Nasza Troska 72

B E Z P Ł A T N Y M A G A Z Y N D L A O S Ó B Z E S T O M I Ą W Y D AWA N Y P R Z E Z F I R M Ę NR 72 CZERWIEC 2025 ISSN 1642-2457

DIETA

JADŁOSPIS DLA MIKROBIOMU NOWE PRODUKTY

ESTEEM BODY™ STOP PODCIEKANIU FIZJOTER APIA

WAKACJE BEZ KONTUZJI

FOT. MONIKA KEGEL FOTOGRAFIA

PORTRET

AGATA ŚMIETANA Nigdy nie wolno zwątpić

• SKLEPY MEDYCZNE • SPRZĘT STOMIJNY • PORADNIE KONSULTACYJNE • STOWARZYSZENIA I KLUBY • SERWISY INTERNETOWE

DONIESIENIA POL-ILKO ������������������������������� 4 FELIETON Dr hab. med. Wojciech Szczęsny ������������� 5 PORTRET Agata Śmietana ���������������������������������������������� 6 PROGRAM ME+™ Kompleksowe wsparcie dla osób ze stomią �������������������������������������� 10 PIELĘGNACJA STOMII Wczesne powikłania po operacji wyłonienia stomii ����������������� 12 NOWE PRODUKTY ESTEEM BODY™ – Stop podciekaniu ����� 16 KARTA STOMIKA Twój identyfikator w podróży ���������������� 21 ZDROWIE Słońce – dobrodziejstwo czy zagrożenie? ������������������������������������������� 22 FIZJOTERAPIA Lato bez kontuzji ���������������������������������������� 24 DIETA Przez jelita do zdrowia ����������������������������� 26 NOWE TECHNOLOGIE Informacja kontra dezinformacja �������� 28 PSYCHOLOGIA Czy to już manipulacja? ��������������������������� 30

P

Przed Państwem najnowsze wydanie magazynu „Nasza Troska".

Przygotowując je, chcieliśmy się skoncetrować na tematach, które bezpośrednio dotyczą stomików i ich życia po operacji. Tak zresztą będzie także w kolejnych wydaniach – wracamy bowiem do publikacji przygotowanych przez doświadczone pielęgniarki stomijne, które najlepiej wiedzą, z czym borykają się osoby ze stomią, ale także, jak skutecznie wesprzeć pacjentów w ich komfortowym funkcjonowaniu po operacji.

Zachęcamy do lektury tekstu o wczesnych powikłaniach pooperacyjnych (s. 12-15), zaś w kolejnym przeczytają Państwo o powikłaniach późnych.

W Convatec to pacjenci są w centrum uwagi – dlatego chcemy poruszać tematy związane z ich realnymi problemami. Takim wątkiem jest chociażby profilaktyka występowania powikłań, np. tych związanych z podciekaniem (czemu poświęcony jest tekst o linii produktów Esteem Body™ na s. 16-18).

Chcemy edukować, jak radzić sobie z trudnościami, jeśli się już pojawią, ale też rekomendować najlepszy dostępny na rynku sprzęt.

Jesteśmy przekonani, że nasze ponad 30-letnie doświadczenie w opiece stomijnej to gwarancja profesjonalizmu i rzetelności. Ale też zobowiązanie – jeśli więc mają Państwo wątpliwości lub pytania, zapraszamy do kontaktu z Convatec, np. poprzez infolinię. Na s. 34 publikujemy także listę poradni stomijnych i punktów konsultacyjnych w różnych regionach Polski.

FOT. ADOBE STOCK

SPIS TREŚCI

Nr 72, Czerwiec 2025

Jeżeli chcesz dołączyć do programu „me+”, otrzymywać bezpłatne materiały edukacyjne i prenumeratę kwartalnika „Nasza Troska”, wypełnij czytelnie zamieszczony poniżej kupon i odeślij go na adres: Convatec Polska Sp.z o.o., Rondo Daszyńskiego 1, 00-843 Warszawa

KUPON PROSZĘ WYPEŁNIĆ DRUKOWANYMI LITERAMI Potrzebujemy Pani/Pana zgody, aby przyjąć zgłoszenie udziału w programie me+. DRUKOWANYMI LITERAMI KUPON PROSZĘ WYPEŁNIĆ Potrzebujemy Pani/Pana zgody, aby przyjąć zgłoszenie udziału w programie me+.

IMIĘ: IMIĘ: NAZWISKO: KOD POCZTOWY I MIEJSCOWOŚĆ:

NAZWISKO:

ULICA, NUMER ADRES E-MAIL: DOMU/NUMER LOKALU:

ADRES E-MAIL:

KOD POCZTOWYDATA I MIEJSCOWOŚĆ: URODZENIA: (DD / MM / RRRR)

TELEFON:

KOLOSTOMIA

ILEOSTOMIA

KOLOSTOMIA

ILEOSTOMIA

Zgadzam się na przetwarzanie moich danych przez Convatec Polska (Zaznaczenie zgody jest niezbędne do rejestracji w programie me+ )

TELEFON:

UROSTOMIA UROSTOMIA

Dane osobowe, w tym o stanie zdrowia, będziemy przetwarzać celu umożliwienia udziału w programie me+, Zgadzam siędane na przetwarzanie moich danych przezwstomii Convatec Polska Pani/Panu w tym wysłania odpowiedniego produktu dodozaopatrzenia iprogramie pielęgnacji oraz zapewnienia dostępu do informacji, produktów (Zaznaczenie zgody jest niezbędne rejestracji w me+ ) i usług przygotowanych dla członków programu.

Dane osobowe, w tym dane o stanie zdrowia, będziemy w celu umożliwienia Pani/Panu udziału w programie me+, Jeśli Pani/Pan dodatkowo otrzymywać odprzetwarzać nas informacje w tymchce wysłania odpowiedniego produktu zaopatrzenia i pielęgnacji oi usług nowych usługach i produktach, prosimy odowybranie sposobu kontaktu:stomii oraz zapewnienia dostępu do informacji, produktów przygotowanych dla członków programu.

Adres korespondencyjny (materiały edukacyjneodwnas wersjiinformacje drukowanej) Jeśli chce Pani/Pan dodatkowo otrzymywać o nowychAdres usługach o wybranie sposobu kontaktu: e-maili produktach, (materiały wprosimy wersji elektronicznej) Adres (materiały edukacyjne w wersjiSMS) drukowanej) Numerkorespondencyjny telefonu (połączenia telefoniczne i wiadomości Adresbędziemy e-mail (materiały wersji elektronicznej) Co jakiś czas Pani/Panu wprzesyłać aktualne informacje o naszych usługach i produktach, oferty promocyjne, magazyn „Nasza Troska”, aNumer także materiały edukacyjne i telefoniczne zaproszenia nai wiadomości organizowane przez Convatec Polska wydarzenia (szkolenia, webinary). telefonu (połączenia Zgodę na przetwarzanie danych osobowych można wycofać SMS) w każdej chwili, kontaktując się z nami pod numerem telefonu 800 120 093 lub drogą e-mail: dzial.pomocy@convatec.com. też skorzystać linku umieszczonego w naszychmagazyn wiadomościach Co jakiś czas będziemy Pani/Panu przesyłać aktualne informacjeMożna o naszych usługachzi produktach, oferty promocyjne, „Nasza e-mail.

Troska”, a także materiały edukacyjne i zaproszenia na organizowane przez Convatec Polska wydarzenia (szkolenia, webinary).

Zgodę na przetwarzanie danych osobowych można wycofać w każdej chwili, kontaktując się z nami pod numerem telefonu 800 120 093 lub drogą e-mail: dzial.pomocy@convatec.com. Można też skorzystać z linku umieszczonego w naszych wiadomościach e-mail.

DATA URODZENIA: (DD / MM / RRRR)

DATA OPERACJI: (DD / MM / RRRR)

DATA OPERACJI: (DD / MM / RRRR)

UROSTOMIA 2X

INNE PRZETOKI

UROSTOMIA 2X

INNE PRZETOKI

Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest Convatec Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (dalej: Administrator lub Convatec Polska). Kontakt z Administratorem jest możliwy za pośrednictwem numeru telefonu: +48 22 579 66 50. Na podstawie Pani/Pana dobrowolnej zgody, dane osobowe (w tym dane o stanie zdrowia) będą przetwarzane przez Convatec Polska w celu obsługi zgłoszenia,Pani/Pana umożliwienia Pani/Panu udziału w programie me+ orazz korzystania z usług oferowanych uczestnikom Administratorem danych osobowych jest Convatec Polskawyrażenia Sp. z o.o. siedzibą w Warszawie (dalej:marketingowych Administrator lub programu (podstawa prawna: art. 9 ust.

2 lit. ajest RODO).

W przypadku chęci otrzymywania informacji za Convatec Polska).

Kontakt z Administratorem możliwy za pośrednictwem numeru telefonu: +48 22 579 66 50.

Na podstawie pośrednictwem wybranego kanału komunikacji (np.tym adresu korespondencyjnego, adresu e-mail, numeru telefonu), Pani/Pana dane Pani/Pana dobrowolnej zgody, dane osobowe (w dane o stanie zdrowia) będą przetwarzane przez Convatec Polska w celu będą przetwarzane przez Convatec Polska również w tym celu (podstawa prawna: art.

6 ust.

1 lit. a RODO).

W zakresie niezbędnym obsługi zgłoszenia, umożliwienia Pani/Panu udziału w programie me+ oraz korzystania z usług oferowanych do organizacji i realizacji programu Convatec Polska powierzawyrażenia przetwarzanie osobowych firmie marketingowych QAH Sp.uczestnikom z o.o. Sp.zak programu (podstawa art.

9me+, ust.Skrzywana 2 lit. a RODO). przypadku chęcidanych otrzymywania informacji zpośrednictwem siedzibą w Łodzi przyprawna: ul. Inż.

Stefana 6,adresu naWpodstawie umowy powierzenia przetwarzania danych osobowych.

Dane wybranego kanału komunikacji (np. korespondencyjnego, adresu e-mail, numeru telefonu), Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane przez Convatec Polska do czasu odwołania przez Panią /Pana zgody.

Zgodę na przetwarzanie danych będą przetwarzane przez Convatec Polska również w tym celu (podstawa prawna: art.

6 ust.

1 lit. a RODO).

W zakresie niezbędnym osobowych można wycofać w każdejme+, chwili, kontaktując siępowierza z Administratorem za pośrednictwem adresu e-mail: dzial.pomocy@ do organizacji i realizacji programu Convatec Polska przetwarzanie danych osobowych firmie QAH Sp. z o.o.

Sp. k convatec.com lub numeru telefonu: 800Skrzywana 120 093. Jeżeli skorzysta Pani/Pan z tego prawaprzetwarzania - zaprzestaniemy przetwarzania danych zi zostaną siedzibąone w Łodzi przyz ul.

Inż.

Stefana 6, na podstawie umowy powierzenia danych osobowych.

Dane usunięte naszej bazy.

Wycofanie zgody nie ma wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na osobowe przetwarzane przez Convatec Polska doPani/Panu czasu odwołania przezwniesienia Panią /Pana zgody.dotyczącego Zgodę na przetwarzanie danych podstawiebędą zgody przed jej wycofaniem.

Przysługuje także prawo wniosku dostępu do danych, osobowych można wycofać w każdej chwili, kontaktując się z Administratorem za pośrednictwem adresu e-mail: dzial.pomocy@ sprostowania danych, usunięcia danych, ograniczenia przetwarzania danych, sprzeciwu wobec przetwarzania danych osobowych, convatec.com lub numeru telefonu: 800 120 093.Ponadto Jeżeli skorzysta Pani/Pan z tego - zaprzestaniemy przetwarzania danych przeniesienia danych do innego administratora. mawpływu Pani/Pan prawo do prawa skargi do Prezesa Urzędu Ochrony iDanych zostanąOsobowych one usunięte z naszej bazy.

Wycofanie zgody nie ma naprzetwarzanie zgodność zwniesienia prawem przetwarzania, którego dokonano na (organu nadzorczego), jeżeli uważa Pani/Pan, żeprawo danych osobowych narusza przepisy prawa podstawie zgody przed jej wycofaniem.

Przysługuje Pani/Panu także wniesienia wniosku dotyczącego dostępu do danych, (więcej informacji: https://uodo.gov.pl/pl/83/155).

Wprzetwarzania sprawach związanych z ochronąwobec danychprzetwarzania osobowych można kontaktować sprostowania danych, usunięcia danych, ograniczenia danych, sprzeciwu danych osobowych, się z inspektorem ochrony danychadministratora.

(IOD), za pośrednictwem adresu e-mail: odo@convatec.com.

Szczegółowe informacje temat przeniesienia danych do innego ma Pani/Pan prawo do wniesienia skargi do Prezesa Urzędu naOchrony przetwarzania danych(organu osobowych znajdują się naPonadto naszej https://www.convatec.com/pl-pl/rodo.

Danych Osobowych nadzorczego), jeżeli uważastronie: Pani/Pan, że przetwarzanie danych osobowych narusza przepisy prawa (więcej informacji: https://uodo.gov.pl/pl/83/155). W sprawach związanych z ochroną danych osobowych można kontaktować się z inspektorem ochrony danych (IOD), za pośrednictwem adresu e-mail: odo@convatec.com. Szczegółowe informacje na temat przetwarzania danych osobowych znajdują się na naszej stronie: https://www.convatec.com/pl-pl/rodo.

MIEJSCOWOŚĆ I DATA

PODPIS PACJENTA LUB RODZICA/OPIEKUNA PRAWNEGO

MIEJSCOWOŚĆ I DATA

PODPIS PACJENTA LUB RODZICA/OPIEKUNA PRAWNEGO

OC/74/11/2024 OC/74/11/2024

ULICA, NUMER DOMU/NUMER LOKALU:

DONIESIENIA CONVATEC

DOŁĄCZ DO SPOŁECZNOŚCI CONVATEC ME+™ – WSPARCIE NA WAGĘ ZDROWIA Firma Convatec – wierząc w realną siłę wspierających relacji – stworzyła i sukcesywnie rozwija program dla pacjentów ze stomią me+™. Jego największą wartością, a zarazem celem, dla którego powstał, jest życzliwa pomoc na wielu poziomach, dopasowana konkretnie do potrzeb osób po operacji wyłonienia stomii. Niezależnie więc od tego, czy właśnie jesteś w okresie pooperacyjnym i oswajasz się ze swoją nową sytuacją zdrowotną, czy też funkcjonujesz ze stomią od lat, zachęcamy, byś zapoznał/a się z ofertą programu i połączonych z nim serwisów internetowych.

Naprawdę warto.

W sposób wyczerpujący najważniejsze zalety programu me+™ – i przystąpienia do niego – przedstawiamy na stronach 10-11 bieżącego wydania „Naszej Troski”. Zachęcamy do lektury tego artykułu, wierząc, że każdy/a z Czytelniczek/ków znajdzie w nim odpowiedzi na swoje pytania, oczekiwania i codzienne wyzwania.

ESTEEM BODY – DOCENIONE PRZEZ PACJENTÓW Coraz większa liczba pacjentów ze stomią korzysta z najnowszej oferty produktowej firmy Convatec – linii worków jednoczęściowych Esteem Body™ z systemem przeciwdziałającym pociekaniu Leak Defense™. Produkty są dostępne w dwóch głębokościach wypukłości typu convex: 3,5 mm i 7 mm.

„Na­sza Tro­ska” Bez­płat­ny ma­ga­zyn dla osób ze sto­mią.

Ukazuje się od kwietnia 2001 r. www.convatec.pl www.stomia.pl

Wypukłe przylepce typu convex wywierają różny nacisk na tkanki i tam, gdzie mamy do czynienia z fałdami skórnymi zlokalizowanymi blisko stomii, chcąc uzyskać efekt wypłaszczenia struktur wokół stomii, zastosujemy przylepiec wywołujący napięcie obwodowe. Gdy mamy do czynienia ze stomią, której śluzówka znajduje się poniżej poziomu skóry, warto zastosować przylepiec z wypukłością convex, która dzięki zastosowaniu napięcia centralnego uwypukli chowającą się stomię.

Wszystko po to, aby pomóc znaleźć optymalne rozwiązanie – dopasowane do potrzeb konkretnego pacjenta i konkretnej stomii. Więcej na temat Esteem Body™ piszemy na stronach 16-18 „Naszej Troski”.

NOWE PRODUKTY W związku z ciągłym rozwijaniem naszego portfolio produktów stomijnych z przyjemnością informujemy, że od lipca wprowadzamy do naszej oferty dodatkowe worki otwarte o pojemności 570 ml. Wierzymy, że to rozszerzenie asortymentu zapewni jeszcze większy wybór i pomoże w jeszcze lepszym dopasowaniu sprzętu do indywidualnych potrzeb naszych pacjentów.

UDZIAŁ W WARSZTATACH Z dumą informujemy, że Convatec, jako Złoty Sponsor, aktywnie uczestniczył w tegorocznych Warsztatach Wokół Stomii Polskiego Towarzystwa Pielęgniarek Stomijnych, które

Wy­daw­ca/ Adres redakcji Convatec Polska Sp. z o.o.

Warsaw Unit, piętro 13 Rondo Daszyńskiego 1 00-843 Warszawa tel.+48 22 579 66 50 e-mail: dzial.pomocy@convatec.com Bezpłatna infolinia: 800 120 093

odbyły się w dniach 29-31 maja 2025 r. we Wrocławiu! Nasze zaangażowanie w to wydarzenie wynika z głębokiego przekonania o potrzebie ciągłego inwestowania w jakość opieki nad pacjentami stomijnymi oraz z chęci realnej poprawy ich życia ze stomią. Cieszymy się, że mogliśmy podzielić się naszą wiedzą i doświadczeniem, a także zaprezentować nasze innowacyjne rozwiązania w dziedzinie pielęgnacji stomii.

Dziękujemy Polskiemu Towarzystwu Pielęgniarek Stomijnych za organizację tego ważnego wydarzenia!

METODA NA ZDROWIE Z radością informujemy o nawiązaniu współpracy z niezwykle inspirującą Agatą Śmietaną! Agata to wizażystka, dietetyczka, geofizyczka i przede wszystkim – silna kobieta, która od czterech lat żyje z ileostomią.

Dzieląc się swoją podróżą na platformach społecznościowych, takich jak Facebook, Instagram, TikTok i YouTube, gdzie prowadzi kanał o nazwie Metoda na Zdrowie, Agata motywuje tysiące osób do odnajdywania własnej drogi do zdrowia i akceptacji siebie. Jej otwartość i pozytywne podejście do życia ze stomią są dla nas niezwykle cenne.

Cieszymy się, że będziemy mogli wspólnie z Agatą działać na rzecz podnoszenia świadomości i wsparcia osób żyjących ze stomią. Już teraz zapraszamy do śledzenia profili Agaty i wypatrywania efektów naszej współpracy! ●

Re­daktor naczelna Monika Hab

Re­daktor prowadząca Anna Zarębska-Tutak Re­dak­cja Lidia Butowska Małgorzata Bocheńska lek. med. Marcin Pustkowski Dorota Roszkowska

Urszula Sobczak dr Wojciech Szczęsny

Opra­co­wa­nie graficzne Izabela Królikowska

DONIESIENIA POL-ILKO

AKTUALNOŚCI POL-ILKO

Po czterech latach mamy kolejny, bardzo wyczekiwany, 6. numer „Stomika”. Zapraszamy do lektury.

Dostępny w oddziałach POL-ILKO, sklepach medycznych, poradniach.

W lutym mogliśmy uczestniczyć w corocznym, XIX już Forum Organizacji Pacjentów oraz obchodach Światowego Dnia Chorego. Organizatorem tego spotkania od początku jest ks. dr Arkadiusz Nowak i jego zespół z Instytutu Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej.

W marcu i kwietniu odbywały się walne sprawozdawczo-wyborcze w oddziałach regionalnych POL-ILKO. Nasza działalność opiera się właśnie na aktywności lokalnej w tych miastach, gdzie są oddziały i ludzie chętni do wzajemnej pomocy. Tutaj osoby ze stomią i ich rodziny mogą się spotkać z wolontariuszami, specjalistami, nawiązać nowe relacje oraz poczuć się jak w dobrej rodzinie.

24 kwietnia w Warszawie odbyło się posiedzenie Zarządu Głównego POL-ILKO, podczas którego podsumowaliśmy poprzedni rok i przygotowaliśmy się do zebrania walnego, 26 czerwca w Krakowie.

W najbliższym czasie czekają nas m.in.: • 9–11 maja, Żylina (Słowacja) – Międzynarodowa Konferencja „Jak się zmieniło życie stomików?

• 5–8 czerwca, Jaworzynka – Spotkanie Graniczne V4.

Tym razem w gronie 70 osób z Polski, Czech, Słowacji i Węgier. Ponadto przewidziano część rowerową w dniach 8–11 czerwca.

• 1–7 października – 4. Tydzień Godności Osób ze Stomią.

W tym roku chcemy zwrócić szczególną uwagę na ofertę poradni POZ, jaka jest dostępna dla pacjentów ze stomią.

Zapraszamy do kontaktu z naszymi oddziałami (dane kontaktowe w NT oraz na naszej stronie internetowej www.polilko.pl). ● Zarząd Główny POL-ILKO

WIADOMOŚCI Z ODDZIAŁÓW POL-ILKO 7 kwietnia obchodziliśmy 10-lecie oddziału słupskiego POL-ILKO. Piękna uroczystość odbyła się w Ratuszu, a uświetnili ją swoją obecnością m.in. prezydent Słupska Krystyna Danilecka-Wojewódzka, koleżanki i koledzy z oddziału szczecińskiego oraz zaprzyjaźnione Amazonki. Stoiska informacyjne przygotowały Delegatura Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ, Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Słupsku, SPM ZOZ Przychodnia Miejska i Słupskie Amazonki. Nad całością czuwała nieoceniona prezes oddziału Viola Kiełpińska. ●

ODDZIAŁ W SZCZECINIE

10-11 lutego przedstawicielka oddziału wzięła udział w XIX Forum Organizacji Pacjentów w Warszawie. Inauguracja Forum odbyła się z udziałem ministry zdrowia Izabeli Leszczyny. W Forum uczestniczyli przedstawiciele około dwustu organizacji pacjentów z całej Polski. Przez dwa dni wzięliśmy udział w spotkaniach z udziałem osób kształtujących politykę zdrowotną państwa, m.in. Ministra Zdrowia, Prezesa NFZ, Rzecznika Praw Pacjenta, ekspertów w obszarze zdrowia publicznego.

A już 15 lutego nasza gromadka spotkała się na zabawie karnawałowej w „Uśmiechu”. Bawiliśmy się znakomicie, szalejąc na parkiecie!

Zapraszamy do naszej siedziby przy ul. Jana Pawła II 42 tuż przy pl.

Grunwaldzkim. ●

4

ODDZIAŁ W KRAKOWIE

15 kwietnia przedstawiciele oddziału uczestniczyli w spotkaniu świątecznym zorganizowanym przez Prezydenta Miasta Krakowa.

W przyjaznych murach Hali 100-lecia Cracovii mogli spotkać się reprezentanci wielu środowisk osób z niepełnosprawnościami z terenu Krakowa.

Oprócz pana Aleksandra Miszalskiego obecni byli przedstawiciele krakowskiego magistratu, w tym Bogdan Dąsal, pełnomocnik prezydenta ds. osób z niepełnosprawnościami.

Spotkanie uświetnił zespół muzyków oraz Chór Allegria z Zespołu Szkół i Placówek Centrum dla Niewidomych i Słabowidzących. ●

FOT. POL-ILKO

ODDZIAŁ W SŁUPSKU

FELIETON

KIEDY WARTO PODDAĆ SIĘ OPERACJI PLASTYKI STOMII?

NIM ODPOWIEM NA PYTANIE ZAWARTE W TYTULE, ZACZNĘ OD PEWNEJ OCZYWISTOŚCI. KAŻDA STOMIA, W TYM JELITOWA, JEST NIEFIZJOLOGICZNA.

FOT. MACIEJ NADOLSKI

N

dr Wojciech Szczęsny

Natura nie przewidziała, że wydalanie kału czy moczu będzie odbywać się na skórze brzucha i że człowiek będzie „jadł” przez cewnik w żołądku lub jelicie. To znaczy, że zarówno miejsce, jak i sposób wykonania stomii może powodować kłopoty. Wczesne przyczyny powikłań są bezpośrednim następstwem operacji i/lub błędów popełnionych w jej trakcie. Zbyt szerokie preparowanie jelita pozbawia końcówkę unaczynienia i dochodzi do niedokrwienia. Często dotyczy tylko śluzówki i goi się po jakimś czasie, ale niekiedy dochodzi do martwicy stomii i konieczności reoperacji. Wyłonione jelito musi być luźne. Napięcie powoduje niedokrwienie oraz zrywanie szwów łączących je z powłokami. Zbyt ciasny otwór w powłokach skutkuje obrzękiem jelita, co także niestety niekiedy prowadzi do zerwania szwów i niedokrwienia. Czasami obserwujemy brak zrostu skóry ze śluzówką jelita. Przyczyny są rozmaite – niedokrwienie i obrzęk, ale też np. niski poziom białka w surowicy krwi. Powikłania wczesne z definicji występują do chwili wypisu lub w ciągu 30 dni.

Zaczyna się życie ze stomią. Wspomniana natura nie przewidziała jednak, aby śluzówka jelita miała kontakt ze środowiskiem zewnętrznym. Choć prawidłowa aplikacja sprzętu jest tu najważniejsza, może pojawić się krwawienie czy owrzodzenie śluzówki. Zawsze trzeba to skonsultować z lekarzem. To samo dotyczy grudek pojawiających się na granicy jelito-skóra. To zazwyczaj ziarnina będąca wynikiem mechanicznych uszkodzeń.

Wyjątkowo rzadko może to być polip lub niestety wznowa nowotworu.

„Zmorą” stomików są zmiany skórne. Wynikają w większości z podciekania treści pod płytkę worka. Tu chirurgia ma mniej do powiedzenia, chyba że przyczyną jest (bardzo rzadko) złe uformowanie stomii. Są różne rodzaje płytek i worków, w tym dla stomii wklęsłych, i należy wraz z pielęgniarką stomijną ustalić, jak rozwiązać problem. Powikłania późne występują po wypisie lub powyżej miesiąca życia ze stomią.

Zdecydowana większość stomików ma przed sobą długie życie i ten czas pozwala na rozwinięcie się powikłań.

W czasie wyłaniania stomii robimy dziurę w brzuchu.

Naturalną reakcją organizmu jest próba jej zagojenia., może zatem dojść do zwężenia stomii. Kiedy zauważymy takie zjawisko – trzeba szybko skonsultować to z lekarzem. Można zastosować poszerzenie mechaniczne lub wykonać plastykę otworu. Najczęstszym powikłaniem późnym jest przepuklina okołostomijna – otwór poszerza się na tyle, że prócz pętli stomijnej wchodzi tam tkanka tłuszczowa z wnętrza brzucha i inne pętle jelitowe. Często towarzyszy jej przepuklina w ranie po otwarciu brzucha. W zasadzie leczenie jest tylko operacyjne. Wskazaniem bezwzględnym są epizody więźnięcia jelit i niemożność aplikacji sprzętu. Zabieg powinno wykonać się w ośrodku mającym duże doświadczenie.

Podobnie sprawa ma się z wypadaniem stomii – leczenie jest tylko operacyjne. Kiedy? Minimalne wypadanie bez zaburzeń wypróżniania i bez wpływu na aplikację sprzętu – można poczekać. Duże wypadania z utrudnieniem wydalania treści, niemożliwość odprowadzenia jelita – bezwzględnie operować. ●

5

PORTRET AGATA ŚMIETANA – WIZAŻYSTKA, DIETETYCZKA, GEOFIZYCZKA, ABSOLWENTKA KRAKOWSKIEJ AGH I STUDIÓW W NORWEGII. POCHODZI Z JASŁA, MIESZKA W PILE RAZEM Z UKOCHANYM MĘŻCZYZNĄ ORAZ LILKĄ, BIAŁYM TERIEREM RASY WEST HIGHLAND. OD CZTERECH LAT ŻYJE Z ILEOSTOMIĄ.

ROZMAWIAŁA Lidia Butowska

Stomia

to mój worek marzeń

J

Jest Pani znana w mediach społecznościowych, gdzie obserwują Panią tysiące ludzi. A co powiedziałaby Pani o sobie tym, którzy rzadko korzystają z Internetu?

Mam na imię Agata. Jestem kobietą, która wiele w życiu przeszła, a teraz pomaga innym znaleźć drogę do zdrowia i samoakceptacji. Choć jestem rozpoznawalna w Internecie jako dietetyczka i wizażystka, to przede wszystkim jestem człowiekiem – córką, przyjaciółką, stomiczką. Tworzę profil internetowy Metoda na Zdrowie, by pokazać, że nawet z wyłonioną stomią i bliznami na ciele można żyć pięknie i szczęśliwie.

na brzuchu. Kiedy dotarło do mnie, że inna nie znaczy gorsza, zrozumiałam, że jestem wystarczająca.

Skąd wzięła Pani na to siłę? Życie mnie nauczyło, że nic nie jest dane na zawsze. Śmierć taty, kiedy miałam 21 lat, była dla mnie ogromnym wstrząsem. Straciłam go nagle – położył się spać i już się nie obudził. Uświadomiło mi to, że wszystko może się zmienić z dnia na dzień. Na początku bałam się stomii, unikałam jej. Później o niej marzyłam. Jednak nie zawsze było kolorowo – worek się odklejał, nie wiedziałam, jak sobie radzić. Straciłam pewność siebie. Później przyszedł strach, depresja, lęk przed każdym dniem i bólem. Z czasem zrozumiałam jednak, że tylko ja mogę zdecydować, jakie będzie moje życie. Pomogła mi w tym rozmowa z człowiekiem, który po wypadku motocyklowym stracił wzrok. Usłyszałam od niego: „Gdybym pewnego dnia nie powiedział sobie, że muszę się nauczyć żyć jako niewidomy, to jak wyglądałoby moje życie?”. I ja też musiałam zaakceptować swoje ograniczenia.

Co zdecydowało o tym, że postanowiła Pani zaistnieć w sieci?

Potrzeba mówienia prawdy i chęć pomocy innym. Przez 26 lat żyłam z niezdiagnozowaną chorobą i bólem, który odbierał mi życie, o jakim marzyłam. Gdy w końcu dostałam szansę na nowe – przez wyłonienie stomii – poczułam, że chcę dawać coś z siebie tym, którzy wciąż się jej boją. Internet jest moim narzędziem, dzięki niemu mogę edukować, wspierać i inspirować. A stomia to mój worek marzeń, bo dzięki niej mogę robić rzeczy, o których kiedyś tylko śniłam.

Jakim dzieckiem Pani była?

Bardzo wrażliwym i nieco samotnym. Często zmagałam się z bólem brzucha, niezrozumieniem, ale nie mówiłam o tym głośno. Lubiłam rysować, marzyć, uczyć się. Byłam ciekawa świata i ludzi, to mi zostało. Tata zaszczepił we mnie miłość do wiedzy – mówił, że nauki nikt mi nie odbierze. I właśnie chęć zrozumienia swojego ciała sprawiła, że zaczęłam studiować dietetykę. Chciałam znaleźć odpowiedzi na pytania, skoro nikt inny nie potrafił mi ich dać.

Na swoim profilu internetowym powtarza Pani: „Granice są tam, gdzie je postawisz”. Gdzie Pani je sobie postawiła? Ile granic w życiu Pani pokonała?

Stawiam je tam, gdzie kończy się mój strach, a zaczyna siła. Pokonałam granice choroby, bólu, wstydu, milczenia i niepewności. Najtrudniejsza z granic była w mojej głowie – przekonanie, że jestem inna, bo mam worek

6

Jak wyglądało Pani życie przed wyłonieniem stomii?

To było życie w ciągłym cierpieniu i niewiedzy. Miałam za sobą 26 lat zaparć, bólu i wizyt u lekarzy, którzy nie wiedzieli, co mi jest. Bardzo starali się mi pomóc, jednak brak diagnozy przerósł nas wszystkich. Aż w końcu moje jelito grube prawie pękło i wtedy podpisałam zgodę na operację – moje papiery na życie.

W jakich okolicznościach do tego doszło?

Z powodu nieznośnego bólu znalazłam się w szpitalu w Poznaniu. Tam dostałam dar od Boga, bo trafiłam na lekarza anioła – profesora Tomasza Banasiewicza. Wtedy po raz pierwszy ktoś uwierzył w to, co się ze mną dzieje.

Spojrzał mi w oczy i powiedział: „Musimy pani pomóc.

Jeszcze nie wiem jak, ale musimy to zrobić”. Był to punkt przełomowy w moim życiu. Po operacji obudziłam się bez jelita grubego, a jelito cienkie zostało połączone z odbytnicą. Zabieg, który innym przywraca normalne życie, sprawił, że moje wywróciło się do góry nogami – w miejsce 26 lat ciągłych zaparć, miałam niemal 26 biegunek dziennie.

Mogłabym zamieszkać w toalecie. Przez cztery lata czekaliśmy wszyscy, aż jelito cienkie przejmie funkcję jelita grubego, ale tak się nie stało. Był to dramatyczny okres, ważyłam około 30 kg, niemal straciłam włosy, byłam na granicy przeżycia. Nie można było dłużej czekać, trzeba było wyłonić ileostomię. Zaufałam lekarzom, uwierzyłam w nową szansę.

Życie nie kończy się wraz z chorobą – ono się wtedy dopiero zaczyna – mówi Agata Śmietana, dietetyczka i influencerka

FOT. ARCHIWUM AGATY ŚMIETANY

Co wykazało pooperacyjne badanie histopatologiczne?

Wyszło na jaw, że urodziłam się z rzadką chorobą Hirschsprunga, więc moje jelito grube nigdy nie działało prawidłowo. Po tej diagnozie płakałam z radości i złości, bo czułam ogromną ulgę. Gdy wyszłam z gabinetu lekarskiego, machałam wynikiem badania i wołałam do mojego mężczyzny: „To nie była moja wina!”.

by dobierać sprzęt indywidualnie, w zależności od sytuacji.

Na przykład, kiedy idę na siłownię, używam innego worka, niż wtedy, kiedy wybieram się na basen czy w podróż.

Edukacja oraz korzystanie z odpowiednich worków i akcesoriów stomijnych są kluczowe dla naszego komfortu.

Dlaczego uważa Pani, że ten sprzęt stomijny jest tak dobry?

Myślę, że firma Convatec tworzyła worki Esteem Body™ z podobnym podejściem, jakie miałam ja, gdy szukałam rozwiązania swoich problemów ze stomią. Są one delikatne dla skóry, cienkie, niewidoczne pod ubraniem – idealne do codziennego korzystania. Często powtarzam, że z doświadczenia rodzą się prawdziwe innowacje. Takie, jak te worki.

Czy od początku radziła sobie Pani z obsługą stomii?

Skąd! Podciekający worek, podrażnienia skóry, strach – to była tragedia. Płakałam i zastanawiałam się, czy tak ma wyglądać moje życie? Na szczęście, lubię się uczyć.

Powiedziałam sobie, że zrobię wszystko, by sobie pomóc.

To, co było moim największym bólem, stało się wyzwaniem. Przetestowałam wszystkie typy sprzętu stomijnego, dostępnego na polskim rynku, i dziś nie mam ze stomią żadnego kłopotu.

Czy wśród akcesoriów stomijnych porusza się Pani równie dobrze jak wśród kosmetyków?

Zdecydowanie tak! Torbę ze sprzętem stomijnym noszę z taką samą pewnością jak kuferek wizażystki. Wiem, co służy mojej skórze, co chroni przed przeciekami, co pomaga żyć normalnie. Chcę o tym mówić głośno,

Który sprzęt stomijny Pani wybrała?

Po wielu próbach najlepszym wyborem okazał się jednoczęściowy sprzęt stomijny Esteem Body™ firmy Convatec.

Używam go nawet do czterech dni. Bardzo ważne jest,

7

PORTRET

Po wyłonieniu stomii

stałam się wojowniczką,

osobą wytrwałą i odważną,

która zaczęła nowy etap życia.

wtedy ogromną chęć mówienia tego, że ludzi nie należy oceniać, a doceniać. I jest to mój apel do wszystkich: Patrz na innych z empatią, nie oceniaj. Nie wiesz przecież, z czym ten ktoś się zmaga, nie chodzisz w jego butach.

Zamiast oceniać – doceniaj jego siłę, drogę, obecność.

Gdy to zrozumiałam, zaakceptowałam siebie. Zrozumiałam też, że ciało mnie nie definiuje.

bez tabu. Nie ma poczucia wstydu, gdy chodzi o dbanie o stomię. Używam zarówno chusteczek medycznych ESENTA™, pasków hydrokoloidowych ESENTA™, w kształcie półksiężyców czy pasty uszczelniającej Stomahesive®.

Wszystkie te akcesoria mają swoje zastosowanie w zależności od sytuacji.

W mediach społecznościowych radzi Pani innym, by akceptowali ciało ze stomią. Czy Pani je zaakceptowała?

Tak, ale to był proces. Ciało ze stomią to wciąż ciało – piękne, dzielne, żywe. Dziś nie tylko je akceptuję, ale celebruję. Każdy fałdek skóry, każdą bliznę, każdą zmarszczkę.

To nowa ja – nie gorsza. Z początku, stomia była dla mnie spełnieniem marzenia, szansą na drugie życie. Z czasem jednak przyszły momenty buntu i wątpliwości. Zaczęłam się zastanawiać, czy to jeszcze jestem ja? Czy to coś na brzuchu będzie mi towarzyszyło do końca życia? Czy jestem jeszcze kobieca, czy „taka” jeszcze się komuś podobam? Czy mogę wyjść na siłownię? Pewnego razu przeczytałam w Internecie, że jestem obrzydliwa i nie mam wstydu, bo publicznie mówię o fekaliach.

Które z Pani marzeń się spełniły?

Spełniłam marzenie o profilu internetowym, dzięki któremu pomagam innym. Przede mną marzenie o podcaście, może o książce? Mam swoją społeczność, swoje miejsce w Internecie, w którym czuję się prawdziwą sobą. Tam poznałam ludzi, którzy dają mi motywację. Spełniłam też marzenie o własnym salonie piękności Mojecarmelove NowBrow, gdzie spotykam niesamowite kobiety: te nieśmiałe, z brakiem akceptacji siebie, oraz kobiety rakiety.

Nauczyłam się zaczynać kolejny dzień z nową kartą. Teraz każda osoba, którą spotykam, jest niezwykła i każda kawa jest pyszna. Gdy obudziłam się po operacji i nikt nie dawał mi szans na przeżycie, obiecałam sobie, że to nie może się

Jak Pani zareagowała?

Te słowa zatrzymały na pewien czas mój profil. Nie byłam już Agatą Śmietaną, edukatorką z profilu „Metoda na zdrowie”. Byłam bezimienną rudowłosą dziewczyną, która chce się ukryć przed światem. Mimo wszystko czułam jednak, że chcę dalej robić swoje. I pewnego razu zrozumiałam, że Agata Śmietana i stomiczka – to jedno.

Wszyscy, którzy mnie kochają i są dla mnie ważni, akceptują mnie w pełni, więc ja nie powinnam się przejmować opinią ludzi, którzy nic o mnie nie wiedzą. Poczułam

8

FOT. ARCHIWUM AGATY ŚMIETANY

Komu pani zawdzięcza to, kim pani jest?

Ludziom, którzy towarzyszą mi każdego dnia, czytelnikom, widzom i sobie samej – bo nie zrezygnowałam. Dziękuję tym, którzy mnie wspierali na każdym etapie, mojej rodzinie, przyjaciołom, lekarzom, pacjentom, obserwatorom.

Każdy z nich zostawił we mnie część dobra. To, kim jestem, zawdzięczam też ciężkiej pracy nad sobą. Musiałam pozbyć się nienawiści do takiego życia, jakie dostałam, i zaprzyjaźnić się ze sobą. Zacząć kochać siebie, przybić sobie piątkę i powiedzieć: „Agata, kto jak nie ty? Agata, jestem z tobą!”.

Pociąg stanął w szczerym polu, ten człowiek nie miał telefonu, ani nic do picia, poza whisky z konferencji. Był nam wdzięczny, że wzięliśmy go do tego samochodu, że mu zaufaliśmy. Spojrzał na mnie przez zapłakane oczy i zapytał: „Jaki państwo mają cel w życiu? Co was niesie?”. Od razu przyszło mi na myśl, że przecież ja całe życie chciałam być dobrym człowiekiem, czynić dobro. Moja stomia, mój profil internetowy i to wszystko, co mnie spotkało, pomaga mi spełniać ten cel życia. To daje mi siłę na co dzień.

tak po prostu skończyć. Mam misję i realizowanie jej jest też moim marzeniem, które się spełnia.

W tych wszystkich doświadczeniach towarzyszy Pani mężczyzna. Od jak dawna jesteście Państwo razem?

Od 11 lat. Mój ukochany jest cały czas przy mnie. Ważna w tym wszystkim jest też miłość do siebie. Jeżeli zaakceptuję siebie taką, jaka jestem, to i partner mnie zaakceptuje, bo przecież nie zmieniłam się jako osoba. Może bardziej dojrzałam, zaczęłam szanować siebie. Dzięki stomii i chorobie, zaczęłam też doceniać, jakie mam szczęście. To, że był człowiek, który czekał na mnie każdego dnia. Przyszedł do mnie, gdy walczyłam o życie po operacji wyłonienia stomii, ze stanem zapalnym całego organizmu. Wierzył, mówił: „Wróć, bo czekam”. I wiedziałam zawsze, że mam na co czekać. To nie jest tak, że żyjemy sobie we dwoje tak, jak byśmy chcieli. Z powodu mojej bardzo ograniczonej diety i stanu zdrowia nie wyjeżdżamy w dalekie podróże, nie chodzimy do restauracji. Nasze życie jest, jakie jest – nieporównywalne do innych, po prostu jest nasze.

Czy stomia wyłączyła Panią z pracy zawodowej?

Nie. Każdego dnia chodzę do pracy jako geofizyczka.

Dodatkowo pomagam prowadzić salon kosmetyczny i spędzam sporo czasu w Internecie, tworząc swój profil.

Nazwa Pani salonu oraz profilu urodowego jest taka sama. Skąd się wzięła?

MOJECARMELOVE to przestrzeń stworzona z serca. Nazwa nawiązuje do koloru moich włosów i mojego podejścia do życia – ciepłego, naturalnego. Najpierw był to tylko profil instagramowy, na którym dzieliłam się swoimi przemyśleniami i poradami urodowymi. Z czasem powstał też salon stylizacji, kobiecy azyl, w którym dbamy nie tylko o brwi, rzęsy czy cerę, ale też o godność, kobiecość, poczucie piękna. Po resekcji jelita musiałam znaleźć sobie nową pasję i kosmetologia stała się dla mnie czymś w rodzaju terapii.

Nie bała się Pani, że straci tę miłość przez problemy zdrowotne?

Zadawałam często pytanie mojemu mężczyźnie o to, jak widzi mnie z tym workiem. A on odpowiadał, że z workiem czy bez, to przecież ciągle jestem ja. Kocha mnie całą, a nie osobno Agatę, a osobno stomiczkę. I tu mam apel do pań stomiczek: Patrzcie na siebie z miłością, akceptujcie swój wygląd. To kobieta musi czuć się piękna! Makijaż tak naprawdę niczego nie zmienia, poza sposobem, w jaki kobieta na siebie patrzy. Jeżeli my same ze sobą dobrze się czujemy, to inni też będą się dobrze czuli w naszym towarzystwie. Nikogo przecież nie zmusimy do tego, by nas kochał czy lubił.

Jak jest Pani największa lekcja życia? Że życie nie kończy się wraz z chorobą – ono się wtedy dopiero zaczyna. Jest kruche i piękne zarazem, a miłość i nadzieja potrafią przetrwać najgorsze burze. Nauczyłam się, jak ważne jest doceniać każdy dzień i każdą chwilę radości. Zrozumiałam, że prawdziwa siła nie polega na byciu niezniszczalnym czy idealnym, ale na umiejętności podnoszenia się po upadku – na proszeniu o pomoc, przyjmowaniu wsparcia i otwieraniu serca, gdy jest źle. Nauczyłam się kochać siebie samą – nie tylko wtedy, gdy wszystko idzie po mojej myśli, ale przede wszystkim wtedy, gdy jest ciężko.

To była ogromna lekcja akceptacji i czułości wobec samej siebie. Doświadczając choroby, pojęłam też, że nawet w najciemniejszym tunelu zawsze widać w oddali światełko, jeśli uparcie go wypatrujemy. Moje przeżycia pokazały mi, że nigdy nie wolno zwątpić – bo czasem tuż za rogiem czeka rozwiązanie, cud, nowy początek. Zrozumiałam również, jak niezwykłą wartość mają ludzie wokół nas: rodzina, przyjaciele, życzliwi nieznajomi – dobro, które od nich otrzymujemy i które im dajemy, wraca do nas ze zdwojoną siłą. Jeśli miałabym ująć tę życiową lekcję w jednym zdaniu, powiedziałabym: żyj z wdzięcznością, kochaj mocno, bądź sobą i nigdy, przenigdy nie trać nadziei. ●

Jakim człowiekiem była Pani przed wyłonieniem stomii, a jakim jest Pani teraz?

Moja historia życia ze stomią to historia odrodzenia. Byłam pełna cierpienia, niepewności, lęku, ale i nadziei na lepsze jutro. Byłam osobą szukającą, zadającą pytania. Po wyłonieniu stomii stałam się wojowniczką, osobą wytrwałą i odważną, która zaczęła nowy etap życia. Teraz jestem kobietą z celem. Jestem sobą – Agatą, twórczynią, stomiczką, kobietą z misją.

Skąd w Pani to poczucie misji?

Znalazłam sens życia niechcący. Pewnego dnia zabraliśmy jako autostopowicza pijanego mężczyznę. Nikt go przed nami nie zabrał, bo czuć było od niego alkohol. Okazało się, że wracał z konferencji pociągiem i był wypadek kolejowy.

9

PROGRAM ME+™

KOMPLEKSOWE WSPARCIE

dla osób ze stomią

ŻYCIE ZE STOMIĄ WIĄŻE SIĘ Z WIELOMA WYZWANIAMI. FIRMA CONVATEC, WYCHODZĄC NAPRZECIW POTRZEBOM PACJENTÓW, STWORZYŁA PROGRAM ME+™, MAJĄCY NA CELU ZAPEWNIENIE KOMPLEKSOWEGO WSPARCIA NA KAŻDYM ETAPIE ŻYCIA ZE STOMIĄ.

P

TEKST Monika Hab

Program me+™ to inicjatywa, która łączy w sobie edukację. praktyczne porady i profilaktykę wsytępowania powikłań, aby pomóc pacjentom w adaptacji do nowej rzeczywistości i poprawie jakości ich życia.

Takie programy przyczyniają się do zmniejszenia liczby ponownych hospitalizacji, poprawiają wyniki leczenia, zwiększają świadomość pacjentów i ich zaangażowanie w proces leczenia.

WYZWANIA I POTRZEBY PACJENTÓW ZE STOMIĄ

KOMPLEKSOWE WSPARCIE W KAŻDYM ASPEKCIE

Osoby po operacji wyłonienia stomii często doświadczają trudności zarówno natury fizycznej, jak i psychologicznej. Do najczęstszych problemów należą powikłania, które mogą występować u nawet 70 proc. pacjentów. Mogą to być powikłania skórne wokół stomii, przepuklina okołostomijna, a w przypadku ileostomii – odwodnienie.

Poza wyzwaniami fizycznymi pacjenci mogą zmagać się z trudnościami psychicznymi, takimi jak obawy przed nieszczelnością sprzętu, zapachem, co może prowadzić do depresji, bólu, dyskomfortu, ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu i ogólnego pogorszenia jakości życia.

Program me+™ oferuje szeroki wachlarz usług i materiałów, które mają na celu wspieranie pacjentów na każdym etapie ich życia ze stomią.

• Wsparcie ekspertów z Działu Pomocy Convatec – pacjenci mają dostęp do specjalistycznej infolinii, gdzie mogą uzyskać odpowiedzi na swoje pytania i rozwiać wątpliwości dotyczące swojej stomii, jej pielęgnacji czy profilaktyki powikłań, doboru sprzętu stomijnego, zasad refundacji sprzętu stomijnego czy dodatkowych uprawnień na zaopatrzenie w sprzęt sotmijny.

• Wizyty domowe Przedstawiciela Medycznego Convatec – to nieoceniona forma pomocy, szczególnie w pierwszych tygodniach i miesiącach po operacji, kiedy pacjenci adaptują się do nowej sytuacji i mogą napotykać na różnorodne trudności. Podczas wizyty domowej Przedstawiciel Medyczny, będący jednocześnie pielęgniarką lub pielęgniarzem stomijnym, może zaoferować pomoc w zakresie: ✔ oceny stanu stomii i skóry wokół niej, co pozwoli na wczesne wykrycie ewentualnych problemów i wdrożenie odpowiednich działań pielęgnacyjnych; ✔ indywidualnego doboru sprzętu stomijnego – co ma kluczowe znaczenie dla komfortu, bezpieczeństwa i zapobiegania powikłaniom;

DLACZEGO WSPARCIE JEST TAK WAŻNE? Badania pokazują, że pacjenci po operacji stomii często pozostają bez odpowiedniego wsparcia i opieki.

Tymczasem, jak wynika z analiz, programy wsparcia pacjenta mają znaczący wpływ na poprawę ich stanu zdrowia, przestrzeganie zaleceń lekarskich oraz ogólną jakość życia.

NHS (National Health Service) w Wielkiej Brytanii również podkreśla korzyści płynące z programów wsparcia pacjentów z chorobami przewlekłymi, w tym ze stomią.

10

• dostawy do domu – program oferuje usługę dostawy sprzętu stomijnego bezpośrednio do domu, co jest dużym ułatwieniem dla pacjentów. Złóż zamówienie na stomia.pl; • bezpłatna prenumerata magazynu dla stomików „Nasza Troska” – pacjenci otrzymują bezpłatny magazyn, który zawiera wiele cennych informacji i porad dotyczących życia ze stomią.

KORZYŚCI Z PROGRAMU ME+™ Program me+™ przynosi wymierne korzyści zarówno pacjentom, jak i systemowi opieki zdrowotnej. Należą do nich: • poprawa jakości życia: dzięki wsparciu i edukacji pacjenci uczą się, jak radzić sobie z wyzwaniami związanymi ze stomią, co przekłada się na poprawę ich samopoczucia i jakości życia; • zmniejszenie liczby powikłań: program me+™ pomaga w zapobieganiu powikłaniom, takim jak problemy skórne wokół stomii, odwodnienie i przepuklina okołostomijna, poprzez edukację pacjentów i zapewnienie im dostępu do odpowiednich produktów oraz porad; • redukcja kosztów leczenia: unikanie powikłań i ponownych hospitalizacji przekłada się na zmniejszenie kosztów leczenia, co jest korzystne dla systemu opieki zdrowotnej; • zwiększenie samodzielności i samoakceptacji: program me+™ wspiera pacjentów w odzyskiwaniu pewności siebie i akceptacji swojego ciała, co jest kluczowe dla powrotu do normalnego życia.

✔ nauki codziennej pielęgnacji stomii, prawidłowego

zakładania i wymiany sprzętu stomijnego i stosowania akcesoriów stomijnych; ✔ edukacji i postępowania w różnych sytuacjach związanych z powikłaniami – pacjent otrzymuje praktyczne wskazówki, jak dbać o stomię, aby uniknąć podrażnień skóry wokół stomii i podciekania sprzętu, lub jak zapobiegać powstawaniu przepukliny okołostominej; ✔ porad dotyczących diety i aktywności fizycznej – czyli jak powinna wyglądać dieta stomika, która wspiera prawidłowe funkcjonowanie stomii i zapobiega problemom trawiennym; dodatkowo omawia zasady bezpiecznej aktywności fizycznej i powrotu do codziennych zajęć.

W ramach programu me+™ pacjenci otrzymują ponadto: • materiały edukacyjne – program zapewnia dostęp do artykułów, webinarów i filmów edukacyjnych, które poruszają ważne zagadnienia związane z życiem ze stomią, takie jak pielęgnacja stomii, dieta, aktywność fizyczna i powrót do zdrowia; • bezpłatne próbki – pacjenci mogą otrzymać bezpłatne próbki produktów stomijnych, co pozwala im na wypróbowanie różnych rozwiązań i znalezienie tych, które najlepiej odpowiadają ich potrzebom; • społeczność i kontakt – program me+™ umożliwia pacjentom dołączenie do społeczności innych osób ze stomią, co daje im poczucie wsparcia i zrozumienia; pacjenci mogą również być na bieżąco dzięki regularnym e-mailom z poradami oraz obecności programu w mediach społecznościowych;

EDUKACJA I POMOC DLA PROFESJONALISTÓW Convatec, zdając sobie sprawę z kluczowej roli personelu medycznego w opiece nad pacjentami ze stomią, prowadzi również program edukacyjny dla profesjonalistów. Akademia Stomii Convatec to inicjatywa, której celem jest podnoszenie kwalifikacji pielęgniarek, opiekunów medycznych i studentów medycyny w zakresie opieki stomijnej. W ramach Akademii są organizowane bezpłatne wykłady online z udziałem ekspertów z różnych dziedzin, co umożliwia wymianę wiedzy i doświadczeń.

Program me+™ to kompleksowe i wartościowe wsparcie dla pacjentów ze stomią. Dzięki niemu pacjenci otrzymują nie tylko dostęp do niezbędnych produktów i informacji, lecz także wsparcie emocjonalne i poczucie wspólnoty. Program ten znacząco przyczynia się do poprawy jakości życia pacjentów. ●

11

PIELĘGNACJA STOMII

Wczesne powikłania

po operacji wyłonienia stomii REKONWALESCENCJA PO OPERACJI WYŁONIENIA STOMII PRZEBIEGA INACZEJ U RÓŻNYCH PACJENTÓW. U NIEKTÓRYCH MOŻE TRWAĆ DŁUŻEJ NIŻ U INNYCH. DUŻE ZNACZENIE MA DIAGNOZA, Z POWODU KTÓREJ PACJENT BYŁ OPEROWANY, A TAKŻE – NA JAKIM ETAPIE ZAAWANSOWANIA CHOROBY ZOSTAŁ PRZEPROWADZONY ZABIEG. OBRZĘK STOMII To często występujące wczesne miejscowe powikłanie chirurgiczne. Pojawia się przeważnie w pierwszych dniach po operacji i jest spowodowane utrudnionym odpływem krwi żylnej ze stomii. Przyczyną obrzęku może być także zbyt małe nacięcie ściany jamy brzusznej (czyli zbyt wąski kanał stomijny wycięty w powłokach brzusznych) w stosunku do rozmiarów wyłonionego jelita. Pooperacyjny obrzęk ustępuje zwykle samoistnie wskutek działania fizjologicznych mechanizmów adaptacyjnych i rzadko wymaga specjalnego leczenia.

Mgr Urszula Sobczak pielęgniarka stomijna

N

Niemałą rolę odgrywa metoda operacji. Wiele zabiegów brzusznych jest nadal wykonywanych przy użyciu otwartego nacięcia, ale coraz częściej operacje wyłonienia stomii wykonuje się przy użyciu minimalnie inwazyjnych technik, np. laparoskopii. Korzyści, jakie płyną z tej metody, to: niewielkie rany, co umożliwia szybszy powrót do formy, rzadsze powikłania i zakażenia, o wiele mniejszy ból, szybszy powrót perystaltyki jelit oraz krótszy pobyt w szpitalu.

Niezależnie jednak od metody operacji w miarę upływu czasu wygląd stomii zmienia się, a wydzielanie treści jelitowej staje bardziej regularne. Największe zmiany zachodzą w pierwszych kilku tygodniach po zabiegu. Mogą pojawić się niewielkie lub poważniejsze powikłania.

FOT. URSZULA SOBCZAK (10)

Postępowanie w przypadku pojawienia się obrzęku stomii Konieczna jest jedynie stała kontrola i uważna obserwacja, czy w wyniku obrzęku nie dochodzi do zaburzeń ukrwienia stomii. Dlatego w pierwszych dniach po operacji zaleca się stosowanie worków przezroczystych oraz sprzętu o większej średnicy, aby nie uciskać śluzówki jelita. Obrzęk pooperacyjny stomii zazwyczaj ustępuje po usunięciu szwów wokół stomii, tzn. około 14. dnia po zabiegu, ale sama stomia zmienia się (jej kształt i wielkość) nawet do ośmiu tygodni po operacji. Pacjent powinien być uprzedzony, że otwór w płytce czy przylepcu worka jednoczęściowego nie musi być taki sam przez cały czas posiadania stomii.

Powyżej pokazujemy, jak zmniejsza się obrzęk pooperacyjny na przestrzeni kilkunastu dni po operacji.

12

Powyżej prezentujemy, jak wygląda obrzęk pooperacyjny stomii dwulufowej z mostkiem oraz jak należy zaopatrzyć taką stomię i stan po ustąpieniu obrzęku oraz usunięciu mostka.

na trzykrotną zmianę worków pod względem wielkości przylepca w ciągu trzech pierwszych miesięcy.

Regularne mierzenie pomoże upewnić się, że rozmiar jest właściwy. Zaleca się mierzenie stomii przy każdej wymianie sprzętu przez co najmniej sześć-osiem tygodni po operacji.

Stosowanie szablonu swojej stomii przy następnej zmianie jest bardzo pomocne. Krawędzie otworu powinny znajdować się blisko stomii, ale nie powinny jej dotykać. Przy stomii o nieregularnym kształcie lepiej jest zastosować płytkę plastyczną, która sama dopasowuje się do wielkości stomii, skutecznie ją uszczelniając.

MARTWICA STOMII To powikłanie, które stwierdza się w ciągu 24 godzin po operacji. Przyczyn martwicy może być kilka: obrzęk

żylny stomii – może być spowodowany obrzękiem jelit lub nadmiernym napięciem krezki jelit; z ator – zostaje przerwany przepływ krwi przez powstanie zakrzepów w naczyniach zaopatrujących stomię; o tyłość – u osób otyłych utrudnione jest wyprowadzenie stomii z odpowiednim dopływem krwi (unaczynieniem); skrócona krezka często nie ma wystarczającej długości, aby łatwo dotrzeć do zgrubiałej ściany brzucha; szwy,

które są umieszczone zbyt blisko siebie lub zbyt mocno ściągnięte; zbyt

wąski kanał stomijny w powłokach brzusznych i związany z tym ucisk na naczynia żylne.

OBRZĘK STOMII DWULUFOWEJ Z MOSTKIEM STOMIJNYM Szczególnego zaopatrzenia wymaga stomia dwulufowa wyłoniona z zastosowaniem tzw. mostka stomijnego.

Metoda ta jest polecana u osób otyłych, u których istnieje obawa, że proksymalna część jelita może ulec zapadnięciu, a także jako zabieg paliatywny w nieoperacyjnym raku odbytnicy. W pierwszych dniach po operacji stomia dwulufowa (pętlowa) jest duża, obrzęknięta, nie do zaopatrzenia standardowym sprzętem stomijnym.

MARTWICA POWIERZCHOWNA Dotyczy zewnętrznej części jelita. Charakteryzuje się występowaniem brązowych lub czarnych przebarwień.

Postępowanie w przypadku pojawienia się obrzęku stomii dwulufowej z mostkiem stomijnym Należy zastosować worek jednoczęściowy o dużej średnicy, który bezpiecznie obejmie dwie pętle jelita oraz mostek. Wielkość stomii pętlowej bardzo szybko zmienia się po operacji. Należy przygotować pacjenta nawet

Postępowanie w przypadku pojawienia się martwicy powierzchownej Ten typ martwicy nie wymaga specjalnego postępowania, po dwóch-trzech tygodniach tkanki martwicze odpadają,

Powyżej prezentujemy, jak zmienia się stomia z martwicą na poszczególnych etapach.

13

PIELĘGNACJA STOMII

Powyżej prezentujemy, jak zmienia się stomia z martwicą brzeżną przed zdjęciem szwów i po nim.

MARTWICA CAŁEJ WYSTAJĄCEJ CZĘŚCI JELITA

a stomia wygląda na zdrową i dobrze ukrwioną. Ograniczoną martwicę należy monitorować, zakładając worki przezroczyste, najlepiej w systemie dwuczęściowym, aby można było zmienić tylko worek oglądając stomię „na żywo”.

Charakteryzuje się zmianą koloru całej stomii. Śluzówka martwiczej stomii może mieć kolor ciemnoczerwony, fioletowy, brązowy lub czarny.

Stomia wygląda na wyjątkowo suchą, zwiotczałą z powodu złego nawilżenia tkanek. Ponadto martwicza tkanka ma bardzo nieprzyjemny zapach. Taka stomia goi się do kilku tygodni po zabiegu i na każdym etapie wymaga obserwacji, a także zmiany sprzętu.

1. etap – śluzówka jest czarna lub brązowa, zazwyczaj wystaje ponad skórę brzucha. Taką stomię można zaopatrzyć sprzętem dwuczęściowym, z płaską płytką oraz workiem przezroczystym, aby móc ją obserwować.

2. etap – śluzówka martwicza oddziela się od skóry, powstaje rana na odcinku śluzówkowo-skórnym.

Taka stomia wymaga zastosowania opatrunków specjalistycznych, np. Aquacel® Extra™ lub Aquacel® Ag + Extra™, sprzęt stomijny może być płaski lub wypukły typu convex, w zależności od głębokości nadżerki.

3. etap – po odpadnięciu martwej śluzówki stomia staje się stomią wklęsłą, wciągniętą i wymaga zaopatrzenia sprzętem typu convex, w zależności od upodobań pacjenta może być jedno- lub dwuczęściowy.

4. etap – dalsze gojenie powoduje nadmierne ziarninowanie i zwężenie stomii, co może mechanicznie upośledzić drożność przewodu pokarmowego. Na tym etapie

MARTWICA BRZEŻNA Dotyczy brzegu stomii, gdzie szwy łączą śluzówkę jelita ze skórą. Jeżeli są umieszczone zbyt blisko siebie lub zbyt mocno ściągnięte, powodują niedokrwienie. Gdy martwica na odcinku śluzówkowo-skórnym zostanie usunięta, stomia oddziela się od skóry na tym połączeniu i powstaje niezagojona przestrzeń (rana). Gojenie tej rany może z czasem powodować częściowe zwłóknienie i zbliznowacenie. Zmiany bliznowate mogą zniekształcić stomię i powodować problemy z jej zaopatrzeniem.

FOT. URSZULA SOBCZAK (8)

Postępowanie w przypadku pojawienia się martwicy brzeżnej Przy martwicy brzeżnej należy skoncentrować się na zagojeniu rany wokół stomii. Przy każdej wymianie sprzętu należy spłukać oddzieloną część solą fizjologiczną i wypełnić chłonnym opatrunkiem wykonanym w technologii Hydrofiber™, jakim jest np. Aquacel® Extra™ lub Aquacel® Ag + Extra™, oraz pastą Stomahesive® (uszczelniającą), aby uszczelnić obszar wokół stomii.

Ważne jest, aby nie dochodziło do wtórnego zakażenia przez wypływającą treść jelitową.

Powyżej prezentujemy, jak zmienia się stomia z martwicą powierzchowną na przestrzeni kilkunastu dni po operacji.

14

istnieje ryzyko słabego gojenia: niedożywionych, stosujących terapię sterydową lub chorych na cukrzycę. Inne przyczyny tego powikłania to: infekcja, martwica stomii, nieodpowiednie zbliżenie skóry i śluzówki wyłanianego jelita, a także nadmierne napięcie jelita. Objawy to: ból, pieczenie, dyskomfort, któremu może towarzyszyć ropny wysięk, a to powoduje problemy z uszczelnieniem sprzętu stomijnego.

sprawdza się sprzęt typu convex, pasta Stomahesive® (uszczelniająca) i koniecznie pasek stomijny.

Martwica stomii może występować także jako powikłanie przewlekłego wypadania stomii, które prowadzić może do podrażnienia stomii, krwawienia i zgorzeli dystalnego odcinka wypadającej stomii. Wypadanie stomii może doprowadzić do jej uwięźnięcia i zadzierzgnięcia, a więc pojawienia się ostrego niedokrwienia, które jest bardzo groźne i wymaga pilnej interwencji chirurgicznej.

Postępowanie w przypadku pojawienia się braku zrostu śluzówkowo-skórnego W większości przypadków leczenie polega na delikatnym oczyszczaniu ubytku roztworem soli fizjologicznej i nałożeniu „wypełniacza” na łożysko rany. Wypełniaczem mogą być opatrunki hydrowłókniste, np. Aquacel® Extra™ lub Aquacel® Ag + Extra™, które będą wchłaniały wydzielinę, a jako warstwa powierzchowna opatrunek hydrokoloidowy, np. Granulfex® Extra Thin. Takie postępowanie ma na celu zapobieganie pogłębianiu się zmian zapalnych, aby nie dopuścić do całkowitej separacji, która wymaga często ponownej operacji. Jeżeli rozdzielenie jest niewielkie, zwykle następuje gojenie i zamknięcie ubytku w ciągu dwóch-trzech tygodni po zabiegu. Jeżeli rana jest głęboka, gojenie trwa dłużej i może powodować zwężenie i zbliznowacenie skóry wokół stomii. Pod okiem pielęgniarki stomijnej należy obserwować proces gojenia i dopasować sprzęt do zmieniającej się stomii.

Postępowanie w przypadku pojawienia się martwicy stomii 1. Używaj worków przezroczystych, aby móc monitorować martwiczą stomię.

2. Obserwuj zmieniającą się stomię codziennie poprzez odpięcie worka od płytki.

3. Obmywaj delikatnie martwiczą śluzówkę wodą i pianką Presenta®, czekając, aż tkanki martwicze oddzielą się samoistnie.

4. Używaj StomOdor® w kroplach lub w sprayu, aby zniwelować przykry zapach, który może wydzielać martwicza tkanka.

5. Stosuj sprzęt z wypukłym przylepcem typu convex, jeżeli stomia jest wciągnięta po odpadnięciu martwej śluzówki.

6. Poszerzaj stomię przy każdej wymianie sprzętu, jeżeli nastąpi zwężenie stomii, które może być następstwem martwicy.

PODSUMOWANIE Regularna pielęgnacja i ocena wyglądu stomii może znacznie zmniejszyć ryzyko powikłań.

Każda zmiana wyglądu stomii oraz skóry wokół niej powinny być skonsultowane z pielęgniarką stomijną oraz z chirurgiem, aby zapobiec poważniejszym komplikacjom. Należy dążyć do indywidualnego doboru sprzętu, aby zapewnić jak najlepszy komfort życia.

Stomia zmienia się przez całe życie, więc pacjenci, którzy mają stomię permanentną (stałą), co najmniej raz w roku powinni poddać się ocenie przez pielęgniarkę stomijną. ●

BRAK ZROSTU ŚLUZÓWKOWO-SKÓRNEGO Jest wczesnym powikłaniem pooperacyjnym polegającym na powierzchownym rozdzieleniu się szwów, które mocują śluzówkę stomii ze skórą brzucha. Między śluzówką jelita a skórą powstaje niezagojona przestrzeń, tworząc ranę.

Szwy pozostają na skórze, ale nie trzymają śluzówki stomii.

Oddzielenie śluzówkowo-skórne może być całkowite lub częściowe. Często pojawia się u pacjentów, u których

Powyżej prezentujemy brak zrostu skórno-śluzówkowego, a następnie zaopatrzenie go specjalistycznymi opatrunkami i końcowy efekt terapeutyczny.

Piśmiennictwo: Milne C.T., Corbett L.Q., Dubuc D.L. i wsp.: Wound, ostomy and continence nursing secrets.

Hanley & Belfus, INC., Philadelphia 2003; Black P.K.: Holistic stoma care. Bailliere Tindall, Edynburgh 2000

15

NOWE PRODUKTY

Esteem Body™

Stop podciekaniu

PODCIEKANIE TO NAJCZĘSTSZY – CHOĆ NIEJEDYNY – POWÓD POWSTAWANIA POWIKŁAŃ SKÓRNYCH OKOŁOSTOMIJNYCH. NIESTETY JUŻ W CIĄGU PIERWSZYCH KILKU TYGODNI PO OPERACJI WYŁONIENIA STOMII MIERZY SIĘ Z NIM AŻ DO 80 PROCENT PACJENTÓW. typu convex śluzówka stomii staje się bardziej wystająca i uchwytna dla sprzętu stomijnego. Tym samym ułatwiamy szczelne i bezpieczne zaopatrzenie stomii.

Dorota Roszkowska mgr pielęgniarstwa, specjalistka pielęgniarstwa chirurgicznego, członkini PTPS. Medical Education Lead Convatec

N

Niepokój i lęk, które towarzyszą podciekaniu, potrafią radykalnie obniżyć jakość życia osób ze stomią. W odpowiedzi na te potrzeby firma Convatec wprowadziła na rynek linię worków jednoczęściowych Esteem Body™, o których mogli Państwo poczytać w poprzednim wydaniu „Naszej Troski”. Dziś chciałabym podzielić się tym, co już wiemy od pacjentów i pielęgniarek stomijnych stosujących to najmłodsze dziecko firmy Convatec.

Warto przypomnieć, że Esteem Body™ to sprzęt jednoczęściowy z miękką wypukłością – soft convex, dostępny w dwóch różnych głębokościach profilu – 3,5 mm oraz 7 mm, oraz wielu wypukłych profili o różnych szerokościach. To właśnie ta różnorodność odpowiada za idealne dopasowanie sprzętu stomijnego poprzez wywieranie nacisku na konkretny obszar wokół stomii.

Stomia o płaskiej śluzówce, wymagająca nacisku centralnego.

Płaska czy wklęsła stomia to niejedyne wskazanie do stosowania sprzętu typu convex, a tym samym do zastosowania Esteem Body™. Bywa, że śluzówka stomii jest optymalnie wystająca, natomiast problemem są fałdy tłuszczowo-skórne i inne nierówności na ciele pacjenta. Może to być przepuklina okołostomijna, wodobrzusze czy tkanki zniekształcone poprzez bliznowce powstałe na wskutek operacji w obrębie jamy brzucha. Z pomocą w zaopatrzeniu stomii o takim typie przyjdzie Esteem Body™ o profilu wywołującym napięcie obwodowe. Dzięki odpowiedniej szerokości wypukłego przylepca i wywoływanego napięcia obwodowego dochodzi do „wyprasowania” – lub inaczej: wypłaszczenia – problematycznych fałdów. Prawidłowo dobrany profil będzie trzymał w ryzach pofałdowane okolice okołostomijne, uszczelniając tym samym przetokę jelitową lub moczową.

OBSZAR NAPIĘCIA W poprzednim artykule poruszaliśmy kwestię dwóch obszarów napięcia, które powinny być dla nas drogowskazem ku idealnemu dopasowaniu sprzętu stomijnego.

Sprzęt wypukły stosujemy zwykle wtedy, kiedy stomia jest płaska, wklęsła, niewiele wystająca ponad powierzchnię skóry. W takim przypadku zależy nam przede wszystkim na zadziałaniu na struktury bezpośrednio wokół stomii – wywołując napięcie centralne. Dzięki zastosowaniu tego typu napięcia poprzez dobór odpowiedniego przylepca

16

takim, który rozpłaszczy trudne miejsca, czyli napięciu obwodowym. Pacjentce zaproponowano sprzęt Esteem Body™ worek otwarty: P rzylepiec typu soft convex o szerokości wypukłości 10–55 mm (szeroki profil wypukłości) G łębokość wypukłości convex 7 mm H ydrokoloidowy przylepiec z materiału Durahesive®.

Stomia w fałdach, wymagająca zastosowania napięcia obwodowego.

Skóra wokół stomii po kilku zastosowaniach Esteem Body™ wyrównała się. Nie ma śladu zaczerwienienia czy podrażnień, co świadczy o idealnym dopasowaniu sprzętu stomijnego (foto 2).

Stomia umiejscowiona w fałdzie brzusznym

Foto 1.

Foto 2.

Na te zróżnicowane potrzeby stomijne odpowiada Esteem Body™, zatem nic dziwnego, że sprzęt ten stał się w ciągu ostatnich miesięcy prawdziwą rewolucją w zaopatrzeniu stomii. Dziś przedstawimy Państwu kilka przykładów wziętych z życia naszych pacjentów.

FOT. ARCHIWUM CONVATEC, A. ŚMIŻEWSKA

STOMIA W FAŁDZIE Pierwsza prezentowana stomia należy do pacjentki, która przeszła zabieg robotowej resekcji guza jelita. Początkowo stomia nie była planowana, lecz w pierwszej dobie po zabiegu doszło do nieszczelności zespolenia i perforacji jelita cienkiego. Pacjentka była ponownie operowana w trybie pilnym. Nie była przygotowana na wyłonienie stomii i było to dla niego absolutnym zaskoczeniem.

Wyłoniono ileostomię, która sprawiała wiele problemów, z którymi borykają się pacjenci mający stomię na jelicie cienkim: płynna treść, nieustanne wydzielanie, a do tego stomia wyłoniona w fałdach skórno-tłuszczowych sprawiały, że sprzęt podciekał, a pacjentka nie była w stanie poradzić sobie z prawidłowym zaopatrzeniem stomii. Sama stomia jest wystająca, ale położona głęboko w fałdach, średnica stomii około 35 mm, lekko owalna.

Widoczne nierówności oraz załamania na powierzchni brzucha (foto 1).

Główną przyczyną problemów pacjenta był nieprawidłowo dobrany worek stomijny.

Zgodnie z wytycznymi stosowania wypukłego sprzętu stomijnego w przypadku stomii położonej w fałdach czy zagięciach, należy zastosować convex o szerokim profilu,

Esteem Body™ Soft Convex worek otwarty

STOMIA Z TRUDNYM BRZEGIEM Drugi pacjent przeszedł zabieg wyłonienia stomii w listopadzie 2024 r. z powodu WZJG. Wykonano laparoskopową totalną kolektomię z wyłonieniem ileostomii końcowej. Niestety w pierwszej dobie doszło do martwicy stomii i w trzeciej dobie wykonano korektę stomii. Wokół stomii powstała rana, która utrudniała prawidłowe jej zaopatrzenie. Ileostomia o „zaciągniętym” brzegu śluzówki w dolnym jej biegunie, z ujściem stomii skierowanym wprost na ranę operacyjną. Dodatkowo już w pierwszych dobach w wyniku podciekania pojawiła się nadżerka (foto 3).

Ze względu na ranę z jeszcze obecnymi szwami pacjent stosował sprzęt płaski, by nadmiernie nie uciskać struktur wokół stomii. Niestety to rozwiązanie nie sprawdziło się. W przypadku stomii, u których ujście nie jest zlokalizowane w centralnej jej części, zwykle dochodzi do podciekania, gdyż treść wypływa bezpośrednio w dół,

17

NOWE PRODUKTY pod przylepiec. W tej sytuacji idealnym rozwiązaniem okazał się również Esteem Body™. Jednak cały proces pielęgnacji uwzględniał zastosowanie specjalistycznych opatrunków oraz akcesoriów do pielęgnacji i ochrony skóry wokół stomii.

Najważniejsżą kwestią pozostał dobór odpowiedniego sprzętu stomijnego. Celem terpeutycznym było nie tylko perfekcyjne zaopatrzenie stomii zapobiegające podciekaniu, lecz także – poprzez odpowiednio dobraną wypukłość – zadziałanie na śluzówkę stomii w taki sposób, by ją jak najbardziej wymodelować.

Dobrze dobrany sprzęt wypukły z odpowiednim doborem obszaru napięcia jest w stanie zadziałać na struktury okołostomijne tak, by płaską stomię podciągnąć do góry, co pozwoli na skierowanie treści jelitowej do worka, a nie pod przylepiec i na skórę. Tak też było w tym przypadku.

Zastosowano worek otwarty Esteem Body™ worek otwarty, wywołujący napięcie centralne: P rzylepiec typu soft convex o szerokości wypukłości 10-25 mm (wąski profil przylepca) G łębokość wypukłości convex 7 mm H ydrokoloidowy przylepiec z materiału Durahesive®.

w stomii bardziej centralnie, co zdecydowanie ułatwia pielegnację i zapobiega podciekaniom w przyszłości.

PRZEPUKLINA OKOŁOSTOMIJNA Kolejny pacjent miał wykonany zabieg wyłonienia urostomii i, niestety, zmaga się z powstaniem przepukliny okołostomijnej (foto 5). Pielęgnacja stomii z przepukliną bywa wyzwaniem. W takim przypadku zastosowany sprzęt stomijny powinien być odpowiednio elastyczny (by dopasowując się do ciała, podążał za jego ruchami) oraz umiejętnie uszczelniał samą przetokę, która w wyniku napięć i charakterystycznego ułożenia często wymaga zastosowania sprzętu wypukłego typu convex.

W przypadku pacjenta z wyłonioną urostomią decyzją było zastosowanie Esteem Body™ worka urostomijnego o wypukłości 3,5 mm, który idealnie uszczelnił urostomię, nie powodując przy tym zbędnego nacisku na tkanki (foto 6): P rzylepiec typu soft convex o szerokości wypukłości 10-45 mm (szeroki profil wypukłości) G łębokość wypukłości convex 3,5 mm H ydrokoloidowy przylepiec wykonany z Durahesive® W ygodny elastyczny kranik Soft Tap do opróżniania.

Efekty zarówno uszczelnienia, jak i wymodelowania przetoki mówią same za siebie! (foto 4)

Foto 5.

Foto 3.

Foto 6.

Foto 4.

Esteem Body™ worek urostomijny

Esteem Body™ worek otwarty, wywołujący napięcie centralne

To tylko kilka przykładów efektów terapeutycznych stosowania Esteem Body™. Gorąco zachęcam do wypróbowania tej linii sprzętu jednoczęściowego i cieszenia się jakością życia ze stomią na najwyższym poziomie. ●

Stomia nie tylko wyokrągliła się idealnie, lecz także poprzez dobrze dobrany convex udało się wysunąć miejscowo płaską sluzówkę i skierować ujście treści jelitowej

18

FOT. U. SOBCZAK, A. PIĄTEK

.

Esteem Body™ z Leak Defense™ to połączenie złotego standardu przylepców Convatec i wypukłości typu soft convex zaprojektowanych tak, aby dopasowywały się do ciała dla bezpiecznego uszczelnienia.

NOWOŚĆ 2024

z Leak Defense™

Convatec Polska Sp. z o.o., Rondo Daszyńskiego 1, 00-843 Warszawa tel. (22) 579 66 50, www.convatec.pl, www.stomia.pl, dzial.pomocy@convatec.com TM oznacza zastrzeżony znak towarowy Convatec Inc. © Convatec Polska sp. z o.o., czerwiec 2024 AP-69507-POL-POL-v1

Przewidziane zastosowanie: Esteem Body™ worek jednoczęściowy zamknięty, Esteem Body™ worek jednoczęściowy otwarty do zaopatrzenia kolostomii lub ileostomii.Esteem Body™ worek jednoczęściowy urostomijny do zaopatrzenia urostomii. Producent: Convatec Limited | Upoważniony przedstawiciel: UNOMEDICAL A/S | Podmiot prowadzący reklamę: Convatec Polska Sp. z o.o

To jest wyrób medyczny. Używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą.

Opieka Stomijna

NOWOŚĆ Znane i cenione saszetki żelujące Diamonds™, teraz w nowej odsłonie dołączają do linii produktów ESENTA™

Zdrowe więzi, lepsze życie ze stomią · Zagęszczają płynną i półpłynną treść stomijną · Minimalizują ryzyko podciekania

· Neutralizują i pochłaniają zapachy dzięki zaawansowanemu systemowi ActiveOne™ Odour Control

Rozmiar

Liczba sztuk w opakowaniu

Numer katalogowy systemu

Numer katalogowy SAP

Cena za opakowanie netto

Cena za opakowanie brutto

1 op.

100

420791 *

1739961

73,15

79,00

Saszetki żelujące Esenta™Diamonds™ przewidziane zastosowanie: żelowanie zawartości worków stomijnych oraz neutralizacja nieprzyjemnych zapachów.

Producent: Convatec Limited.

Upoważniony przedstawiciel: UNOMEDICAL A/S. Podmiot prowadzący reklamę: Convatec Polska Sp. z o.o.

Convatec Polska Sp. z o.o. Rondo Daszyńskiego 1, 00-843 Warszawa; © 2025 Convatec Polska Sp. z o.o. TM/® oznacza zastrzeżony znak towarowy Convatec Inc. OC/229/03/2025, AP-74783-POL-POL-v1

Dowiedz się więcej o produktach stomijnych Convatec www.convatec.pl, www.stomia.pl

KARTA STOMIKA

indentyfikator w podróży

TWÓJ

KARTA STOMIKA TO SPECJALNY IDENTYFIKATOR, KTÓRY UŁATWIA PODRÓŻOWANIE I KONTROLE BEZPIECZEŃSTWA OSOBOM ZE STOMIĄ, ZWŁASZCZA NA LOTNISKACH. JAK ZDOBYĆ KARTĘ STOMIKA?

CO ZAWIERA KARTA STOMIKA?

Możesz pobrać wzór karty ze strony internetowej – wystarczy zeskanować poniższy kod QR. Alternatywnie – zadzwonić na naszą bezpłatną Infolinię Convatec pod numer 800 120 093, a specjaliści wyślą gotowy wzór karty pocztą.

Pamiętaj: Karta Stomika jest ważna dopiero po jej wypełnieniu, podpisaniu i opieczętowaniu przez lekarza. ●

FOT. CONVATEC

Potwierdzenie statusu: Dyskretnie informuje personel kontroli, że masz stomię.

Informacje o sprzęcie: Podaje dane o rodzaju stomii oraz przewożonym w związku z tym sprzęcie i akcesoriach stomijnych.

Wskazówki dla kontroli: Sugeruje pracownikom, aby kontrola osobista odbyła się z szacunkiem i bez zbędnych pytań.

To mały krok, który daje Ci ogromną swobodę! Nie czekaj – wypełnij Kartę Stomika i wyrusz w podróż po przygody!

21

ZDROWIE

SŁOŃCE

dobrodziejstwo czy zagrożenie?

DUŻO UWAGI POŚWIĘCA SIĘ OSTATNIO PROFILAKTYCE OSTEOPOROZY I POWSZECHNEMU NIEDOBOROWI WITAMINY D3. JEDNYM ZE SPOSOBÓW ICH UNIKNIĘCIA JEST WYSTAWIANIE SIĘ NA SŁOŃCE. ZAPOMINAMY JEDNAK PRZY TYM O „STARYCH” ZAGROŻENIACH, KTÓRE WCALE NIE MINĘŁY: RAKACH SKÓRY, CZERNIAKU, ZAĆMIE CZY ZWYKŁYCH ZMARSZCZKACH. ka rozszerzają się (tzw. teleangiektazje). W rezultacie wszystkie te zmiany (które i tak by nastąpiły) sprawiają, że skóra starzeje się szybciej.

ZMIANY PRZEDRAKOWE I RAKI SKÓRY

P

lek. med. Marcin Pustkowski specjalista medycyny rodzinnej

Częstą zmianą po intensywnym działaniu promieniowania UV jest rogowacenie słoneczne. Na skórze tworzą się szorstkie, łuszczące się zmiany. Jeśli pozostawi się to bez leczenia, może rozwinąć się kolczystokomórkowy rak skóry. Dlatego rogowacenie słoneczne nazywamy zmianą przedrakową.

Jeśli narażamy się na zbyt intensywne działanie nadfioletu, to DNA (gromadzące nasze geny) komórek skóry ulega uszkodzeniu. Tworzą się mutacje, które w rezultacie doprowadzają do niekontrolowanego i zbyt częstego dzielenia się komórek, czyli, mówiąc w skrócie, do raka.

Pamiętajmy, że promieniowanie z solarium też jest szkodliwe (niektórzy eksperci twierdzą nawet, że bardziej) a opalanie się zimą (choć sprzyja tworzeniu się witaminy D3) jest tak samo szkodliwe jak opalenizna nabyta latem.

Nowotwory mogą być złośliwe lub łagodne. Mogą być rakami (pochodzą wtedy z nabłonka) lub innymi nowotworami (np. mięsakami – czyli nowotworami złośliwymi wywodzącymi się generalnie z tkanki łącznej).

Większość przypadków raków skóry (ok. 95 proc.) stanowią raki podstawnokomórkowe. Charakteryzują się niskim stopniem złośliwości i praktycznie w ogóle nie dają przerzutów. Im wcześniej zacznie się je leczyć, tym wyniki terapii są lepsze (ta generalna zasada dotyczy zresztą wszystkich nowotworów). Znacznie rzadziej występuje rak kolczystokomórkowy, który – niestety – rośnie szybciej niż podstawnokomórkowy i może dawać przerzuty (przede wszystkim do węzłów chłonnych). Raki

Promieniowanie ultrafioletowe (inaczej: nadfioletowe, nadfiolet czy ultrafiolet; skrót – UV) jest postacią energii emitowanej przez słońce. Dodajmy, że jest ono niewidoczne, bo widzimy tylko część wiązki promieniowania słonecznego, na którą wrażliwa jest nasza siatkówka (tzw. promieniowanie widzialne). Nadfiolet – zależności od długości fali – dzieli się na promieniowanie: UVA, UVB i UVC. Oczywiście, bez słońca (w tym ultrafioletu) nie moglibyśmy przeżyć. Jednak co za dużo, to niezdrowo. Wiele osób uważa, że opalona cera jest świadectwem dobrego zdrowia i tężyzny fizycznej. Tak jednak nie jest. Promieniowanie ultrafioletowe przyspiesza starzenie się skóry (zmarszczki, piegi, tzw. plamy wątrobowe), ale tym, czego najbardziej się boimy, jest rak skóry i czerniak.

ZMIANY STRUKTURY SKÓRY Zajmijmy się najpierw zmianami struktury skóry, które prowadzą do jej starzenia się. Nadfiolet uszkadza włókna zwane elastyną. Po ich przerwaniu skóra robi się obwisła i zbyt rozciągliwa (m.in. traci swoją zdolność powrotu do normalnego wyglądu po rozciągnięciu). Łatwiej tworzą się siniaki i rany skóry, które na dodatek trudniej się goją.

Na skórze mogą powstać odbarwienia, cera staje się plamista lub przybiera żółtawy odcień. Małe naczyn-

22

JAKIE SĄ ZŁE SKUTKI PROMIENIOWANIA ULTRAFIOLETOWEGO? • Promieniowanie UVA (najdłuższa fala) powoduje zmarszczki, opaleniznę (zwiększenie ilości melaniny w skórze oraz – w skrajnych przypadkach – oparzenia słoneczne.

• UVB (średnia długość fali) szkodzi najbardziej wierzchniej warstwie skóry. Także odpowiada za oparzenia słoneczne i tworzenie się pęcherzy oparzeniowych, ale może również prowadzić do rozwoju raka skóry.

• Najmniej kłopotów mamy z UVC (najkrótsza fala), które jest praktycznie w całości pochłaniane przez atmosferę i nie dociera do powierzchni Ziemi.

• stouj nakrycie głowy. Najlepszy jest staromodny kapelusz

skóry na ogół przyjmują postać guzków lub brodawek, ale oba typy mają też postać wrzodziejącą. Dokładny ich opis i leczenie wykraczają poza ramy tego artykułu.

z szerokim rondem zakrywającym twarz, uszy i szyję.

Popularne czapeczki bejsbolowe nie zakrywają uszu i szyi.

Dlatego należy zabezpieczać te okolice kremem; • bądź świadoma/y, że niektóre leki mogą uwrażliwiać (uczulać) na światło. Dotyczy to niektórych leków przeciwhistaminowych (difenhydramina), niesteroidowych leków przeciwzapalnych (aspiryna, ibuprofen), antybiotyków (kotrimoksazol, tetracyklina), niektórych leków przeciwdepresyjnych, przeciwpsychotycznych czy przeciwcukrzycowych. Nie sposób wymienić tutaj wszystkich (w tym środków dostępnych bez recepty), dlatego zawsze należy czytać ulotki; • chroń małe dzieci. Poniżej 6. miesiąca życia nie należy stosować kremów ochronnych, ale zabezpieczyć dziecko poprzez odpowiednie ubranie i zacienienie. Starszym dzieciom można już regularnie aplikować kremy; • regularnie sprawdzaj swoją skórę. Trzeba zaznajomić się ze swoimi znamionami i piegami, żeby potem zauważyć różnice. Pomocne będzie lustro. Nic jednak nie zastąpi profilaktycznej (raz do roku) wizyty u dermatologa, który sprawdzi, czy jakieś zmiany nie są „podejrzane”; • unikaj solariów. Na szczęście moda na nie już minęła; • dbaj o zdrowy styl życia. Ważne jest unikanie dymu tytoniowego, który niszczy kolagen i elastynę. Pomaga codzienne nawilżanie, ale bez stosowania silnych środków myjących. Częste gorące prysznice też nie są takie zdrowe, jak sądzono, bo pozbawiają skórę ochronnej warstwy tłuszczowej. Po kąpieli warto się delikatnie osuszać, a nie energicznie wycierać, żeby trochę tej wilgoci nam zostało.

Skórze pomaga też zdrowa dieta, dużo wody, aktywności, które redukują stres, i wystarczająca ilość snu. ●

CZERNIAK Występuje najrzadziej spośród nowotworów złośliwych skóry, ale jest odpowiedzialny za 3/4 zgonów z ich powodów. Dosyć szybko się rozprzestrzenia, jest trudny do wykrycia. Jak wspomnieliśmy, powstaje z melanocytów – komórek pigmentowych występujących w podstawnej warstwie naskórka. Czerniak powstaje na podłożu już istniejących znamion skórnych.

FOT. ADOBE STOCK

JAK ZAPOBIEGAĆ?

Poniżej podajemy dziewięć sposobów ochrony przed nadmiernym działaniem słońca: • unikaj okresów największego nasłonecznienia – w godzinach 10-14. Jeśli już trzeba wyjść o tej porze, szukaj cienia i stosuj środki ochrony podane poniżej; • stosuj na zewnątrz krem o wysokim (co najmniej 30) SPF. Ten akronim oznacza „wskaźnik ochrony przeciwsłonecznej”, czyli stosunek ilości promieniowania UV powodującego oparzenie podczas opalania się przy użyciu filtra do ilości promieniowania powodującego takie samo oparzenie przy braku filtra. Np. SPF 30 oznacza, że do oparzenia dojdzie po 30-krotnie dłuższym czasie niż bez zastosowania filtra. Tę liczbę (30) zaleca Amerykańska Akademia Dermatologii i inne towarzystwa lekarskie; • noś okulary z ochroną przeciwko UVA i UVB. Chodzi zarówno o delikatną skórę wokół oczu, jak i o soczewki.

Bowiem, jak już wspomnieliśmy, ultrafiolet sprzyja również powstawaniu zaćmy;

23

FIZJOTERAPIA

LATO BEZ

kontuzji CIEPŁE MIESIĄCE SPRZYJAJĄ AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ. WARTO KORZYSTAĆ Z DOBREJ AURY, ABY WZMOCNIĆ MIĘŚNIE, STAWY, SERCE, PŁUCA, A PRZY TYM POPRAWIĆ SAMOPOCZUCIE. KAŻDA AKTYWNOŚĆ WYMAGA JEDNAK PRZYGOTOWANIA. O TYM, JAK UNIKNĄĆ KONTUZJI, ROZMAWIAMY Z FIZJOTERAPEUTĄ.

Bazą jednak zawsze będzie ogólna kondycja — regularny ruch, nawet w prostszej formie, buduje odporność organizmu na przeciążenia.

ROZMAWIAŁA Anna Zarębska-Tutak

mgr Łukasz Stołowski fizjoterapeuta, pomaga w powrocie do zdrowia sportowcom zawodowym i amatorom, współpracował z męską reprezentacją Polski w hokeju na trawie jako fizjoterapeuta i trener przygotowania fizycznego. prowadzi zajęcia na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu

Letnia rekreacja, w tym uprawianie sportu, może sprzyjać urazom. Jak się do wakacyjnych wycieczek dobrze przygotować, o czym pamiętać?

Okres letni, głównie ze względu na pogodę, sprzyja powrotom do aktywności. Często wygląda to tak, że ktoś przez większą część roku nie rusza się zbyt wiele, a nagle postanawia wrócić do sportu albo wybrać się na wymagającą wycieczkę, na przykład w góry. Niestety, takie podejście może sprzyjać kontuzjom.

Nasz układ ruchu cały czas się adaptuje – zarówno do aktywności, jak i do jej braku. Jeśli przez dłuższy czas nie byliśmy aktywni, nasze ciało również to „zapamiętuje”. Brakuje wtedy przygotowania, siły mięśniowej czy stabilności stawów, co zwiększa ryzyko przeciążeń i urazów, zwłaszcza przy nagłym, intensywnym wysiłku.

Dużo będzie zależało od tego, co planujemy robić, bo do każdej aktywności warto przygotować się nieco inaczej.

Częsta letnia przypadłość to stłuczenia. Co by pan rekomendował w takim przypadku, zwłaszcza gdy jesteśmy z dala od przychodni, lekarza?

W przypadku stłuczenia podstawą jest wstępne rozpoznanie, czy nie mamy do czynienia z czymś poważniejszym, jak skręcenie albo złamanie. Jeśli nie jesteśmy w stanie odciążyć

24

FOT. ADOBE STOCK

A czy są jakieś wskazówki dla podejmujących konkretne rodzaje ruchu, np. planujących wypad w góry?

Jeśli wybieramy się w góry, to podstawą będzie odpowiedni ubiór dostosowany do warunków pogodowych oraz terenu. Kluczowe są tu wygodne, stabilne buty, które mogą zapobiec nie tylko przeciążeniom, lecz także urazom skrętnym, zwłaszcza w stawach skokowych. Z kolei przy wycieczkach rowerowych bardzo ważny jest dobrze przygotowany i dopasowany sprzęt – odpowiednia wysokość siodełka czy kierownicy to elementy, które często mają znaczenie, a są pomijane. Ich brak może prowadzić do przeciążenia kolan czy odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Warto też przypomnieć, że kask i podstawowe zabezpieczenia to nie fanaberia, tylko realna ochrona.

Jeśli podczas wakacji decydujemy się na aktywność grupową, jak gra w siatkówkę czy piłkę nożną, to mimo że wydaje się to luźną formą rekreacji, dobrze poświęcić 5–10 minut na prostą rozgrzewkę. Podniesienie temperatury ciała i przygotowanie stawów do ruchu pomaga w uniknięciu kontuzji i zwiększa komfort gry. Czasem równie ważne jak przygotowanie jest też to, by wiedzieć, kiedy odpuścić. Jeśli czujemy, że brakuje nam sił albo coś zaczyna boleć – lepiej przerwać niż brnąć dalej i ryzykować uraz, który może zepsuć resztę urlopu.

Złamanie kończyny to już poważniejsza sprawa. Jak powinniśmy się zachować w tym przypadku?

Jeśli do urazu doszło w wyniku upadku albo silnego uderzenia, zawsze trzeba brać pod uwagę możliwość złamania. Silny ból w miejscu urazu, duża tkliwość, narastający obrzęk, a czasem nawet słyszalny trzask w chwili urazu — to wszystko może na to wskazywać, choć nie przesądza o diagnozie. Czasem złamanie nie daje jednoznacznych objawów i odwrotnie – silna reakcja bólowa nie zawsze oznacza złamanie. Pewność da nam dopiero badanie obrazowe, czyli zdjęcie RTG. Do momentu konsultacji z lekarzem warto potraktować podejrzane miejsce jak przy skręceniu – doraźnie unieruchomić je bandażem lub szyną i ograniczyć ruch.

Pomocne będą zimne okłady oraz, w razie potrzeby, leki przeciwbólowe dostępne bez recepty.

Jeśli uraz dotyczy kończyny dolnej i nie jesteśmy w stanie na niej stanąć – lepiej jej nie obciążać i znaleźć sposób na prowizoryczne jej odciążenie, np. przy pomocy patyka jako „kuli”. W przypadku podejrzenia złamania im szybciej dotrzemy do lekarza, tym lepiej – również po to, by uniknąć pogorszenia ewentualnego uszkodzenia.

kończyny, a ucisk na kość wywołuje silny ból, warto jak najszybciej skonsultować się z lekarzem, bo może to świadczyć o złamaniu. Jeśli jednak uraz wygląda na łagodny i nie daje dużych objawów, można spróbować działać doraźnie.

Sprawdzi się chwilowe unieruchomienie bolesnego miejsca oraz zimne okłady: 5–10 minut co dwie godziny, np. w formie kompresu lub masażu lodem. Pamiętajmy, że unieruchomienie nie oznacza całkowitej bezczynności – chodzi głównie o ograniczenie ruchu w bolesnym obszarze. Jeśli ból jest większy, można sięgnąć po dostępne bez recepty leki przeciwbólowe, oczywiście stosując je zgodnie z ulotką. W przypadku powstania siniaka pomocne będą maści poprawiające mikrokrążenie, które bez problemu znajdziemy w aptece.

Czy jest jeszcze coś, o czym – pana zdaniem – warto pamiętać w kontekście wzmożonego ruchu na świeżym powietrzu?

Lato to nie tylko czas aktywności i wypoczynku, lecz także intensywnego nasłonecznienia i wysokich temperatur.

Z jednej strony jest to przyjemne, dlatego tak lubimy wakacje, ale z drugiej — niesie ze sobą pewne zagrożenia.

W takich warunkach łatwo o przegrzanie, odwodnienie, a w skrajnych przypadkach – nawet o udar cieplny.

Aby temu zapobiec, kluczowe są odpowiednie nawodnienie i właściwy ubiór. Lekkie, przewiewne ubrania w jasnych kolorach pomagają regulować temperaturę ciała, a czapka lub kapelusz chroni głowę przed słońcem. Warto też unikać intensywnej aktywności fizycznej w pełnym słońcu, zwłaszcza w godzinach 11–16.

Jeśli chodzi o nawodnienie – w gorące dni zapotrzebowanie organizmu na wodę rośnie. Przyjmuje się, że powinniśmy wypijać około 35–45 ml wody na każdy kilogram masy ciała, a przy większej aktywności lub poceniu się nawet więcej. Dla osoby ważącej 70 kg oznacza to minimum 2,5–3 litry wody dziennie.

Dobrze też zwrócić uwagę na dietę — latem warto sięgać po lekkie posiłki, bogate w warzywa i owoce, które naturalnie dostarczają wody, elektrolitów i witamin. Unikajmy z kolei nadmiaru ciężkostrawnych, tłustych potraw oraz alkoholu, który może nasilać odwodnienie. ●

Po czym poznać skręcenie? Jak z nim postępować w ramach pierwszej pomocy medycznej?

Jeśli podczas aktywności staw nagle „uciekł” poza swój naturalny zakres ruchu, mogło dojść do skręcenia. Charakterystyczne objawy to ból w miejscu urazu, narastający obrzęk i wysięk (gromadzenie się płynu w jamie stawu, czasem też krwi), a po kilku godzinach często też siniak, który może świadczyć o uszkodzeniu struktur takich, jak torebka stawowa, więzadła czy mięśnie. Dokładną diagnozę postawi dopiero specjalista, ale zanim dotrzemy do lekarza, już warto działać.

Najważniejsze będzie unieruchomienie urazowego miejsca, choćby bandażem elastycznym. Kompresja zmniejszy obrzęk, a okłady z lodu pomogą w działaniu przeciwbólowym. Kończynę warto też unieść powyżej poziomu serca, co dodatkowo ograniczy opuchliznę. W razie urazu kończyny górnej przyda się chusta trójkątna lub bandaż do jej podwieszenia, a jeśli chodzi o kończynę dolną – dobrze jest mieć możliwość jej odciążenia, nawet prowizorycznie, np. przy pomocy znalezionego kija.

25

DIETA

PRZEZ JELITA

do zdrowia

MIKROBIOTA PRZEWODU POKARMOWEGO TO OGROMNA SPOŁECZNOŚĆ MIKROORGANIZMÓW – BAKTERII, WIRUSÓW, GRZYBÓW I ARCHEONÓW. ICH ROLA W REGULOWANIU LICZNYCH PROCESÓW, W TYM WPŁYW NA SAMOPOCZUCIE, JEST OGROMNA. JAK ZATEM ZADBAĆ O MIKROBIOM?

W jelitach liczba bakterii stopniowo wzrasta. W jelicie czczym znajdują się głównie: Bacteroides, Lactobacillus oraz Streptococcus. W jelicie krętym – Bacteroides, Clostridium, Enterococcus, Lactobacillus i Veillonella, Enterobacteriaceae. Najliczniejszy i najbardziej aktywny zespół mikroorganizmów zasiedla jelito grube. Należą one do czterech typów: Firmicutes, Bacteroidetes, Proteobacteria i Actinobacteria. Świadomość, jakie szczepy zasiedlają poszczególne piętra przewodu pokarmowego, może być kluczowa dla dobrania odpowiedniej probiotykoterapii, przy różnego rodzaju zaburzeniach czy dolegliwościach.

dr n. med. Barbara Kuczyńska dietetyczka, pracuje w Poradni Żywienia Dojelitowego w Warunkach Domowych, Klinika Chirurgii Ogólnej, Endokrynologicznej i Onkologii Gastroenterologicznej, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego oraz w Centrum Leczenia Zaburzeń Stanu Odżywienia w Poznaniu

D

Do najważniejszych funkcji mikrobioty jelitowej należą wspomaganie trawienia, produkcja witamin K i w pewnym stopniu z grupy B, wsparcie układu odpornościowego, ochrona przed patogenami oraz wpływ na funkcjonowanie układu nerwowego. Mikrobiota zaczyna się rozwijać już w momencie narodzin i zmienia się przez całe życie pod wpływem diety, środowiska, leków oraz stylu życia.

OŚ JELITA-MÓZG I CO Z NIEJ WYNIKA Wiele doniesień wskazuje obecnie, iż w powstawaniu objawów depresyjnych istotną rolę może odgrywać mikrobiota jelitowa. Jej różnorodność jest ważna dla prawidłowego rozwoju i funkcjonowania układu nerwowego, w czym istotną rolę odgrywa oś mózgowo-jelitowa, czyli dwukierunkowa droga komunikacji drobnoustrojów zasiedlających jelita, z ośrodkowym układem nerwowym.

Zmiany liczebności i różnorodności mikrobioty jelitowej wywierają wpływ na wiele szlaków potencjalnie powiązanych z nastrojem, stresem czy funkcjami poznawczymi.

Zmiany te mogą również wpływać na reakcję układu immunologicznego i przebieg procesów zapalnych. Dlatego wydaje się, iż modulacja mikrobioty jelitowej poprzez składniki diety oraz suplementację probiotyczną, może być niezmiernie ważna w zwalczaniu depresji, także jako jedna z metod leczenia, m.in. w sytuacji wystąpienia oporności na farmakoterapię.

Co istotne, komórki jelitowe i bakterie produkują hormony oraz neuroprzekaźniki, np. serotoninę (aż ok. 90 proc. serotoniny powstaje w jelitach) czy dopaminę. Co to oznacza w praktyce? Otóż to, co się dzieje w naszych jelitach

JAKIE BAKTERIE ZASIEDLAJĄ NASZ PRZEWÓD POKARMOWY?

Poszczególne odcinki przewodu pokarmowego człowieka (począwszy od jamy ustnej) różnią się odmiennym składem ilościowym i jakościowym drobnoustrojów wchodzących w skład mikrobioty. U zdrowych osób jama ustna jest zasiedlana głównie przez gatunki z rodzajów Streptococcus, Peptococcus, Bifidobacterium, Staphylococcus, Lactobacillus oraz Fusobacterium. Przełyk i górny odcinek przewodu pokarmowego charakteryzują się dość szybkim pasażem treści pokarmowej, co uniemożliwia rozwój mikroorganizmów. W żołądku i dwunastnicy bytują w niewielkich ilościach, ze względu na niskie pH, głównie Helicobacter pylori, Lactobacillus, Streptococcus oraz drożdżak – Candida albicans.

26

mogą sprzyjać magazynowaniu tkanki tłuszczowej lub zwiększać efektywność pozyskiwania energii z jedzenia.

W pływ na choroby przewlekłe Dysbioza (zaburzenie równowagi składu mikrobioty) może być poniekąd powiązana m.in. z chorobami zapalnymi jelit, zespołem jelita drażliwego, alergiami, a niektóre doniesienia idą o krok dalej, mówiąc o zwiększonym ryzyku wystąpienia chorób nowotworowych.

CO ZABURZA SKŁAD MIKROBIOTY? Skład i funkcje metaboliczne mikrobioty jelitowej mogą zmieniać się niekorzystnie w wielu sytuacjach, takich jak m.in.: antybiotykoterapia (antybiotyki eliminują nie tylko patogenne, ale też korzystne bakterie, co może prowadzić do dużych zaburzeń składu mikrobioty); infekcje, przewlekły stres, choroby przewlekłe (np. cukrzyca, otyłość, choroby autoimmunologiczne, nieswoiste choroby zapalne jelit: choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego), starzenie się (z wiekiem zmienia się skład mikrobioty, często zmniejsza się liczba korzystnych bakterii), cesarskie cięcie i brak karmienia piersią (dzieci urodzone przez cesarskie cięcie i/lub karmione sztucznie mają często mniej zróżnicowaną mikrobiotę w porównaniu z dziećmi urodzonymi siłami natury i karmionymi mlekiem matki), jak również brak aktywności fizycznej.

Warto pamiętać, że dieta uboga w błonnik, bogata w produkty wysoko przetworzone, cukry proste i nasycone kwasy tłuszczowe, chemiczne dodatki do żywności, działa prozapalnie oraz ma niekorzystny wpływ na mikrobiotę jelitową. Przeciwnie działa dieta obfitująca w przeciwutleniacze, błonnik pokarmowy, wielonienasycone kwasy tłuszczowe i produkty fermentowane.

Pacjenci z wyłonioną stomią czy po innych zabiegach w zakresie przewodu pokarmowego powinni wiedzieć, że zmieniona anatomia wpływa na istotne przesunięcia w zakresie mikrobioty jelit, co może przekładać się m.in. na odczuwany dyskomfort i dolegliwości.

(np. stan zapalny, dysbioza), może wpływać na nastrój, nasilać lęk, stany depresyjne lub zmiany zachowania.

Patrząc zaś z drugiej strony – przewlekły stres lub depresja mogą zaburzać pracę przewodu pokarmowego – jelit (wywoływać bóle brzucha, biegunki, zaparcia). Przewlekły stres może również nasilać stany zapalne w organizmie, w tym w jelitach. Stąd coraz więcej mówi się o zastosowaniu probiotyków w łagodzeniu objawów depresji lub lęku oraz stresu (nazywamy je psychobiotykami).

FOT. ADOBE STOCK

MIKROBIOTA A PRACA ORGANIZMU Do najważniejszych obszarów funkcjonowania naszego organizmu, w których odgrywa rolę mikrobiota, należą: T rawienie i metabolizm Bakterie jelitowe pomagają rozkładać składniki pokarmowe, których nasz organizm sam nie potrafi strawić, np. błonnik. Produkują krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (np. maślan), które są źródłem energii i mają działanie przeciwzapalne.

U kład odpornościowy Mikroorganizmy zasiedlające jelita bezpośrednio wpływają na układ odpornościowy organizmu, odpowiadając poniekąd za odpowiedź immunologiczną.

Z drowie psychiczne i oś jelita-mózg Mikrobiota jelitowa wytwarza hormony – neuroprzekaźniki (np. serotoninę), które wpływają na nastrój i funkcje poznawcze. Zaburzenia mikrobioty są powiązane z zaburzeniami nastroju, depresją, lękiem czy chorobami neurodegeneracyjnymi.

O chrona przed patogenami Prawidłowa mikrobiota konkuruje z patogenami o miejsce i składniki odżywcze, utrudniając im kolonizację jelit.

R egulacja masy ciała i choroby metaboliczne Skład mikrobioty wpływa na tendencję rozwoju otyłości, cukrzycy typu 2. i insulinooporności. Niektóre bakterie

JAK WSPIERAĆ DOBROCZYNNE BAKTERIE? To, co odżywia dobroczynne bakterie, to przede wszystkim prebiotyki. Jednym z głównych jest błonnik pokarmowy zawarty w warzywach, owocach, produktach pełnoziarnistych, nasionach roślin strączkowych, grubych kaszach czy płatkach owsianych. Korzystnie działają też fermentowane produkty mleczne i kiszone przetwory warzywne.

Dodatkowo suplementacja prebiotykami przyczynia się do redukcji stresu, objawów depresyjnych, a także wspomaga sprawność umysłową i pośrednio stymuluje tworzenia komórek nerwowych, wpływając na nasze zdrowie i dobre samopoczucie. ●

27

NOWE TECHNOLOGIE

INFORMACJA KONTRA

dezinfor macja CORAZ TRUDNIEJ NAM ODRÓŻNIĆ WIARYGODNE INFORMACJE OD TYCH SPREPAROWANYCH NA KONKRETNE POTRZEBY. W CZASACH GDY NARZĘDZIA OPARTE NA SZTUCZNEJ INTELIGENCJI SĄ POWSZECHNIE DOSTĘPNE, KAŻDY MOŻE BYĆ TWÓRCĄ INTERNETOWYCH TREŚCI.

ZAMKNIĘCI W BAŃCE

N

TEKST Anna Zarębska-Tutak

Algorytmy wpisane w działanie mediów społecznościowych są wciąż udoskonalane. Co najistotniejsze, opinia publiczna nie ma świadomości, w jakim kierunku duże plaftormy mediowe, jak Meta, Google czy TikTok, wprowadzają te zmiany. Z pewnością jednak zauważyła/eś, że jeśli interesujesz się jakąś dziedziną, np. zdrowym odżywianiem albo psychologią, wiadomości właśnie z tych obszarów wyświetlają ci się częściej. Algorytm analizuje, w jakich miejscach w internecie spędzasz najwięcej czasu i automatycznie dopasowuje kolejne treści do twoich upodobań. Z czasem prowadzi to do zjawiska tzw. bańki informacyjnej – zostajesz zamknięty w określonym zestawie wiadomości, a pozostałe do ciebie… nie docierają.

• Nasza rada: Raz na jakiś czas postaraj się poczytać o czymś zupełnie nowym. Rozważ czasową rezygnację z interakcji (czyli lajkowania lub komentowania) ze stronami, które najczęściej ci się wyświetlają. Jeśli korzystasz z przeglądarki w komputerze, regularnie czyść tzw. ciasteczka i raz na jakiś czas skorzystaj z trybu incognito.

Nie bez kozery wspominamy o internecie. W sieci wiadomości rozprzestrzeniają się błyskawicznie, powstają masowo, ich autorzy często są trudni do zidentyfikowania lub bezkarni, jeśli chodzi o odpowiedzialność za szerzenie nieprawdy. Co więcej, rozwijająca się sztuczna inteligencja sama może być twórcą treści, a technologie przez nią generowane pozwalają tworzyć informacje do złudzenia przypominające rzeczywiste. Jak się nie dać nabić w dezinformacyjną butelkę? Oto kilka podpowiedzi.

W SZYBKIM TEMPIE Dziś w ciągu dnia przyswajamy tyle wiadomości, co nasz przodek sprzed kilku wieków w rok. Ale nawet pozostając jedynie w perspektywie XX-XXI wieku, widać galopujące zmiany. Jeszcze dwie dekady temu znaczną rolę odgrywały media tradycyjne (telewizja, radio, prasa), ze swojej natury znacznie mniej podatne na manipulację. Dziennikarze mieli więcej czasu na sprawdzenie wiarygodności danych, a odbiorcy – większe poczucie bezpieczeństwa informacyjnego. Dziś informacji szukamy głównie w sieci, przy czym przekonanie o tym, że media są źródłem prawdziwych wiadomości – pozostało. Brakuje nam natomiast wiedzy i narzędzi, by weryfikować, co jest prawdą, a co nie.

• Nasza rada: Zachowaj dystans i daj sobie czas na upewnienie się, że to, co czytasz lub oglądasz, jest wiarygodne.

Nie przekazuj dalej informacji, których prawdziwości nie jesteś pewna/ien, zwłaszcza jeśli przeczytała/eś tylko nagłówek. Korzystaj ze sprawdzonych źródeł, a te szczególnie wątpliwe – omijaj szerokim łukiem, a najlepiej blokuj.

Specyficznym rodzajem zamknięcia w informacyjnej bańce jest to związane z poglądami politycznymi. Naturalne jest to, że sympatyzujesz z osobami, które podzielają twoje poglądy, jednak warto mieć świadomość, że aktywne popieranie w internecie określonej partii politycznej sprawia, że twoje przekonania przestają być prywatne. Pamiętaj, że media są jedynie soczewką, przez którą patrzysz na rzeczywistość i w tym sensie trudno dziś mówić o ich niezależności. W polskiej rzeczywistości od kilkunastu lat mamy też do czynienia z silną polaryzacją światopo-

28

FOT. ADOBE STOCK

NIEBEZPIECZNA POLARYZACJA

RODZAJE DEZINFORMACJI

informacje inspirowane działaniem innego państwa.

Odkąd wybuchła wojna w Ukrainie, mówi się zwłaszcza o propagandzie ze strony Rosji, ale przykładów jest więcej.

Szczególnie newralgiczne są pod tym względem istotne momenty i wydarzenia historyczne, jak wybory – prezydenckie, parlamentarne czy samorządowe.

• Nasza rada: W social mediach zwracaj uwagę na konta, posty i komentarze tendencyjne, wspierające antagonizmy, np. narodowe, promujące teorie spiskowe, operujące mową nienawiści. Sprawdź, kto jest autorem informacji, jakie ma poglądy, w jakim celu może działać. Zaglądaj na demagog.org.pl, gdzie publikowane są przykłady dezinformacji.

W kodeksie dobrych praktyk w zakresie dezinformacji, stworzonym w 2022 r. przez organizacje: Crazy Nauka, CyberDefence24, FakeHunter, Instytut Zamenhofa, Fundacja Rozwoju Przez Całe Życie, Fundacja Nauka.

To Lubię, Spider’s Web+, Stowarzyszenie Demagog, Stowarzyszenie Pravda, Stowarzyszenie Sieć Obywatelska Watchdog Polska i NASK-PIB znalazły się następujące kategorie: • Dezinformacja – celowe działanie mające na celu sfabrykowanie lub przetworzenie materiału dla osiągnięcia korzyści politycznych, społecznych, finansowych, militarnych itp.

• Misinformation – dezinformacja niezamierzona, powstała wskutek braku wiedzy lub powielania informacji nieprawdziwych i niezweryfikowanych • Malinformation – wiadomości szkodliwe, złośliwe, wytwarzane w celu wyrządzenia komuś krzywdy

SENSACJA KONTRA DOKUMENT Film i fotografia to od dekad najbardziej wiarygodne techniki dokumentowania rzeczywistości. Wierzymy, że pokazują prawdę. Nic więc dziwnego, że właśnie materiały audiowizualne są dziś najczęściej wykorzystywane do dezinformacji. Mowa o tzw. deepfake – technologii, a konkretnie zespole algorytmów, które na bazie sztucznej inteligencji umożliwiają tworzenie szalenie realistycznych, lecz fałszywych zdjęć i filmów. Widzimy na nich osoby, często znane, mówiące i robiące rzeczy, których de facto nie mówiły ani nie robiły. Widzimy zdarzenia, które nie miały miejsca.

Manipulacje te są niezwykle trudne do wykrycia.

• Nasza rada: Staraj się sprawdzać źródło zdjęcia lub filmu.

Czy autor to faktycznie autor? Czy był na miejscu zdarzenia? Kiedy i jak często publikuje (np. kilkadziesiąt postów dziennie budzi wątpliwość). Możesz sprawdzić wiarygodność zdjęcia, np. wrzucając je na stronę tineye.com, zaś wideo – korzystając z invid-project.eu. ●

glądową – niesnaski w domu i pracy, zagorzałe dyskusje i hejt w internecie – to tylko niektóre z jej konsekwencji.

• Nasza rada: Umiar to dziś bardzo cenna postawa. Jeśli chcesz uniknąć bycia zmanipulowanym – staraj się korzystać z różnych źródeł informacji. Dobrym pomysłem jest przegląd wiadomości na ten sam temat w kilku mediach – pozwoli wyrobić sobie własne zdanie na wiele tematów, także tych najmocniej rozpalających emocje.

POD SILNYM WPŁYWEM Jako istoty społeczne naturalnie ulegamy wpływom.

Wynika to z biologicznej potrzeby przetrwania, ale nie tylko. Jednak w internecie ten wpływ ma dużo większe siłę, zasięg i konsekwencje. Szczególną grupą są pod tym względem tzw. influencerzy. Część z nich to osoby znane i cenione w swoich dziedzinach. Część to osoby znane z tego, że są znane, tzw. celebryci. Są też tacy, którzy sami siebie uczynili ekspertami. Najgorzej jest, gdy wpływ jest wykorzystywany w złym celu, np. w ramach ruchu antyszczepionkowego albo do promowania przekonań rasistowskich.

• Nasza rada: Stosuj zasadę ograniczonego zaufania zwłaszcza wobec treści kontrowersyjnych, powszechnie uważanych za szkodliwe, niezgodnych z dostępną wiedzą lub z prawem. Popularność nie świadczy o jakości. Jeśli nie chcesz ulec populistycznej manipulacji, korzystaj z profesjonalnych narzędzi do researchu akademickiego, np. Deep Research czy Perplexity.

KTO NAS DEZINFORMUJE • Trolle – internetowe konta powstałe w celu szerzenia informacji kontrowersyjnych, angażujących emocjonalnie, prowokujących • Boty – automatyczne lub częściowo automatyczne konta stworzone do wytwarzania powtarzalnych interakcji z treściami, np. pisania komentarzy • Użytkownicy sieci – czyli my wszyscy, zwlaszcza gdy komentujemy i udostępniamy treści bez ich weryfikacji • Influencerzy, liderzy opinii – świadomie lub nieświadomie biorący udział w szerzeniu fake newsów, propagandy, manipulacji • Media i dziennikarze – są dziś szczególnie narażeni na manipulacje i niewiarygodne treści

WOJNA HYBRYDOWA Szczególnym rodzajem zagrożenia dezinformacją jest tzw. wojna hybrydowa, czyli nieprawdziwe, tendencyjne

29

Źródło: cybeprofilaktyka.pl, nask.pl

PSYCHOLOGIA

CZY TO JUŻ

manipulacja?

KAŻDEMU Z NAS ZDARZYŁO SIĘ KIEDYŚ POCZUĆ, ŻE COŚ „NIE GRA” — CZYJEŚ SŁOWA BYŁY MIŁE, ALE TON GŁOSU NIE PASOWAŁ. KTOŚ ZAPEWNIAŁ, ŻE WSZYSTKO JEST W PORZĄDKU, ALE JEGO WZROK MÓWIŁ: „WCALE NIE!”. NO I POJAWIA SIĘ PYTANIE: CZY TO JA PRZESADZAM, CZY FAKTYCZNIE COŚ JEST NA RZECZY?

Joanna Godecka psychoterapeutka, terapeutka TSR, członkini Polskiego Stowarzyszenia Terapeutów Terapii Skoncentrowanej na Rozwiązaniach, dyplomowany life coach, coach oddechu, autorka książek, m.in. „Przestań się zamartwiać” i „Nie odkładaj życia na później”

W

To nie jest takie oczywiste, że ktoś mówi nam kłamstwa prosto w oczy i dodaje do tego diabelski śmiech. Dlatego warto znać typowe sygnały nieszczerości, bo choć ma ona wiele twarzy, są rzeczy, na które powinniśmy zwrócić uwagę. Im szybciej tym lepiej.

Niespójność między słowami a zachowaniem Ktoś twierdzi, że bardzo chce się z nami zobaczyć, ale odwołuje spotkania w ostatniej chwili. Albo deklaruje, że zależy mu na otwartości, ale konsekwentnie unika rozmów o ważnych lub kłopotliwych sprawach.

Unikanie kontaktu wzrokowego Powinno nas zastanowić, że ktoś nie patrzy nam w oczy lub wpatruje się w nas w sposób nienaturalny. Albo jeśli nagle odwraca wzrok, zmienia temat i zaczyna się nerwowo wiercić, może to być znak, że coś ukrywa.

Nadmierne zapewnienia Im mocniej ktoś zapewnia o swojej szczerości, lojalności czy uczciwości, tym bardziej powinniśmy być czujni.

Prawda zwykle nie potrzebuje tylu ozdobników.

Mętne odpowiedzi i brak konkretów Zadajemy proste pytanie, a dostajemy odpowiedź, która nic nie znaczy. Pytasz: „Czy to ty wysłałeś tę wiadomość?” – a słyszysz: „Dlaczego miałbym to robić?”.

Ucieczka od sedna to często sygnał, że ktoś nie mówi prawdy.

30

FOT. ADOBE STOCK

KIEDY COŚ NIE GRA, ALE NIE WIESZ CO

W ostatnim czasie tematyka braku szczerości lub wręcz manipulacji staje się coraz bardziej popularna. Jesteśmy obecni w mediach społecznościowych, w których nieustannie konfrontujemy się z informacjami dostarczanymi przez bliższych i dalszych znajomych, osoby, które obserwujemy.

Niekiedy poznajemy ludzi poprzez Internet, a z jakością tych znajomości bywa różnie. Nie bez powodu jesteśmy ostrzegani przed różnymi rodzajami oszustw i nieprawd.

Możemy bowiem stać się ofiarami czyichś ukrytych intencji.

O ile ze zwykłą nieszczerością, wynikającą np. z braku pewności siebie, łatwiej jest sobie poradzić, o tyle znacznie groźniejsza jest nieszczerość intencyjna, czyli manipulacja.

Manipulacja to ukryta forma kontroli i wpływu, w której jedna strona subtelnie kształtuje nasze myśli, decyzje lub emocje, aby osiągnąć swoje cele. Manipulatorzy działają z ukrycia – ich działania nie są jawne ani bezpośrednie, lecz maskowane, by ich prawdziwe zamiary pozostały niejasne.

Kluczem do skutecznej ochrony nie jest jedynie „diagnoza” czy próba przypisania konkretnej etykietki, lecz umiejętność rozpoznawania manipulacyjnych zachowań oraz znajomość technik obrony przed nimi. Warto pamiętać, że manipulacja może przybierać różne formy – od subtelnych aluzji i wywoływania np. poczucia winy, po bardziej bezpośrednie formy nacisku, które wpływają na nasze decyzje, emocje i poczucie własnej wartości.

Zmienność postaw

Brak empatii. Niektóre osoby, szczególnie te z cecha-

Ktoś zmienia zdanie, wycofuje się z deklaracji. Raz odzywa się kilka razy dziennie, a innego dnia nie odpowiada na wiadomość. Takie zachowania mogą wskazywać na manipulację albo po prostu brak autentyczności.

Sprzeczności i rozbieżności Niepokojące jest także zmienianie szczegółów w opowiadanych historiach lub zapominanie o poruszanych wątkach.

Pamiętajmy, że w relacjach nawiązywanych przez Internet łatwo o manipulację – i to nie tylko ze strony oszustów matrymonialnych. Anonimowość, brak kontaktu twarzą w twarz sprzyjają tworzeniu iluzji.

mi osobowości narcystycznej, mogą nie być w stanie odczuwać empatii wobec innych. Dla nich manipulacja staje się narzędziem do zdobycia tego, czego pragną, bez uwzględniania uczuć innych.

Trauma z przeszłości. Osoby, które doświadczyły traumy lub były ofiarami manipulacji w przeszłości, mogą powtarzać ten schemat, stosując manipulacyjne techniki jako sposób na obronę przed zranieniem.

JAK SIĘ BRONIĆ?

Oto jeszcze kilka słów o tym, jak możemy uodpornić się na manipulację zarówno w sytuacji w codziennym życiu, jak i via Internet.

Zaufaj sobie. Twój emocjonalny odbiór bywa niekiedy kluczowy. Nasze ciało, które jest sygnalizatorem nastroju, daje nam wyraźne informacje. Jeśli czujesz napięcie w brzuchu, spłycony oddech, niepokój po rozmowie – zatrzymaj się i przyjrzyj temu. To może być sygnał, że coś tu jest nie tak. Nie ignoruj tego.

Zadawaj pytania i uważnie patrz, co się dzieje. Nie musisz od razu oskarżać. Czasem wystarczy zapytać: „Co masz na myśli?”, „Możesz to rozwinąć?” albo „Dlaczego mówisz coś innego niż wczoraj?”. Reakcja powie ci wiele. Osoba szczera zwykle nie ma problemu z odpowiedzią.

Ustal funkcjonalne granice — i trzymaj się ich. Jeśli czujesz, że ktoś nie gra fair, masz pełne prawo powiedzieć: „Nie czuję się dobrze w tej sytuacji”, „Potrzebuję więcej klarowności” albo po prostu: „Nie chcę tego kontynuować”. Twoje granice są twoją odpowiedzialnością – nie cudzą.

Nie bierz winy na siebie. To częsta pułapka. Ktoś cię okłamuje, a ty się zastanawiasz: „Może za dużo wymagam?”, „Może przesadzam?”. Nie. To nie ty przesadzasz.

Masz prawo do uczciwości i szacunku w relacji.

Buduj własną spójność. Paradoksalnie – najlepszym mechanizmem obronnym przed cudzą nieszczerością jest… własna szczerość. Im bardziej jesteś w kontakcie ze sobą, im bardziej jesteś prawdziwy/a, tym trudniej cię zmanipulować. Bo czujesz, kiedy coś cię rozstraja.

I potrafisz to nazwać.

Praktykuj asertywność. Asertywność to umiejętność mówienia „nie” oraz wyrażania swoich potrzeb bez poczucia winy. Praktykuj jasne komunikowanie swoich uczuć i oczekiwań. Asertywność to sztuka mówienia „tak” swojej prawdzie i „nie” cudzym oczekiwaniom.

Utrzymuj niezależność emocjonalną. Zawsze ważne jest, by zachować swoją indywidualność. Zdrowe relacje z ludźmi to nie utrata siebie, ale dzielenie się sobą. ●

PUŁAPKI W SIECI Jedną z popularnych form manipulacji online jest tzw. love bombing – intensywne, często przesadzone okazywanie zainteresowania i uczuć, które ma na celu szybkie zdobycie zaufania. Gdy cel zostaje osiągnięty, osoba manipulująca może się nagle wycofać lub zacząć stosować kontrolę emocjonalną.

Inną pułapką jest ghosting – nagłe zniknięcie bez słowa wyjaśnienia. To zachowanie może silnie uderzyć w poczucie własnej wartości osoby porzuconej, zostawiając ją z pytaniami bez odpowiedzi.

Często stosowaną formą manipulacji jest również tzw. breadcrumbing – czyli rzucanie okruszków uwagi tylko po to, by utrzymać czyjeś zainteresowanie bez realnej intencji wejścia w głębszą relację.

Wirtualne znajomości bywają też polem do tzw. gaslightingu – podważania cudzej percepcji rzeczywistości, co prowadzi do zwątpienia we własne odczucia i myśli.

Warto zachować uważność i nie rezygnować z własnych granic, nawet jeśli rozmowa wydaje się „idealna”. Autentyczna relacja nie potrzebuje gier.

DLACZEGO LUDZIE MANIPULUJĄ?

Potrzeba kontroli. Dla wielu osób posiadanie kontroli nad

innymi jest sposobem na zaspokojenie własnych potrzeb emocjonalnych. Kontrola daje poczucie bezpieczeństwa i władzy, co dla manipulatorów jest bardzo kuszące.

Niepewność. Osoby, które czują się niepewne w swoich relacjach lub w życiu, mogą stosować manipulację jako sposób na ochronę samej siebie. Przez manipulowanie innymi, czują, że mogą zyskać przewagę, co chwilowo łagodzi ich lęki.

Chęć osiągnięcia własnych celów. Niektórzy manipulujący mogą mieć jasno określone cele, które chcą osiągnąć, niezależnie od kosztów. Mogą dążyć do uzyskania czegoś konkretnego, na przykład uwagi czy wsparcia finansowego.

31

INFORMACJE

SPRZĘT STOMIJNY CONVATEC OFERUJĄ PONIŻSZE SKLEPY MEDYCZNE Zawsze warto sprawdzić ceny na stronie internetowej www.stomia.pl. Dzięki temu mogą Państwo upewnić się, że otrzymują największą ilość sprzętu stomijnego Convatec przysługującego w ramach refundacji.

Woj. dolnośląskie

Woj. kujawsko-pomorskie

Bielawa 58-260 Sklep Med. ARKMED ul. 1 Maja 31A, tel. 74 817 60 67 Bielawa 58-260 Sklep Med. BE-MED ul. Szkolna 2, tel. 792 671 026 Bolesławiec 59-700 Sklep Med. MIR-MED ul. Grunwaldzka 4, tel. 75 735 10 80 Bolesławiec 59-700 Sklep Med. MIR-MED ul. Jeleniogórska 4, tel. 75 610 35 03 Dzierżoniów 58-200 Sklep Med. ARKMED ul. Piłsudskiego 8, tel. kom. 661 180 218 Głogów 67-200 Sklep Med. KORIM ul. Kościuszki 15A, tel. 76 835 01 02 Jelenia Góra 58-500 Sklep Med. MEDYK ul. Groszowa 9, tel. 75 764 61 55 Kamienna Góra 58-400 Sklep Med. MEDYK ul. Broniewskiego 24, tel. 75 744 61 10 Legnica 59-220 Sklep Med. EMAG Szpital Wojewódzki ul. Iwaszkiewicza 5, tel. 76 721 11 66 Legnica 59-220 Sklep Med. EMAG ul. Gwiezdna 35/9, tel. 76 854 21 13 Lubań 59-800 Sklep Med. VENA-MED ul. Wąska 2A, tel. 75 721 40 48 Lubin 59-300 Sklep Med. EMAG ul. Sikorskiego 54, tel. 76 724 96 16 Lwówek Śląski 59-600 Sklep Med. MIR-MED (teren przychodni), ul. Morcinka 7, tel. 75 782 57 22 Strzelin 57-100 Sklep Med. MEDUS ul. Brzegowa 18, tel. 71 393 69 00 Szprotawa 67-300 Sklep Med. KORIM ul. Kościuszki 37, tel. 68 376 36 31 Świdnica 58-100 Sklep Med. ARKMED ul. Siostrzana 23, tel. kom. 661 180 218 Wałbrzych 58-300 Sklep Med. MEDITEK ul. Moniuszki 35, tel. 74 842 30 85 Wrocław 50-227 Sklep Med. STOM-MED ul. Kleczkowska 9, tel. 71 321 52 22 Wrocław 53-110 Sklep Med. MEDUS ul. Ślężna 189-191 lok. 1, tel. 71 302 75 74 Wrocław 51-319 Sklep Med. INTERMEDICA ul. Sycowska 6B, tel. 71 789 33 55 Wrocław 53-333 Sklep Med. ORTMEDICA ul. Powstańców Śl. 122, tel. 71 367 00 48 Wrocław 50­-073 Sklep Med. MEDICA HUMANA ul. św. Antoniego 36/38, tel. 71 344 81 20, faks 71 344 81 22 Wrocław 50-335 Sklep Med. CEZAL SA ul. Sienkiewicza 42/44, tel. 71 322 53 30 Wrocław 53-413 Sklep Med. REMEDIUM ul. Ołowiana 2-4, tel. 71 333 25 45 Ząbkowice Śl. 57-200 Sklep Med. MEDUS pl. 1 Maja 8E, tel. 74 810 09 85 Zgorzelec 59-900 Sklep Med. VENA-MED ul. Broniewskiego 27, tel. 75 775 00 62

Bydgoszcz 85-171 Sklep Med. MEDICA HUMANA ul. Wojska Polskiego 15/12, tel. 52 375 21 00 Bydgoszcz 85-950 Sklep Med. ART-MED ul. Słowackiego 1 (wejście od ul. Gdańskiej), tel. kom. 795 557 932, tel. 52 322 01 13 Bydgoszcz 85-863 Sklep Med. ACTIVE-MED ul. Łomżyńska 48A, tel. kom. 513 682 110 Chełmno 86-200 Sklep Med. MED4U, ul. Rydygiera 1 (obok szpitala), tel. kom. 726 492 792 Golub-Dobrzyń 87-400 Sklep Med. FHU OL-MA Justyna Jeszka ul. Kościuszki 1, tel. kom. 667 447 197 Grudziądz 86-300 Szpitalny Sklep Med. ul. Rydgiera 15/17, tel. 56 641 35 62 Inowrocław 88-100 Sklep Med. ORTOMEDICA ul. Dworcowa 55, tel./faks 52 353 24 94 Radziejów 88-200 Sklep Med. ORTOMEDICA, Czołowo 107, tel. kom. 692 855 926 Strzelno 88-320 Sklep Med. ORTOMEDICA SC Ilona Kędzierska, Małgorzata Zielińska ul. Kolejowa 3, tel. 52 511 48 58 Toruń 87-100 Sklep Med. ART-MED ul. Uniwersytecka 17, pok. 13 (parter przy rentgenie), tel. 56 611 99 40 Tuchola 89-500 Sklep Med. AKSEL-MED ul. Pocztowa 4, tel. 52 334 53 00 Wąbrzeźno 87-200 Sklep Med. FHU OL-MA Justyna Jeszka ul. Ojca Bernarda 7F, tel. 607 488 198 Więcbork 89-410 Sklep Med. AKSEL-MED ul. Mickiewicza 26, tel. 52 389 62 56 Włocławek 87-800 Sklep Med. ART-MED ul. Kilińskiego 7, tel. 54 231 19 81 Włocławek 87-800 Sklep. Med. ALJAMEEDICA ul. Kilińskiego 7A/1, tel. 54 420 12 47

Woj. lubelskie

Biała Podlaska 21-500 Sklep Med. MEDICUS ul. Brzeska 32, tel. 83 342 62 30 Chełm 22-100 Sklep Med. MEDICUS ul. Lubelska 73, tel. 82 565 07 53 Krasnystaw 22-300 Sklep Med. MEDICUS pl. Kościuszki 3, tel. 82 576 19 45 Kraśnik 23-200 Sklep Med. MEDICUS ul. Narutowicza 24, tel. 81 821 00 69 Lublin 20-094 Sklep Med. MEDICUS ul. Lubartowska 64/66, tel. 81 743 35 51 Lublin 20-089 Sklep Med. MEDICUS ul. Biernackiego 12/9, tel./faks 81 748 38 77 Łuków 21-400 Sklep Med. MEDICUS u. Pastewnik 2, tel. 25 798 34 22 Puławy 24-100 Sklep Med. MEDICUS ul. Piłsudskiego 89, tel. 81 887 70 42 Tomaszów Lubelski 22-600 Sklep Med. MEDICUS ul. Gen. Andersa 5, tel. kom. 609 200 882

Włodawa 22-200 Sklep Med. MEDICUS ul. Rynek 4, tel. 82 572 53 79 Zamość 22-400 Sklep Med. MEDICUS ul. Partyzantów 7, tel. 84 638 72 13

Woj. lubuskie

Gorzów Wlkp. 66-400 Sklep Med. LIFE+ ul. Gen. Maczka 1B, tel. kom. 695 120 490 Gorzów Wlkp. 66-400 Sklep Med. MED4ME ul. Sikorskiego 13, tel. kom. 795 126 660 Kostrzyn nad Odrą 66-470 Sklep Med. MED-LIFE ul. Mickiewicza 39, tel. 95 752 19 34, tel. kom. 513 045 556 Kożuchów 67-120 Sklep Med. ALLMED ul. Szprotawska 21/15, tel. kom. 537 739 305 Krosno Odrzańskie 66-600 Sklep Med. MED-DAR ul. Obrońców Stalingradu 2, tel. kom. 503 062 843 Lubsko 68-300 Zakład Pielęgnacyjno-Opiekuńczy ul. Poznańska 2, tel. 68 475 77 02 Sulechów 66-100 Sklep Med. VIGOR ul. Kopernika 14, tel. kom. 601 204 000 Świebodzin 66-200 Sprzęt Reh.-Med. PLUS ul. Głogowska 6C, tel. 68 477 19 02 Wschowa 67-400 Sklep Med. KORIM ul. Cicha 7B, tel. 65 540 21 37 Zielona Góra 65-751 Sklep Med. LIFE+, ul. Podgórna 46C pok. 47, tel. kom. 695 120 795 Zielona Góra 65-044 Sklep Med. ESKULAP, Poliklinika MSWiA (parter przy portierni), ul. Wazów 42, tel. 68 452 78 20 Żary 68-200 Sklep Med. ESKULAP ul. Moniuszki 2, tel. 68 470 65 72

Woj. łódzkie

Kutno 99-300 Sklep Med. POFAM ul. Kościuszki 52, tel. 24 254 31 80 Łódź 91-425 Sklep Med. AKSEL-MED ul. Północna 42 (Szpital MSWiA), tel. 42 634 15 02 Łódź 93-189 Sklep Med. MEDICA HUMANA CROSS MEDICA ul. Przybyszewskiego 32/34, tel. 42 646 87 35, tel. kom. 728 252 690 Łódź 91-803 Sklep Med. APUS ul. Marynarska 6A, tel. 42 640 68 84, faks 42 640 68 44 Łódź 90-368 PROFESOR DZIKI CLINIC al. Marsz. Józefa Piłsudskiego 9/A tel. kom. 579 009 955 Łódź 90-612 Sklep Med. AKSON ul. Gdańska 57A, tel. 42 630 84 09 Opoczno 26-300 Sklep Med. IRMED ul. Armii Ludowej 1C, tel. 44 788 49 16 Pabianice 95-200 Sklep Med. POFAM ul. Jana Pawła II 68, tel. 42 214 90 20 Piotrków Tryb. 97-300 Sklep MEDAGO ul. Targowa 2, tel. 44 715 07 75

32

Radomsko 97-500 Sklep Med. EXPERT MED ul. Stodolna 2, tel. 44 680 96 99, tel. kom. 608 639 238 Radomsko 97-500 Sklep Med. ul. Narutowicza 20, tel. 44 683 22 24 Radomsko 97-500 Sklep Med. ul. Jagiellońska 36 (Szpital Powiatowy) tel. 44 685 47 34, tel. kom. 609 291 759 Sieradz 98-200 Sklep Med. POFAM ul. Armii Krajowej 7, tel. 43 822 03 61 Sieradz 98-200 Sklep. Med. MEDYK ERKA ul. Partyzantów 16A, tel. 43 827 34 09 Skierniewice 96-100 Sklep Med. AKSON ul. Kopernika 5, tel. 46 833 28 58 Tomaszów Maz. 97-200 Sklep Med. ORT-REH ul. Niska 14, tel. 44 725 72 49 Tomaszów Maz. 97-200 Sklep Med. TWÓJ SKLEP MEDYCZNY ul. Słowackiego 4, tel. kom. 570 019 100

Woj. małopolskie

Brzesko 32-800 Sklep Med. M&M ul. T. Kościuszki 68, tel. 790 328 190 Chrzanów 32-500 Sklep Med. PETRUS ul. Sokoła 10, tel. 32 623 42 73 Gorlice 38-300 Salon LIFE CARE GL+ ul. Sienkiewicza 36, tel. 18 354 92 12 Kraków 31-154 Sklep Med. MEDICA HUMANA CROSS MEDICA, ul. Pawia 34, tel. 12 422 10 51, tel. kom. 785 936 314 Kraków 31-115 Sklep Med. FARMED ul. Garncarska 18, tel. 12 422 87 00 Kraków 30-638 Sklep Med. SAMARYTANKA ul. Białoruska 15, tel. 12 265 74 87 Kraków 31-202 Salon LIFE CARE GL+ ul. Prądnicka 35/37, tel. 12 416 25 19 Kraków 30-039 Salon LIFE CARE GL+ ul. Pomorska 1, tel. 12 429 63 93 Kraków 31-826 Salon LIFE CARE GL+ os. Złotej Jesieni 1, tel. 12 64 68 741, 64 82 698 Myślenice 32-400 Sklep Med. ARSMED ul. Słowackiego 35, tel. kom. 691 130 200 Nowy Sącz 33-300 Salon LIFE CARE GL+ ul. Długosza 8/2, tel. kom. 697 068 614 Nowy Sącz 33-300 Sklep Med. KAMED+ ul. Śniadeckich 3, tel. 18 542 63 59, tel. kom. 502 156 343 Olkusz 32-300 Sklep Med. MEDIX ul. Króla Kazimierza Wielkiego 36, tel. kom. 501 152 801 Oświęcim 32-600 Sklep Med. SANITEKS ul. Dąbrowskiego 18B, tel. 33 842 30 65 Tarnów 33-100 Salon LIFE CARE GL+ al. Matki Boskiej Fatimskiej 17, tel. 14 627 82 35 Tarnów 33-100 Sklep Med. TARMED ul. Okrężna 4A, tel. 14 626 98 66 Wadowice 34-100 Sklep Med. PHUP ALEX ul. Trybunalska 12, tel. 33 823 22 311

Woj. mazowieckie Ciechanów 06-400 Sklep Med. MARABUT ul. Sienkiewicza 32, tel. 23 672 20 92 Ciechanów 06-400 Sklep Med. ALL-REH ul. Gwardii Ludowej 23/11, tel. kom. 504 235 769, tel. 23 672 04 65 Gostynin 09-500 Sklep Med. CREATIVE VIEW ul. Armii Krajowej 16, tel. 24 263 65 77 Grodzisk Mazowiecki 05-825 Sklep Med. ORTIKON ul. Grunwaldzka 4A (wejście od ul. Sadowej), tel. 22 734 40 96 Płock 09-400 Wojewódzki Szpital Zespolony, Zakład Usprawniania Leczniczego, gab. 3 ul. Medyczna 19, tel. 24 364 62 46 Płońsk 09-100 Sklep Med. ALL-REH (budynek główny poziom -1) ul. Sienkiewicza 7, tel. kom. 507 944 989 Przasnysz 06-300 Sklep Med. ORTOMIS ul. Sosnowa 13, tel. 735 570 533 Pułtusk 09-100 Sklep Med. ALL-REH (1 piętro, obok poradni chirurgicznej) ul. T. Kwiatkowskiego 19, tel. kom. 518 529 779 Radom 26-600 Sklep Med. ZTM STYMAT ul. Giserska 4, tel. 48 365 11 88 Siedlce 08-110 Sklep Med. PHU ANTA ul. Czerwonego Krzyża 21, tel./faks 25 644 92 80 Warszawa 00-864 Sklep Med. MEDICA HUMANA ul. Krochmalna 32A, tel. 22 890 03 01 Warszawa 03-462 Sklep Med. MEDICA HUMANA CROSS MEDICA ul. Jagiellońska 50/326, tel. 22 670 17 00, 22 670 04 10, tel. kom. 695 350 350 Warszawa 02-495 Sklep Med. PHU ANTA ul. Bohaterów Warszawy 8, tel. 22 252 90 92 Wyszków 07-200 Sklep Med. ATUMED ul. Stefana Okrzei 75, tel. 29 742 91 75

Woj. opolskie

Brzeg 49-300 Sklep Med. REHABMED ul. Huberta 5, tel. 77 416 76 75 Kędzierzyn-Koźle 47-220 Sklep Med. REHABMED ul. Racławicka 20, tel. 77 482 66 10 Krapkowice 47-300 Sklep Med. REHABMED ul. Jagiellońska 29, tel. 77 446 07 00 Nysa 48-313 Sklep Med. REHABMED ul. Bohaterów Warszawy 21, tel. 77 433 95 85 Nysa 48-303 Sklep Med. VITAMED ul. Piłsudskiego 47, tel. 77 431 06 88 Olesno 46-300 Sklep Med. REHABMED ul. Klonowa 3, tel. 34 350 95 09 Opole 44-005 Sklep Med. REHABMED ul. Książąt Opolskich 33, tel. 77 453 22 44 Opole 45-061 Sklep Med. REHABMED Szpital Wojewódzki (budynek portierni). ul. Katowicka 64, tel. kom. 730 636 317

Prószków 46-060 NZOZ SANATIS ul. Zamkowa 5, tel. kom. 728 334 315 Strzelce Opolskie 47-100 Sklep Med. MEDIREHAB ul. Krakowska 47, tel. 77 550 04 43

Wejherowo 84-200 Sklep Med. AKSEL-MED ul. 10 Lutego 1, tel. 58 677 55 56

Piekary Śląskie 41-940 Centrum Zaopatrzenia Med. MIRMED ul. Bytomska 129, tel. 32 668 64 88 Woj. śląskie Racibórz 47-400 Bielsko-Biała 43-300 Sklep Med. SENECTUS MED Sklep Med. BLUE MED ul. Opawska 49/10, Woj. podkarpackie ul. Widok 12, tel. 33 815 00 34 tel. kom. 883 133 803 Rzeszów 35-073 Bielsko-Biała 43-300 Salon LIFE CARE GL+ Specjalistyczny Sklep Zaopatrzenia Racibórz 47-400 Sklep Med. REHABMED pl. Wolności 12, Medycznego DAGMED ul. Ocicka 51, tel. 32 417 84 85 tel./faks 17 852 49 22, 852 88 10 ul. Batorego 5, tel. 33 819 22 08 Racibórz 47-400 Rzeszów 35-615 Bielsko-Biała 43-300 Sklep Med., ul. Gamowska 3 Sklep Med. MED-PARTNER Sklep Med. ORTHO-PHARMA (bud. szpitalny), tel. 32 755 51 33 ul. Leszka Czarnego 4D, ul. Dworkowa 2, tel. 33 819 39 24 Racibórz 47-400 tel. 17 250 26 21 Chorzów 41-500 Sklep Med. MEDYK Woj. podlaskie Sklepy Ortoped.-Med. REMED Zbigniew Jadach ul. Katowicka 80, tel. 32 241 7579 Augustów 16-300 ul. Ocicka 4, tel. kom. 603 940 639 Chorzów 41-506 Sklep Med. ZDROWIE Rybnik 44-200 Sklep Med. RELAX-MED ul. Wojska Polskiego 37A, Sklep Med. REHABMED ul.Batorego 15, tel. 32 348 82 52 tel. kom. 606 634 129 ul. Sobieskiego 11, tel. 32 423 54 90 Bytom 41-902 Białystok 15-270 Rybnik 44-200 Sklep Med. PLAST-MED Sklep Med. MEDICA Sklep Med. REHA-MED ul. Wrocławska 3, tel. 32 386 03 28 ul. Wojskowa 4/2, tel. 85 652 46 66 ul. Energetyków 46, Cieszyn 43-400 Białystok 15-305 tel. 32 425 45 14, tel. kom. 663 336 680 Sklep Med. DAGMED Sklep Med. MEDICA HUMANA Rybnik 44-200 ul. Bobrecka 32A, tel. 33 851 46 65 ul. Waszyngtona 32/U01, ARMED ORT, ul. Miejska 11, tel. kom. 572 000 745, 572 004 746 Cieszyn 43-400 tel. kom. 661 144 441 Sklep Med. FHU DAGMED Białystok 15-064 Szpital Śląski przy wejściu głównym Siemianowice Śląskie 41-100 Sklep Med. LIFE+ Sklepy Ortoped.-Med. REMED ul. Pałacowa 4, tel. kom. 697 051 236 ul. Bielska 4 (od ul. Chrobrego), ul. Jana Pawła II 1, tel. 32 765 97 19 tel. 33 851 20 70, 33 852 05 11 w. 577 Grajewo 19-200 Skoczów 43-430 Częstochowa 42-200 Sklep Med. LEMAR Sklep Med. DAGMED Sklep Med. ABC CHOREGO ul. Konstytucji 3 Maja 34, ul. Morcinka 16B ul. Warszawska 13, tel. kom. 533 323 134 (bud. poradni NOVUM), tel. 34 324 73 01 Suwałki 16-400 tel. kom. 509 511 527 Częstochowa 42-200 Sklep Ortoped.-Rehab.

Sosnowiec 41-200 PPHU TYTAN DOMIN-MED Sklep Med. BESTMED ul. Dekabrystów 33, ul. Patli 30 (boczna Witosa), ul. Targowa 3/20, tel. 87 565 78 81, tel. kom. 665 281 884 tel. 34 325 53 35 tel. kom. 508 552 937 Częstochowa 42-200 Suwałki 16-400 Świętochłowice 41-600 Sklep Med. SALONIK AMAZONKA Sklep Med. Sklepy Ortoped.-Med. REMED ul. Pułaskiego 26A, tel. 87 562 60 36 al. Najświętszej Maryi Panny 52, ul. Katowicka 31A, tel. 32 245 86 16 tel. 34 368 22 21 Suwałki 16-400 Tychy 43-100 Dąbrowa Górnicza 41-300 Sklep Med. LIFE+ Sklep Med. AKMED ul. Ogińskiego 5A, tel. 87 562 60 36, Sklep Med.-Ortoped. al. Niepodległości 5, tel. 32 227 53 77 ul. Górników Redenu 2, tel. kom. 509 549 060 Wodzisław Śląski 44-300 tel. kom. 509 731 401 Woj. pomorskie Sklep Ziel.-Med. ZIOŁO-LEK Dąbrowa Górnicza 41-300 ul. 26 Marca 160, tel. 32 455 68 50 Chojnice 89-600 Sklep Med. Sklep Med. PROMEDICA Wodzisław Śląski 44-300 MED+ TWÓJ SKLEP MEDYCZNY ul. Leśna 10, tel. 52 395 67 97 Sklep Ziel.-Med. ZIOŁO-LEK ul. Jaworowa 3/7, ul. J. Michalskiego 4A, Chojnice 89-600 tel. kom. 790 470 090 tel. 32 456 07 53 Sklep Med. Gliwice 44-100 pl. św. Jerzego 1, tel. 52 3951970 Sklep Med. INTER-MED Zabrze 41-800 ul.

Bohaterów Getta Gdańsk 80-850 Sklep Med. AB MEDICA Warszawskiego 1, tel. 32 231 93 14 Sklep Med. ORTOMAX ul. 3 Maja 45, tel. 32 273 05 05 MEDICA HUMANA Gliwice 44-100 Zabrze 41-800 ul. Rajska 14A-B, tel. 58 309 10 71 Sklep Med. AKA-MED Sklep Med. PLAST-MED ul.

Zygmunta Starego 18 Gdańsk 80-462 ul. Wolności 312, tel. 32 373 32 22 tel. kom. 691 547 779 Sklep. Med. ORTOMAX Zawiercie 42-400 al. Jana Pawła II 50, tel. 58 302 09 31 Gliwice 44-100 Sklep Med. MEDYK Gdańsk 80-214 ul. gen. Sikorskiego 22, Sklep Med. LIFE CARE+, Sklep Med. ORTOMAX tel. 32 670 60 00 ul. Wincentego Pola 7, ul. Smoluchowskiego 17, tel. kom. 607 459 240 Żory 44-240 tel. 58 344 38 94 Sklep Med. AKAMED Jastrzębie-Zdrój 44-300 Gdynia 81-519 ul. Dąbrowskiego 12, MED. PULS Specjalistyczny Sklep Sklep Med. ORTOMAX tel. kom. 691 547 779 Zaopatrzenia Medycznego, ul. Powstania Styczniowego 8, al. Jana Pawła II 7 Żywiec 34-300 tel. 58 622 12 19 (w budynku szpitala), Sklep Med. WALMED tel. 32 478 44 51 Kartuzy 83-300 ul. Dworcowa 23, Sklep Med. tel. kom. 502 188 801 Jastrzębie Zdrój 44-335 ul. Gdańska 7, tel. kom. 500 053 847 MED. PULS Specjalistyczny Sklep Woj. świętokrzyskie Zaopatrzenia Medycznego, Malbork 82-200 Busko-Zdrój 28-100 ul. Harcerska 1B, NZOZ CHIR-MED Sklep Med. LIFE+ ul. J. Słowackiego 2, tel. 55 267 05 39 tel. kom. 797 731 566 ul. Boh. Warszawy 67, Jastrzębie Zdrój 44-335 Słupsk 76-200 tel. 41 378 34 17, Sklep Med. ESKULAP MED. PULS Specjalistyczny Sklep tel. kom. 695 122 554 ul. Wojska Polskiego 22, Zaopatrzenia Medycznego, Kielce 25-734 tel. 59 842 27 28 al. Józefa Piłsudskiego 2A, Sklep Med. LIFE+ tel. kom. 797 501 221 Słupsk 76-200 ul. Artwińskiego 24, Sklep Med. ESKULAP Jaworzno 43-609 tel. 41 367 15 40, ul. Kopernika 28, tel. 59 841 34 27 Sklep Med. ABE tel. kom. 669 970 580 ul. Farna 12, tel. 32 616 34 54 Słupsk 76-200 Kielce 25-516 Sklep Med. POD SŁOWIKIEM Katowice 40-009 Sklep. Med. LIFE+ ul. Jana Pawła II 1, Sklep Med. MEDICA HUMANA ul. Grunwaldzka 45, tel. 59 846 86 18, tel. kom. 606 385 568 CROSS MEDICA tel. kom. 607 877 076 ul. Słowackiego 13, Słupsk 75-200 Kielce 25-017 tel. 32 256 82 35, Sklep Med. Sklep. Med. LIFE+ ul. Sienkiewicza 5/1, tel. 59 810 87 94 tel. kom. 500 836 529 ul. Paderewskiego 4A/1, tel. kom. 695 120 395 Katowice 40-833 Sopot 80-001 Sklepy Ortoped.-Med. REMED Sklep Med. MA-MED Końskie 26-200 ul. Sławka 5, tel. 32 353 90 40 al. Niepodległości 755, Sklep Med. LIFE+ tel. kom. 500 819 320 ul. Gimnazjalna 41B, Katowice 40-009 Sklep Med. RELAX-MED tel. 41 372 44 65, Starogard Gdański 83-200 ul. Warszawska 40, tel. 32 253 54 56 tel. kom. 669 970 360 Sklep Med. OL-MED al. Jana Pawła II 4C, tel. 664 966 260 Katowice 40-832 Ostrowiec Św. 27-400 Sklep Med. PLAST-MED Sklep Med. LIFE+ Tczew 83-110 ul. 3 Maja 11, al. Jana Pawła II 5C, Sklep Med. MAMED ul. 30 Stycznia 2, tel. kom. 665 031 197 tel. 32 781 53 33 tel. kom. 661 616 576

33

Sandomierz 27-600 Sklep Med. LIFE+ ul. Schinzla 13, tel. 15 864 75 83, tel. kom. 697 068 627 Skarżysko-Kamienna 26-110 Sklep. Med. LIFE+ ul. Szpitalna 1, tel. kom. 697 068 617 Starachowice 27-200 Sklep Med. LIFE+, ul. Batalionów Chłopskich 6, tel. kom. 785 058 397 Starachowice 27-200 Sklep Med. LIFE+ al. Armii Krajowej 28, tel. kom. 663 901 017 Staszów 28-200 Sklep Med. LIFE+ ul. 11 Listopada 78, tel. 15 864 13 24, tel. kom. 697 068 618 Włoszczowa 29-100 Sklep Med. LIFE+ ul. Żeromskiego 28, tel. kom. 697 072 163

Konin 62-023 Sklep Med. ASMED ul. Dworcowa 4, tel. kom. 730 170 234 Leszno 64-100 Sklep Med. ESKULAP ul. Jackowskiego 9, tel. kom. 663 700 815 Międzychód 64-400 Sklep Med. ROMA ul. Marszałka Piłsudskiego 9, tel. kom. 608 274 286 Nowy Tomyśl 64-300 Sklep Med.-Reh. PROMED ul. Szpitalna 10, tel. kom. 661 244 135 Ostrów Wielkopolski 63-400 Sklep Med. POFAM ul. Limanowskiego 20/22, tel. 62 595 11 28 Piła 64-920 Sklep Med. SAMO ZDROWIE ul. Franklina Roosevelta 25B, tel. kom. 730 764 092 Piła 64-920 RIVAMED Sklep Med. Woj. warmińsko-mazurskie pl. Zwycięstwa 14/1B, Bartoszyce 11-200 tel. kom. 667 050 050 Sklep Med. LEMAR Pleszew 63-300 ul. Wyszyńskiego 11, Sklep Med. ESKULAP tel. kom. 533 303 895 ul. Pozańska 125 Biskupiec 11-300 (na terenie szpitala) Sklep Med. LEMAR tel. 62 742 08 58 ul. Armii Krajowej 8, tel. 89 526 58 85 Poznań 60-371 Elbląg 82-300 Sklep Med. MEDICA HUMANA Sklep Med. Zaopatrzenie MAG-STOM Ortopedyczne ul. Międzychodzka 10/39, pl. Dworcowy 1, tel. 55 233 58 49 tel. 61 867 96 50 Elbląg 82-300 Poznań 60-322 Sklep Med. MEDART Sklep. Med. LIFE+, ul. Morszyńska 54, tel. 55 233 77 79 ul. Grunwaldzka 165A, Ełk 19-300 tel. kom. 695 120 390 Sklep Med. LIFE+ Rawicz 63-900 ul. Chopina 11 lok. 2, tel. 87 610 94 95 Sklep Med. ALTEA Ełk 19-300 ul. Grunwaldzka 44, tel. 65 546 10 17 Sklep Med. REHABILITACJA Słupca 62-400 ul. Mickiewicza 10B, Sklep Med. KASIA tel. 87 732 81 51 wew. 19 ul. Sikorskiego 1, Nidzica 12-100 tel. 63 275 23 00 wew. 373 Sklep Med. LEMAR Szamotuły 64-500 ul. Traugutta 10F, tel. 89 307 07 02 Sklep Med. AN-MED Olsztyn 10-434 ul. Dworcowa 16A, tel. 61 292 58 38 Sklep Med. LEMAR Śrem 63-100 ul. Żołnierska 41B, Sklep Med. EURO-MED tel. 89 526 08 49, ul. 1 Maja 5 boks 3, tel. kom. 506 006 481 tel. kom. 603 403 001 Olsztyn 10-228 Środa Wielkopolska 63-000 Sklep Med. LEMAR (Szpital MSW) Punkt Refundacji ESKULAP ul. Wojska Polskiego 37, ul. Czerwonego Krzyża 2, tel. 89 320 02 10 tel. 61 285 01 93 Olsztyn 10-684 Woj. zachodniopomorskie Sklep Med. LEMAR Kamień Pomorski 72-400 ul. Wańkowicza 5, tel. 89 526 07 69 Sklep Med. MEDI-CAL Olsztyn 10-555 ul. Szpitalna 10, tel. 91 382 40 58 Sklep Med. Kołobrzeg 78-100 MEDICA HUMANA ESKULAP Sklep Med. MED CENTER ul. Kościuszki 84A/1, ul. Kupiecka 3B lok. U2, tel. 89 527 41 10, tel. 94 352 21 16 tel. kom. 500 200 282 Koszalin 75-800 Olsztyn 10-228 Zakład Sprzętu Sklep Med. Ortopedycznego K-ORT Z MIŁOŚCIĄ DO ZDROWIA ul. 1 Maja 38, tel. 94 345 01 56, ul. Wojska Polskiego 39, tel. kom. 696 096 546 tel. kom. 535 275 436 Stargard 73-110 Olsztynek 11-015 Sklep Med. STARMED S.C. Sklep Med. BLADORTOL ul. Piłsudskiego 89 ul. Kościuszki 6D, tel. kom. 915 785 838 tel. kom. 795 516 715 Szczecin 70-240 Ostróda 14-100 Sklep Med. LIFE+, Sklep Med. BLADORTOL ul. Narutowicza 13E/XIIIE/8A ul. Czarnieckiego 19 lok. A, tel. kom. 695 120 386 tel. 89 642 14 05 Szczecin 71-470 Pisz 12-200 Sklep Med. MEDICA HUMANA Sklep Med. LEMAR ul. Sienkiewicza 4, tel. 87 739 00 73 STOMIA-MED ul. Arkońska 42, tel. 91 454 06 04 Woj. wielkopolskie Szczecinek 76-400 Chodzież 64-800 Sklep Zielarsko-Med. Sklep Med. Halina Lubawy PANACEUM Teresa Pitra ul. Boczna 6, tel. 67 281 03 61 ul. Kard. S. Wyszyńskiego 23, tel. 94 372 19 30, tel. kom. 663 778 761 Gniezno 62-200 Centrum Med. SALOMED Świdwin 78-300 ul. Wolności 4A, tel. 61 425 00 12 Punkt Sprzedaży K-ORT ul. Wojska Polskiego 22C, Kalisz 62-800 tel. kom. 602 539 563 Sklep Med. POFAM ul. Poznańska 58, tel. 62 760 10 22 Trzebiatów 72-320 Sklep Med. Medi-Cal Kępno 63-600 ul. Wojska Polskiego 39, Sklep Med. POFAM tel. 91 852 56 40, ul. Ks. P. Wawrzyniaka 42, tel. 62 782 02 19 tel. kom. 882 083 087

INFORMACJE

ADRESY PORADNI STOMIJNYCH I PIELĘGNIARSKICH PUNKTÓW KONSULTACYJNYCH Woj. dolnośląskie

Dolnośląskie Centrum Onkologii, Poradnia Stomijna, pl. Hirszfelda 12 53-413 Wrocław Budynek H, piętro 2, p. 208 Czynna w każdy wtorek w godz. 15–17 Opiekun: piel. Ewa Obuszko tel. kom. 603 672 269 Wojewódzki Szpital Specjalistyczny, Poradnia Stomijna, ul. Kamieńskiego 73A 51-124 Wrocław Ośrodek Onkologii, poziom -1, p. 0.08 Czynna we wtorki i czwartki w godz. 15–18 Opiekun: piel. Anna Śmiżewska tel. kom. 781 827 328, 603 151 082, 713 270 628 Ośrodek Diagnostyki Onkologicznej, Poradnia dla Chorych ze Stomią przy Poradni Onkologicznej, ul. Andersa 4 59-220 Legnica Kierownik poradni: dr Andrzej Hap tel. 76 855 09 41, 76 855 55 17 Woj. kujawsko-pomorskie

Szpital Wojewódzki im. Biziela, ul. Ujejskiego 75 85-168 Bydgoszcz tel. 52 365 57 79 Punkt Konsultacyjny dla Osób ze Stomią Sklep Medyczny MED4U, Ul. Rydygiera 1 (obok szpitala) 86-200 Chełmno tel. kom. 795 557 932, 608 555 640 Pielęgniarski Punkt Konsultacyjny ORTOMEDICA, ul. Dworcowa 55 88-100 Inowrocław tel. kom. 795 557 932, 508 056 517 Pielęgniarski Punkt Konsultacyjny dla Osób ze Stomią Miejska Przychodnia Specjalistyczna, ul. Uniwersytecka 17 87-100 Toruń Gabinet 228, I piętro

Czynny w poniedziałki, po wcześniejszym umówieniu się telefonicznym tel. kom. 795 557 932, 608 555 640 Woj. lubelskie

Poradnia Stomijno-Proktologiczna z Pracownią Endoskopową Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej, ul. dr. K. Jaczewskiego 7 20-090 Lublin tel. 81 454 15 25 Woj. małopolskie

Poradnia Stomijna Szpital Specjalistyczny im. Stefana Żeromskiego, os. Na Skarpie 66 31-913 Kraków Opiekun: piel. stomijna Dorota Jesionka-Kukla tel. kom. 889 402 924 Pielęgniarski Punkt Konsultacyjny dla Osób ze Stomią Salon LIFE CARE GL+, ul. Długosza 8/2 33-300 Nowy Sącz Opiekun: piel. stomijna Małgorzata Bocheńska tel. kom. 697 068 614, 501 608 501 Szpital Skawina Sp. z o.o. im. Stanleya Dudricka Poradnia Stomijna, ul. Tyniecka 15 32-050 Skawina tel. 12 444 65 26, 12 444 65 26, wew. 1 Woj. mazowieckie

Poradnia Stomijna Radomskie Centrum Rodziny, ul. J. Radomskiego 5 26-604 Radom tel. 48 377 90 20 SPZOZ Wojewódzki Szpital Zespolony Poradnia Proktologiczno-Stomijna, ul. Medyczna 19 09-400 Płock Kierownik poradni: dr Mariusz Obrębski tel. 24 364 62 84 Pielęgniarski Punkt Konsultacyjny dla Osób ze Stomią CROSS MEDICA, ul. Jagiellońska 50

03-462 Warszawa tel. 22 670 17 00

35-060 Rzeszów tel. 17 852 82 77

Poradnia Stomijna Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, ul. W. K. Roentgena 5 02-781 Warszawa Gabinet 05, Przychodnia, Poziom -1, Czynna w poniedziałki i czwartki w godz. 10–14 tel. 22 546 29 12

Poradnia Stomijna MED PARTNER, ul. Litewska 10A1 35-302 Rzeszów tel. kom. 508 391 411 www.med-partner.pl

Poradnia Stomijna Narodowy Instytut Onkologii, ul. Wawelska 15 02-034 Warszawa Opiekun: piel. Ewa Urbańska tel. 22 570 91 00 Woj. opolskie

Opolskie Centrum Onkologii, ul. Katowicka 66 45-060 Opole Kierownik poradni: dr Aleksander Sachanbiński tel. rej. 77 44 160 04 tel. poradnia 77 441 60 17 Woj. podlaskie

Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Białymstoku Poradnia i Klinika Chirurgii Ogólnej dla Chorych ze Stomią, ul. Waszyngtona 15A 15-274 Białystok Opiekun: piel. stomijna Urszula Żakiewicz-Łobasiuk tel. 85 745 80 00, 85 746 85 73 Poradnia Chirurgiczna przy Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym, ul. Skłodowskiej-Curie 26 15-950 Białystok Opiekun: piel. stomijna Ewa Gryka tel. 85 748 83 68 Białostockie Centrum Onkologii, ul. Ogrodowa 12 15-027 Białystok Poradnia stomijna Czynna we wtorki i czwartki w godz. 15-17 Opiekun: piel. Agnieszka Kachniarz-Petelska tel. rej. 85 664 68 88 Woj. podkarpackie

Poradnia Stomijna, ul. Słowackiego 11

34

Woj. pomorskie

Gabinet Stomijny przy Poradni Chirurgii Ogólnej Gdański Uniwersytet Medyczny, ul. Smoluchowskiego 17 80-214 Gdańsk Czynny w środy w godz. 12–14 Szpital Morski im. PCK Gdynia, ul. Powstania Styczniowego 1 81-519 Gdynia Czynny w środy w godz. 10.30–15 tel. 58 726 03 93 Pielęgniarski Punkt Konsultacyjny dla Osób ze Stomią Szpital Specjalistyczny, ul. Leśna 10 89-600 Chojnice Opiekun: piel. Andrzej Piotrowski tel. kom. 606 462 654 Woj. śląskie

Poradnia Proktologiczna i Stomijna przy Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym nr 5, pl. Medyków 1 41-200 Sosnowiec Kierownik poradni: prof. dr hab. n. med.

Jacek Starzewski tel. 32 36 82 733 Przyszpitalna Poradnia Stomijna, ul. Wyzwolenia 18 43-300 Bielsko-Biała tel. 33 816 40 61 Woj. świętokrzyskie

Świętokrzyskie Centrum Onkologii w Kielcach, Poradnia Stomijna, ul. Artwińskiego 1 25-734 Kielce

Kierownik poradni: dr Wojciech Korejba tel. 41 367 15 40 Woj. warmińsko-mazurskie

Poradnia Stomijna z Poradnią Chirurgii Ogólnej, ul. Konopnickiej 1 19-300 Ełk Czynna we wtorki w godz. 15–17 Kierownik poradni: dr Maria Ulrych-Karasińska tel. 87 610 84 17 Woj. wielkopolskie

Szpital Kliniczny nr 2 Poradnia Stomijna, ul. Przybyszewskiego 49 60-355 Poznań tel. 61 669 82 22 Punkt konsutacyjny Sklep Medyczny Medica Humana ul. Międzychodzka 10/39 60-371 Poznań tel. 61 867 96 50 Wielkopolskie Centrum Onkologii, Poradnia Stomijna, ul. Garbary 15 61-866 Poznań Kierownik poradni: dr Bohdan Kaczmarczyk tel. 61 885 05 79 Wojewódzki Szpital Zespolony Poradnia dla Chorych ze Stomią, ul. Kardynała S. Wyszyńskiego 1 62-510 Konin Kierownik poradni: dr Jarosław Długosz tel. 62 245 44 89 Woj. zachodniopomorskie

Punkt Konsultacyjny Sklep Medyczny MEDICA HUMANA STOMIA-MED, ul. Arkońska 42 71-470 Szczecin tel. 91 454 06 04, tel. kom. 795 557 903

LIMITY NA SPRZĘT STOMIJNY Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 października zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie (Dz. U. z 2022 poz. 2319) • kolostomia: 450 zł • ileostomia: 450 zł • urostomia: 530 zł

Sprzęt stomijny – worki i płytki w systemie jednoczęściowym i dwuczęściowym – jest refundowany w 100 proc. dla wszystkich osób ze stomią w ramach powyższych limitów miesięcznych.

Akcesoria stomijne dla każdego rodzaju stomii dostępne są na odrębne zlecenie z miesięcznym limitem 120 zł z 20-proc. dopłatą pacjenta.

POLSKIE TOWARZYSTWO STOMIJNE POL-ILKO ZARZĄD GŁÓWNY: Andrzej Piwowarski (OR Kraków) – prezes, Dorota Kaniewska (OR Warszawa) – wiceprezes, Violetta Kiełpińska – sekretarz generalny (OR Słupsk), Danuta Sajdak – skarbnik (OR Tarnów), Krzysztof Kozera – członek zarządu (OR Warszawa) SIEDZIBA: Polskie Towarzystwo Stomijne POL-ILKO, ul. Przybyszewskiego 49, 60-355 Poznań ADRES DO KORESPONDENCJI: Andrzej Piwowarski, ul. Zagumnie 81, 32-440 Sułkowice, tel. kom. 660 479 242, e-mail: polilko@polilko.pl. Strona internetowa: www.polilko.pl

OD­DZIA­ŁY RE­GIO­NAL­NE (ADRESY DO KORESPONDENCJI): ① BYDGOSZCZ – adres korespondencyjny: Jan Łosiakowski, ul. Leszczyńskiego 111/34, 85-137 Bydgoszcz, tel. kom. 787 131 278, e-mail: bydgoszcz@polilko.pl ② GORZÓW WIELKOPOLSKI – adres korespondencyjny: Zbigniew Maławski, ul. Słoneczna 83/15, 66-400 Gorzów Wielkopolski, tel. kom. 606 385 047, e-mail: gorzow@polilko.pl ③ KATOWICE – siedziba: ul. Kopernika 14, 40-064 Katowice. Adres korespondencyjny: Ewa Sienicka, ul. Skowrońskiego 2A/18, 40-019 Katowice, tel. kom. 602 838 082, e-mail: katowice@polilko.pl ④ KIELCE – vacat, e-mail: kielce@polilko.pl ⑤ KOSZALIN – adres korespondencyjny: Hanna Frogowska, ul. K. Wyki 42A, 75-329 Koszalin, tel. kom. 604 636 899, e-mail: koszalin@polilko.pl ⑥ KRAKÓW – adres korespondencyjny: Lucyna Kołodziejczyk, ul. Ściegiennego 89/31, 30-809 Kraków, tel. kom. 512617 810, e-mail: krakow@polilko.pl ⑦ LUBLIN – adres korespondencyjny: Stanisław Majewski, ul. Obrońców Pokoju 11/VI, 21-017 Łęczna, tel. kom. 501 593 945, e-mail: lublin@polilko.pl ⑧ OSTROWIEC ŚWIĘTOKRZYSKI – siedziba: ul. H. Sienkiewicza 70, 27-400 Ostrowiec Świętokrzyski.

Adres korespondencyjny: Zofia Skrok, ul. Polna 37/72, 27-400 Ostrowiec Świętokrzyski, tel. kom. 502 576 025, e-mail: ostrowiec@polilko.pl ⑨ POZNAŃ – adres korespondencyjny: Zdzisław Niemyt, ul. Szklarniowa 7A/3, 62-020 Jasin, tel. kom. 694 345 378, e-mail: poznan@polilko.pl ⑩ RZESZÓW – adres korespondencyjny: Józefa Grządziel, ul. Słoneczna 9, 37-560 Pruchnik, tel. kom. 666 665 007, e-mail: rzeszow@polilko.pl ⑪ SŁUPSK– siedziba: Centrum ds. Organizacji Pozarządowych, ul. Niedziałkowskiego 6, 76-200 Słupsk. Adres korespondencyjny: Violetta Kiełpińska, ul. Koszalińska 16/28, 76-200 Słupsk, tel. kom. 664 332 442, e-mail: slupsk@polilko.pl ⑫ SZCZECIN – siedziba: al. Jana Pawła II 36, 70-453 Szczecin.

Tel. kom. 604 201 150 Ryszard Wiktorski, e-mail: szczecin@polilko.pl ⑬ TARNOBRZEG – adres korespondencyjny: Zygmunt Bogacz, ul. Sandomierska 85, 39-432 Gorzyce, tel. kom. 798 069 763, e-mail: tarnobrzeg@polilko.pl ⑭ TARNÓW – siedziba: ul. Najświętszej Marii Panny 3, 33-100 Tarnów. Adres korespondencyjny: Danuta Sajdak, ul. M. Dąbrowskiej 24/7, 33-100 Tarnów, tel. kom. 501 207 246, e-mail: tarnow@polilko.pl ⑮ WARSZAWA – siedziba: Szpital Bielański Oddział Chirurgii Ogólnej, ul. Cegłowska 80, 01-809 Warszawa, pawilon H, pok. 232. Adres korespondencyjny: Dorota Kaniewska, al. Niepodległości 137/141 m. 38, 02-570 Warszawa tel. kom. 691 739 924, e-mail: warszawa@polilko.pl ⑯ WŁOCŁAWEK – adres korespondencyjny: Stanisław Struś, ul. Bojakowskiego 2/40, 87-800 Włocławek, tel. kom. 604 092 422, e-mail: wloclawek@polilko.pl ⑰ ZIELONA GÓRA – siedziba: ul. Zyty 26, 65-046 Zielona Góra. Adres korespondencyjny: Waldemar Maniak, ul. Zielonogórska 61, 67-100 Nowa Sól, tel. kom. 503 477 045, e-mail: zielonagora@polilko.pl

35

STOMIA W INTERNECIE www.co­nva­tec.pl Pro­fe­sjo­nal­ny ser­wis in­ter­ne­to­wy firmy Convatec po­święco­ny sto­mii. Przezna­czo­ny dla osób ze sto­mią, le­ka­rzy i pie­lęgnia­rek. Część ser­wi­su do­ty­czy także le­cze­nia prze­wle­kłych ran.

www.stomia.pl Strona dedykowana pacjentom przed operacją wyłonienia stomii, ale i tym, którzy mają stomię i wciąż szukają odpowiedzi na nurtujące ich pytania (administratorem strony jest Convatec Polska Sp. z o.o.).

STOWARZYSZENIA STOMIJNE ① Pomorskie Stowarzyszenie Stomijne Jerzy Szabowicz, 84-240 Reda, ul. Elizy Orzeszkowej 8, tel. kom. 665 128 693 ② Dolnośląskie Stowarzyszenie Stomijne dr Krystyna Kuchtyn, 51-340 Wrocław, ul. Skłodowskiej-Curie 66, tel. 71 361 16 94

KLUBY OSÓB ZE STOMIĄ ①N OWY SĄCZ – Jan Woźniak, ul. Brzeziny 8A, 33-300 Nowy Sącz, tel. 18 443 96 54, tel. kom. 514 333 766.

Miejsce spotkań: ul. Kościuszki 24, I piętro w każdy pierwszy czwartek miesiąca, godz. 16. ② PIŁA – Ewa Sowińska, ul. Jagiellońska 11, 64-920 Piła, tel. 67 214 16 54. ③ RACIBÓRZ – Klub Stomika przy Szpitalu Rejonowym, ul. Gamowska 3, Beata Wysoczańska-Skroban, tel. kom. 603 256 816 ④ WARSZAWA – Dorota Kaniewska, Ośrodek „Nowolipie“, ul. Nowolipie 25B, 01-011 Warszawa. Spotkania w każdą ostatnią środę miesiąca, w godz. 12–14 w ośrodku „Nowolipie".

Poznaj nas!

Dział Pomocy Convatec

Bezpłatna Infolinia Działu Pomocy ) 800 120 093 pon.–pt. 8:00–17:00

SKORZYSTAJ Z PROFESJONALNEGO WSPARCIA W ZAKRESIE: prawidłowego doboru sprzętu stomijnego oraz akcesoriów •● właściwego użytkowania produktów •● pielęgnacji skóry wokół stomii lub zadzwoń do nas, aby: •● zrealizować zlecenie na sprzęt stomijny i akcesoria

uzyskać informacje na temat aktualnych zasad refundacji •● dowiedzieć się, które sklepy medyczne oferują sprzęt stomijny oraz akcesoria Convatec •● kupić produkty poza zleceniem

•●

•●

Opcje do wyboru: 1. Rozmowa z Konsultantem Stomijnym 2. Platforma stomia.pl - realizacja zamówień i obsługa konta

Jeśli chcesz bliżej poznać nasze produkty i być na bieżąco z aktualnościami dotyczącymi tematów stomijnych, odwiedź nasze strony internetowe: convatec.pl i stomia.pl Możesz także obserwować nasze profile na portalach społecznościowych: Facebook: convatecstomia.pl Instagram: convatecstomia.pl

Dyżurne godziny pracy Infolinii Działu Pomocy: pon.–pt. 17:00–20:00 sob. 10:00–14:00

Podmiot prowadzący reklamę: Convatec Polska Sp. z o.o.

Przewidziane zastosowanie: * Esteem Body™ worek jednoczęściowy zamknięty, * Esteem Body™ worek jednoczęściowy otwarty - do zaopatrzenia kolostomii lub ileostomii, * Esteem Body™ worek jednoczęściowy urostomijny – do zaopatrzenia urostomii. * Natura® Durahesive® płytka plastyczna Convex® – do zaopatrzenia kolostomii, ileostomii lub urostomii. * Puder Stomahesive® – do pielęgnacji stomii (kolostomii, ileostomii lub urostomii). * ESENTA™ Spray medyczny do usuwania przylepca, nieszczypiący, *ESENTA™ Spray ochronny, nieszczypiący – do pielęgnacji stomii (kolostomii, ileostomii lub urostomii).

CR-69908-POL-POL-v1 (v1.0)