ΕΠΑΘΛΟ τεύχος 135

www.epathlo.gr

Στα καζάνια της Αμανής Ξεροβούνι Άρνα Κάνε μια Ευχή Χάνια Πηλίου Άνω Δολιανά Οδός Αιόλου 2022 - IV ≈ 4,00 €

#

135

ΤΡΑΠΕΖΟΝΤΗ ΛΑΚΩΝΙΑΣ Tηλ: 2731036197 Fax: 2731081650 email: psynadin@gmail.com www.xiliaspartis.gr

Η εταιρεία μεταφορών BRATSOS transports, με έδρα τη Δαλαμανάρα Αργολίδας, έχει παρουσία σε ολόκληρη την Πελοπόννησο και την Αθήνα. Καθημερινή ανταπόκριση Αθήνα - Αργολίδα, ασφάλεια, ταχύτητα και υπευθυνότητα στις πιο λογικές τιμές με γνώμονα πάντα το συμφέρον σας.

τηλ : 27510 69197 | κιν : 6948370294 email : bratsostransports@gmail.com www.bratsostransports.gr

Ιδιοκτήτρια-εκδότρια: Γεωργία Ντόκου Αρχισυνταξία: Θάλεια Νουάρου Δημιουργικό-Layout: Γιάννης Σουλτανίδης www.positive.net.gr Διαφήμιση: Γεωργία Ντόκου Δημήτρης Κοντούλης

12

Συντακτική ομάδα: Νίκος Γαλάνης, Έλενα Κολλάτου, Νίνα Κουλετάκη, Χρήστος Κανατάς, Μάρω Κουρή, Έλλη Μάγκου, Θάλεια Νουάρου, Άννα Σαρρή, Σταυρούλα Σταμουλακάτου, Δημοσθένης Τσαπάρας. Επιμέλεια - διορθώσεις: Θάλεια Νουάρου, Αλέκος Ξυλοπόδης. Σ’ αυτό το τεύχος συνεργάστηκαν οι φωτογράφοι:

26

50

9 Αντί Επάθλου ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● 10 Agenda. Βιβλία, εκθέσεις, φεστιβάλ, πολιτισμός ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● 12 Σούμα όταν πιείς... Στα καζάνια της Αμάνης ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● 24 Ξεροβούνι. Το καταπράσινο ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● 32 Άρνα. Η Γιορτή του Κάστανου και του Τσίπουρου ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● 40 Κάνε μια ευχή. «Οι νεράιδες υπάρχουν για όλα τα παιδιά...» ●●●●●●●●●●●● 50 Χάνια Πηλίου. Παραμύθι στο δάσος ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● 58 Άνω Δολιανά. Για Μοσχοφίλερο κι άγρια μανιτάρια ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● 64 ΣΥΝΤΑΓΗ: Μανιταρόσουπα με κάστανα ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● 66 Οδός Αιόλου. Ο δρόμος με τις πρωτιές ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● 78 ΑΝΑΔΡΟΜΕΣ: Το ΜΙΝΙΟΝ του μέλλοντός μας ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●● 82 Μια στάση εδώ ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

Εξώφυλλο: Η Μονή Μουνδών στα Διευχά της Χίου, φωτογραφία: Θάλεια Νουάρου ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ // Κωδ. ΕΛΤΑ: 5167 Απαγορεύεται οποιαδήποτε αναδημοσίευση ή αναπαραγωγή ύλης του περιοδικού χωρίς προηγούμενη έγγραφη άδεια του εκδότη. Τα άρθρα εκφράζουν τις προσωπικές απόψεις των συντακτών και δεν αποτελούν θέση του περιοδικού.

6

Χρήστος Κανατάς, Έλενα Κολλάτου, Θάλεια Νουάρου, Άννα Σαρρή, Σταυρούλα Σταμουλακάτου, Λεωνίδας Τούμπανος. Επεξεργασία εικόνας: Γιάννης Πουλημένος Εκτύπωση: Polygraphos press ΕΔΡΑ: Μιδέας 5, ΤΚ. 21055 Αγία Τριάδα Αργολίδας Τηλ.27520 45095, 99700 Fax. 27520 45096 e-mail: info@epathlo.gr ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ (ετήσιες) Ιδιωτών: 20,00 € Επιχειρήσεων, Νομικών προσώπων & Εξωτερικού: 50,00 € Ο.Τ.Α.: 65,00 € Εθνική Τράπεζα: 427 / 00523295 Πειραιώς: 5500018321433 Συνδρομές: Φρόσω Αγγελοπούλου, Γιώτα Μπούνου

Αργολίδα / Αρκαδία / Κορινθία / Λακωνία / Μεσσηνία

Στον τόπο μας όταν μια νέα μέρα ανατέλλει, ανατέλλει το δικό σου αύριο, η δική σου Πελοπόννησος! Το Ε.Π. Πελοπόννησος 2014-2020, με τη συμβολή του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, υλοποιεί στην Περιφέρεια Πελοποννήσου πάνω από 2000 έργα,

προϋπολογισμού άνω των 400.000.000 €.

• Στηρίζουμε την επιχειρηματικότητα με 70.000.000 €, τα οποία προορίζονται για την ενίσχυση 1876 επιχειρήσεων

• Δημιουργούμε σύγχρονες υποδομές, προστατεύοντας παράλληλα το περιβάλλον, επενδύοντας 350.000.000 €, για έργα που αφορούν τους τομείς της παιδείας, υγείας, προσβασιμότητας, προστασίας περιβάλλοντος

Π

Θάλεια Νουάρου

ΑΝΤΙ ΕΠΑΘΛΟΥ

ώς μπορείς να δεις την ομορφιά εκεί που οι άλλοι βλέπουν μόνο την ασχήμια; Μήπως τα πάντα δεν είναι παρά θέμα οπτικής, προοπτικής και ενίοτε και λίγης τρέλας; Έτσι και με τη χαρά, όχι την επιτηδευμένη, αυτή των ημερών αλλά την πηγαία, αγνή χαρά. Αυτή που άλλοι την έχουν μέσα τους κι άλλοι τη δημιουργούν μέσα στη λύπη και τα βάσανα του κόσμου. Και τι είναι στ’ αλήθεια η χαρά; Ν’ αγκαλιάζεις τον γεροπλάτανο της Άρνας χορεύοντας Ικαριώτικους και Καλαματιανούς δίπλα σ’ ένα Αφρικανικό μπάομπαν ή Αιγαιοπελαγίτικους συρτούς, καρσιλαμάδες πάνω σ’ εκείνη στην ταράτσα στα Λεπτόποδα με σούμα και βιολιά σαν να μην υπάρχει αύριο; Μήπως χαρά δεν είναι να ‘χεις έρθει περπατώντας από τη Σπάρτη για να πατήσεις την κορφή του Ταΰγετου ή με οδηγό ένα σύννεφο να ανηφορίζεις κατάκοπος μες στην ομίχλη, ώσπου να φτάσεις ν’ αγναντεύεις τη Δίρφυ, το Φεγγάρι, το Άγιο Όρος, το πέλαγος ατέλειωτο εκεί ψηλά στο Ξεροβούνι; Για κάποιους, χαρά είναι να περπατούν ανάλαφρα σαν πάνω σε πάπλωμα από πεσμένα φύλλα, τα ερείπια με τα μισογκρεμισμένα παράθυρα που μείναν ανοιχτά να βάλουν μέσα τους δάση αχανή, απάτητα κι άλλοτε τη θάλασσα την ξελογιάστρα… Για άλλους, χαρά είναι να βυθίζονται στα έγκατα της γης αποκρυσταλλώνοντας τα μυστικά της ή να πετούν ψηλά, αφού από μια κάποια απόσταση τα πράγματα φαίνονται ένα τσικ πιο ελαφριά και πιο καθάρια... Χαρά είναι να βρίσκεις πράγματα άγνωστα, καινούρια, απροσδόκητα σε τόπους οικείους, αγαπημένους – χαρά είναι η ανακάλυψη, το μόνο της ζωής σου ταξίδι. Χαρά είναι και να προσφέρεις την ίδια τη χαρά. Γιατί υπάρχει μεγαλύτερη χαρά από το να νιώθεις πως είσαι μέρος της χαράς αυτού που τη χρειάζεται, πως γίνεσαι ο ίδιος χαρά για τη χαρά του; Όχι, δεν υπάρχει. Ποιος θεός, ποια κορφή, ποια ουσία μπορεί να συγκριθεί με αυτό το αίσθημα της μεταμόρφωσης, να κάνεις ρούχο τη χαρά, να ανατέλλεις. Χαρά είναι η γεύση, χαρά ειν’ τα δώρα, χαρά είν’ και τα γλυκά, χαρά είναι πάντα ένα ταξίδι. Χαρά είναι να διεκδικείς, να αγωνίζεσαι, να ‘χεις το κουράγιο να ελπίζεις. Γι’ αυτούς που δεν την έχουν, χαρά είναι η υγεία τους, χαρά είναι ο χορός και το φιλί, η αγκαλιά και το χάδι. Χαρά είναι ο έρωτας, χαρά είναι η Αγάπη. Χαρά είναι, βέβαια, τα παιδιά, οι νεράιδες και τα παραμύθια. Κι αν καμιά φορά κρύβουν δράκους και στοιχειά, πνεύματα κακά, φθορά και δόλιες υποθέσεις εσύ πάντα να ξέρεις πώς να γίνεσαι η χαρά – πώς να τη φέρνεις. Γιατί η χαρά είναι μεταδοτική. Και την έχουμε ανάγκη. Στις χαρές μας λοιπόν και που και που ας θυμόμαστε πως μέσα στη λύπη ζουν πάντοτε μικρές χαρές και μέσα στη χαρά χωνεύει κι αναδύεται μια λύπη. Ας την πω χαρμολύπη να μη βαρύνουμε το αρκετά βεβαρημένο κλίμα των γιορτών. Ίσως τελικά να είναι Ένα. Σαν το καλό και το κακό που ερωτοτροπούν στο ΖΕΝ του χωροχρόνου. Σαν τη φωτιά και το μέταλλο – το Γιν και το Γιαν της Χαράς. Γι’ αυτό κι όταν όλοι θα κοιτάζουν μπροστά γεμάτοι ευχές και όνειρα για τον καινούριο χρόνο, εγώ που τόσο αγάπησα τους αποχαιρετισμούς, ολόκληρη θαρρώ, γεμάτη από χαρά και από λύπη, θα κοιτάξω πίσω κι αποχαιρετώντας θα πω: Για όσα βρεις τόσα χρειάζεται να αφήσεις, για όσα άφησες άλλα τόσα θα βρεις. Καλή Χρονιά, φίλοι!

9

Γιάννης Μακριδάκης

Ενάμισι δευτερόλεπτο φως

Μάρω Κουρή

Μικρές πατρίδες και Σκηνικά της πόλης Δύο φωτογραφικά, βιωματικά εργαστήρια αυτοανακάλυψης με την πολυβραβευμένη φωτορεπόρτερ και 4D Dream Photo Coach Μάρω Κουρή. Σκηνικά της πόλης: Ένα PhotoWorkshop όπου μας δίνεται η ευκαιρία να ανακαλύψουμε τον εαυτό μας μέσα από το φωτογραφικό καθρέφτισμα μπροστά στην Τέχνη του Δρόμου. Συνοδοιπόρος μας η Δρ. Ιστορίας της Τέχνης, αρχαιολόγος και εκπαιδευτικός Καλλιόπη Κουντούρη. Σάββατο 21 Γενάρη, 11:00 - 15:00: εισαγωγή στο εργαστήριο, δράσεις 4D Dream Photo Coaching για την ενδυνάμωση της ομάδας σε όλα τα επίπεδα και φωτογράφιση σε ψαγμένα σημεία. Τετάρτη 25 Γενάρη, 19.00 - 22:30: αξιολόγηση των φωτογραφιών, επιλογή, επεξεργασία, διαδικτυακό edit. Μικρές Πατρίδες: Ένα ταξίδι στους τόπους προσευχής του κόσμου και του εαυτού μας. Πώς φωτογραφίζεται η αποδοχή της διαφορετικότητάς μας; Πώς σηκώνουμε την κάμερα στο άγνωστο; Πώς συνδεόμαστε με τους ανθρώπους; Μαθαίνουμε να χρησιμοποιούμε εργαλεία του 4D Dream Coach για να «αδειάζουμε» στο εδώ και στο τώρα και να τολμάμε το Κλικ. Κυριακή 29 Γενάρη, 9:00 - 13:30: βιωματική φωτογράφηση στο πεδίο των τόπων προσευχής και Τετάρτη 1 Φλεβάρη, 19:00 - 22:30 στο Ζoom: αξιολόγηση των φωτογραφιών, edit, δημιουργία ατομικού πορτφόλιο. Πληροφορίες, τηλ.: 6977 296831, maro_kouri@yahoo.com. Φωτογραφίες: ©Μάρω Κουρή.

10

«Ο φάρος πρέπει να παραμείνει όρθιος και να ανάβει κάθε νύχτα, συνέχιζε να λέει ο φαροφύλακας, μπορεί να έχουν πλέον τόσα όργανα πλοήγησης τα σύγχρονα βαπόρια αλλά ο φάρος είναι για τον καπετάνιο μια σταθερά επαλήθευσης ότι τα όργανα του λειτουργούν σωστά, ότι δεν έχουν βλάβη, είναι η ελπίδα ο φάρος για τον ναυτικό, ένα φως μες το σκοτάδι, τον βλέπει και ημερεύει· πρώτη φορά ένιωσε τότε ο Μάριος Τσόχος τη σημασία την αληθινή της λέξης ημερεύω, γίνομαι μέρα, εξημερώνομαι από τα σκοτάδια μου τα άγρια.» Αψηφώντας την πατρική κατάρα, ο δημοφιλής μετεωρολόγος Μάριος Τσόχος, γιος φαροφύλακα, επιστρέφει στη γενέτειρά του κινημένος από ερωτική ελπίδα. Έρχεται αντιμέτωπος με ένα άγνωστο, μιαρό παρελθόν και με την τοπική κοινωνία, που τον θεωρεί στιγματισμένο. Οι αναλαμπές του φάρου, στα έγκατα του οποίου περνάει μια κρίσιμη νύχτα, φωτίζουν διακεκομμένα την έως τώρα ύπαρξή του και τον αναγεννούν. Πόσο σκοτάδι έσβησαν πόσες αναλαμπές. (Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου). Βραβείο πεζογραφίας 2021 από την Κλεψύδρα για τη νουβέλα του Χιώτη συγγραφέα, Γιάννη Μακριδάκη που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εστία.

Βιβλία, εκθέσεις, φεστιβάλ, πολιτισμός

Σούμα όταν πιεις… Στα καζάνια της Αμανής Θάλεια Νουάρου

12

13

●

«Ο Ρυμικής είναι ο άνθρωπός σου», θα μου πουν οι φίλοι από τη Χίο, όταν ανακοίνωσα πως θέλω να κάνω ένα αφιέρωμα στο παραδοσιακό καζάνισμα της σούμας, το «ρεμπίκο του σύκου» απ’ τις συκιές που αφθονούν σε όλο το νησί. Στη χιώτικη ντοπιολαλιά, «νεμπικαριά» λένε τα καζαναριά που λειτουργούν στο νησί απ’ άκρη σ’ άκρη, όμως εδώ που θα σε φέρω σπάνια κάποιος θα βρεθεί να σ’ ανεβάσει. Βρισκόμαστε στην Αμανή, στα «Βορειόχωρα» της Χίου, το πιο άγνωστο και παραγκωνισμένο κομμάτι αυτού του τόσο πλούσιου κι ανόθευτου ακόμη τόπου. Σε μέρη παρθένα, μοναχικά κι αυθεντικότατα, όπου η παράδοση καλά κρατεί και η φύση οργιάζει.

14

●

Ο Τζίμης στο «νεμπικαριό» του Κώστα Ρυμική στα Αγιάσματα. ●●

Παλαιά Ποταμιά. ●●●

Το κοινοτικό καφενείο «Έμπολος» στα Λεπτόποδα.

●●

●●●

Α

πό Νοέμβρη μέχρι και Γενάρη, οι άμβυκες φορτώνονται με ξύλα και τα «νεμπικαριά» μεταμορφώνονται σε άτυπες εστίες συνάθροισης για τους κατοίκους των απομακρυσμένων αυτών χωριών, όπου συχνά δεν συναντάς ούτ’ ένα καφενείο. Σούμα, το λοιπόν, για να ζεσταθείς, ν’ αλλάξεις δυο κουβέντες πλάι στο καζάνι συνοδεία του απαραίτητου μεζέ και κάποτε μεγάλα γλέντια, οι λεγόμενες «καθισιές», με όργανα, χορό και φαγοπότι. Κι αργότερα, σούμα παγωμένη να ξεκουμπώνουν τα νοήματα καθώς δροσίζονται από τα καλοκαίρια. Κάπως έτσι, το περίφημο απόσταγμα αποκτά για το νησί χαρακτήρα ιεροτελεστίας. Το ραντεβού δόθηκε στο «νεμπικαριό» του Κώστα Ρυμική στ’ Αγιάσματα, τον βορειότερο οικισμό του νησιού που μοιράζονται η Κέραμος και τα Λεπτόποδα – το άγνωστό σε πολλούς και ωραιότερο για κάποιους χωριό της Χίου! Το στοίχημα για μένα ήταν να αντικρύσω το οικείο με την καινούρια ματιά του ταξιδευτή, σκεφτόμουν καθώς ανηφορίζαμε τις χαρακτηριστικές στροφές του Αίπους. Παρέα μου ο Κώστας Μάγκος, σπηλαιοεξερευνητής και φυσιοδίφης, θα μοιραστεί τις γνώσεις και την αγάπη του για τον τόπο. Έπειτα από τα γυμνά οροπέδια με την κατάλευκη πέτρα ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ | Σούμα όταν πιεις...

15

●

που λαμποκοπά κάτω από τον απέραντο ουρανό, θα προσπεράσουμε τη Βολισσό, το πανέμορφο κεφαλοχώρι της Αμανής, και θα τραβήξουμε ακόμη βορειότερα… Παλαιά Ποταμιά

«Ο καθένας έφερνε ό,τι είχε, άλλος σύκα, άλλος καρύδια, αμύγδαλα, κάνα ψάρι που ‘χε πιάσει και στηνότανε το γλέντι…»

Μικρή-μεγάλη στάση στην Παλαιά Ποταμιά, ένα από τα χωριά «φαντάσματα του νησιού», το πιο ιδιαίτερο, ίσως, μαζί με τον περίφημο Ανάβατο. Βρίσκεται χτισμένο μέσα σε μια δασωμένη χαράδρα κι ο θρύλος θέλει τους κατοίκους του να το εγκαταλείπουν εν μια νυκτί χτίζοντας παραδίπλα, την προσήλια Νέα Ποταμιά. Ο ήλιος έβλεπε για δύο μόνο ώρες το χωριό στο βάθος αυτής της απόκρημνης χαράδρας κι οι κάτοικοι αρρώσταιναν από φυματίωση... Ένα με το βουνό, τα πέτρινα ερειπωμένα σπιτάκια της σχεδόν δεν ξεχωρίζουν από μακριά. «Πέτρα βουβή στο βορινό…» μου έρχεται αναπόφευκτα στο νου, η ποιητική Βάθεια της Μάνης και της Αλεξίας Τούλιου… Κάτι κοινό ψυχανεμίζομαι στα δυο χωριά, αφού κι εδώ, εντός των σπιτιών, βλέπεις ακόμη έπιπλα και αντικείμενα παρατημένα, τον απόηχο μιας παρουσίας μες στην ανθρώπινη σιωπή του δασωμένου τοπίου. Και όμως – τι έκπληξη! – στην αυλή του Αγίου Αντωνίου ξαποσταίνουν τέσσερις ακόμη επισκέπτες… «Ετοιμάζεται να ανοίξει ταβέρνα» θα μου πει αργότερα ο Κώστας Ρυμικής μέσα στο καζαναριό του στ’ Αγιάσματα, την «Κάβα Ρυμική», όπως με πνεύμα την αποκαλεί… «Κάβα Ρυμική» στ’ Αγιάσματα Θα τον συναντήσουμε ανάμεσα στα δεκάδες πλαστικά δοχεία με το μίγμα της απόσταξης: νερό, σύκα ξέρα, μαγιά ή λίγο σταφύλι για τη ζύμωση. Πρόσωπα αναψοκοκκινισμένα, μάτια που γελούν, «πιείτε μια σουμίτσα να ζεσταθείτε». Μαζί ο απαραίτητος μεζές – χιώτικη κοπανιστή και Βολισιανό πικάντικο τυράκι, ελιές πράσινες τσακιστές γινωμένες στο αλάτι και τον μάραθο, ντόπια ντομάτα κι άνυδρες τηγανητές πατάτες.

«Kazan Arena - Covid free» διαβάζω στην αυτοσχέδια ταμπέλα και πως

16

●

«Κάβα Ρυμική». ●●

Τα πανέμορφα Λεπτόποδα με τα χαρακτηριστικά πλακόστρωτα θολωτά στενά τους. ●●●

Το Λαογραφικό Μουσείο στα Λεπτόποδα.

●●

●●●

η χρήση μάσκας ΔΕΝ είναι απαραίτητη. Όλα τα απαραίτητα άλλωστε τα έχει: μια πρόχειρη κουζίνα με γκάζι, ραδιόφωνο, κάρβουνα, ο αχώριστός του Τζίμης κι ένα μεγάλο τραπέζι για τους φίλους που τον επισκέπτονται απ’ όλο το νησί ακόμη κι αν πρέπει να διανύσουν 58 χλμ. από τη Χώρα προκειμένου να ‘ρθουν ως εδώ. Εφτά ήταν μέχρι πρόσφατα τα καζάνια σε ολόκληρη την Αμανή μα σήμερα απέμειναν μόνο τρία: «τρεις φορές πάνω πήραν οι άδειες», θα μου πει κι είναι πλέον ασύμφορη για τους αποσταγματοποιούς η όλη διαδικασία πόσο μάλλον, αφού απαγορεύεται να πληρωθούν με χρήματα παρά μόνο με ποσοστό από την καζανιά. Δίπλα από το καζαναριό του, ο Ρυμικής διατηρεί ενοικιαζόμενα δωμάτια, ένα από τα δυο – όλα κι όλα – καταλύματα των Αγιασμάτων κι εξυπηρετούν τους λουόμενους στα ιαματικά λουτρά. Σε ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ | Σούμα όταν πιεις...

απόσταση 16 χλμ. από τη Βολισσό τ’ Αγιάσματα σε γοητεύουν. Το μέρος έχει κάτι αλλόκοτα απρόσμενο κι απόκοσμο μαζί. Μ’ αυτή την πάντα φουρτουνιασμένη θάλασσα στο μάτι του Βοριά, το μονοπατάκι για τις θερμές πηγές που περνά ανάμεσα από εγκαταλειμμένες κάμαρες και καφενέδες με παράθυρα στο κύμα, είναι βγαλμένο από αλλού. Εδώ κι η ταβέρνα της πάντα πρόθυμης και χαμογελαστής Μαρίας που ακούραστα σερβίρει τους επισκέπτες της όλο το καλοκαίρι. Κουνέλι στιφάδο και γίδα κοκκινιστή με «χερίσια» μακαρόνια οι σπεσιαλιτέ της. Από την άλλη πλευρά η «Σκάλα», το καφενείο όπου θα κάτσεις για μια σούμα κι ένα μεζεδάκι – λίγη ντομάτα με κοπανιστή, ελιές και κοπανιστοπιτάκια – ό,τι πρέπει μετά από ένα ζεστό λουτρό στην ατομική μπανιέρα κι ένα ποτήρι νερό που θα σου προσφέρει η φιλόξενη Γεωργία στην ανακαινισμένη σάλα των λουτρών. Λειτουργούν μέχρι το τέλος του Οκτώβρη 17

και φέτος απέκτησαν κι ένα υπερσύγχρονο τζακούζι μεταθέτοντας σε άλλο επίπεδο την όλη εμπειρία. Όταν δεν έχει κύμα είναι υπεραρκετό να βάλεις τα πόδια σου μέσα στον λάκκο που έχει ανοιχτεί στη μαύρη ηφαιστειακή πέτρα της ακροθαλασσιάς, όπου μαζεύεται το λιγοστό νερό που υπερχειλίζει απ’ την πηγή ή να χωθείς ολόκληρος μες στη ζεστασιά του… Στου Μάμα στα Αφροδίσια Ένα με τον βράχο, το πλίθινο αποστακτήριο του γηραιότερου κύριου Μάμα Σιταρά στα Αφροδίσια είναι ό,τι πιο αυθεντικό συναντήσαμε. Τέσσερις κατοίκους έχει όλους κι όλους το χωριό που αγναντεύει τις κορυφογραμμές του Πελιναίου και μας υποδέχονται άπαντες στο καζαναριό παρέα με γλυκά κεράσματα – χιώτικα μανταρινοπιτάκια και βουτήματα. Πως αλλιώς, αφού οι τρεις είναι γυναίκες! Μαζί τους ακόμη δύο κυρίες έχουν έρθει από τη Βολισσό για την «πρωτιά» (ένα-δύο λίτρα από το «πρωτόβγαλαμα» του καζανιού), το λεγόμενο ξυλόπνευμα με πολύ υψηλή περιεκτικότητα αλκοόλ, ό,τι πρέπει δηλαδή για εντριβές! Θα μου πουν πως «δεν το αλλάζουν με τίποτα» και πως την υπόλοιπη σούμα θα τη δωρίσουν σε φίλους και γνωστούς ως κάτι χειροποίητο από τον τόπο, «έχει άλλη αξία». Μα και βέβαια. Φτιαγμένη απ’ τις τις συκιές του χωραφιού, τα σύκα που πέσανε στο χώμα κι άλλα που αποξηράθηκαν αφημένα για μέρες στον ήλιο και τον αέρα, απ’ το μεράκι του ποτοποιού και τον ιδρώτα του Μάμα, που ακούραστα κι επιδέξια αλλάζει τις καζανιές· ανοίγει, δηλαδή, και πλένει το καζάνι με άφθονο νερό προσθέτοντας, έπειτα, το περιεχόμενο από το καινούριο βαρέλι. «Απόσταξη μπορείς να πάρεις από όλα τα φρούτα, εδώ είχαμε περίσσια σύκων», θα μου πει ο κύριος Μάμας κι εγώ πάνω από κάθε βαρέλι να παίρνω τ’ αρώματα απ’ το εκάστοτε χαρμάνι. Κατά βούληση, στο μίγμα προστίθενται διάφορα ακόμη φρούτα – κυδώνια, μανταρίνια, μήλα και «κουντουρούδια» από τις άφθονες χαρουπιές αλλά και αρωματικά όπως γλυκάνισο και – τι άλλο από – μαστίχα, πάντα με φειδώ, ώστε να μην πικρίσει. «Αυτό που θα δώσεις, αυτό θα πάρεις», μου ‘χε πει νωρίτερα ο Ρυμικής για τη «σούμα», το σύνολο δηλαδή όλων αυτών των ζυμωμένων φρούτων και αρωμάτων με πρωτεργάτη το σύκο που συναντάμε αποκλειστικά στη Χίο και τη γειτονική Σάμο. Σούμα με γλυκάνισο στα Βορειόχωρα αποκλείεται, βέβαια, να συναντήσεις. Αποτελεί συνήθεια στα Νοτιόχωρα του νησιού και δίνει ένα σαφώς πιο «βαρύ» αποτέλεσμα στο ήδη έντονο άρωμα του σύκου. Πίσω από το καζάνι πέφτουν τα βρασμένα σύκα που τρώνε τα ζώα και αποτελούν το τέλειο λίπασμα για τα χωράφια. Τίποτα δεν πάει χαμένο… Δεν λείπουν οι ιστορίες από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας και αργότερα, απ’ την ποτοαπαγόρευση του Μεταξά, όταν τα καζάνια λειτουργούσαν παράνομα πλάι στα ποτάμια χρησιμοποιώντας το νερό τους για την ψύξη. Μια ζωντανή βιωματική ιστορία, κομμάτι της λαογραφίας του εκάστοτε τόπου που πρέπει να αντέξει… Πόσα λίτρα σούμας να ‘χουν ταξιδέψει άραγε ανά τις ηπείρους περνώντας τα τελωνεία του κόσμου ως «Holy water» δηλαδή Αγίασμα…

●

●

Πυραμά Η Πυραμά είναι το τρίτο χωριό που μας υποδέχεται με τ’ αρώματα της σούμας και τον νεότερο Νίκο Χειλά που αποστάζει μέσα στο παλιό πέτρινο οινοποιείο του παππού του. Η οινοποίηση είναι παλιά ιστορία για τους Χιώτες που σε αυτά εδώ τα μέρη παρήγαγαν τον περίφημο Αριούσιο, ένα από τα πιο ακριβά και περιζήτητα κρασιά της αρχαιότητας. Τον βρήκαμε, απέναντι από το ανακαινισμένο καφεπαντοπωλείο του χωριού, ν’ αποστάζει χρησιμοποιώντας για την υγροποίηση την παραδοσιακή δεξαμενή ψύξης. Μ’ ένα γραδόμετρο μετρά τα γράδα κι επιλέγει την επιθυμητή «καρδιά» του μαγικού αυτού ποτού, που απευθύνεται σε έμπειρους και υπεύθυνους πότες. Κι αυτό επειδή οι τελικοί αλκοολικοί βαθμοί της σούμας κυμαίνονται στα 60-70% ξεπερνώντας κατά πολύ τα υπόλοιπα αποστάγματα. Κι εδώ βρίσκεται η μαεστρία του κάθε αποσταγματοποιού. Πόσο θα πετάξει από την «κεφαλή» και την «ουρά» και πόσο θα κρατήσει από το βασικό συστατικό, δηλαδή την «καρδιά» του προϊόντος.

18

●

● Το «νεμπικαριό»

του κ. Μάμα Σιταρά στα Αφροδίσια.

●

●

«Απόσταξη μπορείς να πάρεις από όλα τα φρούτα, εδώ είχαμε περίσσια σύκων», θα μου πει ο κύριος Μάμας κι εγώ πάνω από κάθε βαρέλι να παίρνω τ’ αρώματα απ’ το εκάστοτε χαρμάνι. ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ | Σούμα όταν πιεις...

19

●

●●●

●●

Πόσα λίτρα σούμας να ‘χουν ταξιδέψει άραγε ανά τις ηπείρους, περνώντας τα τελωνεία του κόσμου ως «Holy water» δηλαδή Αγίασμα…

●●●●

● Μεταλλεία Κεράμου. Τρυπώνοντας

στις γαλαρίες εξόρυξης αντιμονίου. ●● Το μονοπάτι για το Λαρδάτο, τον

εγκαταλειμμένο οικισμό των μεταλλωρύχων. ●●● Το Κάστρο της Ωρυάς στα κατάφυτα Καμπιά. ●●●● Τοπίο στα πανέμορφα Βορειόχωρα της Χίου.

20

Δίπλα ακριβώς από το καζαναριό του Νίκου, το «Κέντρο Χαράς», όπου γίνονται τα γλέντια του χωριού, οι γάμοι και τα πανηγύρια του. Θα κεραστούμε «λειψούτες», τηγανίτες με νερό κι αλεύρι, ένας ταπεινός μεζές, που παραδοσιακά συνόδευε το καζάνισμα της σούμας στην Πυραμά. «Ο καθένας έφερνε ό,τι είχε. Άλλος σύκα, άλλος καρύδια, αμύγδαλα, κάνα ψάρι που ‘χε πιάσει και στηνότανε το γλέντι…» Λεπτόποδα Ένα τέτοιο γλέντι ετοιμάζει και απόψε το βράδυ η παρέα στην Πυραμά, είμαστε όμως καλεσμένοι πίσω στα Αγιάσματα, όπου μας περιμένει ο Ρυμικής ν’ ανάψει τα κάρβουνα και να ψήσει τα κοψίδια. Στην παρέα ο Στέφανος Παγιάβλας, ο δραστήριος πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Λεπτοπόδων και ο Νίκος με τη γυναίκα του, οι καινούριοι και οι νεότεροι κάτοικοι του χωριού, που τόσο πολύ έχω αγαπήσει. Μαζί με τον Ρυμική, τη σύζυγο και τη μητέρα του είναι όλοι κι όλοι του οι κάτοικοι! Ο λόγος, φυσικά, για τα Λεπτόποδα. Τι να σας πρωτοπώ; Για τη θέση τους ανάμεσα στις δασωμένες ρεματιές; Τα πλακόστρωτα θολωτά του στενά με τις τοξωτές εισόδους και την αρχιτεκτονική τους που ανάγεται στον 15ο αιώνα; Για τις φροντισμένες τους αυλές – γεμάτες ροδιές, βασιλικούς, πολύχρωμα γεράνια και «σκυλάκια» – μια πανδαισία από χρώματα με θέα ως τη θάλασσα των Αγιασμάτων; Για το «Δέντρο της Γνώσης» με τα τοπωνύμια του χωριού που ‘στησε μπροστά από τον μεγαλόπρεπο ναό της Παναγιάς ο γλύπτης Γ. Κανέλλος; Ή μήπως για τον «Έμπολο», το κουκλίστικο κοινοτικό καφενείο στο πλατεάκι κάτω απ’ τις κληματαριές; Ό,τι και να σας πω θα ‘ναι λίγο! «Καλωσορίσατε», μας υποδέχεται το επόμενο πρωί το πανέμορφο χωριό μαζί με ένα ζωγραφιστό παλιό καζάνι, από κείνα που σφραγίζονταν με λάσπη, πηλό από χώμα ή σταχτόνερο. Ο Ρυμικής κατάφερε κι έσωσε το μισό και το ‘χει στολισμένο στον τοίχο του νεμπικαριού του. «Θα το φέρω εδώ», θα μου πει καθώς μας ξεναγεί στο Λαογραφικό Μουσείο του χωριού κι ευτυχώς για μένα όση σούμα και να πιεις αποβραδίς, το πρωί ξυπνάς καλά, με καθαρό το κεφάλι! Από το 2006, με πρωτοβουλία και χορηγία του, διαμόρφωσε με τους κατοίκους του χωριού το λιτό και σύγχρονο αυτό μουσειάκι, ενώ με πάθος μας μιλά για το απέναντι ερειπωμένο κτίριο, όπου οραματίζεται να φτιάξει ένα κελάρι. Όσο για τον «Έμπολο»; «Τα βράδια ζευγάρια έρχονται κι ανοίγουν την ξυλόσομπα και την περνάνε φίνα – ξέρεις πόσο το χαίρομαι;», μου λέει για τον χώρο που διέθεσε και διαμόρφωσε ο ίδιος έντεκα χρόνια πριν, ώστε ο επισκέπτης να ‘χει κάπου να κάτσει, να φτιάξει έναν καφέ, να πιει μια σούμα και ν’ αφήσει ό,τι επιθυμεί στον κουμπαρά απ’ όπου καλύπτονται τα έξοδα του αυτοδιαχειριζόμενου καφενείου. «Τον αγαπώ τον τόπο μου, ρε παιδιά, πως να σας το πω;» Στη Γιορτή της Σούμας Για κάποιους ο «Έμπολος» είναι λόγος να επισκεφθούν τα Λεπτόποδα. Για κάποιους άλλους λόγος είναι η περίφημη «Γιορτή της Σούμας», ένα ημερήσιο πανηγύρι που διοργανώνει ο Πολιτιστικός Σύλλογος του χωριού το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Αυγούστου παρέα με δωρεάν μεζέ. Εδώ κερνά όλη του τη σούμα ο Ρυμικής! Τα όργανα στήνονται στην κληματαριά και γύρω γίνεται το… «έλα να δεις», με τον κόσμο να χορεύει παντού, στα στενά, στις σκάλες, στα μπλακόνια και στις ταράτσες των σπιτιών. Κάπου εδώ ανασηκώνω το βλέμμα και συνδέομαι μ’ εκείνο το κορίτσι που χόρευε ασταμάτητα στο απέναντι ταρατσάκι, το καλοκαίρι του 2019, στην τελευταία ως σήμερα Γιορτή Σούμας στα Λεπτόποδα της Χίου. «Με ρέγουλα παιδιά, η σούμα τελειώνει» και «προσοχή στον δρόμο!», φώναζε απ’ τα μικρόφωνα ο Ρυμικής, τον χαβά μας εμείς, χορός μέχρι τελικής πτώσεως μ’ ένα σφηνάκι σούμα από τη μια κι ένα μπουκάλι «Αριούσιο»

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ | Σούμα όταν πιεις...

21

από την άλλη… Κι ουδέποτε το μετανιώσαμε. «Μέχρι επάνω στο καζάνι χορεύανε!», θα μου πει στο τηλέφωνο για την καθισιά που οργάνωσε 3 του Δεκέμβρη στο νεμπικαριό του στ’ Αγιάσματα. Συμπέρασμα; Να μεθάμε, φίλοι. Από σούμα, από κρασί κι από χορό, από έρωτα, από ομορφιά κι από ποίηση. Επειδή ποτέ δεν ξέρεις τι σου ξημερώνει… ●

Η Μονή Μουνδών στα Διευχά. Το άγνωστο Καστρομονάστηρο με τις 475 τοιχογραφίες. ●●

Ο Νίκος Χειλάς στο «νεμπικαριό» του στην Πυραμά.

Αξίζει να γνωρίζουμε: Στον φιδωτό δρόμο πριν τη διασταύρωση για τα Λεπτόποδα και τα Αγιάσματα βρίσκονται διάσπαρτα τα απομεινάρια των Μεταλλείων Αντιμονίου Κεράμου. Λειτούργησαν από το 1897 μέχρι το 1910 από γαλλική εταιρία και από το 1947 μέχρι το 1955 από τον όμιλο Μποδοσάκη. Πρόκειται για ένα ανοιχτό κι ανεκμετάλλευτο ως τώρα βιομηχανικό μουσείο, όπου ο χρόνος μοιάζει να έχει παγώσει. Παρά τη φθορά, το τοπίο φαντάζει παραμυθένιο, πόσο μάλλον τώρα που ντύθηκε στα φθινοπωρινά. Ένα παραμύθι χωρίς «χάπι εντ», όπως αντιλαμβάνεται κανείς από το κενοτάφιο, που έφτιαξε πλάι στο παλιό νεκροταφείο ο Εκπολιτιστικός Σύλλογος Κεράμου «ως ένδειξη σεβασμού και αγάπης για τους συγχωριανούς μας, που έχασαν τη ζωή τους από την οικονομική απληστία της εταιρίας και την αδράνεια της πολιτείας» όπως χαρακτηριστικά σημειώνουν. Αξίζει τον κόπο να κατεβείτε από το αμάξι και να περιηγηθείτε στα εγκαταλειμμένα σπιτάκια, που στέγαζαν τα γραφεία της διοίκησης, να τρυπώσετε στις γαλαρίες, τις στοές εξόρυξης μέσα στο βουνό και να ξετρυπώσετε τα απομεινάρια του μηχανουργείου, που βρίσκονται απέναντι κι έχουν γίνει ένα σχεδόν με την άναρχη βλάστηση. Τα περιπατητικά μονοπάτια της περιοχής είναι αναρίθμητα κι ένα απ’ αυτά οδηγεί στο Λαρδάτο, τον εγκαταλειμμένο οικισμό των μεταλλωρύχων με τ’ απομεινάρια της καπνοδόχου και την πανέμορφη θέα στην αντικρινή Κέραμο.

22

●

●●

info's Ο παλιός χωματόδρομος που οδηγούσε από τα Λεπτόποδα στο περίφημο φαράγγι των Καμπιών και το Κάστρο της Ωρυάς έχει ασφαλτοστρωθεί και είναι μια από τις πιο γραφικές διαδρομές που μπορεί να διασχίσει κανείς στο νησί. Χορταίνει το μάτι σου πράσινο! Κατηφορίζοντας από τα Καμπιά αξίζει να επισκεφθείτε τη Μονή Μουνδών στα Διευχά, το άγνωστο επιβλητικό Καστρομονάστηρο με τις 475 τοιχογραφίες στο εσωτερικό του. Δεν υπάρχει σπιθαμή δίχως χρώμα! Δομημένες, μάλιστα, σε διαδοχικά τετράγωνα περιγράφουν με ιδιαίτερη τεχνοτροπία και πολλή φαντασία ολόκληρη την Παλαιά Διαθήκη και μοιάζουν με εξώφυλλα δίσκων! Δύο είναι οι επιλογές για διαμονή στις ιαματικές πηγές Αγιασμάτων. Τα ενοικιαζόμενα δωμάτια της οικογένειας Ρυμική (τηλ.: 6944 391200, 6945 437999) και τα καταλύματα Φασόλα (τηλ.: 6942 555727).

Ξεροβούνι Το καταπράσινο Χρήστος Κανατάς

24

25

●

Γυμνή μοιάζει η απόκρημνη πετρώδης οροσειρά, όταν την αντικρύζεις από μακριά, ωστόσο περιβάλλεται από ένα υπέροχο δάσος. Το καταπράσινο φόρεμά της μεταμορφώνεται το φθινόπωρο, παίρνοντας όλες τις αποχρώσεις του καφέ και του πορτοκαλί. Τα μανιτάρια, οι μύκητες που είναι συνυφασμένοι με τη μαγεία, κάνουν μαζικά την εμφάνισή τους αυτή την εποχή κι εσύ, ο οδοιπόρος, νιώθεις ξαφνικά ότι βρίσκεσαι στη χώρα του παραμυθιού…

Η

δεσπόζουσα Δίρφυ κερδίζει όλη την αίγλη στην Κεντρική Εύβοια. Το κωνικό βουνό, μικρογραφία του περίφημου ιαπωνικού Φουτζιγιάμα, είναι ο εμφανής στόχος του πεζοπόρου, η κορφή που σε προκαλεί να την κατακτήσεις. Όταν όμως βρεθείς στα μέρη αυτά θα μάθεις και για το γειτονικό αδερφάκι της, το Ξεροβούνι. Ανάμεσα στους δύο ορεινούς όγκους σκαρφαλώνει ο δρόμος από τον Ευβοϊκό και τη Στενή για να κατέβει στη Χιλιαδού και το απέραντο Αιγαίο. Με συνεχείς στροφές, σαν κορδέλα που κυματίζει, απλώνεται στις δασωμένες πλαγιές τους, προσφέροντας συνεχώς νέες αποκαλυπτικές εικόνες προς τα δυο βουνά και τις δυο θάλασσες. Το Ξεροβούνι, λίγο πιο χαμηλό και με διαφορετική μορφή, πιο μακρόστενο, ίσως να μη φαίνεται τόσο εντυπωσιακό στην αρχή. Κερδίζει την προσοχή σου όμως όλο και περισσότερο όσο το προσεγγίζεις. Εκτός από το εξαιρετικό δάσος, μοιράζεται με τη Δίρφυ και κοινή αφετηρία. Όπως και για τη Δίρφυ, θα ξεκινήσεις είτε από το διάσελο ανάμεσα στα δυο βουνά είτε από τη Στενή. Στην πρώτη περίπτωση επωφελείσαι διανύοντας διαδρομή με πολύ μικρότερη υψομετρική διαφορά και στη μισή χρονική διάρκεια. Στη δεύτερη όμως απολαμβάνεις πολύ περισσότερο την περιπλάνηση στο δάσος και, πιστέψτε με, είναι τόσο εθιστικό το μεγαλείο του, που δεν σε κουράζει ο δρόμος, αντίθετα δε θες να τελειώσει!

26

●

Η Στενή χτισμένη σε ειδυλλιακό τοπίο. ●●

Συνεχείς στροφές διασχίζουν το παρθένο δάσος. ●●●

Μας προσφέρουν τσάι στο βουνό συνοδεία ακορντεόν!

●●

Στενή, η πρώτη στάση Περνάς τη γέφυρα της Χαλκίδας, αφήνεις τη Στερεά Ελλάδα και βρίσκεσαι στο νησί, την Εύβοια. Συνεχίζεις προς τον Βορά, στη Νέα Αρτάκη όμως αλλάζεις κατεύθυνση προς την ανατολή. Στα ριζά του βουνού κι αφού διασχίσεις τον κάμπο, βρίσκεται η Στενή. Είναι ένα γραφικότατο χωριουδάκι χτισμένο σε φαράγγι, το οποίο τα τελευταία χρόνια έχει αξιοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό τουριστικά. Αποτελεί προσφιλή προορισμό διημέρου για πλήθος εκδρομέων από κοντινές πόλεις. Εδώ θα βρεις καταλύματα, ταβερνάκια και καφέ. Τρεχούμενα νερά, πλατάνια και κεραμιδοσκέπαστα σπιτάκια αμφιθεατρικά χτισμένα σε προκαλούν να σταματήσεις. Ιδανικός τόπος σαν βάση για τις πεζοπορίες στα αμέτρητα βουνήσια μονοπάτια ή, μετά από αυτές, για φαγητό πριν την επιστροφή στην πόλη. Στο τέλος του χωριού, στη «Βρύση του Γιατρού», αφού γεμίσεις τα παγούρια σου με το απαραίτητο ζωογόνο ύδωρ, θα ξεκινήσεις το περπάτημα, αριστερά για Δίρφυ, δεξιά για Ξεροβούνι. Διάσελο, η δεύτερη στάση Αν δε θες να ξεκινήσεις από τόσο χαμηλά, συνεχίζεις οδικώς προς Χιλιαδού. Η διαδρομή είναι απολαυστική, ιδιαίτερα το φθινόπωρο, που η παλέτα των χρωμάτων είναι πραγματικά ανεξάντλητη. Φυλλοβόλα δέντρα, όπως καστανιές και οξιές, σε πορτοκαλοκίτρινες αποχρώσεις εναλλάσσονται με τα αειθαλή πεύκα και έλατα. Ο δρόμος σαν αυλάκι περιελίσσεται μέσα από το πυκνό δάσος και σύντομα, ανεβαίνοντας, ξεπροβάλλουν οι κορφές. Μαζί και η προσμονή να βρεθείς σ’ αυτές! Στο διάσελο σταματάμε για δεύτερη φορά. Από εδώ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ | Ξεροβούνι

●●●

27

●

ξεκινά η πιο σύντομη πεζοπορία για το Ξεροβούνι. Στην αντίθετη κατεύθυνση μπορείς να ακολουθήσεις χωματόδρομο που οδηγεί στο καταφύγιο. Είναι η εναλλακτική σου για διαμονή, ειδικά αν σου αρέσει να περνάς το βράδυ σου ή να ξημερώνεσαι ψηλά στο βουνό. Πορεία μέσα στο δάσος

Η κορυφογραμμή είναι μοναδική. Διάσπαρτη με δολίνες, σου δίνει την εντύπωση ότι την έχουν βομβαρδίσει μετεωρίτες.

● Το Ξεροβούνι μέσα στα σύννεφα. ●● Οι βράχοι ξεπροβάλλουν

από το πουθενά μέσα στο σύννεφο! ●●● Η επίπονη ανάβαση προς την κορυφή.

28

Είναι Κυριακή και περιμένεις ότι θα συναντήσεις αρκετό κόσμο που θα έχει έρθει για περπάτημα. Αλλά όταν βλέπεις στην αφετηρία της διαδρομής μαζεμένα τρία με τέσσερα πούλμαν, αναρωτιέσαι, αν υπάρχει εδώ κάποιο διάσημο μοναστήρι που δεν το γνωρίζεις. Από τα οχήματα όμως δεν κατεβαίνουν ηλικιωμένοι πιστοί αλλά νεαροί πεζοπόροι! Εκατοντάδες από εμάς ξεκινάμε τον δρόμο για το βουνό! Στο τέλος του χωματόδρομου, λίγο πριν αρχίσει το μονοπάτι, μας περιμένουν για να μας προσφέρουν τσάι. Μας υποδέχονται συνοδεία ακορντεόν, που παίζει επαναστατικά τραγούδια, συγκεκριμένα το Bella Ciao! Στη συνέχεια, πλημμυρίζουμε το μονοπάτι σαν ανθρώπινο ποτάμι και διασχίζουμε το δάσος. Περπατάμε μέσα σε ομίχλη καθώς το σύννεφο έχει ακουμπήσει πάνω στο βουνό και το σκηνικό είναι εντελώς αλλόκοσμο. Μια πραγματικά παραμυθένια πορεία-διαμαρτυρία που τελειώνει σ’ ένα ξέφωτο. Οι ορειβατικοί και φυσιολατρικοί σύλλογοι που την διοργανώνουν ξεδιπλώνουν εκεί τα πανό τους: «Οχι στην καταστροφή των βουνών», «Στ’ απάτητα βουνά μόνο των αετών φτερά», «Πώς να νοιαστείς για έναν τόπο που δεν περπάτησες ποτέ», «Θα πολεμάμε πάντα για τα βουνά και θα νικήσουμε». Προφανής ο λόγος, αφού το Ξεροβούνι είναι ένας από τους λίγους τόπους στην Εύβοια που δεν έχει γεμίσει ακόμα με ανεμογεννήτριες. Ένα έργο που είναι στα πλάνα να ξεκινήσει σύντομα και που θα έχει σαν συνέπεια την αποψίλωση μεγάλου μέρους του πανέμορφου δάσους, υποβάθμιση του αισθητικού κάλλους του τοπίου και διαταραχή της λειτουργίας του οικοσυστήματος. Το ελπιδοφόρο είναι ότι οι άνθρωποι που αγαπούν και σέβονται τη φύση αντιστέκονται και θα προσπαθήσουν να την προστατεύσουν! Ανάβαση προς την κορυφογραμμμή Έπειτα από την ομαλή ως τώρα πορεία, έρχεται η ώρα να εγκαταλείψουμε το δάσος και την ευθεία… Μπροστά μας εκτείνεται ο μακρόστενος ασβεστολιθικός όγκος της οροσειράς του Ξεροβουνίου. Πέτρα και κοτρώνα από δω και μπρος, και ομίχλη που ολοένα πυκνώνει με την

●●

απότομη άνοδο. Όσο περπατάμε εμφανίζονται ονειρικά σταδιακά, βήμα το βήμα, οι μορφές των βράχων σαν γλυπτά φαντάσματα! Η ορατότητα είναι ελάχιστη και για καλή μας τύχη είναι αρκετοί αυτοί που κυκλοφορούν στο μονοπάτι κι έτσι αποφεύγουμε να χάσουμε τον δρόμο μας. Η ευχή μας είναι ανεβαίνοντας να καθαρίσει λίγο για να μπορέσουμε να δούμε τον ουρανό και τη θέα. Κάποτε φτάνουμε σε ένα δύσκολο σημείο. Ήδη έχουμε συναντήσει αρκετούς που έχουν εγκαταλείψει και έχουν πάρει τον δρόμο της επιστροφής. Προς στιγμή λιποψυχούμε και το σκεφτόμαστε αν θα συνεχίσουμε. Ξαφνικά, βλέπουμε να πλησιάζει ο κυρ’ Αχιλλέας. Ο 80χρονος φίλος μας έχει πατήσει ήδη με την παρέα του στην κορυφή και ροβολά με την ευκινησία κατσικιού ανάμεσα από τα βράχια! Χρόνια πολλά ανεβαίνει τα βουνά και το λέει ακόμα η καρδούλα του! Οι οποιεσδήποτε ανησυχίες μάς διαλύονται σε αντίθεση με την ομίχλη που καλά κρατεί!

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ | Ξεροβούνι

●●●

Λούκι και κορφή Το πιο δύσκολο μας περιμένει στο τέλος, όπου πρέπει να σκαρφαλώσουμε το λούκι που οδηγεί στην κορφή. Το λούκι στην ορολογία της ορειβασίας είναι ένα απότομο ανέβασμα, σχεδόν σαν αναρρίχηση, και δεν λέγεται έτσι μόνο επειδή είναι δύσκολο αλλά και γιατί μοιάζει σαν σωλήνας. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι από πτώση λίθων από άλλους αναβάτες που βρίσκονται ψηλότερα. Οι κορφές του Ολύμπου φημίζονται για τα λούκια τους, που πρέπει να τα ανέβεις για να τις πατήσεις. Εδώ ευτυχώς είναι μικρό κι έτσι με υπομονή και λίγη προσοχή φτάνουμε στο πλάτωμα της κορυφογραμμής! Ομίχλη όμως παντού… Δεν καταφέρνουμε να βρεθούμε πάνω από το σύννεφο όπως ελπίζαμε, είμαστε ακόμα μέσα του παρότι τόσο ψηλά… Επιστροφή στην κορυφή Η περιέργεια με έφερε στο ίδιο σημείο μετά από πέντε μέρες με πεντακάθαρο καιρό και πραγματικά άξιζε που το επιχείρησα ξανά. Η θέα είναι ασύγκριτη και διαρκεί καθ’ όλη την άνοδο. Έχεις διαρκώς απέναντί σου τον λατρεμένο κώνο της Δίρφυος και όταν είναι καθαρή η ατμόσφαιρα βλέπεις μέχρι και τους μακρινούς αλλά χαρακτηριστικούς 29

●

●●

κώνους, του Φεγγαριού της Σαμοθράκης και του Αγίου Όρους. Ενδιάμεσα παρελαύνουν οι Σποράδες: Σκόπελος, Αλόννησος, Σκύρος. Και το Πέλαγος ατέλειωτο… Από την άλλη πλευρά Ευβοϊκός και ηλιοβασίλεμα. Αλλά και η ίδια η κορυφογραμμή είναι μοναδική. Διάσπαρτη με δολίνες, σου δίνει την εντύπωση ότι την έχουν βομβαρδίσει μετεωρίτες. Δίπλα στην κορυφή υπάρχει ένας τέτοιος κρατήρας, επίπεδος με γρασίδι στη βάση του, που σε προκαλεί να στήσεις τη σκηνή σου κι ονειρεύεσαι να περπατήσεις από εκεί όλο το μήκος της που ξανοίγεται επιβλητικά μπροστά σου. Είναι ένα τοπίο πανέμορφο που σε κάνει να θέλεις να κάτσεις και να διαλογίζεσαι με τις ώρες. Αγναντεύοντας, βλέπεις στο βάθος αρκετά μοναχικά γενναία έλατα να σκαρφαλώνουν μέχρι τη ράχη του πέτρινου βουνού. Δύσκολο να απαγκιστρωθείς από την εκστατική εικόνα και να πάρεις τον δρόμο του γυρισμού. Όπως είναι δύσκολο να δεχτείς ότι στο καλλιτέχνημα αυτό του Δημιουργού θα πάει εντελώς ανορθόγραφα το ανθρώπινο χέρι και θα φυτέψει τεράστιους μεταλλικούς στύλους με προπέλες. Ευχόμαστε οι υπεύθυνοι να το ξανασκεφτούν για να μπορείτε κι εσείς να επισκεφτείτε και να χαρείτε το βουνό αναλλοίωτο! ● Συγκέντρωση-διαμαρτυρία

στο βουνό ενάντια στα Αιολικά. ●● Ο κυρ’ Αχιλλέας στα 80 του

χρόνια δεν το βάζει κάτω.

info's Αξίζει μια επίσκεψη στη νότια πλευρά του βουνού, στο χωριό Μετόχι. Υπέροχη φύση, το διατρέχει ποτάμι. Σε κοντινή απόσταση βρίσκεται και η παραλία του, ενώ η ορεινή διαδρομή από το Διάσελο μέχρι το χωριό είναι εκπληκτική. Μη χάσετε εκεί τον Ιούνιο τη Γιορτή του Κερασιού! Μια άλλη δημοφιλής διαδρομή στο Ξεροβούνι είναι προς την πηγή Κόνισμα. Εύκολη και βατή. Αν όμως συνεχίσεις προς το λούκι του Πορτάρη και τη βόρεια κορυφή, η δυσκολία και ο βαθμός επικινδυνότητας αυξάνουν. Αν θες να σταματήσεις για καφέ και πολύ καλό γλυκό στη Στενή προτείνουμε το «Καφεγλυκοπωλείο». Στον δρόμο για Νέα Αρτάκη θα συναντήσεις το κατάστημα «Μανιτάρια Δίρφυς» όπου μπορείς να δοκιμάσεις και να αγοράσεις τα μοναδικά του προϊόντα.

30

Άρνα Η Γιορτή του Κάστανου και του Τσίπουρου

Μάρω Κουρή

Νότια Πελοπόννησος, Λακωνία, 750 μέτρα υψόμετρο στις πλαγιές του Ταϋγέτου, με το βλέμμα να ατενίζει τις παρθένες κορυφογραμμές, τον Λακωνικό κόλπο, τα Κύθηρα και την Κρήτη. Εκατό άνθρωποι όλοι κι όλοι, σύμφωνα με την απογραφή του 2011, και ακόμη λιγότεροι, σύμφωνα με τα λεγόμενα του προέδρου του χωριού Παναγιώτη Λαμπριανάκου, καθώς λόγω του εγκλεισμού πολλοί μετακόμισαν με τα παιδιά τους στην Αθήνα. Ο Παναγιώτης, αντιθέτως, ελευθερώνει τον εαυτό του και από την Αθήνα έρχεται εδώ…

«Τ’ Αϊ Δημήτρη το καλοκαιράκι» αποτελεί τον «σύμμαχο» των Αρνιωτών για τη γιορτή του κάστανου και του τσίπουρου που οργανώνουν κάθε χρόνο το τελευταίο Παρασκευοσαββατοκύριακο του Οκτώβρη. Τις μέρες αυτές, η πρόσβαση στο χωριό γίνεται με ένα από τα τέσσερα λεωφορεία που παραλαμβάνουν τον κόσμο από τα δύο πάρκινγκ. Επιλέγουμε να περπατήσουμε! Στα πρώτα σπίτια, μια λαμπερή παρέα με όλες τις ηλικίες μας καλωσορίζει χορεύοντας το τραγούδι «Μακαρένα». Το βουνό μοιάζει να καμαρώνει και να θεραπεύει κάθε εσωτερική μας ταραχή. Ανάσα αισιοδοξίας. Στην είσοδο του χωριού, οι συντοπίτισσες μας υποδέχονται στην πελώρια ψησταριά, διαμέτρου δύο μέτρων, κερνώντας μας αχνιστά κάστανα. Τα βραστά βγαίνουν από το «χαρανί», δηλ. το καζάνι. Στον υπαίθριο άμβυκα αποστάζεται το τσιπουράκι. Οι ορειβάτες καταφθάνουν από την πεζοπορία τους και τσουγκρίζουν τα ποτήρια τους. Διασχίζουν το Ευρωπαϊκό Μονοπάτι Ε4 και διανυκτερεύουν εδώ προτού πάνε στην Παναγιά τη Γιάτρισσα, το μοναστήρι στην κορυφογραμμή του Ταΰγετου, 32

33

τη Μηλιά και τη Καρδαμύλη της Μεσσηνιακής Μάνης. «Εννιακόσια κιλά κάστανα, ψητά και βραστά, κεράσαμε φέτος συν 350 κιλά τσίπουρο», μας λέει ο άξιος πρόεδρος. Σαν αερικό βρίσκεται παντού και βοηθά! «Από τον Ιούνιο ξεκινάμε τις προετοιμασίες». Στο κέντρο του χωριού αισθανόμαστε δέος μπροστά στην μεγαλόπρεπη κρήνη με τα τρεχούμενα, κρυστάλλινα νερά. «Σαν να βγαίνει η ίδια η Άρτεμις, να σε σφίξει στην αγκαλιά της», λέει γελαστός, ο Κώστας Κολλημένος, πολυβραβευμένος σκηνοθέτης και προπάντων φίλος. Η ανοιχτόγκαλη κρήνη του χωριού πρωτοφτιάχτηκε από την Τουρκάλα Φτιαλίνα, σύζυγο του Τούρκου κτηματία Τζερεμέ, τον Σεπτέμβρη του 1819. «Όποιος φτιάχνει βρύσες κάνει καλό και ξεπλένονται οι αμαρτίες του», λέγανε οι παλιοί. Οι γυναίκες γεμίζανε τα ξύλινα βαρελάκια με νερό, που φόρτωναν στην πλάτη. Το 1920, ο σύλλογος Αρνιωτών Αμερικής χρηματοδότησε τον Τηνιακό μαστρο-Νικόλα, μαρμαρογλύπτη που έμενε στο Γύθειο, για να την αναπλάσει. Με εικοσιπέντε χιλιάδες δραχμές, τη μεταμόρφωσε σε κρήνη νεοκλασικού ρυθμού με αέτωμα και τρεις ορειχάλκινους κρουνούς στα μαρμάρινα πεζούλια της.

34

Το νερό πηγάζει από μεγάλο βάθος κι είναι δροσερό το καλοκαίρι και χλιαρό τον χειμώνα. Η Φτιαλίνα είναι το διαχρονικό κέντρο συνάντησης του χωριού για το παραδοσιακό Πινάκλι, τον Θανάση, το Κουμ Καν και το τάβλι – μαθημένα από τους παλιούς. Στέκι για τον καλοφτιαγμένο φραπέ, την ανάγνωση της «Αρνιώτικης Φωνής», τις κουβέντες για το μέλλον, την Ιστορία, την ξενιτιά, για το πινγκ πονγκ και για τις αυτοσχέδιες μουσικές βραδιές στην πλατεία με την ατέρμονη θέα του Ταΰγετου. Χορεύτριες του Λυκείου Ελληνίδων Ραφήνας απογειώνουν Διονυσιακά το ξεφάντωμα. Νιώθουμε όλοι τη μαγική ουσία της γιορτής να απλώνεται στο βουνό καθώς το σούρουπο πέφτει. Μια εικόνα θεϊκή που μας «προσφέρεται» κάτω από τον «ήρωα» του χωριού, τον αγέρωχο πλάτανο. Το «ενεργειακό» αυτό, ολοζώντανο γλυπτό της φύσης, ανεβάζει τις δονήσεις, προσδίδει χαρά και έκσταση, καθώς στροβιλιζόμαστε στους Ικαριώτικους και Καλαματιανούς χορούς κάτω από τα απέραντα κλαδιά του. Οι μπάντες παίζουν ασταμάτητα – γινόμαστε ένα. Μοιάζει να κατέβηκε ο Ζορμπάς μες τον κορμό του και να μας χτυπά παλαμάκια φωνάζοντας με την ψυχή του «ώπα!». Τα κιτρινοκόκκινα φύλλα του ρίχνει απαλά σα χάδι. Δεκαεφτά άνθρωποι αγκαλιάζουμε τον μυθικό κορμό. Ο Μικρός Πρίγκηπας μοιάζει να… ξαναγράφεται με τον πλάτανο της Άρνας πλάι στο αφρικανικό μπάομπαμπ! Το ηλιόλουστο μεσημέρι, οι τσολιάδες του Λαογραφικού Συλλόγου Σπάρτης μοιάζει να «πετάνε» με τις φουστανέλες τους, που ανεμίζουν «χτίζοντας» θεαματικές ακροβατικές πυραμίδες. Θυμίζουν τους Καταλανούς «Καστιλιέρος». Πάνω από 7.000 ταξιδευτές από όλον τον κόσμο είναι εδώ φέτος. Από την Ευρώπη, την Αμερική, λεωφορεία από την Πελοπόννησο, τη Λάρισα, τα Γρεβενά, τη Δράμα και την Αθήνα. Ο μάχιμος πρόεδρος κατάφερε να μετατρέψει έναν χώρο του ρημαγμένου σχολείου σε

ΑΦΙΕΡΩΜΑ | Άρνα

35

φιλόξενο «καταφύγιο». Οι κουκέτες γέμισαν, έξω στήθηκαν περίπου 150 σκηνές. «Ξυπνάω και λέω καλημέρα με το βουνό», λέει ο Κώστας. Όλο το αγνάντι κι ούτε μία ανεμογεννήτρια! Δόξα σοι ο Θεός! Τα καταφέρνουμε!» Ο Άγγελος Χιλλ, ένας νεαρός φωτογράφος, ανέβηκε από τον κεντρικό Σπάρτης-Γυθείου με τα πόδια. Τέτοια αγάπη για τον τόπο. Νεολαία από όλη την Ελλάδα είναι απόψε εδώ! Κι η χαρά και ο έρωτας! Απολαμβάνουν λιχουδιές κι αγαθά της εύπορης τούτης γης που είναι απλωμένα με α-φθονία στους πάγκους του παραδείσου – της υπαίθριας αγοράς γύρω από τον κυρ-Πλάτανο. Πολλοί νέοι καλλιεργητές στήνουν πάγκους με πολυτάρια (μεγάλες κοφίνες) και σακιά γεμάτα με ρόδια, λωτούς,

«Ξυπνάω και λέω καλημέρα με το βουνό», λέει ο Κώστας. Όλο το αγνάντι κι ούτε μία ανεμογεννήτρια! Δόξα σοι ο Θεός! Τα καταφέρνουμε!»

36

κάστανα, φιρίκια, μέλια, καρύδια, μήλα, κολοκύθες και αμύγδαλα. «Καλλιεργημένα μόνο με κοπριά και πολύ ήλιο», δηλώνουν. Γλυκά του κουταλιού και μαρμελάδες νεράντζι, περγαμόντο, φυρίκι, συκαλάκι, αχλάδι. Νέκταρ το γλυκό κάστανο. Χυλοπίτες και τραχανάς τριμμένος στο κόσκινο. Κολατσιό με λαλάκια ή λαλαγκίδες, ντόπιο κεφαλοτύρι ή σφέλα βαρελίσια, σύγκλινο, ελιές και λούπινα. Από τον παραγωγό κατευθείαν στον καταναλωτή! Μποτίλιες με σπιτικό κρασί, άγρια αρωματικά βοτάνια του Ταϋγέτου, ρίγανη, τσάι, θυμάρι, φασκόμηλο και μέντα μαζεμένα με το χέρι. Δεν λείπει βέβαια το αρχοντογλύκισμα του τόπου: χειροποίητες δίπλες, πασπαλισμένες με φρεσκοτριμμένα καρύδια και το θυμαρίσιο μέλι να ρέει πάνω τους. «Γιατί έξω από εγκαταλελειμμένα σπίτια κρέμονται σε αφθονία οι κυδωνιές, τα σύκα και τα ρόδια; γιατί τα σταφύλια σαν πολυέλαιοι στολίζουν τα ερείπια; Γιατί τόση αστυφιλία, αφού δίπλα μας είναι εύφορη η γη;» ρωτά ο Κώστας. «Τι θα τρώμε; Application; » Τα αγριογούρουνα κάνουν πάρτι στον κατάφυτο, γεμάτο με κουμαριές τόπο, το θεραπευτικό, αφροδισιακό φρούτο που έτρωγε ο Δίας και η Ευρώπη. «Ονειρεύομαι περισσότερους μόνιμους κάτοικους», αποκρίνεται ο πρόεδρος, μαζί με το δεύτερό του χέρι, τον Χάρη Λιούνη. «Είναι τόση η βιοποικιλότητα όπως και ο τουρισμός για να ασχοληθούν…» Τα ξενύχτια στα τραπεζάκια της πλατείαςβεράντας προς το βουνό συνοδεύονται με τσίπουρο ζεστό και “καφτούρα”, το Αρνιώτικο κοκτέιλ που γίνεται με κόκκινο κρασί βρασμένο με ζάχαρη, ξύσμα πορτοκαλιού και κανελογαρύφαλλα. Η Άρνα ήταν ανέκαθεν πρωτοπόρα, κόντρα στις αναχρονιστικές νοοτροπίες της Μάνης, με χοροδιδασκαλεία από το 1930. Από το 1900 οι γυναίκες πήγαιναν στα καφενεία. Η πλατεία ήταν το «ραδιόφωνο του βουνού», με τους ντόπιους να παίζουν λαούτα και βιολιά. Μέσα στη σάλα του πολιτιστικού συλλόγου, καλλιτέχνες εκθέτουν και πουλούν κιλίμια υφασμένα στον αργαλειό, μουσικά όργανα, κοσμήματα, γλυπτά από υλικά της φύσης. Εκθέσεις φωτογραφίας και ζωγραφικής, δρώμενα και παιχνίδια για παιδιά είναι μέρη των εκδηλώσεων. Σε «ένα τσιγάρο δρόμο», απολαμβάνουμε φρέσκο καλαμάρι και κακαβιά μπροστά στη θάλασσα, στην παραλία Βαθύ και στο Γύθειο… Το γλέντι συνεχίζεται, όταν παίρνουμε τον δρόμο της επιστροφής. Ο πρόεδρος και πολλοί Αρνιώτες ξεπροβοδίζουν με τα αμάξια τους τις παρέες των ξενύχτηδων. Είναι περασμένα μεσάνυχτα και τα λεωφορεία σταμάτησαν. Αξέχαστη τούτη η

ΑΦΙΕΡΩΜΑ | Άρνα

37

info's Φαγητό Η Άννα μαγεύει με τα πιάτα της όσους κάθονται στα τραπεζάκια της κατάμεστης πλατείας ή στη θαλπωρή του εσωτερικού και παίρνει άριστα για τις χωριάτικες, τηγανητές πατάτες, τα ψητά της σχάρας και τα μαγειρευτά της. Τηλ: 27310 76250, 6973 025587. Ο Αθανασάκος στο ανακαινισμένο εσωτερικό από πέτρα και ξύλο ή στα τραπεζάκια της πλατείας σερβίρει χορταστικά κρεατικά ποιότητας και μαγειρευτά. Τηλ: 27310 76235. Στης Αλέκας. Στον δρόμο προς την Άρνα, στο χωριό Ζελίνα, η μανιάτικη «τσουχτή» μακαρονάδα μοσχοβολά βούτυρο και φρεσκοτριμμένη μυζήθρα, ενώ στολίζεται με τηγανιτά, μελάτα αυγά. Τηλ. 6979 110455. Διαμονή Γεωδή: Παραδοσιακός ξενώνας στην Άρνα, χτισμένος με υψηλή αισθητική ανάμεσα σε καστανιές, κερασιές και πλατάνια. Στον κήπο απολαμβάνει κανείς τον Λακωνικό ορίζοντα, χορταίνοντας με εξαίρετο πρωινό. Τηλ.: 27310 20703, 6978 550925, www.geodi.gr. Βολιανίτης: Τέσσερα ανεξάρτητα επιπλωμένα διαμερίσματα σε πετρόχτιστο σπίτι στο κέντρο της Άρνας. Τηλ.: 6977923539. Μικρό Χωριό: Άνετες δίχωρες και μονόχωρες κατοικίες, χτισμένες πάνω στην παραλία Βαθύ, με παραδοσιακή αισθητική και σύγχρονο εξοπλισμό. Απολαύστε ένα φθινοπωρινό απόγευμα στη θαλπωρή της τζακόσομπας, χαλαρώστε στα περιβόλια με τις ελιές και τις τριανταφυλλιές που κρύβουν μέσα τους έναν παιδότοπο και χαρείτε το φιλόξενο προσωπικό. Τηλ.: 6972 925509, www.mikroxorio.gr. Στο χωριό υπάρχουν ενοικιαζόμενα σπίτια και δωμάτια και στην Airbnb πλατφόρμα. Αξίζει να δείτε το εξαιρετικό ντοκιμαντέρ «Άρνα, ο μεγάλος περίπατος».

στιγμή. Κατεβαίνω το βουνό κάτω από την ξαστεριά, παρέα με γελαστά, μισοζαλισμένα κορίτσια και αγόρια που σιγοτραγουδούνε μαζί με τους κούκους. Η φύση κοιμάται. Συνδέομαι με ένα μικρό αγόρι που περπατούσε πριν 70 χρόνια σ’ αυτά τα βουνά, μες το σκοτάδι, ξεπερνώντας τους φόβους του. Κρατούσε ένα τενεκέ λάδι με τα λεπτά του δάχτυλα κι επέστρεφε σπίτι του. Ήταν το αντάλλαγμα που δίνανε οι κάτοικοι των χωριών, τότε, στον πατέρα μου Νικηφόρο που βοηθούσε τον γυρολόγο πατέρα του, τον παππού μου Γιώργο Κουρή.

Γιατί τόση αστυφιλία, αφού δίπλα μας είναι εύφορη η γη;» ρωτά ο Κώστας. «Τι θα τρώμε; Application;» 38

Αξίζει να γνωρίζουμε: Η «Βασιλική οδός» αναγνωρισμένη με σχετικό χρυσόβουλο από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία συνέδεε την πεδιάδα της Λακεδαίμονος με την Μεσσηνία. Το μονοπάτι, που περνά από την Άρνα, φθάνει στο πανέμορφο Δάσος της Βασιλικής, ένα οροπέδιο με πυκνά πεύκα και έλατα στα 1300 μέτρα υψόμετρο, στο μοναστήρι της Παναγιάς της Γιάτρισσας και κάποτε ιερό της Αθηνάς αλλά και τα γύρω χωριά: την κοντινή Σπαρτιά, το αντικρινό Σελεγούδι, τα Κόκκινα Λουριά, τον Άγιο Νικόλαο με το γευστικότατο παστέλι και την Καστάνια (ή Καστάνιτσα) με τον απόρθητο πύργο της, όπου έβρισκαν καταφύγιο οι περίφημοι Κολοκοτρωναίοι. Εκεί έζησε τα παιδικά του χρόνια ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης.

Ψω ες μίύμ Ζ | Αρ τοσ δή οει κευ τ α ι άσμ ολ ατα | Σφ υ | Βου ο γεί τήματα ου, ψυ ν -Παξιμάδια | Γ ρ ύ ο φ ύ λυκά ταψιο

Χρόνια πολλά, γλυκά & ευτυχισμένα ΚΕΝΤΡΙΚΟ: Κιβέρι Αργολίδας, Τ. 27510 42180 ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΗΜΑ: Τσώκρη 3 & πλ. Δημοκρατίας, ΑΡΓΟΣ, Τ. 27510 24437

Κάνε μια Ευχή

«Οι νεράιδες υπάρχουν για όλα τα παιδιά...» Άννα Σαρρή, Θάλεια Νουάρου, Έλλη Μάγκου

Η Σάντρα αποκαλεί τον εαυτό της «διευκολυντή νεράιδων» και δεν της αρέσει να την αποκαλούν διευθύντρια. Νιώθει ότι οφείλει να είναι εκεί γι’ αυτές

Κάνε μια Ευχή

τις μαμάδες που έχουν τραβήξει τον κλήρο να είναι μαμάδες «παιδιών ευχής». Δεν θέλει να μιλάνε για εκείνη και η βαθύτερη ευχή της είναι να εκλείψουν όλες οι απειλητικές ασθένειες για την υγεία και τη ζωή των παιδιών, ώστε να μην έχει λόγο ύπαρξης το «Κάνε Μια Ευχή». Ως τότε, όμως, θέλει να πιστέψουμε όσο περισσότεροι γίνεται στο έργο του.

Δ «

εν υπήρξε αμφιβολία ή δίλημμα ούτε μια στιγμή, παρά μόνο αίσθημα ευθύνης…», θα μου πει, όταν τη ρώτησα πώς διασταυρώθηκε ο δρόμος της με το Make-ΑWish που ξεκίνησε το 1980, στο μακρινό Φοίνιξ, στην Αμερική. Αφορμή το όνειρο ενός μικρού να γίνει αστυνομικός αλλά και η θέληση και η πυγμή της μαμάς του να το κάνει πραγματικότητα. «Αυτές τις λίγες μέρες που μεσολάβησαν από την εκπλήρωση της ευχής και μέχρι τη μέρα που τον έχασε, είδε μία αδιανόητη αλλαγή στην ψυχολογία του παιδιού, οπότε μαζί με τους αστυνομικούς ίδρυσαν το Make-Α-Wish, θέλοντας να προσφέρουν την ίδια δυνατή εμπειρία σε όλα τα παιδιά που νοσούσαν από πολύ σοβαρές, απειλητικές για τη ζωή τους ασθένειες…» Κυρία Σάντρα Ζαφειρακοπούλου, για όσους δεν γνωρίζουν, πείτε μας τι είναι το Κάνε μια Ευχή και πως λειτουργεί; Έχετε εθελοντές; Είναι ένας αμιγώς εθελοντικός οργανισμός, τα έξοδα του οποίου καλύπτονται αποκλειστικά και μόνο από δωρεές ιδιωτών και εταιριών. Έχουμε περισσότερους από 400 εθελοντές εκ των οποίων οι μισοί ανήκουν στην ομάδα των ανθρώπων που έρχονται σε επαφή με τις οικογένειες και τα παιδιά. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν έχουμε εργαζόμενους. Έχουμε τους απολύτως απαραίτητους εργαζόμενους, ώστε να διασφαλίζουν τη συνέχεια και βιωσιμότητα του οργανισμού.

40

Τίτλος θέματος

41

Πόσες ευχές περίπου πραγματοποιείτε τον χρόνο; Όσες και τα αιτήματα· και αυτό νομίζω ότι είναι πιο σημαντικό από τον αριθμητικό στόχο των ευχών. Στο γραφείο μας δεν έχουμε αρνηθεί ούτε μία ευχή παιδιού που πληροί τα κριτήρια. Να είναι, δηλαδή, μεταξύ τριών και 18 ετών και να μην έχει πραγματοποιηθεί άλλη ευχή από άλλο Μake Α Wish. Το δυναμικό μας αυτή τη στιγμή έχει διαμορφωθεί έτσι που, να μπορεί να εκπληρώνει από 240 μέχρι περίπου 280 ευχές το έτος, ευχές που δεν εκπληρώνονται σε μία στιγμή αλλά απλώνονται στον χρόνο, ώστε να έχουν τη μέγιστη ενισχυτική επίδραση στο παιδί και στον αγώνα που δίνει μαζί με την οικογένεια. Υπάρχει αναμονή; Δίνεται κάπου προτεραιότητα; Ναι, υπάρχει αναμονή αλλά όχι για την έγκριση της ευχής, που το πρώτο βήμα είναι ένα αίτημα από τους γονείς ή τους νόμιμους κηδεμόνες του παιδιού. Υπάρχει αναμονή, η οποία σχετίζεται αποκλειστικά και μόνο με τις ιδιαιτερότητες της ευχής αλλά και της πορείας της υγείας του παιδιού. Αν λοιπόν ένα παιδί αυτή τη στιγμή είναι σε φάση μεταμόσχευσης μυελού των οστών και έχει ζητήσει να ζήσει μία εμπειρία, εννοείται ότι θα πρέπει να περιμένουμε να παρέλθει ένα διάστημα, όπως θα μας συμβουλεύσουν οι γιατροί του, ώστε να είμαστε σίγουροι ότι όταν έρθει σε επαφή με κόσμο δεν θα κινδυνεύει. Υπάρχουν μόνο κάποιες ευχές, οι οποίες ονομάζονται και αξιολογούνται ως «Rush Wishes». Με αυτόν τον όρο περιγράφουμε τις ευχές που λόγω κατάστασης υγείας θα πρέπει να περάσουν πρώτες σε σειρά προτεραιότητας. Η επιστήμη σήμερα επιβεβαιώνει την επίδραση της καλής ψυχολογίας στην ασθένεια. Σε ποιο βαθμό, συνεπώς, βοηθά το έργο σας τα παιδιά αλλά και τις οικογένειες στον σπουδαίο αγώνα που δίνουν; Πρόσφατα δημοσιοποιήθηκε μία «Wish Impact Study» στις ΗΠΑ, η οποία κατέδειξε πολύ ηχηρά την επίδραση της «Ευχής». Έχουν γίνει όμως και πρόσφατες έρευνες και μάλιστα στην Ελλάδα, τον Νοέμβριο, διενεργήθηκε και δημοσιοποιήθηκε μία έρευνα κοινωνικού αντίκτυπου για τις αλλαγές που βιώνει κάποιος εμπλεκόμενος με το Μake-A-Wish, είτε είναι εθελοντής, είτε είναι παιδί ευχής, είτε εργαζόμενος, είτε ακόμα και δωρητής ή προμηθευτής που έφερε δάκρυα στα μάτια ακόμα και σε μας που υπηρετούμε αυτό το 42

«Όταν νοσεί ένα παιδί, η οικογένεια κουράζεται, είναι μια μορφή πρόσκαιρης ‘αναπηρίας’. Όλοι στην πραγματικότητα νοσούν και το στήριγμα είναι για όλη την οικογένεια. Μια ομάδα έξω από την οικογένεια που τους κοιτάει με αξιοπρέπεια, με θαυμασμό, τους λέει ότι θα είναι δίπλα τους, γιατί μόνο αυτό μπορεί να τους υποσχεθεί, και κάνει τα πάντα για να τους δει χαρούμενους…»

έργο… Για το πόσο βοηθά, εγώ θα σας πω ότι έχω δει θαύματα να γίνονται, έχω δει γονείς, τους περισσότερους, να επιστρέφουν και να προσφέρουν σε άλλα παιδιά αλλά και να θέλουν να παραμείνουν σε επαφή μαζί μας, γιατί, όπως οι ίδιοι λένε, είμαστε το μόνο χαρούμενο που θυμούνται από τα τελευταία χρόνια ή μήνες ζωής του παιδιού τους. Δεν είμαστε η «τελευταία ευχή» γιατί το έργο μας δεν αφορά μόνο παιδιά τελικού σταδίου αλλά παιδιά που παλεύουν με 13 μεγάλες κατηγορίες ασθενειών.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ | Κάνε μία ευχή

Που βρίσκουν οι άνθρωποι τη δύναμη, τι είναι αυτό που τους παρακινεί να συνεχίζουν; Υπάρχει το γνωμικό που λέει: «να φοβάται ο άνθρωπος αυτά που αντέχει γιατί αυτά θα του δώσει ο Θεός» και συνεχίζω με μία φράση του Disney που έχει πει πως «κάτι δεν γίνεται ευκολότερο, ΕΣΥ γίνεσαι δυνατότερος». Τη δύναμη όλοι τη βρίσκουν από ένα ένστικτο επιβίωσης. Όταν διασφαλιστεί η επιβίωση υπάρχει το ένστικτο τού να βοηθήσουν τον συνάνθρωπο. Δεν μπορώ να πω ότι δεν υπάρχουνε παύσεις σ’ αυτήν τη δύναμη, σίγουρα υπάρχουν, είτε συνειδητές για να πάρει κάποιος δύναμη, είτε ασυνείδητες απλά επειδή νικήθηκε απ’ την κούραση αλλά το κίνητρο είναι πολύ ισχυρό. Ένα παιδί που λέει πως «πιστεύω πως μέσα από την ευχή θα νιώσω καλά αλλά δεν ξέρω ακριβώς τη χαρά γιατί μάλλον δεν την έχω βιώσει ποτέ» και μετά να το βλέπεις πώς γελάει, και αυτό είναι πραγματικό περιστατικό, και όταν τελειώνει η ευχή να λέει 43

Πείτε μου μια ευχή που εντυπώθηκε στη μνήμη σας. Άπειρες… Θα αναφέρω την ευχή μίας μικρής που είχε ευχηθεί ένα ποδήλατο λίγο πριν ακρωτηριαστεί. Δεν το ήξερε η ίδια, εμείς φροντίσαμε να κάνουμε τα πάντα, με τη σύμφωνη γνώμη της γιατρού, η οποία είπε ότι δεν έχει κανένα νόημα να καθυστερείτε την επιθυμία του παιδιού, αφού μόνο αυτό ζητάει κι ίσως καλύτερα να έχει το ποδήλατο πριν τον ακρωτηριασμό. Έτσι πήραμε ειδική άδεια, βγήκε από το νοσοκομείο κι εκεί που όλοι κρατούσαμε την ανάσα μας και αναρωτιόμασταν πώς αυτή η μικρή που μετά βίας περπατούσε, θα ανέβαινε στο ποδήλατο, εκείνη έκανε πετάλι κανονικό. Κάναμε μάλιστα και μία μικρή ποδηλατάδα στη Διονυσίου Αεροπαγίτου και ο μπαμπάς της που ήταν και είναι ιερέας μας πλησίασε και μας είπε: «Εγώ είμαι ιερέας αλλά τώρα πίστεψα στα θαύματα…»

στις νεράιδες «σας ευχαριστώ γιατί κατάλαβα τώρα τι θα πει να είσαι χαρούμενος», τι άλλο κίνητρο να αναφέρουμε. Πόση δύναμη απαιτείται απ’ την πλευρά σας να διαπραγματεύεστε με τόσο έντονα συναισθήματα αλλά και πόση χαρά και κουράγιο σας προσφέρει; Δεν έχω κάτσει ποτέ να το σκεφτώ. Είναι ένας αυτόματος μηχανισμός, που μπαίνει σε λειτουργία, όταν συναντάς αυτά τα παιδιά και αυτές τις οικογένειες. Αυτός ο μηχανισμός ενεργοποιείται από την ανάγκη και το καύσιμό του είναι η αντίδραση του ίδιου του παιδιού και της ίδιας της οικογένειας. Όσο για τη χαρά… Έχω χρόνια να βιώσω αγνή και πηγαία χαρά από αυτό που κάνουμε γιατί, ακόμα και στην πιο χαρούμενη στιγμή, το μυαλό ανατρέχει στον λόγο για τον οποίο γίνεται η ευχή. Αλλά κουράγιο… αμέτρητο, γι’ αυτό και είμαι ακόμα εδώ.

44

Κάτι που δεν θα ξεχάσετε ποτέ... Την αγκαλιά ενός μικρού ο οποίος είχε ευχηθεί να κολυμπήσει με δελφίνια. Αυτό γίνεται με πάρα πολύ μεγάλη προσοχή υπό πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις γιατί σεβόμαστε πολύ τη ζωή των δελφινιών. Ήταν ο Στέλιος, ήρθε σε μία εκδήλωσή μας το απόγευμα, ενώ το πρωί είχε εκπληρωθεί η ευχή του και χωρίς να με έχει ξανασυναντήσει έρχεται και με αγκαλιάζει. «Σε ευχαριστώ», του λέω, «αλλά πού

«Κατάλαβα τώρα τι θα πει να είσαι χαρούμενος…»

ξέρεις ποια είμαι;» Και εκείνος με κοιτάει στα μάτια και μου λέει: «Εγώ σε ευχαριστώ. Είμαι ο Στέλιος. Μου είπαν οι νεράιδες ποια είσαι. Είσαι η αρχινεράιδα!» Αυτή την ευγνωμοσύνη ενός παιδιού που δεν γνώριζα, μόνο και μόνο επειδή έχω ένα θεσμικό ρόλο σε έναν μαγικό οργανισμό, δεν θα την ξεχάσω ποτέ… Δεν πιστεύω πως την άξιζα, μα πήρα την πιο ζεστή αγκαλιά. «Όταν εύχεσαι ελπίζεις κι όταν ελπίζεις παλεύεις», είναι το μότο της «Ευχής». Πόσο σημαντική είναι η ελπίδα στη ζωή του καθενός μας; Δεν νομίζω ότι το συνειδητοποιούμε αλλά δεν μπορούμε να συνεχίσουμε χωρίς ελπίδα. Εγώ θα σας πω ότι για μένα η ελπίδα μέσα σε ένα λεξικό θα έπρεπε να αντικατασταθεί από το: ελπίδα είναι αυτό που νιώθει ένας γονιός, όταν χάνει ένα παιδί, πώς συνεχίζει να ζει, για κάτι έχει ελπίδα… ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ | Κάνε μία ευχή

45

Ποια θα ήταν η δική σας ευχή για το 2023; Να «βγει», καταρχάς, το 2022 και το 2023 να πιστέψουμε ακόμη περισσότεροι στη δύναμη της «Ευχής», να μας εμπιστευτούν ακόμα περισσότερα παιδιά, που βιώνουν μία τέτοια συνθήκη κι εμείς να συνεχίσουμε να μπορούμε να πραγματοποιούμε τις ευχές τους. Ξέρω ότι είναι πεζή ευχή, θα ‘θελα πάρα πολύ να πω να σταματήσουμε να υπάρχουμε γιατί θα γιατρευτούν όλα τα παιδιά αλλά επειδή σέβομαι τη λέξη, θα πω κάτι το οποίο έχει έρεισμα στην πραγματικότητα. Πόσο πιο δύσκολος γίνεται ο αγώνας των οικογενειών αυτών όταν επιπλέον έχουν να αντιμετωπίσουν την ανέχεια της εποχής μας; Οι νεράιδες υπάρχουν για όλα τα παιδιά, που παλεύουν για το αυτονόητο: τη ζωή τους. Όλα τα παιδιά πρέπει να πιστέψουν στο όνειρο είτε έχουν οικονομικές δυσκολίες είτε ανήκουν σε οικογένειες που μπορούν να τους προσφέρουν τα πάντα υλικά αλλά σίγουρα δεν έχουνε μαζί τους ένα τσούρμο νεράιδες και ξωτικά που να μπορούν να τα πείσουν, ότι όλα μπορούν να συμβούν και να τα πάρουν μαζί τους σε ένα απίθανα όμορφο και ελπιδοφόρο ταξίδι. Όταν γίνεται κάτι τέτοιο σε μία οικογένεια, όλα τα υπόλοιπα μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα και η εμπειρία μου λέει, ότι πάρα πολύς κόσμος, οργανισμοί και εθελοντές, φίλοι και συγγενείς θα πέσουν από κοντά να συμπαρασταθούν και να βοηθήσουν πρακτικά. Επομένως ναι, είναι πολύ άσχημο, όταν υπάρχουν και οικονομικές ανάγκες αλλά υπάρχουν και οι οικογένειες που ξεκινάνε στη διάγνωση να έχουν εισόδημα και καταλήγουν μετά την περιπέτειά τους χωρίς δουλειά, να έχουν τεράστιες δυσκολίες. Αλλά θα ήθελα να κλείσω με την πίστη στον άνθρωπο, στον άνθρωπο-εθελοντή, είτε είναι μέλος της οικογένειας είτε δεν είναι – που θα βοηθήσει αυτές τις οικογένειες.

info's Γίνε ένα αστέρι για ένα παιδί με σοβαρή ασθένεια με μια δωρεά των 5€ στο www.makeawish.gr. Επικοινωνία: Αθήνα (τηλ.: 210 9637660), Θεσσαλονίκη (τηλ.: 2310 523178).

46

Ασκληπιού & Μαραθώνος 1 - Ναύπλιο τηλ. 27520 28426 sweethouse sweet.house.zaxaroplastio sweethouse000@yahoo.gr

Η εταιρία ΕΛΣΑΠ ΑΕ σας εύχεται καλές γιορτές με υγεία, ευτυχία και δημιουργικό το νέο έτος!!

• Μετακινήσεις & transfers (6-9 ατόµων & Α.Μ.Ε.Α) ∆ΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΑΝΑΠΗΡΙΚΟΥ ΑΜΑΞΙ∆ΙΟΥ

• Εκδροµές • Ιατρικές επισκέψεις • Πολιτιστικές δραστηριότητες • Αθλητικές δραστηριότητες • Θρησκευτικός τουρισµός • Επαγγελµατικά ταξίδια

Ελ. Βενιζέλου 19, Τρίπολη τηλ. 6980 499666 email: tranfer4allgr@gmail.com

50

Χάνια Πηλίου Παραμύθι στο δάσος

Στα 1200μ. υψόμετρο, τα Χάνια είναι από τους ψηλότερους ορεινούς οικισμούς του Πηλίου, του μυθικού βουνού που οι Κένταυροι διάλεξαν για κατοικία τους. Με πόδια αλόγου και κορμό ανθρώπινο, μισοί θνητοίμισοί αθάνατοι συμβόλιζαν το αδιαίρετο του ανθρώπου με τη φύση. Αυτό ακριβώς αισθάνεσαι κι εδώ, καθώς περιπλανιέσαι στα πυκνά φθινοπωρινά δάση από οξιές και καστανιές, τα πλατάνια πλάι στα ρυάκια, τα έλατα και τους πανύψηλους κορμούς, που μοιάζουν πως θέλουν ν’ αγγίξουν τον ουρανό… Σταυρούλα Σταμουλακάτου

Έ

νας μικρός και ιδιαίτερος οικισμός μέσα στο δάσος μας περίμενε στα ψηλά του κεντρικού Πηλίου. Ιδιαίτερος, όχι μόνο λόγω της μαγευτικής φύσης που τον περιβάλλει, αλλά και του χαρακτήρα του ως κέντρου φιλοξενίας, όπως υποδηλώνει άλλωστε και το όνομά του. Παραδοσιακά ήταν εγκατεστημένα εδώ χάνια για τους διαβάτες της περιοχής με τα ζώα τους κι αργότερα για τους ταξιδιώτες και τους εκδρομείς προς τις «Αγριόλευκες», το χιονοδρομικό κέντρο του Πηλίου, που απέχει δύο μόλις χιλιόμετρα από τον οικισμό. Το τοπίο γεμάτο τρεχούμενα νερά και λογής-λογής φυλλοβόλα μοιάζει πραγματικά πως βγήκε από παραμύθι. Εικοσιέξι απολαυστικά χιλιόμετρα από τον Βόλο, μια διαδρομή μέσα από καταπράσινα λιβάδια και ξέφωτα να εναλλάσσονται με τα πυκνά χρυσοποίκιλτα δάση ντυμένα στα χρώματα του φθινοπώρου. Στο διάβα μας εκτάσεις καλλιεργημένες με μηλιές αλλά και ελιές, τα φημισμένα προϊόντα του τόπου. Αναρίθμητα τα βότανα του βουνού – δεν είναι τυχαίο πως ο Κένταυρος Χείρωνας, αρχηγός της φυλής, σοφός και δάσκαλος των 51

πολεμικών τεχνών θεράπευε με βότανα του Πηλίου. Τόσο όμορφα τα χρώματα, οι ήχοι, τα τοπία που πραγματικά μαγεύεσαι – σχεδόν δεν καταλάβαμε για πότε φτάσαμε! Κατά μήκος του δρόμου, δεξιά και αριστερά, μας υποδέχονται ταβερνάκια και ξενώνες, φτιαγμένα παραδοσιακά από πέτρα και ξύλο. Οι καμινάδες κάπνιζαν, στην ατμόσφαιρα επικρατούσε η μυρουδιά του καμένου ξύλου… Ο ήλιος άρχισε σίγα-σιγά να πέφτει κι εμείς ακολουθούμε την πινακίδα για το Χάνι του Ζήση που θα μας φιλοξενούσε. Τόσο πυκνά τα κλαδιά από τις οξιές και τα πλατάνια που οι τελευταίες ακτίνες του ηλίου δεν κατάφερναν να εισχωρήσουν ως τη γη. Αφράτα και παχιά – σαν πάπλωμα – τα πεσμένα φύλλα στον δρόμο, σου έδιναν την εντύπωση, ότι δεν είχε περάσει άλλο αυτοκίνητο για μέρες… Ο ξενώνας παραδοσιακός, όπως ακριβώς το περίμενα, περιστοιχισμένος από πλατάνια και οξιές, ντυμένα στα κόκκινα και τα πορτοκαλί. Μια παλιά πετρόχτιστη βρύση στο κέντρο του κήπου ίσως κάποτε να ήταν η αφορμή για μια στάση ξεκούρασης ή για να ξεδιψάσουν τα ζώα. Στο πίσω μέρος του ξενώνα άκουγες το κελάρυσμα ενός 52

μικρού καταρράκτη κι έβλεπες ρυάκια να σχηματίζονται παρασέρνοντας τα πεσμένα φύλλα… Μαγεία! Στην είσοδο μας υποδέχτηκε εγκάρδια ο κ. Ζήσης Σταμάτης. Διατηρεί την οικογενειακή επιχείρηση ανελλιπώς από το 1904 κι όπως μας διηγήθηκε, ήταν ένα από τα παλιά εκείνα χάνια που χρησίμευαν στους διαβάτες και τα ζώα τους ως κατάλυμα για διαμονή. Το 1914 καταστράφηκε από πλημμύρα κι έπειτα ξανακτίστηκε και παρέμεινε μέχρι το Β' παγκόσμιο πόλεμο, οπότε καίγεται δύο φορές από τους κατακτητές και ξαναφτιάχνεται. Το 1974 διαμορφώνεται σε ένα σύγχρονο ξενοδοχείο. Τα παραδοσιακά έπιπλά σε παραπέμπουν σε αρχοντικά περασμένων αιώνων, το ίδιο και τα ατμοσφαιρικά δωμάτια με τους πέτρινους τοίχους και τα ξύλινα πατώματα. Τη ζεστασιά του χώρου έρχεται να συμπληρώσει το αναμμένο τζάκι σε μια γωνία του σαλονιού και οι μυρωδιές από το σπιτικό φαγητό που ετοιμάζονταν στη κουζίνα. Μας περίμεναν παραδοσιακές πηλιορείτικες γεύσεις, όπως σπετζοφάι, κόκορας κρασάτος και νοστιμότατες πίτες. Σανατόριο Καραμάνη Η διαδρομή Χάνια-Αλικόπτερα ήταν αυτή που έπρεπε να ακολουθήσουμε προκειμένου να φτάσουμε στο Σανατόριο Καραμάνη, ένας από τους λόγους της επίσκεψής μας στην περιοχή. Ήταν το πρώτο σανατόριο βουνού στην Ελλάδα για τη μάστιγα της εποχής εκείνης, τη φυματίωση και λειτούργησε μέχρι το 1963. Ξεκινήσαμε από τον Ξενώνα, περπατώντας γύρω στα 900μ. στην άσφαλτο, όπου βρίσκουμε μια διακλάδωση και στον πρώτο ελιγμό μπαίνουμε σε ένα χωμάτινο δρομάκι. Όσο πιο βαθιά εισχωρούσα στο δάσος, τόσο μεγαλύτερο το δέος που βίωνα από το μαγευτικό τοπίο. Νεράιδες

και ξωτικά νόμιζες ότι θα εμφανίζονταν στο διάβα σου, καθώς βρισκόσουν περικυκλωμένος από ψηλές δενδροστοιχίες – καστανιές και οξιές – με το χρυσό και το κόκκινο να λαμπυρίζει στις ακτίνες του ήλιου και να γίνεται ακόμη πιο έντονο. Πήρα μια βαθιά ανάσα θέλοντας να εισπνεύσω όλα αυτά τ’ αρώματα της πρωινής δροσιάς, όπως αναδύονταν από τα φύλλα, το χώμα, τους κορμούς... Έχανες την αίσθηση του χρόνου, περπατούσες ώρες και όχι απλά δεν καταλάβαινες την κούραση αλλά αντίθετα ηρεμούσες, γέμιζες, ένιωθες μέσα σου βαθιά γαλήνη… Άξαφνα ένα ερειπωμένο κτίριο ξεπροβάλει μέσα στο απέραντο δάσος. Έμεινα εκεί να το κοιτάζω, με τη φαντασία μου να γυρίζει πίσω έναν αιώνα και περισσότερο. «Ζωοδόχος Πηγή», ήταν το όνομα του πρότυπου θεραπευτηρίου, που δημιούργησε το 1909 ο Γεώργιος Καραμάνης, καταξιωμένος γιατρός από το Πήλιο και, δυστυχώς, τίποτα πια δεν θυμίζει την αλλοτινή του αίγλη. Καθώς συνδύαζε θάλασσα και βουνό, η τοποθεσία ήταν ιδανική για το θεραπευτήριο, που εκτός από τις υψηλού επιπέδου ιατρικές υπηρεσίες, διέθετε πρωτοποριακές για την εποχή παροχές, όπως ηλεκτρικό ρεύμα, θέρμανση, τρεχούμενο νερό και τηλεφωνικό κέντρο. Ακτινολογικό εργαστήριο, κλίβανος αποστείρωσης αλλά και αποτέφρωσης, όπως και όργανα για την υποβοήθηση αναπνοής ήταν τα πρώτα που χρησιμοποιήθηκαν στη χώρα μας. Η θεραπεία συνδύαζε τη φαρμακευτική αγωγή με το ευ ζην, τον καθαρό βουνίσιο αέρα, τα πλούσια, θρεπτικά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ / Χάνια Πηλίου

Έχανες την αίσθηση του χρόνου, περπατούσες ώρες και όχι απλά δεν καταλάβαινες την κούραση αλλά αντίθετα ηρεμούσες, γέμιζες, ένιωθες μέσα σου βαθιά γαλήνη…

53

Δυόμιση χιλιάδες άνθρωποι υπολογίζεται πως πέρασαν από το Σανατόριο κι ανάμεσά τους πολλές σπουδαίες προσωπικότητες, όπως ο Σικελιανός, ο Βάρναλης, ο Σεφέρης, ο Παλαμάς και άλλοι.

54

γεύματα, την άσκηση με σουηδική γυμναστική. Υπήρχε βιβλιοθήκη και χώροι για αεροθεραπεία, ηλιοθεραπεία και ψυχαγωγία κι όλα μαζί συνέθεταν ένα πολυτελές και υπερσύγχρονο για την εποχή θεραπευτικό κέντρο. Η φήμη του μεγάλωσε τόσο, που ξεπέρασε τα σύνορα της χώρας, φτάνοντας ως τα Βαλκάνια και τη Μέση Ανατολή. Δυόμιση χιλιάδες άνθρωποι υπολογίζεται πως πέρασαν από εδώ, όχι μόνο ως ασθενείς αλλά και ως απλοί επισκέπτες. Ανάμεσά τους συναντάμε και πολλές σπουδαίες προσωπικότητες της εποχής όπως ο Σικελιανός, ο Βάρναλης, ο Σεφέρης, ο Παλαμάς και άλλοι. Μέσα σε ένα τόσο ειδυλλιακό τοπίο δεν γινόταν να εκλείψουν και παραμυθένιοι έρωτες, όπως αυτός του Άγγελου Σικελιανού με την Άννα Καμπανάρη, εθελόντριας, αρχικά, στο θεραπευτήριο και μετέπειτα συζύγου του γιατρού Καραμάνη. Παρά τον συντηρητισμό της εποχής, η οικοδέσποινα του Σανατορίου αποφασίζει να χωρίσει και να ζήσει με τον Σικελιανό, τον οποίο και τελικά παντρεύτηκε. Λέγεται ότι ο Καραμάνης δεν ξεπέρασε ποτέ την κατά 27 χρόνια νεότερη σύζυγό του αλλά με τα χρόνια την συγχωρέσε και κρατούσαν επικοινωνία. Λύπη και απογοήτευση με κυριεύουν για τη σημερινή κατάσταση του σανατορίου, που κείτεται μισογκρεμισμένο στη σιωπή του δάσους. Αντιμετώπισε ληστές, κατακτητές, Ιταλούς και Γερμανούς, τον φόβο των κατοίκων «μην τύχει και κατέβουν τα μικρόβια στα χωριά» για να καταλήξει εγκαταλειμμένο, στο έλεος του θεού. Θα μπορούσε κάλλιστα να είχε διατηρηθεί, σκέφτομαι, και να αξιοποιούταν σαν χώρος φιλοξενίας ή και μουσείο προς τιμήν όλων αυτών που κάποτε προσέφερε. Προχώρησα ακόμη πιο βαθιά μες στο δάσος, λες και με καλούσε να πάω στην καρδιά του, εκεί που δεν υπήρχε μονοπάτι παρά μόνο κλαδιά και φύλλα από τα γιγάντια δέντρα και τ’ ανάλαφρα βήματα επάνω στις πυκνές στρώσεις που είχαν δημιουργηθεί με τον καιρό. Σε κάποια σημεία

μεγάλοι κορμοί δέντρων είχαν τσακίσει από κάποιο δυνατό αέρα ή από το βάρος του χιονιού που πέφτει άφθονο εδώ πάνω το χειμώνα, ιδανικό περιβάλλον για τα μανιτάρια που ξεφύτρωναν στα πιο απίθανα μέρη: επάνω στους κορμούς, σε σχισμές και σε κρυψώνες ή κάτω από την υγρασία των πεσμένων φύλλων. Άκουγα μαγεμένη τους ήχους του δάσους, τα πουλιά που κελαηδούσαν ακούραστα, το κελάρυσμα από τα τρεχούμενα νερά και το φύσημα του άνεμου που έπαιζε με τα φύλλα των δέντρων. Άρχισε πια να σουρουπώνει, την αισθάνεσαι την υγρασία του βουνού, η ώρα της επιστροφής είχε έρθει... Πίσω στον ξενώνα, στο Χάνι του Ζήση, η μέρα τελειώνει με ζεστό καλομαγειρεμένο φαγητό και ένα ποτήρι σπιτικό κρασί δίπλα στο τζάκι. Σκέφτομαι ήδη την επόμενη εξόρμηση στα πηλιορείτικα Χάνια, χειμώνας αυτή τη φορά, με το πυκνό χιόνι να πέφτει ψηλά στις «Αγριόλευκες», ένα από τα πιο παλιά αλλά και ωραιότερα χιονοδρομικά της χώρας. Η θέα του παρθένου αυτού τοπίου ντυμένου στα λευκά, με φόντο το γαλάζιο του Αιγαίου και του Παγασητικού ακούγεται τόσο ονειρική – αυτή ακριβώς η μαγεία που όλοι μας έχουμε ανάγκη.

info's Ξενοδοχείο και ταβέρνα Χάνι Ζήση στο παλιό μονοπάτι Πορταριάς – Ζαγοράς: www.hanizisi.com.

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ / Χάνια Πηλίου

55

ΚΥΠΡΟΥ 2 - ΝΑΥΠΛΙΟ τηλ.

27520 99272

Άνω Δολιανά

Για Μοσχοφίλερο κι άγρια μανιτάρια Ουραγός του φθινοπώρου, ο Νοέμβρης μας χαρίζει ηλιόλουστες μέρες καθυστερώντας την πρεμιέρα της χειμωνιάτικης παράστασης – λες κι είναι σε δίλημμα! Εμείς όμως, χωρίς κανένα δισταγμό, δεχθήκαμε με χαρά τη δελεαστική πρόσκληση από το κτήμα Τσέλεπος, στην εκδήλωση μανιταροκυνηγιού και οινογευσίας που θα ετοίμασε σε συνεργασία με τη Fungi Hellas. Οι διοργανωτές υπόσχονταν να μας ταξιδέψουν σε ένα πανόραμα γεύσεων άγριων μανιταριών και κρασιών…

Άννα Σαρρή

Ξ

Άννα Σαρρή, Βασίλης Παϊσιος

ημερώματα ενός Κυριακάτικου πρωινού ξεκινήσαμε για το οινοποιείο του κτήματος, που απέχει περίπου δυο ώρες από την Αθήνα. Βρίσκεται στα Άνω Δολιανά, στην επαρχία της Μαντινείας, στην πανέμορφη αρκαδική γη. Μ’ αυτή την ανυπέρβλητη φυσική απλότητα και χάρη την παρομοιάζουν – όχι άδικα – με τον κήπο της Εδέμ. Η μανιταροσυλλογή στη χώρα μας δεν είναι τόσο διαδεδομένη όσο σε άλλες χώρες του μεσογειακού Νότου. «Χόρτα φάε όσα θες, μανιτάρια όσα ξέρεις», συνήθιζαν να λένε οι παλιοί. Λίγοι είναι οι έμπειροι μανιταροσυλλέκτες, γνώστες των «κρυπτογραφημένων» αυτών οργανισμών, που δεν ανήκουν ούτε στο φυτικό, ούτε στο ζωικό βασίλειο. Ξεχωριστή κατηγορία μέσα στο οικοσύστημα, τα μανιτάρια είναι μύκητες και σύμφωνα με τους λαϊκούς θρύλους από Δύση σε Ανατολή κι από Βορρά σε Νότο, κουβαλούν στα ποικιλόχρωμα «καπέλα» τους μυστικά που

58

ΑΦΙΕΡΩΜΑ | Κτήμα Τσέλεπος και Fungi Hellas

59

έχουν ρίζες στα βάθη των αιώνων. Στην ελληνική μυθολογία Σάτυροι, Κένταυροι, Μαινάδες (οι νύμφες που ακολουθούσαν τον Διόνυσο) αλλά και το Δωδεκάθεο Πάνθεον πολύ πιθανό να κατανάλωναν αμανίτες (Αmanita muscaria), τα παραισθησιογόνα «τρελομανίταρα» με τις λευκές βούλες που, εκτός από το δάσος, τα συναντάμε να φιγουράρουν σε αμέτρητες εικόνες και παραμύθια – από τα γνωστά μας Στρουμφάκια μέχρι στο καλάθι με τα δώρα του Άη Βασίλη. Στην κουζίνα, τα έμπειρα χέρια των μαγείρων τα μεταμορφώνουν σε νόστιμα «στολίδια» που δίνουν, με τα έντονα αρώματά τους, χαρακτήρα και ταυτότητα στα πιάτα. «Ένα καλομαγειρεμένο μανιτάρι μπορεί να προσφέρει γευστική ικανοποίηση μεγαλύτερη κι από παϊδάκι», μας λέει γελώντας ο προσκεκλημένος σεφ Νίκος Ζαφειρακόπουλος. Λέγεται πως ο κόσμος των μανιταριών αποτελεί το «διαδίκτυο» του δάσους, αφού οι μύκητες αυτοί συλλέγουν πληροφορίες τις οποίες διαχέουν από κορμό σε κορμό κι από ρίζα σε ρίζα… Λάτρης των μανιταριών κι έμπειρος μανιταροσυλλέκτης, ο Ισπανός Antonio Prunes από τη Fungi Hellas είναι ο άνθρωπος που θα ηγηθεί της ιδιαίτερης αυτής εξερεύνησης στα μονοπάτια του δάσους. Το ραντεβού δόθηκε στις φιλόξενες εγκαταστάσεις του κτήματος Τσέλεπου, αφετηρία αλλά κι ο τελικός προορισμός μας μετά τη βόλτα, όπου θα γευτούμε τα θεσπέσια κρασιά του οινοποιείου συνοδεία των απαραίτητών εδεσμάτων, που θα ετοίμαζε για μας ο Νίκος Ζαφειρακόπουλος. Το σεμινάριο ξεκινά με οδηγίες συλλογής, ταυτοποίησης και τους απαραίτητους κανόνες ασφάλειας κι όλοι μας ανυπομονούμε να βρεθούμε στο «πεδίο της δράσης» για να ξεκινήσει το κυνήγι… Η περίπατος μέσα στις καστανιές με τα πεσμένα κάστανα και τα ξερά φύλλα στο χώμα συνθέτουν ένα φυσικό μωσαϊκό. Η αύρα της πρωινής δροσιάς, η υγρασία της εποχής και το απαλό αεράκι σμίγουν με τ’ αρώματα του βρεγμένου χώματος, δημιουργώντας μια γλυκιά ατμόσφαιρα. Οι αποχρώσεις του τοπίου γίνονται σχεδόν χρυσαφένιες με τα κίτρινα και τα ροδοκόκκινα χρώματα να έχουν την τιμητική τους. Καθώς η φύση φθίνει, ξετυλίγεται στα μάτια μας ένα ρομαντικό σκηνικό με γήινες, απαλές αποχρώσεις, που εντείνονται κάτω από τις αδύναμες πια, λόγω εποχής, αχτίδες του ήλιου. Οι συνοδοιπόροι, κεφάτοι και χαρούμενοι, ανακαλύπτουν μανιτάρια και τρέχουν στον Antonio για συμβουλές αναγνώρισης του γένους και του είδους. Τα καλαθάκια σιγά-σιγά γεμίζουν με τα πολύτιμα «λάφυρα» 60

διαφορετικών σχημάτων, χρωμάτων και υφής, μαλακά ή σπογγώδη. Οι «ομπρέλες» τους κάποιες φορές παραπέμπουν σε σπάνια κοράλλια ωκεανών κι είναι απαράμιλλης ομορφιάς! Η ώρα περνά κι η διάθεση της παρέας χρωματίζεται με ανέμελη διάθεση κι έντονη δίψα για μάθηση, καθώς ο Antonio αρχίζει να μοιράζεται μαζί μας τις γνώσεις του για αυτούς τους παράξενους οργανισμούς. Στην Ελλάδα έχουμε περίπου 150 είδη εδώδιμων μανιταριών αλλά μόνο τα τελευταία χρόνια επιδιδόμαστε στη συλλογή και την καλλιέργεια τους. Τα περισσότερα μανιτάρια είναι σαπροφυτικά, τρέφονται δηλαδή διασπώντας με κάποια ένζυμα τη νεκρή οργανική ύλη. Είναι οι «ανακυκλωτές» φύλλων και νεκρών τμημάτων των κορμών των δέντρων. Δουλειά τους είναι να πλουτίζουν το έδαφος με ωφέλιμα θρεπτικά συστατικά για τη χλωρίδα. Κάποια άλλα ζουν σε βάρος υγιών ή άρρωστων φυτών και δέντρων και είναι παρασιτικά. Τέλος, υπάρχουν κι εκείνα τα μανιτάρια που αναπτύσσουν καλές κι αρμονικές σχέσεις αλληλοστήριξης και βοήθειας με τα φυτά και τα δέντρα που συμβιώνουν. Στο ταξίδι αυτό της δημιουργίας ζωής ανταλλάσσουν μεταξύ τους πολύτιμα θρεπτικά συστατικά και νερό. Αξιοσημείωτο είναι ότι τα μανιτάρια είναι αποτελούμενα σχεδόν στο 90% από νερό, ενώ διατροφικά είναι πλούσια σε φυτικές ίνες, βιταμίνες του συμπλέγματος Β και αντιοξειδωτικά ιχνοστοιχεία, όπως ο χαλκός και το σελήνιο, ενώ αποτελούν πηγή φυτικής πρωτεΐνης. Για την αξιολόγηση των «θησαυρών» στα καλάθια μας, πίσω στο κτήμα, μας υποδέχθηκε η Κενίτα. Ζεστή, φιλική και εγκάρδια μας μιλά με ενθουσιασμό για τη συλλογή των σταφυλιών, την παρασκευή και την εμφιάλωση των θεσπέσιων οίνων του κτήματος Τσέλεπου, τα οποία μας προσέφερε να γευτούμε. Το πρώτο κρασί που δοκιμάσαμε ήταν ο αφρώδης οίνος «Αμαλία Brut» με αρώματα λεμονανθών, μελιού κι ευωδιές τσουρεκιού! Το όνομα του κρασιού φέρει το όνομα της συζύγου του κ. Γιάννη Τσέλεπου, του ανθρώπου που πριν από τριάντα χρόνια, γοητευμένος από τον ευλογημένο τόπο της Αρκαδίας (και την Αμαλία), ασχολήθηκε με την οινοποίηση του μοσχοφίλερου, ποικιλία που είναι συνδεδεμένη με τη Μαντίνεια. Ο Πάρνωνας, το «θηλυκό βουνό», πιο ήπιο και ΑΦΙΕΡΩΜΑ | Κτήμα Τσέλεπος και Fungi Hellas

«Ένα καλομαγειρεμένο μανιτάρι μπορεί να προσφέρει γευστική ικανοποίηση μεγαλύτερη κι από παϊδάκι», θα μας πει ο σεφ.

61

ομαλό συγκριτικά με τον «αρσενικό» Ταΰγετο, το έτερο βουνό της Πελοποννήσου, είναι ο τόπος που θρέφει τους αμπελώνες του κτήματος. Το πρόσφορο κλίμα του ενδείκνυται για τα αμπέλια που ευδοκιμούν στις παρυφές του, σε υψόμετρο 750 μέτρων. Στόχος της οικογένειας είναι η καλύτερη έκφραση της ποικιλίας μοσχοφίλερο και η ανάδειξή της στην Ελλάδα και την Ευρώπη. Ο Γιάννης με την Αμαλία παραδίδουν τη σκυτάλη στα παιδιά τους, τη δεύτερη γενιά που συνεχίζει στον τόπο-ουτοπία του Αρκαδικού παράδεισου τη φροντίδα των αμπελότοπων και τις οινικές εξερευνήσεις με αγάπη, σοφία, τέχνη κι αφοσίωση. Καθώς η οινογευσία συνεχίζεται, μετά συνοδείας των εξαιρετικά εύγευστων και περίτεχνα φροντισμένων πιάτων, το πάντρεμα οίνου και πνεύματος πυροδοτεί έκρηξη κεφιού κι ευφορίας στην παρέα. Τα ποτήρια υψώνονται κι ο ήχος του τσουγκρίσματος ικανοποιεί και την πέμπτη αίσθηση (αυτήν της ακοής), ενώ οι ευχές για υγεία και καλό χειμώνα δίνουν και παίρνουν. «Οίνος ευφραίνει καρδίαν», το κέντρο των συναισθημάτων μας, κι από την αρχαία Ελλάδα ως τις ευαγγελικές παραβολές αποτελεί κοινωνό της χάρης του Θεού, σύμβολο χαράς και ζωής μαζί με τον άρτο και το ύδωρ, το ευλογημένο αυτό αγαθό. Ας μην ξεχνάμε ότι η μετατροπή του νερού σε κρασί ήταν το πρώτο από τα θαύματα του Ιησού στην παραβολή του γάμου της Κανά. Επισφράγισμα όλων όσων χαρήκαμε, το γλυκό που απολαύσαμε στο τέλος: γιαούρτι με σιροπιαστά μανιτάρια! Είναι ανάσες ελευθερίας αυτές οι αποδράσεις στη φύση, ειδικά όταν είναι οργανωμένες από ανθρώπους που ζουν και δραστηριοποιούνται στην ύπαιθρο. Η φιλοξενία του κτήματος Τσέλεπου και της Fungi Hellas μας έκανε να αισθανθούμε αναζωογόνηση και ευεξία, κερδίζοντας την εμπιστοσύνη και το ενδιαφέρον μας. Έχουμε πολλούς λόγους να ανανεώσουμε το ραντεβού μας για την επόμενη δράση που θα διοργανώσουν!

info's H Fungi Hellas διοργανώνει εκδρομές - σεμινάρια στη φύση για γνωριμία με τον κόσμο των άγριων μανιταριών. Για εξορμήσεις με μαγειρέματα και πικ-νικ πλάι σε ποτάμια και καταρράκτες: www.fungihellas.gr. Για δράσεις, γευστικές δοκιμές και ξεναγήσεις στο οινοποιείο και τον αμπελώνα του Κτήματος Τσέλεπου: www.tselepos.gr.

62

ΑΦΙΕΡΩΜΑ | Κτήμα Τσέλεπος και Fungi Hellas

Μανιταρόσουπα με κάστανα Υλικά: • 200 γρ. κάστανα προβρασμένα (έτοιμα σε συσκευασία) • ή 300 γρ. κάστανα βρασμένα και καθαρισμένα από εμάς • 500 γρ. μανιτάρια φρέσκα (πορτομπέλο, τσάμπιον ή ποικιλία μανιταριών) • 15 γρ. αποξηραμένα μανιτάρια porcini (προαιρετικά) • 3 κ.σ. ελαιόλαδο ή 50 γρ. αγελαδινό βούτυρο • 1 κρεμμύδι ψιλοκομμένο • 1 πράσο • 1 σκ. σκόρδο • 1 σφηνάκι κονιάκ • 1 κ.γ. θυμάρι ξερό ή λίγο φρέσκο • 1 δαφνόφυλλο • 1 λίτρο ζωμό κότας ή νερό • 150 γρ. γάλα ή κρέμα γάλακτος • Αλάτι, πιπέρι, • 1 πρέζα μοσχοκάρυδο 64

Σούπα πεντανόστιμη και δοκιμασμένη που θα σας βγάλει ασπροπρόσωπους σε κάθε περίσταση με δυο αγαπημένα υλικά της εποχής. Όσο παράδοξο κι αν μπορεί ν’ ακούγεται, οι γεύσεις δένουν απόλυτα μεταξύ τους, ενώ το κάστανο δίνει γευστικό βάθος, «σώμα» και πυκνότητα στη μανιταρόσουπα. Πλούσια και φινετσάτη αποτελεί ιδανική επιλογή για πρώτο πιάτο στο εορταστικό τραπέζι. Σε μια βαθιά κατσαρόλα ζεσταίνουμε το ελαιόλαδο και σοτάρουμε για 2 λεπτά το κρεμμύδι. Προσθέτουμε το πράσο ψιλοκομμένο και το σκόρδο σε φετούλες. Ψιλοκόβουμε τα μανιτάρια και τα ρίχνουμε κι αυτά στην κατσαρόλα να σοταριστούν. Περιμένουμε, ώσπου να εξατμιστούν τα υγρά, προσθέτουμε τα κάστανα, ανακατεύουμε και σβήνουμε με ένα σφηνάκι κονιάκ. Εντωμεταξύ, σε μια δεύτερη κατσαρόλα, ζεσταίνουμε το νερό κι αφήνουμε τα πορτσίνι να μουλιάσουν για μερικά λεπτά. Αν δεν έχουμε πορτσίνι, η συνταγή είναι εξίσου νόστιμη και μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ζωμό κότας, αν θέλουμε να ενισχύσουμε τη γεύση της. Προσθέτουμε τον ζωμό στα μανιτάρια και τα κάστανα, αλατοπιπερώνουμε, ρίχνουμε τη δάφνη και το θυμάρι, κλείνουμε το καπάκι και σιγομαγειρεύουμε για 25-30 λεπτά μέχρι να μαλακώσουν τα υλικά μας κι αν χρειαστεί προσθέτουμε λίγο νερό ακόμη. Με ένα ραβδομπλέντερ αλέθουμε τη σούπα μας, προσθέτουμε το γάλα ή την κρέμα γάλακτος, διορθώνουμε σε αλατοπίπερο και τελειώνουμε με μια πρέζα μοσχοκάρυδο. Σερβίρουμε ζεστή σε μπολ μαζί με φρυγανισμένο χωριάτικο ψωμί γαρνιρισμένο με ελαιόλαδο και λίγο θυμάρι. ΣΥΝΤΑΓΕΣ | Επιμέλεια: Θάλεια Νουάρου

Πώς περνάει τον χρόνο της µία κατσίκα στην Σπάρτη; ΛΑΚΩΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ - ΚΥΡΙΑΖΑΚΟΣ Α.Β.Ε.Ε. Ε.Ο. Μονεµβασίας-Κροκέων, Συκέα Λακωνίας, 230 52 Λακωνία Τ: 27320 71515, F: 27320 71805 Ε: cheese@laviogal.com

www.laviogal.com

Οδός Αιόλου Ο δρόμος με τις πρωτιές!

Την έχετε ακουστά όλοι και το πιθανότερο, οι πιο πολλοί την έχετε διασχίσει ψωνίζοντας στα λογής λογής μαγαζάκια της ή ξαποσταίνοντας στα παγκάκια, τα καφέ και τα ταβερνάκια της. Για τη σύγχρονη εκδοχή της Αιόλου δεν έχω πολλά να προσθέσω. Για το παρελθόν και την ιστορία της όμως, η Βίκυ Παπαδημητρίου, διπλωματούχος ξεναγός της Topos Travel έχει να μας πει πολλά…

Έλενα Κολλάτου

Topos Travel Λεωνίδας Τούμπανος

● Πλατεία Αγίας Ειρήνης.

66

Α «

πό τα Χαφτεία στους Αέρηδες» ήταν ο τίτλος της ξενάγησης και εμείς πήραμε τα πράγματα από το… τέλος. Το ραντεβού δόθηκε Σάββατο απόγευμα στη συμβολή των οδών Σταδίου και Αιόλου. «Είμαστε έξω από τα όρια της πόλης», μου εξήγησε η Βίκυ. «Η πόλη σταματούσε στην οδό Ευριπίδου και πέρα από εκεί ήταν αλάνες και χωράφια…» Μάλιστα, τα πολλά ρέματα που περνούσαν από την περιοχή για να καταλήξουν στον Κηφισό δημιουργούσαν λασπουριά, οπότε η περιοχή πέριξ της σημερινής πλατείας Ομονοίας ήταν σχετικώς υποβαθμισμένη. Όταν η Αθήνα έγινε πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους, οι αρχιτέκτονες Σ. Κλεάνθης και Ε. Σάουμπερτ εκπόνησαν το πολεοδομικό σχέδιο της πόλης, τοποθετώντας το βασιλικό ανάκτορο στην Ομόνοια. Και καθώς το ανάκτορο είχε ανάγκη από οδούς, χάραξαν την Αιολική οδό μαζί με τη Σταδίου και την Αθηνάς. Η Ομόνοια δεν επιλέχθηκε τελικά ως τόπος κατοικίας του Όθωνα, καθώς η περιοχή του Συντάγματος υπερτερούσε σε κλίμα και τελικά επικράτησε. Όμως, η χάραξη του δρόμου, που ξεκινάει από το ρολόι του Κυρρήστου στους Αέρηδες και οδηγεί έξω από τα όρια της πόλης, υλοποιήθηκε, δημιουργώντας έναν δρόμο που συγκέντρωσε για χρόνια την οικονομική, πολιτική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή της πόλης. «Πάμε να τον περπατήσουμε με προορισμό τους Αέρηδες», θα πει η Βίκυ. Εκτός του ότι είναι ο πρώτος δρόμος που χαράχτηκε στο πολεοδομικό σχέδιο της πόλης είναι και ο πρώτος δρόμος που αρχικά χαλκοστρώθηκε και μετέπειτα ασφαλτοστρώθηκε! Η πρωτεύουσα άρχισε σιγά σιγά να συγκεντρώνει το ενδιαφέρον ξένων επενδυτών, περιηγητών, εμπόρων, πολιτικών και η περιοχή με επίκεντρο την οδό Αιόλου αποτέλεσε το κέντρο όλης αυτής της δραστηριότητας. Στη γωνία της Πανεπιστημίου με την Αιόλου, προς την πλευρά της Πατησίων, βρισκόταν το καφενείο του αγωνιστή της Επανάστασης, Δημητρίου Χάφτα, πόλος έλξης και σημείο συνάντησης της περιοχής που πήρε το όνομα Χαφτεία. Λίγο πιο πέρα από τα Χαφτεία, στη συμβολή των οδών Σταδίου

●

67

●

Εκτός του ότι είναι ο πρώτος δρόμος που χαράχτηκε στο πολεοδομικό σχέδιο της πόλης είναι και ο πρώτος δρόμος που αρχικά χαλκοστρώθηκε και μετέπειτα ασφαλτοστρώθηκε! ● Η οδός Αιόλου το 1859. ●● Η εκκλησία της Αγίας Ειρήνης. ●●● Ρωμαϊκή Αγορά. ●●●● Το εσωτερικό του Δημοτικού Θεάτρου

την εποχή που φιλοξενούσε πρόσφυγες.

68

και Αιόλου, τοποθετήθηκε τη δεκαετία του ‘20 και ο πρώτος τροχονόμος της Αθήνας! Η κίνηση στην πρωτεύουσα είχε αρχίσει να αυξάνεται ιδιαίτερα γύρω από το σημείο αυτό, στην καρδιά της πόλης που σφύζει ως σήμερα από ζωή – μέρα και νύχτα! Δίπλα ακριβώς από τον τροχονόμο ήταν και το ξενοδοχείο «Απόλλων», που πρώτο στην Αθήνα τοποθέτησε ανελκυστήρα. «Αιώρα» το ονόμασαν οι ένοικοι, μη γνωρίζοντας πως να περιγράψουν τη νέα εφεύρεση! Η οδός Αιόλου άρχισε σιγά σιγά να ανοικοδομείται με πολυτελείς οικίες και ξενοδοχεία. Ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός ακολουθούσε τη λογική που ήθελε τα ισόγεια των κτιρίων να είναι καταστήματα, ο πρώτος ή και ο δεύτερος όροφος ξενοδοχείο και ο επόμενος όροφος οικεία του ιδιοκτήτη. Όταν μιλάμε για ξενοδοχείο μην πάει ο νους σας σε πολυτέλειες και ανέσεις, τουλάχιστον όχι στην αρχή του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Ένα στρώμα από άχυρα ήταν όλη και όλη η παροχή των καταλυμάτων και ένα πιάτο φαγητό, προϊόντος του χρόνου, όμως, δίνονταν ολοένα και περισσότερες παροχές. Αναπόφευκτη η στάση στην πλατεία Κοτζιά, μια τεράστια – αχανής σχεδόν – αλάνα κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας που ονομαζόταν Τζιρίτι από το εν λόγω άθλημα που ασκούσαν οι Οθωμανοί στην περιοχή. Αργότερα έγινε έδρα του πυροβολικού και τοποθετήθηκαν κανόνια, στραμμένα, φυσικά, προς τον Βορρά, να υπενθυμίζουν τους αγώνες με τους Οθωμανούς αλλά και την απελευθέρωση που έπρεπε να γίνει σε Θεσσαλία και Βόρειο Ελλάδα. Μπροστά από το σημερινό κτίριο της Εθνικής λειτούργησε, το 1835, το πρώτο θέατρο της Αθήνας, ένα ξύλινο παράπηγμα που ανέβασε αρκετές παραστάσεις μέχρι το οριστικό κλείσιμό του περίπου 1,5 χρόνο αργότερα. Στην απέναντι γωνία βρίσκεται το Μέγαρο Μελά, έργο του Τσίλλερ, που λειτούργησε αρχικά ως ξενοδοχείο: «Grand Hotel d’Athenes». Αργότερα στέγασε για λίγο το Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών κι από το 1900 έως το 1973 αποτέλεσε έδρα του Κεντρικού Ταχυδρομείου Αθηνών μέχρι να εκμισθωθεί στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος. Αξίζει να αναφέρουμε ότι το 1942, επί γερμανι-

●●

●●●

●●●●

ΞΕΝΑΓΗΣΗ / Οδός Αιόλου

69

κής κατοχής, εδώ ξεκίνησε η πρώτη απεργία σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη. Αφορμή ήταν η λιποθυμία ενός εργάτη. Η απεργία γρήγορα επεκτάθηκε καταλήγοντας σε γενικευμένη που μετά την πάροδο οκτώ ημερών – παρά τις απειλές και τον εκφοβισμό – πέτυχε μικρή αύξηση στο μισθό των εργαζομένων. Αργότερα, και μετά από πολλές περιπέτειες, χτίστηκε πάνω στην πλατεία και το Δημοτικό Θέατρο Αθηνών. Αριστοκρατικό και επιβλητικό, φιλοξένησε παραστάσεις μέχρι τη Μικρασιατική καταστροφή, όπου οι πόρτες του άνοιξαν για να στεγάσουν 150 οικογένειες προσφύγων. Το κρύο και η βαρυχειμωνιά ανάγκασαν τους πρόσφυγες να κάψουν ό,τι ξυλεία μπορούσαν να βρουν εντός του, προκειμένου να ζεσταθούν με αποτέλεσμα σύντομα ολόκληρο το εσωτερικό του να ρημάξει. Μερικά χρόνια αργότερα, ο τέως δήμαρχος της Αθήνας Κ. Κοτζιάς, από τη θέση του υπουργού, έδωσε εντολή το κτίριο να κατεδαφιστεί… Λίγο πιο κάτω, στο νούμερο 87, κάνουμε μια στάση για λουκουμάδες στον «Κρίνο», Στέκι παλιό και αγαπημένο! Η Βίκυ με πληροφορεί πως ο Σταμάτης Κρίνος ήταν φαρμακοποιός και άνοιξε εδώ το πρώτο φαρμακείο της Αθήνας. Άκου να δεις! Τα φαρμακεία, λέει, εκείνη την εποχή αποτελούσαν σημεία συνάντησης και πολιτικής ζύμωσης των λόγιων της εποχής. Αργότερα ο Μικρασιάτης Μ. Κασιμάτης αγόρασε το κτίριο και άνοιξε το γνωστό έκτοτε λουκουματζίδικο διατηρώντας, όχι μόνο το όνομα αλλά και τη διακόσμηση, η οποία δεν έχει αλλάξει και πολύ από τότε! Κοντά στην Παναγιά τη Χρυσοσπηλιώτισσα παρακάτω λειτούργησε και το «Ζαχαροπλαστείο του Λερίου», το πρώτο σε ευρωπαϊκά πρότυπα που σύστησε πλήθος αγνώστων γλυκών στην υψηλή κοινωνία της πόλης! Η φήμη του έληξε πρόωρα, όταν ανέλαβε μια παραγγελία παγωτών για τον αντιβασιλέα Άρμανσπεργκ και δηλητηρίασε τους καλεσμένους χρησιμοποιώντας μεγάλες ποσότητες από χρωστικές! Η Αιόλου έσφυζε από ζωή… Στις αρχές του 20ου αι. φιλοξενούσε πλήθος καταστημάτων, εκδοτικούς οίκους, βιβλιοπωλεία, ομπρελοποιία, πιλοποιία και πολλά υφασματάδικα και κασμιράδικα. Ίχνη όλων αυτών των μαγαζιών παραμένουν ακόμη και σήμερα ανάμεσα στα πολύβουα καφέ, τα μπαρ και τα εστιατόρια δίνοντας ιδιαίτερο χαρακτήρα στον δρόμο. Ως επί των πλείστων, μάλιστα, αποτελούσε την αγορά του ανδρικού πληθυσμού της πόλης. Εδώ έρχονταν οι κύριοι με μια κάποια οικονομική άνεση για να αγοράσουν τραγιάσκες, καπέλα, υφάσματα και να ράψουν τα κουστούμια τους, ενώ οι κυρίες έκαναν τις αγορές τους παραδίπλα, στην Ερμού… Στο νούμερο 61 παραμένει ακόμα το ίχνος της ταμπέλας «Σγούρδας» με τα είδη κιγκαλερίας και οικιακής χρήσης. Αν περάσετε, κάντε τον κόπο να ανασηκώσετε το βλέμμα σας, αναζητώντας τα σημάδια της ταμπέλας που μέρα με τη μέρα σβήνουν μαζί με τις μνήμες μιας ολόκληρης εποχής. Το ιστορικό κατάστημα λειτουργούσε αδιάλειπτα από το 1870 μέχρι το 2021, οπότε και μεταφέρθηκε στο Γαλάτσι. Στη γωνία της Αιόλου με την οδό Βύσσης, στη θέση του παλιού μπαρουτόμυλου του Παυλή του Μπαρουξή, ο υιός Σπυρίδων Παυλίδης άνοιξε, το 1841, το «Γλυκισματοποιείον» κι η αρχή για τη Σοκολατοποιΐα Παυλίδης είχε γίνει… Ήταν ο πρώτος που έφερε τη σοκολάτα στην Ελλάδα, ως ρόφημα αρχικά και στη συνέχεια στερεή, σε μορφή πλάκας… Η πλατεία έξω από τον ναό της Αγίας Ειρήνης έχει καθιερωθεί τα τελευταία χρόνια ως το νέο στέκι της 70

●

●

● Η οδός Αιόλου χωματόδρομος, το 1892.

Εδώ έρχονταν οι κύριοι με μια κάποια οικονομική άνεση για να αγοράσουν τραγιάσκες, καπέλα, υφάσματα και να ράψουν τα κουστούμια τους, ενώ οι κυρίες έκαναν τις αγορές τους παραδίπλα, στην οδό Ερμού… ΞΕΝΑΓΗΣΗ / Οδός Αιόλου

71

πρωτεύουσας. «Πατείς με, πατώ σε» γίνεται εδώ και πόσοι αλήθεια αναρωτιέμαι. έχουν κάνει τον κόπο να μπουν στο εσωτερικό του ναού, έστω από περιέργεια … Έμεινα κυριολεκτικά άφωνη με τα ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά στοιχεία του ναού αλλά και με την ιστορία, αφού εδώ έγινε η τελετή ενηλικίωσης του Όθωνα, κηδεύτηκε ο Θ. Κολοκοτρώνης, διακόνησε και χειροτονήθηκε ο Μακάριος της Κύπρου και τόσα πολλά άλλα που χρειάζομαι σελίδες να σας τα μεταφέρω… Καφενεία υπήρχαν και τότε πέριξ του ναού, όπου λάμβαναν χώρα συζητήσεις και πολιτικές αντιπαραθέσεις. Στο καφενείο της μαντάμ Ρομπέρ, μάλιστα, κόρης του φιλέλληνα Ρομπέρ, εμφανίστηκε και το πρώτο μπιλιάρδο στην Ελλάδα! Λίγο πιο κάτω η πάλαι ποτέ «Ωραία Ελλάς» και το «Καφενείο των Αγωνιστών» παραδίπλα, στέκια πολιτικών, δημοσιογράφων, περιηγητών, εστίες ζύμωσης και αντιπαράθεσης για την πολιτική και κοινωνική ζωή της εποχής… Η περίφημη βιβλιοθήκη του Αδριανού, έξω από τον περίβολο της Ρωμαϊκής μας πάνε πίσω στον 1oο αι. μ.Χ. μαρτυρώντας τη σπουδαιότητα του δρόμου στο ιστορικό συνεχές. Απέναντι από τον περίβολο του αρχαιολογικού χώρου στέκει ακόμα αγέρωχο το ξενοδοχείο «Αίολος», το πρώτο που χτίστηκε για να λειτουργήσει εξ αρχής ως ξενοδοχείο, το 1837! Στα κάγκελα του μπαλκονιού υπάρχει ακόμη η μεταλλική ταμπελίτσα με ανάγλυφη τη χρονολογία… Απέναντι στα αριστερά, ο πέτρινος τοίχος του Μεντρεσέ, ισλαμικό ιεροσπουδαστήριο στην Τουρκοκρατία, φυλακή – βάναυση και ιδιαίτερα σκληρή – μετέπειτα, στα χρόνια του Όθωνα. Ένας πλάτανος-σύμβολο 72

Τα Χαφτεία και τα πρώτα πολυώροφα κτήρια της Πατησίων.

θανάτου υπήρχε στην αυλή της, καθώς στα κλαδιά του κρεμούσαν όσους είχαν καταδικαστεί σε θάνατο. Όσοι κατάφερναν να αποφυλακιστούν, γλιτώνοντας την εκτέλεση, αποχαιρετούσαν τους πρώην συγκρατούμενους λέγοντας «χαιρέτα μου τον πλάτανο…». Τόσο δυνατός ήταν ο συμβολισμός του που έκτοτε η φράση έμεινε για να μας συνοδεύει μέχρι τις μέρες μας. Καθόμαστε έξω από τον Πύργο των Ανέμων και με φόντο τον Ιερό Βράχο, η Βίκυ θα μας πει πως το οκταγωνικό μαρμάρινο μνημείο-κόσμημα της αρχαιότητας φέρει αρκετές ενδείξεις, ώστε να θεωρείται ο αρχαιότερος μετεωρολογικός-ωρομετρικός σταθμός του κόσμου! Ακόμη μια πρωτιά, σκέφτομαι… Πόσα χωρούν σε μήκος μόλις ενός χιλιομέτρου, πόσα ιστορικά άλματα, πόσοι άνθρωποι και πόσα γεγονότα! Χάρη στη Βίκυ Παπαδημητρίου και τα «Μικρά ταξίδια» του Topos Τravel θα βλέπω στο εξής την Αιόλου με άλλο μάτι!

info's Για πληροφορίες, κρατήσεις και αναλυτικό πρόγραμμα για τα «Μικρά ταξίδια» του Topos Travel: https://web.facebook.com/topostravel, info@topostravel.gr, τηλ.: 6932 735533. Σε όλες τις ξεναγήσεις χρησιμοποιείται ατομικό ηχητικό σύστημα ξενάγησης.

Πλατεία Αχλαδοκάμπου Τηλ.: +302751081300 mail: xenonachladokampos@gmail.com

Ναύπλιο: Χαριλάου Τρικούπη & Τενέδου

τηλ. 27520

96160

Χρόνια Πολλά & Ευτυχ ισμένο το Νέο Έτος

I

E. info@typofot.gr

expanding our BUSINESS

1I

1I KM ARGOS NAFPLIO ST

opening sOON

Το ΜΙΝΙΟΝ του μέλλοντός μας

Νίνα Κουλετάκη

76

Γ

ια όλους εμάς που η παιδική μας ηλικία ξεδιπλώθηκε στις δεκαετίες του ’60 και του ’70, οι σχολικές διακοπές των Χριστουγέννων σηματοδοτούσαν και την πολύωρη περιπλάνηση στους επτά ορόφους και στα 20.000 τετραγωνικά μέτρα του ΜΙΝΙΟΝ, του «μεγαλύτερου μεγάλου καταστήματος», όπως διαφημιζόταν εκείνη την εποχή. Η μαγεία άρχιζε από το πεζοδρόμιο της Πατησίων, εκεί δίπλα στην Πλατεία Ομονοίας, όπου οι φωτισμένες βιτρίνες του μαγαζιού, στολισμένες με φαντασία σε χριστουγεννιάτικα θέματα, τραβούσαν τα βλέμματα των ενηλίκων και μαγνήτιζαν εκείνα των παιδιών. Χιόνι, δέντρα στολισμένα, μηχανικές κούκλες εν κινήσει, κάθε λογής παιχνίδια και όμορφα ρούχα προσέλκυαν τους μικρούς και μεγάλους κατοίκους της πρωτεύουσας και τους καλούσαν στο εσωτερικό του καταστήματος. Και η μουσική, χαρούμενη και γιορταστική, μέσα και έξω από το μαγαζί, αποτελούσε την ιδανική υπόκρουση για το όργιο των χριστουγεννιάτικων αγορών που θα ακολουθούσε. Όπως είναι γνωστό το ΜΙΝΙΟΝ ξεκίνησε το 1934 και δεν ήταν παρά ένα περίπτερο αλλά με «πραμάτεια» ευρύτερης γκάμας από αυτήν ενός συνηθισμένου περιπτέρου. Ιδιοκτήτης του ένας εργατικός και φιλόδοξος νέος άνδρας, που είχε έρθει στην Αθήνα από τη Χώρα Τριφυλίας, κοντά στα Φιλιατρά, σε ηλικία μόλις δεκατριών χρονών. Καθώς δεν υπήρχαν χρήματα για να συνεχίσει τις σπουδές του, είχε σταματήσει το σχολείο στα δώδεκα και άφησε τη μητέρα του και τις έξι αδελφές του για ν’ ανέβει στην πρωτεύουσα, να βρει την τύχη του και να πραγματοποιήσει τα όνειρά του. Το περίπτερο στα Χαυτεία αποδείχτηκε το όχημα για να τα πετύχει και τα δυο. Στη συνέχεια, σε ηλικία τριάντα χρονών κατάφερε να τελειώσει το Γυμνάσιο και στα σαρανταδύο του χρόνια τη Φιλοσοφική Σχολή. Το όνομά του ήταν Γιάννης Γεωργακάς. Αρχικά ο Γεωργακάς συνεταιρίστηκε με τον, επίσης οραματιστή, Άγγελο Σεραφειμίδη, ιδιοκτήτη του περιπτέρου και για χρόνια μετανάστη στην Αμερική. Μαζί ξεκίνησαν να υλοποιούν τα σχέδιά τους. Μέσα σε λίγο χρόνο νοίκιασαν κι ένα δεύτερο περίπτερο και πολύ σύντομα άνοιξαν το πρώτο τους κατάστημα στην ίδια περιοχή.

Το ΜΙΝΙΟΝ καταφέρνει να επιβιώσει ακόμα και μέσα στον πόλεμο. Τη δεκαετία του ’50 ο Σεραφειμίδης πουλά το μερίδιό του στον συνεταίρο και επιστρέφει στην Αμερική. Ο Γεωργακάς αγοράζει ένα πολυώροφο κτίριο στην αρχή της Πατησίων και, λίγο αργότερα, το διπλανό του. Το ΜΙΝΙΟΝ, όπως το θυμόμαστε, είχε γεννηθεί. Οι δεκαετίες του ’60 και του ’70 ήταν η χρυσή εποχή του ΜΙΝΙΟΝ. Έχει γίνει ένα σύγχρονο και μεγάλο πολυκατάστημα, το ενδέκατο σε μέγεθος στην Ευρώπη, με ετήσιο τζίρο πάνω από ένα δισεκατομμύριο δραχμές. Είναι το πρώτο μαγαζί στην πρωτεύουσα που θα βάλει κυλιόμενες σκάλες και κλιματισμό, θα χρησιμοποιήσει ηλεκτρονικούς υπολογιστές, θα καθιερώσει τις λίστες αγορών και τη λίστα γάμου, θα καταργήσει τα παζάρια θέτοντας καθορισμένες τιμές, θα καθιερώσει τις ετήσιες εκπτώσεις, θα διαφημιστεί στον τύπο, το ραδιόφωνο και την τηλεόραση. Αποτελεί ορόσημο της Αθήνας και προορισμό όλων των Αθηναίων, ανεξαρτήτως κοινωνικής τάξης. Ο καθένας μπορεί να βρει εκεί ό,τι λαχταρά η ψυχή του: ρούχα και παπούτσια, παιχνίδια και σχολικά, είδη σπιτιού και δώρων, καλλυντικά και αρώματα, διακοσμητικά και εποχιακά, κοσμήματα και ηλεκτρονικά, τμήμα τροφίμων και κομμωτήριο, καφετέρια και εστιατόριο, γραφείο ταξιδίων και αυτοκίνητα! Απασχολεί περισσότερους από 1.000 υπαλλήλους και προσφέρει πάνω από 120.000 διαφορετικά είδη. Το ΜΙΝΙΟΝ είναι για την Αθήνα ό,τι το Harrods για το Λονδίνο και οι Galeries Lafayette για το Παρίσι. Οι επισκέπτες της πρωτεύουσας, είτε προέρχονται από την περιφέρεια ή από το εξωτερικό, εκτός από την Ακρόπολη, θα πάνε και στο ΜΙΝΙΟΝ. Όμως η εποχή που το ΜΙΝΙΟΝ δείχνει τη δύναμή και την απόλυτη κυριαρχία του πάνω στα υπόλοιπα καταστήματα της Αθήνας, δεν είναι άλλη από τα Χριστούγεννα. Για τις ημέρες των εορτών ο Γεωργακάς Αναδρομές / Το ΜΙΝΙΟΝ του μέλλοντός μας

Το ΜΙΝΙΟΝ ξεκίνησε το 1934 και δεν ήταν παρά ένα περίπτερο αλλά με «πραμάτεια» ευρύτερης γκάμας από αυτήν ενός συνηθισμένου περιπτέρου.

77

ανοίγει και τον 7ο όροφο, με τα παιδιά της πόλης να κάνουν ουρές για να πάρουν γεύση από τη μαγεία των Χριστουγέννων. Εκεί βρίσκεται ο Άγιος Βασίλης, καθισμένος στον θρόνο του, περιμένοντας υπομονετικά να φωτογραφηθεί με τα ανυπόμονα παιδιά. Προβολές, θεατρικές παραστάσεις, μίνι συναυλίες, μέχρι λούνα-παρκ και ζωολογικός κήπος στήνονται από τον Γεωργακά και ο ίδιος υποδέχεται τα παιδιά και τους μοιράζει σοκολάτες. Το ΜΙΝΙΟΝ ήταν ο απόλυτος χριστουγεννιάτικος προορισμός, χωρίς σοβαρό αντίπαλο, και μέχρι σήμερα παραμένει αξεπέραστο. Οι δύο τελευταίοι μήνες του 1980 υπήρξαν μελανοί για την Αθήνα. Στις 17 Νοεμβρίου η πορεία για το Πολυτεχνείο βάφεται με το αίμα δύο νεκρών παιδιών και, έξι μέρες πριν τα Χριστούγεννα, δύο μεγάλα γειτονικά καταστήματα, το ΜΙΝΙΟΝ και ο ΚΑΤΡΑΝΤΖΟΣ παραδίνονται στις φλόγες μετά από εμπρησμό από αγνώστους. Η καταστροφή ήταν ολοσχερής, το μόνο που απέμεινε από το πολυκατάστημα ήταν ο σκελετός του κτιρίου ενώ οι ζημιές υπολογίστηκαν σε πάνω από δύο δισεκατομμύρια δραχμές. Με τη βοήθεια των υπαλλήλων του και τη συμπαράσταση του κόσμου, ο Γεωργακάς καταφέρνει να το ξαναστήσει. Σαν τον φοίνικα το ΜΙΝΙΟΝ θα αναγεννηθεί, κυριολεκτικά από τις στάχτες του, όμως τίποτα δεν θα είναι το ίδιο. Το 1983 θα περάσει στον κρατικό έλεγχο, εντασσόμενο στις προβληματικές επιχειρήσεις. Το 1991 ο Γεωργακάς θα ξαναπάρει το τιμόνι, μαζί με τους Ν. Βερνίκο και Λ. Ησαϊάδη, αλλά έναν χρόνο αργότερα, το 1992, θα αποχωρήσει πουλώντας τις μετοχές του στους δύο συνεταίρους του.

78

Το ΜΙΝΙΟΝ αλλάζει μορφή, μεγάλες φίρμες κάνουν την εμφάνισή τους σε αυτό με shop in a shop τμήματα, εμπλουτίζεται με πιο ακριβά είδη κι απευθύνεται, πλέον, σε μια πιο εύρωστη, οικονομικά, πελατεία. Όμως αδυνατεί να ανταγωνιστεί πιο προσιτά πολυκαταστήματα, κυρίως το γειτονικό των αδελφών Λαμπρόπουλων, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει μια σειρά από σοβαρά προβλήματα (έλλειψη ρευστότητας, απώλεια εμπιστοσύνης προμηθευτών, μέχρι και λειτουργία κυκλώματος εκβιαστών στον ημιώροφο!). Από τότε και έπειτα το ΜΙΝΙΟΝ ακολουθεί την οικονομική πορεία της ίδιας της Ελλάδας. Περνά στα χέρια των Φάις της Elmec και στη συνέχεια σ’ εκείνα των Κουτσολιούτσων της Folli Follie με τα γνωστά προβλήματα. Το 1998 κλείνει οριστικά και παραμένει κλειστό μέχρι σήμερα. Πριν λίγες εβδομάδες σειρά δημοσιευμάτων ανέφερε τον πλειστηριασμό του ακινήτου μέχρι το τέλος του χρόνου. Πολλοί σοβαροί επενδυτές, Έλληνες και ξένοι, έχουν εκδηλώσει το ενδιαφέρον τους, με όλες τις προβλέψεις να επισημαίνουν την επαναλειτουργία του πολυκαταστήματος μέσα στο 2023. Διάφορα αρχιτεκτονικά γραφεία έχουν υποβάλει τις προτάσεις τους για την ανάπλαση του κτιρίου, το οποίο εκτός από το πολυκατάστημα, θα περιλαμβάνει πέντε νέα κτίρια, πολυτελή γραφεία επιχειρήσεων, μοντέρνα διόρωφα διαμερίσματα, μέχρι και μια πισίνα! Το σίγουρο, πάντως, είναι ένα: όσο υπερσύγχρονο κι εξελιγμένο να είναι το ΜΙΝΙΟΝ του μέλλοντός μας, όση πολυτέλεια κι αν έχει, είναι αμφίβολο αν θα καταφέρνει να γεμίζει τα μάτια μας με θαυμασμό και την ψυχή μας με χαρά και ζεστασιά, κάθε Χριστούγεννα, όπως το ΜΙΝΙΟΝ που γνωρίσαμε κι αγαπήσαμε στην παιδική μας ηλικία.

5ο χλµ ΑΡΓΟΥΣ-ΝΑΥΠΛΙΟΥ | τηλ. 2751069686

www.astromarketstore.gr

F R ESH M EAT Άργους 73 | Ναύπλιο | τηλ. 27520 99403

Χρήστος Κανατάς

O νους μου είναι κολλημένος στην ομίχλη και σ’ όλα όσα είδα μέσα σ’ αυτήν. Προσπαθώντας να ξεχαστώ περπατώ πολύ τις ομιχλιασμένες νύχτες.

Aισθάνομαι κάποια ανακούφιση με το βάδισμα. Tα μεγάλα βάσανα κατασταλάζουνε σιγά σιγά στο κορμί και διοχετεύονται απ’ τα πόδια στο υγρό χώμα. Απόσπασμα από το πεζογράφημα του Γιώργου Ιωάννου «Η μόνη κληρονομιά», Kέδρος 1982.

82

Μια στάση εδώ

epathlon_185x255.pdf 1 2/12/2022 8:37:47 μμ

C

M

Y

CM

MY

CY

CMY

K