenmaker, tuinman enzovoorts. en Bureau Halt ook mensen bij het Naast de vaste medewerkers (ongeKringloopcentrum werken. Als veer 6 FTE) zijn er vele vrijwilligers en bestuurslid ben ik trots dat het mensen die een alternatieve straf Kringloopcentrum zonder enige uitvoeren. Het Kringsubsidie volledig loopcentrum biedt Het heeft mij daarom zelfstandig werkgewerkgelegenheid altijd verbaasd dat legenheid biedt aan aan mensen die een mensen die wel wat de gemeenten grote afstand hebben hulp kunnen Aalburg en tot de arbeidsmarkt. gebruiken. Het heeft Mensen die door een mij daarom altijd Woudrichem zich verslaving, psychische verbaasd dat de weinig om het problemen, werkegemeenten Aalburg Kringloopcentrum loosheid of andere en Woudrichem zich bekommeren. oorzaken tijdelijk weinig om het ondersteuning nodig Kringloopcentrum hebben wordt werk en structuur bekommeren. Aalburg is zelfs afgegeboden tegen een vrijwilligersverhaakt en betaalt nu veel te veel geld goeding. Ook wordt werk aangevoor de zeer beperkte dienstverlening boden in het kader van de sociale van Twiddus uit Waalwijk. Twiddus activering als mensen geen betaald draagt het predikaat ‘Sociale

Werkgelegenheid’ als bedrijf, wat ook ineens een flink probleem met de draait met hulp van veel gemeendagelijkse personele bezetting. Het schapsgeld. Het is belangrijk dat Kringloopcentrum heeft te maken met mensen met een SW-indicatie of een vele factoren die de zaak regelmatig reintegratietraject goed worden verstoren. Sjoerd moet altijd weer een opgevangen, doch een bedrijf als het oplossing zoeken waarbij hij wel wat Kringloopcentrum in Almkerk is voor steun kan gebruiken. Ik vraag me de gemeenschap veel goedkoper. Het daarom al lange tijd af: waarom kost de gemeenschap helemaal niets! werken de gemeenten Aalburg en Het Kringloopcentrum is een bijzonder Woudrichem niet beter samen met het dynamisch bedrijf met een directeur Kringloopcentrum? Waarom wil de die ik zelfs nog te kort doe als ik hem gemeente Woudrichem zonder een duizendpoot noem. Zelf ziet hij overleg plotseling de ophaalverzich als het “duizenddingendoekje”. goeding niet meer betalen? Waarom Sjoerd Althuizius is al vele jaren de informeert geen enkel raadslid bij ons spil van het bedrijf die veel naar de gevolgen? Verwijzen naar de problemen het hoofd moet bieden. gemeentelijke begroting is naar mijn Enige tijd geleden verloren we in een mening een erg mager excuus, er is maand tijd drie medewerkers. De vrij- een contract met verplichtingen en een willigster die vele opzegtermijn. jaren de boeken voor Woudrichem wil dat Wethouders en haar rekening nam, ambtenaren van de burgers meedenken, werd getroffen door wanneer gaat de gemeente een hartstilstand. gemeente meedenken Werkendam zijn en Korte tijd later is zij met het waren altijd op veel te jonge Kringloopcentrum? leeftijd overleden.

Gelukkig is de betrouwbare Onze vaste SWgemeente Werkenpartners op wie je medewerker ging dam een gunstige kunt bouwen. na12 jaar Kringloop uitzondering. de plantsoenendienst Wethouders en ambin en het UWV dwong een fantastische tenaren van die gemeente zijn en vrijwilliger om plotseling fulltime in een waren altijd betrouwbare partners op magazijn te Sliedrecht te gaan wie je kunt bouwen. We hebben zelfs werken. Naast het overlijden dat overwogen om te verhuizen naar verwerkt moest worden hadden we Nieuwendijk. Inmiddels is dit een

63

achterhaald plan omdat we het pand ingevuld. De gemeenten Aalburg en en de tuin van de buurman hebben Woudrichem zouden een voorbeeld gekocht. De aankoop is mogelijk door kunnen nemen aan de Triodos Bank een zuinige bedrijfsvoering en de die fantastisch met ons heeft meeinzet van vrijwilligers en bestuurders. gedacht bij het vinden van een Denk bijvoorbeeld aan een bestuurslid oplossing voor de aankoop van het dat elke ochtend op de Kringloop perceel van de buurman. Ik vind het werkt als telefoniste, receptioniste en een goede zaak dat we als Kringloop administratieve medewerker. Als verhuizen naar een ĂŠcht duurzame beloning ontvangt zij slechts een bank. Huisbankier Rabobank liet een reiskostenvergoeding. We hadden mooie kans liggen om zich maatschapveel te weinig parkeerplaatsen, dit pelijke te profileren door het Kringprobleem is nu eindelijk opgelost. Ook loopcentrum te helpen aan het krijgen we door de aankoop meer gevraagde krediet. Een trouwe klant winkelruimte waardoor we meer vertrekt na bijna 30 jaar naar de gebruikte goederen kwijt kunnen. We meest duurzame bank ter wereld hebben natuurlijk ook meer (bron Financial Times). Een beetje verplichtingen en moeten het gat dat meer empathie van de Rabobank had de gemeente Woudrichem gaat dit kunnen voorkomen. Ik troost me veroorzaken, ongevoorlopig maar bij de veer 6.000 euro per Een trouwe klant gedachte dat de jaar, goed maken. Ik meeste bestuurders vertrekt na bijna hoop dat de samenen account managers 30 jaar naar de (verkopers) slechts werking met de gemeenten in de meest duurzame voorbijgangers zijn toekomst allemaal en dat ons bestuurslid bank ter wereld Johan Koekkoek zich een beetje soepeler gaat en dat we al bijna 30 jaar met (bron Financial gemeentelijke hulp tomeloze energie krijgen bij het vele inzet bij het werk dat we als Kringloopcentrum. bestuur voor het Kringloopcentrum Altenatuur en het Kringloopcentrum verzetten. De nieuwe Wet werken zijn trots op zijn bestuurslid die naar vermogen die 1 januari 2013 ondanks alle perikelen weinig van zijn van kracht wordt schept verplichtingen gedrevenheid heeft verloren. âœż die samen beter kunnen worden

Times).

64

Waarnemingen van december 2011 t/m april 2012 Rinus Punt

Datum Datum 20 dec.

23 dec.

8 jan.

8 jan.

8 jan.

9 jan.

19 jan.

25 jan.

27 jan.

30 jan.

1 febr.

2 febr.

4 febr.

4 febr.

5 febr.

5 febr.

6 febr.

8 febr.

9 febr.

Waarneming Waarneming 1 Kleine Zilverreiger 1 IJsvogel 5 Dodaars 2 Ooievaars (op nest) 2 Buizerden 1 Blauwe Kiekendief 1 Torenvalk (achter ‘t huis) 9 Grote Zilverreigers 6 Patrijzen 1 Ransuil (bos) 1 Steenuil (in de kast) 1 Sperwer (slaat merel in de tuin) 1 IJsvogel

9 Staartmezen (tuin) 1 Houtsnip 3 Sneeuwganzen 1 IJsvogel 1 Sperwer (slaat merel in tuin buren) 10 Patrijzen (in de sneeuw) 22 Gr. Zilverreigers 1 Steenuil (bos) 2 Koperwieken(tuin op fruit)

Plaats Plaatsen enWaarnemer Waarnemer Almkerk, Almkreek, Paul de Vos. Dussen, Corné Pruijsen.

Andel, Maas, Cees & Hanny v. Andel.

Eethen, Len Bruining.

Babyloniënbroek, Leida & Herman van Krieken.

Altena (midden) Gezien met roofvogeltelling.

Duylweg, Jan van Mersbergen.

Genderen, Rinus Punt.

Andel, fam. Hoevenaren.

Dussen (kasteel) Corné Pruijsen.

Sleeuwijk, Hylke Tromp.

Boven Merwedegrienden Els Capelle, Eikenlaan, Sleeuwijk Andel, fam. Hoevenaren.

Genderen, Rinus Punt.

Almkerk, Arie Wezemer.

Almkerk, Jan van Mersbergen.

Sleeuwijk, Hylke Tromp.

65

Datum 11 febr.

14 febr.

17 febr.

22 febr.

25 febr.

25 febr.

25 febr.

26 febr.

26 febr.

28 febr.

1 mrt.

11 mrt.

11 mrt.

66

11 mrt.

15 mrt.

Waarneming 1 Ransuil 40 Putters (tuin) 9 Koperwieken 1 Steenuil (klaverplak) 1 Waterhoen in haar tuin zonder aangrenzend water 6 Patrijzen 1 Klapekster 1 Houtsnip (verk.slachtoffer)

Plaats en Waarnemer Dussen, Corné Pruijsen.

210 Grutto’s 100 Kieviten 1 Groene Specht 2 Zaagbekken (paar) 2 Patrijzen (paartje) 4 Patrijzen 2 Steenuilen (paartje) 30 Nijlganzen 5 Brilduikers 4 Wintertalingen 1 Boomklever 1 Cetti's zanger 1 Boomklever 3 Ringmussen (tuin) 11 Buizerden (op thermiek) 1 Wilde Eend (nest 1ei)

Kornsche Boezem, Len, Herman, Punt.

Groesplaat, Gijsbert en Joke van der Beek Babyloniënbroek, Uitwijk, Rinus Punt.

Dussen, Corné Pruijsen.

Klaverplak, Petra Furster.

Noordwaard, mevr. Van der Neut.

Werkendam.

Wijk en Aalburg, Nel Bouman.

Wijk en Aalburg, Petra Furster.

Dussen, Jeanet Pollema.

Almkerkseweg, Jan de Graaf.

Noordwaard, mevr. Van der Neut.

Sleeuwijk, Tol, Els Capelle.

Genderen, Rinus Punt.

Almkerk (bos) Jan & Jenny

Datum 19 mrt.

22 mrt.

24 mrt.

25 mrt.

25 mrt.

26 mrt.

27 mrt.

28 mrt.

31 mrt.

31 mrt.

31 mrt.

3 apr.

3 apr.

Waarneming 1eKievitsnest (2ei) 3 Buizerden 1 Blauwborst 1 Grutto 2 Ooievaars (op nest) 2 Veldleeuweriken 48 Goudplevieren 2 Leeuweriken (zingend) 6 Leeuweriken (2 zingend) 2 Leeuweriken (paartje) 1 Witte Spreeuw 1eWulpennest (4 ei.)

Plaats en Waarnemer Genderen, Rinus Punt.

Sleeuwijk, Hylke Tromp.

Wijkse Waard, Len Bruining.

Klaverplak, Petra Furster Drongelen, Rinus Punt.

Eethen (Lange bruggert) Len Bruining.

Eethen, Rinus Punt.

BabyloniĂŤnbroek, Waardhuizen.

Genderen, Hans Brouwers.

Uiterwaard. Jan Honcoop.

1 Ruigpootbuizerd (gewond) Almkerk, Jan van Mersbergen.

1 Zwartkop (tuin) Sleeuwijk, Hylke Tromp.

4 Velduilen Eethen (Lange bruggert) Niels Treffers e 1 Boerenzwaluw BabyloniĂŤnbroek, Rinus Punt.

Bedankt voor het melden, ik blijf op mijn post om de nieuwe waarnemingen te noteren!

Met vriendelijke groet, Rinus Punt Hoofdstraat 48, 4265 HL Genderen Tel. 0416-352301 E-Mail: mlpunt@hetnet.nl

67

Stand van zaken ontwikkelingen Duurzame Energie Johan Koekkoek

Samen met gemeente Werkendam (namens de drie gemeenten in het Land van Altena) is er een POP-subsidieverzoek gericht aan de provincie Noord-Brabant.

POP staat voor Provinciale Ontwikkeling Platteland. De Provincie heeft in dit subsidietraject vooral de taak om Europese gelden op de plaats van het project te krijgen. Wij staan op de lijst, maar de aanvragen overschrijden de inhoud van de pot. Toch blijven we hoop houden, omdat er wellicht andere projecten net niet aan de gestelde voorwaarden voldoen. We wachten met spanning op de eventuele toekenning.

Met de woningbouwvereniging Woonlinie uit Woudrichem zijn we plannen aan het uitwerken om een flink aantal bewoners van huurwoningen voor te stellen deel te nemen aan de zonneweide te Hank. De Woningbouwvereniging financiert dan en verrekent hun bijdrage in de woonlasten van de bewoners.

Het ziet er naar uit dat de woonlasten op een lager bedrag uitkomen dan die op dit moment zijn. Maar van groot belang wordt de verduurzaming van de woning gezien zonder dat er aan de woning verbouwd behoeft te worden. Die verduurzaming wordt voor eigenaren van huurwoningen steeds belangrijker omdat de overheid steeds meer eisen gaat stellen aan bijvoorbeeld het energielabel.

Hoe de rentabiliteit van de panelen op de zonneweide uitpakt hangt mede af van de centrale overheid. Minister Verhagen had beloofd om per 1 april hom of kuit te geven t.a.v. de zogenaamde collectieve zelflevering van energie. Een compilatie van de mailwisseling volgt hier:

68

Van der Werf een motie in: Op 5 december dient mevr. pleidooi In de eerste termijn heb ik een Mevrouw Van der Werf (CDA): mijn fractie wil ee ale energieopwekking. Daarm gehouden voor decentrale lok via de vve. flevering via het eigen dak of zel dan an ga der ver p sta een an te tieven van kleinverbruikers sta llec Co .)

J.K ren ena Eig van g (Verenigin ig. Zoals ik al eren. Dat hebben wij hard nod trappelen om samen te invest op centrale eving op dit moment gebaseerd eerder zei, is de energiewetg consumenten. producenten, leveranciers en r voo s itie pos rte apa en en system

De opkomst van lokale op wekking door consumente n vraagt om een herziening van wet- en reg elgeving. De uitdaging is om modellen te vinden waarbij lokale opwekking interessant is voor partic ulieren en bedrijven binne verantwoorde financiële n kaders. Daarin is de mo tie die ik straks zal voor anders dan die van de he lezen er Samsom. De motie va n de heer Samsom klinkt sympathiek. Ook ik vind heel het goed dat naast de ko sten wordt gekeken naar opbrengsten van decentra de le opwekking. Dat zullen wij echter toch beter moeten onderbouwen. Op het congres waarover de heer Jansen sprak zijn prijzen genoemd van 13 0 mln. en 180 mln. tot 1 mld. Dat lijkt mij op dit moment te onzeker om er een nieuw systeem op te baseren. Daarom leg ik minister de volgende uit de daging voor.

De Kamer, gehoord de beraadslagin g, constaterende dat het decentraal opwekken en leveren van energie, zowe l voor als achter de meter , wettelijk niet verankerd is, terwijl een groeiend aa ntal (collectieven van) kle inverbruikers decentraal duurzame energie wil op wekken; verzoekt de regering, te onderzoeken hoe collecti even van kleinverbruikers decentraal duurzame en die ergie willen produceren voor eigen gebruik, hierto staat kunnen worden ge e in steld, door laagdrempelig e modellen te ontwikkele waar nodig wet- en regelg n en eving aan te passen, bin nen verantwoorde financiële kaders voor he t Rijk; verzoekt de regering de Kamer hierover voor 1 ap ril 2012 te informeren, en gaat over tot de orde van de dag.

Nu het is 1 april geweest. En op 2 april kreeg ik de gelegenheid om met mevr.

Elly Blanksma van het CDA te praten over collectieve zelflevering van kleinverbruikers. Zij is woordvoerder financiën. Zij gaf te kennen dat ze de problematiek kende. Zij zag een landelijke regeling nog niet verschijnen, maar was zeer gecharmeerd van de pilots op dit gebied. Dat zou zij ook gaan bepleiten bij de regering.

Op 3 april werd ik ongeduldig, omdat ik op de site van de Tweede Kamer de motie niet geagendeerd vond voor de vergaderingen van week 14. Daarover heb ik een mailwisseling opgestart. Eerst rechtstreeks naar de Tweede Kamer, maar daar ben ik in het ‘bos’ verdwaald. Toen heb ik de site van Marieke van der Werf opgezocht en haar secretaresse gebeld.

69

Nog geen uur later vond ik de volgende mail in mijn box:

ng van de VROM-regelgeving 29383 Meerjarenprogramma herijki nomische Zaken, Landbouw en Nr. 194 Brief van de minister van Eco Innovatie er der Staten-Generaal Aan de Voorzitter van de Tweede Kam Den Haag, 3 april 2012 rf (CDA) en Wiegman-van Bij motie van de leden Van der We ember 2011 wordt de regering Meppelen Scheppink (CU) van 5 dec tieven van) kleinverbruikers via gevraagd te onderzoeken hoe (collec nen worden gesteld om zelf laagdrempelige modellen in staat kun wekken, en uw Kamer daarover decentraal duurzame energie op te voor 1 april 2012 te informeren. r hecht aan het versnellen van de Ik wil u hierbij aangeven dat ik zee e energie. Daarom ben ik decentrale opwekking van duurzam de uitvoering van de motie. Om voortvarend aan de slag gegaan met te kunnen melden, heb ik echter daadwerkelijk effectieve resultaten ht uw Kamer op korte termijn nader nog wat meer tijd nodig. Ik verwac en. te kunnen informeren over de resultat Landbouw en Innovatie, De minister van Economische Zaken, M.J.M. Verhagen

2, Tweede Kamer, vergaderjaar 2011-201

70

33 000 XIII, nr. 69

De werkgroep rond het thema Duurzame Energie wil nu proberen om in mei en juni concrete stappen te zetten om in het najaar echt te beginnen in Hank. We streven ernaar om eerst samen met de woningbouwvereniging de wettelijke kaders op een rij te krijgen om daarna met belangstellende burgers contact te zoeken voor de noodzakelijke afspraken.

Nieuws van 't Kringloopfront Johan Koekkoek

Statutenwijziging Op vrijdag 13 april gaan de voorzitter, Herman van Krieken en de secretaris, Johan Koekkoek, de nieuwe statuten ondertekenen bij de notaris.

Het administratiekantoor, Van Rooyen uit Gorinchem, heeft geadviseerd om de huidige structuur: een stichting met daaronder een BV om te vormen tot een nieuwe stichting. Het voordeel is dat er slechts eenmaal een boekhoudproces behoeft doorlopen te worden en dat we in de nieuwe stichting ook de ANBI status kunnen regelen. In de statuten moet dan duidelijk opgenomen worden dat er geen winstoogmerk is, maar ook dat de eventuele restgelden bij liquidatie van de stichting op een voor de belastingdienst verantwoorde post terecht komt: een organisatie met een soortgelijke doelstelling als de huidige Kringloop. Met deze ANBI status is het mogelijk om spullen met een bepaalde minimumwaarde aan het kringloopcentrum te schenken. Bij verkoop van de spullen kan dan het verkoopbedrag aan de gever bekend gemaakt worden. Deze kan dan dit bedrag als schenking in zijn boekhouding opnemen.

!

Aankoop Kerkstraat 3 Op het moment dat ik dit schrijf is de koopovereenkomst voor een laatste controle naar de notaris. De datum voor overdracht wordt één dezer dagen vastgesteld. De TRIODOS bank levert ons tegen aantrekkelijke voorwaarde de benodigde financiering. Over het tot stand komen van de financiële overeenkomst zijn wij zeer tevreden. De architect heeft de laatste hand gelegd aan de nieuwe serre die Kerkstraat 1 met Kerkstraat 3 gaat verbinden. De aannemer, die een jaar geleden een nieuw dak op het pand Kerkstraat 1 aanbracht, heeft nu een passende offerte gemaakt voor de nieuwbouw. Komende zomer hopen we dat de uitbreiding een feit is.

71

72

Toch Diftar in Aalburg Afvalscheiding stimuleren door tarief, zo luidt de ondertitel in het Nieuwsblad van donderdag 5 april 2012. Aalburg gaat als laatste gemeente in Altena Diftar invoeren. Inwoners moeten straks per keer betalen voor het aan de straat zetten van de afvalcontainer. In Werkendam en Woudrichem bestaat het systeem al langer.

Hoe lang kan het duren alvorens bestuurders tot inzicht komen? Zo’n acht jaar gelden schreef ons bestuurslid Herman van Krieken als voorzitter van het kringloopcentrum in het Altenatuurtje het volgende: Diftar heeft positieve gevolgen voor de gemeente, de burger en het milieu.

Hij splitst het dan op in: Voordelen gemeente: ➡ Duidelijke kostentoerekening en beschikbaar krijgen van statistische gegevens.

Voordelen voor de burger: ➡ Preventie en hergebruik wordt beloond ➡ De vervuiler betaalt ➡ Afvalbewustzijn wordt gestimuleerd Voordelen voor het milieu: ➡ Beperking van het restafval ➡ Bevorderen van het zoeken van alternatieven, bijv. kringloopcentrum = producthergebruik, gebruik maken van milieuparkjes = grondstofhergebruik, zelf composteren in eigen tuin, en milieustraat, groen (vooral hout) inleveren voor energiewinning.

De voorzitter van het kringloopcentrum schrijft in januari 2004 dat Diftar de beste oplossing is om veel burgers over de streep te trekken. Een financiële prikkel blijkt echter nodig om de stap vooral ten behoeve van het milieu te zetten. Het is best jammer dat niet de wetenschap tot dit inzicht heeft geleid maar de ordinaire euro’s.

Burgers in Werkendam en Woudrichem hebben het gebleken financiële voordeel van € 15,00/ jaar, zo rekent het college van Aalburg ons voor, al 8 jaar genoten. Jammer voor het milieu maar vooral jammer voor de burgers van Aalburg.

Maar beter laat dan nooit.

Kringloopcentrum Altena Kerkstraat 1, 4286 BA Almkerk.

tel. 0183-403080

- Inzameling - & Verkoop bruikbare goederen - Educatie & Voorlichting - Recycling

NIEUWE MEUBELEN? GROTE SCHOONMAAK? OPRUIMEN? VERHUIZEN?

BANKJE NODIG? OF EEN LEUKE BLOUSE? OF SERVIESGOED? OF DAT ENE BOEK?

Bel maandag t/m vrijdag van 9 tot 12 uur het Kringloopcentrum voor het ophalen van al uw bruikbare spullen!

Bezoek de Kringloopwinkel op de hoek van de Kerkstraat en de Woudrichemseweg in Almkerk!

OPENINGSTIJDEN KRINGLOOPWINKEL

maandag dinsdag woensdag donderdag vrijdag zaterdag

ochtend

middag

gesloten 9.00 -12. 00 9.00 -12. 00 9.00 -12. 00 9.00 -12. 00 9.00 -12. 00

13.00 - 17.00 13.00 - 17.00 13.00 - 17.00 13.00 - 17.00 13.00 - 17.00 12.00 - 16.00

Bruikbare spullen kunt u afgeven tijdens de openingstijden van de winkel.

73

âœ

AANMELDINGSKAART Ja, ik wil ook meehelpen de natuur in het Land van Heusden en Altena te beschermen. Noteer mij daarom als lid / jeugdlid / gezinslid. naam: ______________________ voorletters: ____________ straat: ______________________ postcode: ________ ____ plaats: ______________________ tel: _________________________

Natuurbeschermingsvereniging

ALTENATUUR

p/a. Mw. J. Pollema

Dr. v. Vuurestraat 76

4271 XH Dussen

68