AJN Jeugdartsen Nederland JA! #56

2022 #56

Klimaat

Groenblauwe schoolpleinen

dienen kind, school én klimaat Anne Roosendaal – De Klimaat Dokter

‘De zorg is enorm vervuilend’ AJN-lid Anne de Boer

‘De jeugdarts kan op veel manieren het verschil maken’

www.sudocrem.nl

voor echte bofkontjes

Gratis samples?

Laat alle baby’s en moeders gratis kennis maken met Sudocrem.

Mail je naam (functie en organisatie) en adresgegevens naar info.nl@sudocrem.com.

De huid van een kleintje is erg gevoelig, die wil je dus goed verzorgen.

Door afsluiting van de huid en/of door een natte luier kunnen baby's schrale, rode billetjes krijgen. Sudocrem behandelt en voorkomt luieruitslag.

Ook verzacht, beschermt en helpt het de rode en kwetsbare huid.

Sudocrem ruikt lekker en kan meteen vanaf de geboorte worden gebruikt.

Daarom is Sudocrem het meest gebruikte middel bij luieruitslag.*

Sudocrem is een medisch hulpmiddel. Lees voor gebruik de gebruiksaanwijzing.

KOAG KAG 2977-1114-1569. NL/SUD/20/0013 * Nielsen, Category Report Bottom Care, P13 2020

COLUMN VOORZITTER

3 - 2022 #56

Transitie Wat gezond is voor een kind, is ook goed voor het klimaat. Mocht je geen tijd hebben om de JA! verder te lezen, onthoud dan in elk geval dit zinnetje. Toch raad ik je sterk aan de verhalen van deze editie te lezen, want ze staan bomvol inspiratie, adviezen en een dringende oproep om onze maatschappelijke rol te pakken bij het thema Klimaat. De klimaattransitie vraagt van iedereen veel, maar wees niet bezorgd; als jeugdartsen zijn we perfect toegerust. Zoals AJNlid Anne de Boer zegt: “We hebben de taak om de gezondheid van de jeugd te bevorderen, de maatschappelijke positie en aanzien als medicus om dit te doen, en de samenwerkingen, aanwezigheid in de wijken en de vaardigheden vanuit de M+G opleiding om dit te realiseren.”

Als jeugdartsen weten wij als geen ander wat gezond is voor een kind. En dus weten we eigenlijk ook heel goed wat goed is voor het klimaat. Zoals borstvoeding (Column), buitenspelen (Markant), veganistische voeding (Casus), en groenblauwe schoolpleinen (Onderzoek). Gezondheid en klimaat zijn met elkaar verbonden (Podium) en dat betekent ook dat we kritisch kunnen kijken naar hoe we onze eigen zorgpraktijk duurzamer inrichten (Expertise).

Als JA! zijn we ook in transitie. Heel fijn dat jullie met zovelen de recente enquête invulden. Er zaten veel tips en goede aanwijzingen bij en jullie spraken de wens uit tot een iets andere invulling van het blad. Die wens delen wij en dus zijn we achter de schermen hard bezig met het doorvoeren van deze veranderingen.

Houd het in de gaten, want binnenkort zit JA! in een nieuw jasje, om jullie nog meer te inspireren, te prikkelen en te leren.

Roselin van der Torren hoofdredacteur JA!

Samenwerken loont

Ik vind…

Klimaatverandering is de

Supergrappig!

Een (mond)gezonde ge-

grootste bedreiging voor

Het was leuk dat ik voor

neratie laten opgroeien.

het welzijn en de gezond-

mama’s werk op de foto

Dat is wat zowel de

heid van onze planeet en

ging, net als mijn zus

jeugdarts (AJN) als de

al haar inwoners. Van alle

vroeger. Mama gieterde

tandarts (KNMT) en hun teams nastreven.

mensen zijn kinderen het meest kwetsbaar voor

water op mijn paraplu, dat was echt super-

Echter, samenwerking tussen de beroepsgroe-

de gevolgen van klimaatverandering doordat

grappig! In de zomer wist ik niet meer wanneer

pen is in de praktijk niet overal vanzelfsprekend.

er een direct gevaar is om veilig te kunnen op-

het voor het laatst regende. Regen is leuk, dan

De lancering van de Praktijkkaart Tandarts &

groeien en ontwikkelen. De klimaatcrisis is een

kun je met een paraplu spelen en in de plassen

jeugdarts kan daar verandering in brengen. Ik

kinderrechten-crisis. En als jeugdarts voel ik mij

stampen!

vond het leuk en nuttig om dit toe te lichten.

verplicht hier wat van te vinden.

Milou Munk arts M+G

Vassia Ivanova AIOS M+G/Jeugdgezondheid

Ja! magazine

Juliette covermodel (4 jaar)

INHOUD

2022 #56 - 4

INHOUDSOPGAVE

6

AJN-lid AIOS M+G/Jeugdgezondheid Anne de Boer benadert de grote thema’s klimaatverandering en ongelijkheid klein en lokaal. ‘De jeugdarts heeft veel ingangen om verschil te maken.’

12 Column De impact die de productie van zuigelingenvoeding heeft op het milieu, mag wat meer meespelen in de overweging of je borstvoeding geeft, vindt arts M+G/Jeugdgezondheid Jantsje Heeringa.

20

Dilemma Pakt de jeugdarts zijn rol in de klimaatcrisis te laat? De meningen zijn verdeeld.

Ja! magazine

Onderzoek Groenblauwe schoolpleinen, waar zowel de flora & fauna (groen) als het water (blauw) centraal staan, dienen kind, school én klimaat. Beleidsmedewerker Esmee Overtoom van het Hoogheemraadschap van Delfland licht toe.

19

INHOUD

5 - 2022 #56

22

Expertise Met De Klimaat Dokter wil specialist ouderengeneeskunde Anne Roosendaal artsen informeren, inspireren en activeren om zich in te zetten voor duurzame zorg.

30

Podium “Onderdeel van onze artseneed is ‘wel doen en niet schaden’. We zijn een gerespecteerde beroepsgroep met een voorbeeldfunctie”, aldus Nora van Gaal, tweedejaars AIOS Medische Milieukunde.

Verder in dit nummer

03 28 33 37 38

Colofon

Voorwoord: hoofdredacteur Roselin van der Torren Casus: hoe reageer je op ouders die hun kind veganistisch laten eten?

Visie: over de recent gelanceerde Praktijkkaart Tandarts & jeugdarts Boekrecensies Markant: Annette Postma adviseert de jeugdarts over de meerwaarde van ‘groen’

dit nummer werkten mee:

Eric Kampherbeek, Ellen Segeren, Jantsje Heeringa, Myrna Linders, Vassia Ivanova

Marktvisie: Advertenties, advertorials en pagina’s Marktvisie vallen niet onder de verantwoordelijkheid van de redactie.

Rechten: Niets uit deze uitgave mag geheel of gedeeltelijk

COVER:

Beeld: Eric Kampherbeek

worden overgenomen zonder schrif telijke toestemming en bronvermelding van de uitgever.

ART DIRECTION/SALES:

SECRETARIAAT/CONTACT AJN: Churchillaan 11, 7e etage

Elma Media BV, Silvèr Snoek Salesmanager, s.snoek@elma.nl Postbus 18, 1720 AA Broek op Langedijk T: 0226 331 600, I: www.elma.nl

3527 GV Utrecht, T: 0854 894 980 ja@ajnjeugdartsen.nl www.ajnjeugdartsen.nl www.facebook.com/jeugdartsennederland www.twitter.com/jeugdartsen www.linkedin.com/company/ajn-jeugdartsen-nederland/

JA! magazine van de AJN

Frequentie: 3 keer per jaar ISSN: 1873-8346 EDITIE: 2022 #56

Hoofdredacteur: Roselin van der Torren Eindredactie: Marloes Tervoort Redactiecoördinatie: Louise Dijkmans

ABONNEMENT: Alle AJN-leden ontvangen JA!

Niet-leden kunnen losse nummers bestellen via secretariaat@ajnjeugdartsen.nl.

Ja! magazine

ajn-lid

2022 #56 - 6

‘Het helpt als artsen klimaatverandering bestempelen als gezondheidsprobleem’ Ja! magazine

7 - 2022 #56

ajn-lid

‘Ik wil onze verantwoordelijkheid aankaarten’ AIOS M+G/Jeugdgezondheid Anne de Boer houdt zich actief bezig met klimaatverandering en ongelijkheid. Grote en mondiale onderwerpen, die ze weet te benaderen door er juist klein en lokaal aan te werken.

Tekst: Ellen Segeren Beeld: Eric Kampherbeek

Je bent in opleiding tot jeugdarts, hoe ver ben je?

opleiding merkte ik dat je daar geen dokter voor hoeft te worden

“Ik heb het eerste jaar afgerond. Daarvoor heb ik een jaar gewerkt

en kwam ik erachter wat het werk inhoudt. Nu streef ik meer de

als arts bij Veilig Thuis. Daar besefte ik dat in de jonge jaren

maatschappelijke rol na dan de medische. Die betrokkenheid heb

gezondheid wordt gevormd en wordt bepaald hoe mensen als

ik meegekregen van mijn ouders: mijn vader werkte bij de politie

volwassenen meedraaien in de samenleving. Ik besefte ook dat je

en mijn moeder in het onderwijs. Midden in de maatschappij. Dat

in die jonge jaren preventief veel kunt doen. Mijn supervisor was

kwam terug in de gesprekken aan de eettafel. In de studie Genees-

een ervaren jeugdarts/arts M+G. Zij heeft me helpen inzien dat

kunde vond ik het medisch perspectief nogal nauw, ik wilde breder

ik arts M+G wilde worden en dat het in de jeugdgezondheidszorg

kijken. Daarom ben ik bij de internationale studievereniging IFMSA

moest zijn.”

gegaan, die bijdraagt aan publieke en wereldwijde gezondheid.

Tropenarts wilde ik niet meer worden, maar ik had wel interesse

Is het de juiste keus?

in hoe we in de wereld samenleven en hoe problemen met elkaar

“Jazeker. Mensen vroegen mij: je hebt niet in die richting gewerkt,

verbonden zijn. Zo kwam ik in mijn studie uit bij de master Global

hoe weet je dan dat je dat wilt? Dat maakte me wel zenuwachtig,

Health, om nog beter te snappen hoe gezondheid werkt, want dat

maar ik zie steeds meer waarom dit klopt voor mij. Het is een rol

wordt grotendeels buiten de gezondheidszorg gevormd. Ook wilde

midden in de maatschappij en dat zocht ik. In het werken met

ik doorgronden wat ik daarin kan betekenen.”

jeugd en ouders ben ik automatisch bezig met problematiek in de wijk en de stad en met beleid daaromheen. Ik ga vanzelf op verschillende niveaus nadenken. Ik wil graag arts M+G zijn, naast

‘Mij heeft het geholpen om klein en bij mezelf beginnen’

jeugdarts in de spreekkamer. Veel thema’s die ik interessant vind, zijn in dit werk heel zichtbaar. Ongelijkheid bijvoorbeeld, wat mij zeer aangrijpt.”

Wanneer wist je dat je arts wilde worden?

“Al vanaf het begin van de middelbare school. Ik wilde tropenarts worden om iets te doen aan de oneerlijkheid op de wereld, om me in allerlei landen in nare situaties nuttig te maken. Mijn beeld was dat ik als dokter mensen kon helpen. Pas na een paar jaar

Ja! magazine

ajn-lid

2022 #56 - 8

Heeft dat jouw kijk op klimaatverandering gevormd?

Was die studie Global Health een kantelpunt voor jou?

“In die master leerde ik hoe gezondheid landen en sectoren over-

“Ja, die me deed inzien dat gezondheid verweven is met alles. Ik

schrijdt. Van daaruit is er een logisch bruggetje te maken naar

denk vaak: wat ligt hierachter aan politiek, normen en waarden,

klimaatverandering en de gevolgen voor gezondheid. Daar maak

mondiale en lokale afspraken? Hoe beïnvloedt dat wie er voordeel

ik me zorgen over. Het is niet een probleem van één land of één

of nadeel van ondervindt? Het klimaat heeft impact op iedereen,

bevolkingsgroep, het heeft overal impact. Tijdens mijn master

maar de impact is ongelijk verdeeld. Hoe mensen daar uitkomen,

mocht ik als jong delegatielid naar de jaarlijkse bijeenkomst van

hangt van veel meer af dan van individuele keuzes. Dat inzicht was

de WHO. Dat was ergens een dieptepunt. Ik zag daar dat af-

een grote verschuiving voor mij en dat is nuttig in mijn werk als

spraken maken op mondiaal niveau belangrijk is, maar ook heel

jeugdarts. Alleen al hoe wij populaties met verschillende culturele

complex en politiek beladen. Als jonge vrouw met grote idealen

achtergronden bedienen. Achter adviezen zitten allerlei normen

was mijn vraag: wat is hierin mijn aandeel? Maar in mijn studie

en waarden. Nu ik zelf een baby heb, krijg ik adviezen over veilig

ontdekte ik dat je je juist ook lokaal kunt inzetten voor mondiale

slapen, maar in een groot deel van de wereld doen mensen het

problemen.”

totaal anders. In hoeverre sluiten wij aan bij die diverse groepen?”

Hoe kan een jeugdarts lokaal verschil maken?

Hebben veel jonge artsen oog voor deze thema’s?

“Mijn belangrijkste inzicht is dat het werk van de jeugdarts veel

“Ik ben gelukkig geen uitzondering. Onze generatie is opgegroeid

ingangen heeft om verschil te kunnen maken. Als jeugdartsen zijn

in een geglobaliseerde wereld, is meer internationaal georiënteerd

we bijvoorbeeld bezig met overgewicht. Zo willen we dat kinderen

en heeft naar mijn idee zeker oog voor mondiale problemen, zoals

meer fietsen en wandelen. Dat is win-win, want je verbetert de

klimaatverandering. En er zijn initiatieven voor het vergroenen

leefstijl én je verlaagt de CO2-uitstoot. Ook op beleidsniveau is het

van de zorg of voor het benadrukken van het gezondheidsper-

nuttig als artsen M+G actief zijn, zoals voor vergroening. Vooral

spectief in de politiek. Van artsen wordt meer maatschappelijke

in wijken waar achterstanden zijn, is vaak minder groen en kun-

betrokkenheid verwacht, ook buiten de spreekkamer. Daar is nog

nen mensen zich slechter aanpassen aan hitte. Wij zien kinderen

veel winst te behalen. Tegelijk hebben velen last van ‘verzuipen’

die kwetsbaar zijn voor hitte en de luchtvervuiling die daaruit

in dit gigantische onderwerp. Mij heeft het geholpen om klein

ontstaat. Zij zouden geholpen zijn met groenere wijken. Dat zijn

en bij mezelf beginnen. Hoe beter ik mijn aandeel kon zien, hoe

aanknopingspunten. Het helpt als artsen klimaatverandering

makkelijker het werd om niet passief te worden. Deze problemen

bestempelen als gezondheidsprobleem, het gaat niet alleen over

zijn gevormd door heel veel kleine poppetjes, zoals jij en ik. In ons

smeltende ijskappen.”

werk geldt ook: kijk dicht om je heen. Je hoeft niet naar de WHO, maar kijk naar je eigen werk, licht mensen voor en mobiliseer ze.

Je schreef een essay over de taak van jeugdartsen bij klimaat-

Wat het leuker en haalbaarder maakt, is win-windenken. Het kli-

verandering.

maat is verstrengeld met wat we al doen. Met de fiets naar school

“Ik wil onze verantwoordelijkheid aankaarten. Klimaatverandering

is leefstijl, maar ook klimaat, en dat kan je motiveren om het in

krijgt grote impact, juist voor de jeugd die er het langst aan wordt

te passen in je drukke werk. Dus wat ook je rol is: zet af en toe die

blootgesteld. Dat sluit aan bij onze taakomschrijving: jeugdge-

groene bril op. Dan liggen de kansen voor het oprapen.”

zondheid bevorderen en beschermen. Jeugdartsen hebben de maatschappelijke positie, aanwezigheid in de wijken, aanzien als

Heb je een toekomstwens?

medicus, vaardigheden vanuit de opleiding M+G en veel samen-

“Ja, dat is best een idealistisch beeld, waarvan ik niet weet of ik

werkingsmogelijkheden. Iedereen kan iets doen.”

dat ga meemaken, maar ik hoop dat we als mensheid binnen de grenzen van de aarde terugkomen en daarbij de ongelijkheid

Je zoekt dus naar een behapbare aanpak?

verkleinen. Dan is er meer balans in hoe we leven en omgaan met

“Ja. Een docent in de master Global Health, Carijn Beumer, was

grondstoffen, lucht en water. Daar wordt al hard aan gewerkt en

daarbij inspirerend. Al die problemen en misstanden in de wereld

daarin doe ik mijn deel.”

veroorzaakten bij velen van ons op momenten een erg negatief gevoel. Carijn zei: kies iets waarvoor jij wilt gaan. Toen ben ik

Q

dichtbij begonnen, bij keuzes die ik maak. Dat is het minste wat ik kan doen. Dat betekent: practice what you preach. In ons werk speelt dat bij diensten en bij beleid: kan dit duurzamer? In rijke landen is

Anne schreef het essay ‘Grootste gezondheidsbedreiging

de zorg een van de meest vervuilende sectoren. Deels vinden we

van de eeuw: rol van de jeugdarts/arts M+G’.

het dat waard, maar deels is het onnodig.”

Scan de QR-code voor het essay.

Ja! magazine

9 - 2022 #56

‘Het werk van de jeugdarts biedt veel ingangen om verschil te maken’ Wie is…

Anne de Boer (1993) is geboren in Zwolle. Ze is AIOS M+G/Jeugdgezondheid en werkt voor de gemeente Utrecht. Daarvoor werkte ze een jaar als arts bij Veilig Thuis. Voor de Nederlandse tak van de internationale studentenorganisatie IFMSA was ze trainingscoördinator.

Met de onderwerpen klimaat, milieu en gezondheid was ze in 2017-2018 actief voor het ministerie van VWS bij voorbereidingen en onderdelen van de World Health Assembly.

Anne woont in Rosmalen met haar vriend en haar dochter, die in mei is geboren.

Ja! magazine

ajn-lid

Borstvoeding is de beste voeding voor baby’s. Deze informatie is uitsluitend bestemd voor (para)medici.

Flesvoeding kiezen Wat nu?

ZIJN ALLE FLESVOEDINGEN GELIJK?

HANDIGE HULPMIDDELEN VOOR U OM TE GEBRUIKEN ALLE VOEDINGSSTOFFEN IN FLESVOEDING OP EEN RIJTJE

Scan de QR code voor handige informatie over flesvoeding of ga naar www.nutriciavoorprofessionals/ professioneleondersteuning

NIEUW

Nutrilon DuoBalans onze meest geavanceerde flesvoeding voor de gezonde zuigeling.

Met melkvet en 2 HMO’s.

met me met et Me elkv el kv ve et & 2 HMO MO’S

Scan de QR code voor meer informatie over Nutrilon DuoBalans of ga naar www.nutriciavoorprofessionals.nl/ duobalans

LET OP VROEGE WAARSCHUWINGSIGNALEN VAN SPINALE SPIERATROFIE (SMA) 1–3 • Hypotonie1,4 • Areflexie2 • Hoofd niet zelfstandig rechtop kunnen houden6 • Moeite met ademhalen4,5 • Problemen bij het slikken1,3

HOOFD NIET RECHTOP KUNNEN HOUDEN TONGFASCICULATIES

HYPOTONIE

AREFLEXIE

ALS U SIGNALEN OPMERKT, NEEM DAN METEEN ACTIE-VERWIJS DOOR NAAR Een van die hierONDER genoemde Neuromusculaire Centra Polikliniek neurologie: Amsterdam UMC, locatie AMC, Radboudumc, Erasmus MC, Maastricht UMC+, LUMC Polikliniek neuromusculaire ziekten: UMC Utrecht References: 1. Kolb SJ and Kissel JT. Neurol Clin. 2015;33(4):831–46. 2. Prior TW, Leach ME, Finanger E. Spinal Muscular Atrophy. februari 2000 [bijgewerkt 14 November 2019] In: Adam MP, Ardinger HH, Pagon RA, et al., editors. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993–2020. 3. Wang CH, et al. J Child Neurol. 2007;22(8):1027–49. 4. Pera MC, et al. PLoS One. 2020;15(3):e0230677. 5. SMA Europe (2020). Type 1. Geraadpleegd van: https://www.sma-europe.eu/essentials/spinal-muscular-atrophy-sma/type-1/. Datum geraadpleegd: maart 2021 6. Markowitz JA, et al. JOGNN. 2004;33:12–20.

NL--21-0001 Date of preparation: September 2021

PROBLEMEN BIJ ADEMHALING & SLIKKEN

onderzoek

2022 #56 - 12

Ja! magazine

13 - 2022 #56

ONDERZOEK

Groenblauwe schoolpleinen zijn leuk, logisch en nodig Kind, school en klimaat tegelijk dienen? Dat kan met groenblauwe schoolpleinen; schoolpleinen waar zowel de flora & fauna (groen) als het water (blauw) centraal staan.

Dit kent talloze voordelen en enkele uitdagingen. Esmee Overtoom, beleidsmedewerker klimaatadaptatie bij het Hoogheemraadschap van Delfland, ondersteunt scholen bij het investeren in klimaatbestendige groenblauwe schoolpleinen.

Tekst: Roselin van der Torren Beeld: Bureau RIS

Het klinkt eigenlijk zo logisch, dat je je afvraagt waarom we ooit tegelschoolpleinen maakten.

“Groenblauwe schoolpleinen zijn beter voor de fysieke en mentale gezondheid van kinderen, beter voor de leefomgeving, en het is veel handiger met het oog op het veranderende klimaat”, vertelt Esmee Overtoom. Binnen het programma Klimaatkrachtig Delfland van het Hoogheemraadschap zijn sinds 2016 al 64 groenblauwe schoolpleinen (mede-) gerealiseerd en staan er nog zes in de planning voor dit jaar. Het Hoogheemraadschap biedt een stimuleringsbijdrage aan scholen voor de aanleg van groenblauwe schoolpleinen en werkt als intermediair om scholen, ontwerpers, hoveniers en andere betrokkenen samen te brengen. Daarnaast biedt het Hoogheemraadschap informatie en inspiratie via een website en webinar-reeks.

Positief voor de gezondheid De effecten van groenblauwe schoolpleinen op kinderen zijn goed onderzocht en onder andere beschreven in ‘De waarde van een natuurrijke, gezonde buitenruimte rond scholen’, een recent rapport van IVN (Instituut voor Natuureducatie) en Jantje Beton. Groene schoolpleinen zijn goed voor de fysieke gezondheid van kinderen, omdat ze uitdagen tot meer en langer bewegen en meer risicovol spel, wat goed is voor de motorische ontwikkeling en het zelfvertrouwen.

Daarnaast dragen de schoolpleinen bij aan de mentale gezondheid, omdat ze aanzetten tot meer sociale cohesie, minder pestgedrag en creatiever spel: meer diversiteit in de omgeving leidt tot meer diversiteit in spelvormen. Deze aspecten werken door in bijvoorbeeld een betere concentratie in de klas na de pauze. Ook komen kinderen door groenblauwe schoolpleinen meer in contact met water, aarde, plantjes, insecten, vogelhuisjes en dat draagt bij aan de kennis en interesse in de natuur. Tot slot helpen groenblauwe schoolpleinen scholen om buitenlessen te verzorgen - van biologieles tot rekenkunde - en onderzoekend leren te stimuleren.

Ja! magazine

ONDERZOEK

2022 #56 - 14

Positief voor de buurt

INTERESSANTE WEBSITES

Esmee Overtoom: “Groenblauwe schoolpleinen helpen ook de buurt

www.groenblauweschoolpleinen.nl

om een school heen. Het zorgt ervoor dat de lokale biodiversiteit

www.platformbuitenspelen.nl

toeneemt en het schoolplein wordt buiten schooltijd vaak als speelplek gebruikt door de wijk en de buitenschoolse opvang.

Daarnaast heeft een schoolplein een voorbeeldfunctie voor de wijk; het laat zien hoe tuintjes ingericht kunnen worden en hoeveel plezier kinderen halen uit spelen in de natuur.” Als voorbeeld noemt Esmee de aanleg van het groenblauwe schoolplein bij Kindcentrum de Vlinder in Rotterdam. Daar wilde de buurt graag meedoen. “Op het schoolplein hingen regelmatig jongeren rond en er lag veel afval.

De kinderen, de ouders en de buurt waren zeer gemotiveerd om de omgeving te veranderen. Vanaf het begin betrok de school iedereen en maakte het gebruik van sleutelfiguren uit de wijk. De buurt én ouders zijn belangrijk, want zij kunnen bijvoorbeeld ondersteunen bij het onderhoud en schoonhouden van het plein. Dat draagt bij aan langdurig succes van een groenblauw schoolplein.”

Positief voor het klimaat

Esmee Overtoom, beleidsmedewerker klimaatadaptatie Hoogheemraadschap Delfland

Met het oog op het veranderende klimaat bieden groenblauwe schoolpleinen ook veel voordelen, aldus Esmee. “Met name de ‘blauwe’ component speelt hierin een belangrijke rol. Groenblauwe schoolpleinen houden water beter vast en maken het beter beheers-

voor schaduwrijke plekken, wat bijdraagt aan een fijn speelklimaat

baar.” Goed dus om droogte tegen te gaan én om een grote hoeveel-

en een leefbare temperatuur in de omgeving.”

heid water, in het geval van een hoosbui bijvoorbeeld, op te vangen.

Gemeenten zijn erbij gebaat dat scholen groenblauwe schoolpleinen

“Sommige groenblauwe schoolpleinen hebben bijvoorbeeld een

aanleggen, omdat veel plekken in een stad privaat eigendom zijn en

ondergrondse waterberging waar overtollig water opgevangen kan

ze soms beperkte mogelijkheden hebben om de stad klimaatadap-

worden en gebruikt kan worden voor irrigatie van planten. ‘Groen’

tief in te richten. Schoolpleinen hebben relatief grote oppervlaktes

houdt water ook beter vast dan stenen. Daarnaast zorgen bomen

en liggen wijdverspreid door een stad. Het levert voor gemeenten

Ja! magazine

15 - 2022 #56

ONDERZOEK

dus een goede bijdrage aan de noodzakelijke klimaattransitie. Dit

de voordelen vanuit het kindperspectief en de leefbaarheid. Denk

is waarom veel gemeenten scholen ondersteunen in de aanleg van

ook aan kleine, haalbare opties en geef handvatten om scholen op

een groenblauw schoolplein, soms zelfs met een verdubbelaar op de

weg te helpen met de succesfactoren in je achterhoofd. Tover de

stimuleringsbijdrage van het Hoogheemraadschap.

grizzlyberen op de weg om naar teddyberen!”

Ze eindigt met een blik naar de toekomst: “De klimaatscenario’s

Ontwerp

zijn niet zo rooskleurig; er komt meer hittestress en er worden

Esmee: “Een groenblauw schoolplein is geschikt voor basis- en middel-

waterextremen verwacht. Het speelklimaat op school is dan

bare scholen en kan op allerlei manieren ontworpen worden. Daarom

zo belangrijk voor de gezondheid en het welzijn van kinderen.

brengen wij als Hoogheemraadschap scholen in contact met ervaren

Groenblauwe schoolpleinen zijn een noodzaak.”

ontwerpers en hoveniers. Die gaan aan de slag met in het achterhoofd de wensen en beschikbare financiële ruimte van een school. Een

Q

groenblauw schoolplein hoeft niet meteen heel groots aangepakt te worden of heel duur te zijn. Een groen dak op een fietsenstalling is ook al heel waardevol. En een schoolplein hoeft niet meteen helemaal op de schop; ook een hoekje aanpakken is zinvol. Als een school subsidies regelt, hoeft de aanleg van een groenblauw schoolplein niet veel duurder te zijn dan een nieuw stenen plein. Om voor onze stimuleringsbijdrage in aanmerking te komen, moet een plein minimaal twee kuub water kunnen bergen. Daar wordt in het ontwerp dan rekening

LUISTER, KIJK EN LEES OOK DIT: ‘Meer groen op het schoolplein: een interventiestudie’ -WUR:

mee gehouden.” Op de website van groenblauwe schoolpleinen kunnen scholen inspiratie vinden voor het ontwerp: een wadi, moestuin, schaduwdoeken, waterpomp, touwbrug, klimbomen.

Succesfactoren

Podcast Gezonde School:

Esmee en haar team keken welke groenblauwe schoolpleinen een succes zijn en identificeerden meerdere succesfactoren. De belangrijkste; betrokkenheid van kinderen, ouders en de buurt vanaf het begin. Esmee: “Ouders moeten soms een drempel over, die zijn bang dat hun kind vies wordt of zien water als onveilig. Maar als ze uitleg krijgen en zien hoeveel plezier het oplevert, gaan ze vaak snel overstag. Kinderen kunnen goed worden betrokken: laat ze

Webinar-reeks Hoogheemraadschap over groenblauwe schoolpleinen:

meedenken met het ontwerp, of een vlog maken over een bezoek aan een hovenier. Voor scholen is het raadzaam een fondsenwerver in de hand te nemen. Die helpt met meer financiële ruimte creëren en kent de voorwaarden van ieder fonds. Ook is het belangrijk de tijd te nemen; een groenblauw schoolplein realiseer je niet in een paar maanden. Een belangrijke randvoorwaarde voor langdurig succes is het regelen van beheer en onderhoud van het groenblauwe

Whitepaper ‘De waarde van een natuurrijke, gezonde buitenruimte rond scholen’ (Jantje Beton en IVN):

schoolplein.” En daar zit de grootste uitdaging van een groenblauw schoolplein: het vergt structureel onderhoud. Esmee: “Sommige scholen pakken dit op samen met de buurt, waarin iedereen een steentje bijdraagt. Andere scholen zijn een samenwerking aangegaan met een naburige MBO-opleiding Groenvoorziening, waarbij studenten praktijkervaring kunnen opdoen op het groenblauwe schoolplein. De meeste scholen regelen een vaste hovenier, maar dat is wel een structurele kostenpost voor een school.”

Effectstudie VU ‘The impact of greening schoolyards on the appreciation, and physical, cognitive and socialemotional well-being of schoolchildren: A prospective intervention study’:

Rol jeugdartsen Gevraagd naar wat jeugdartsen kunnen bijdragen, adviseert Esmee vooral in gesprek te gaan met scholen over hun schoolplein. “Benoem

Ja! magazine

VOOR ZUIGELINGEN EN JONGE KINDEREN MET EEN KOEMELKALLERGIE

BINNENKORT VERKRIJGBAAR IN NEDERLAND! m l;| HMOs

Lactose

Ő ۸ƕƏ]ņ ő

(; ;m

Ő ۸ƓƏ]ņ ő

HMO b b ;m

(5-15g/L) (8-12g/L)

Althéra®, de intensief gehydrolyseerde formule (eHF) voor kinderen met een koemelkallergie (KMA): • Met 2 HMOs: 2’FL & LNnT • m|;mvb;= ];_ 7uoѴ v;;u7; ;b b ;m ŐƐѷ ƻ ƐƏƏƏ -ő ŐƐŊƓő • ƔƑѷ Ѵ-1|ov; • ; ou7;u|Ĺ 1-Ѵ1b l-0vourঞ;ķ ;;m ]; om7; 7-ul You- ;m ;;m ]o;7 ;uh;m7 bll mv v|;;l ŐƔŊƕő • Goede smaak

(Deze druppel is een weergave van de gemiddelde voedingswaarden, verhoudingen in borstvoeding)

1. Niggemann B et al. Pediatr Allergy Immunol. 2008;19(4):348-54. • 2. Vandenplas Y et al. Acta Paediatr. 2013;102(10):990-8 • 3. Sorensen RU et al.

0v|u-1| Ɠƕƒ ru;v;m|;7 -| |_; 1om]u;vv ƑƏƏƕĺ Ŏ Ɠĺ !-rr ;| -Ѵĺ Ѵbm -m7 $u-mvѴ-ঞom-Ѵ ѴѴ;u] ĺ ƑƏƐƒĸ ƒŐ" rrѴ ƒőĹ ƐƒƑĺ u;v;m|;7 -| |_; oo7 ѴѴ;u] -m7 m-r_ Ѵ- bv l;;ঞm] bm ;0u -u ƑƏƐƓĺ Ŏ Ɣĺ u-m1- bѴѴ- ! ;| -Ѵĺ ;7b-|u ѴѴ;u] ll moѴĺ ƑƏƐƑĸ ƑƒŐƔőĹƓƑƏŊƕĺ Ŏ ѵĺ 0u-lv " ;| -Ѵĺ l Ѵbm |uĺ ƑƏƏƑĸƕѵŐƑőĹƓƓƑŊѵĺ Ŏ ƕĺ ,b;]Ѵ;u ;| -Ѵĺ ;7b-|u -v|uo;m|;uoѴ |uĺ ƐƖѶƒĸƑŐƑőĹƑѶѶŊƖƓĺ

VOOR ZUIGELINGEN EN JONGE KINDEREN $

!

҃ ! "$ ! "

Met

HMOs en makkelijk te absorveren

$ ; ;m

ZONDER $ "

Geschikt -m-= 7; geboorte

MEER WETEN? Scan de QR code voor l;;u bm=oul-ঞ; o ;u onze allergie producten

Dit document is uitsluitend voorbehouden aan de health care professional. Voeding voor medisch gebruik - Gebruiken onder medisch toezicht. o;7;uv lo;|;m ou7;m --m];lo;7b]7 ol 0ouv| o;7bm] |; 0Ѵbf ;m ]; ;mķ ;Ѵ=v -mm;;u _ m 0-0 ;;m ho;l;Ѵh;b b|Ŋ-ѴѴ;u]b; _;00;mĺ b| ;u;bv| ];h -ѴbC1;;u7; dieetbegeleiding om alle bronnen van koemelkeiwit uit het dieet van de moeder te halen. Indien men besluit om een vr;1b-Ѵ; b];Ѵbm];m o;7bm] |; ];0u bh;mķ bv _;| 0;Ѵ-m]ubfh bmv|u 1ঞ;v |; ]; ;m o ;u 7; f bv|; 0;u;b7bm]vl;|_o7;mķ --u0bf lo;| ou7;m 0;m-7u h| 7-| om];hooh| -|;uķ mb;| ];v|;ubѴbv;;u7; Y;vv;m o= omf bv|; ;u7 mmbm] -ѴѴ;l--Ѵ |o| ziekte kunnen leiden.

Nestlé Health Science, Hoevestein 36G, 4903 SC Oosterhout Tel. : 020 5699588 • www.NestleHealthScience.nl

Geaccrediteerd voor jeugdverpleegkundigen

Gezonde voeding is belangrijk voor de groei en ontwikkeling van het jonge kind en legt een stevig fundament voor de gezondheid op latere leeftijd. Een gevarieerde voeding met hoofdzakelijk basisvoedingsmiddelen levert hiervoor de benodigde voedingsstoffen. Al op jonge leeftijd ontwikkelen kinderen voedingsgewoonten die bepalend zijn voor hun voedingspatroon later in het leven.

E-learning: Jong geleerd is oud gedaan In de e-learning leer je meer over smaakontwikkeling bij kinderen, goede voeding voor kinderen, hoe om te gaan met kinderen die moeilijk eten en de rol van de ouder.

• Ontwikkeld en geaccrediteerd voor (kinder)diëtisten, jeugdverpleegkundigen en jeugdartsen (jeugdarts KNMG of arts Maatschappij en Gezondheid, profiel Jeugdgezondheidszorg) • Relevante onderwerpen over goede voeding voor kinderen vanaf 1 jaar • Volg de e-learning wanneer het jou uitkomt

Meer informatie en aanmelden www.fcinstitute-academy.com/nl

Ben je een voedings- of gezondheidsprofessional en wil je meer weten over zuivel, voeding en gezondheid? Bezoek dan onze website en schrijf je in voor onze nieuwsbrief. www.frieslandcampinainstitute.com/nl institute.nl@frieslandcampina.com Volg ons op social media

19 - 2022 #56

Warm aanbevolen Onlangs las ik een artikel over het fenomeen ‘baarschaamte’. Mensen met baarschaamte willen geen kinderen uit klimaatoverwegingen, onder het motto ‘je doet de wereld je kinderen aan en je kinderen de wereld’.

Ik verwacht niet dat dit de oplossing is voor het jeugdartsentekort, maar het stimuleert wel om na te denken over hoe de milieuimpact van het krijgen van kinderen verminderd kan worden. Het type zuigelingenvoeding waarmee ouders hun kleintje grootbrengen kan al een wereld van verschil maken.

Verwonderd over het enorme aanbod sta ik af en toe voor het schap met kunstmatige zuigelingenvoeding in de supermarkt. Als jeugdarts moet je tenslotte op de hoogte blijven van de producten die fabrikanten allemaal bedenken voor jouw doelgroep. Kunstvoedingsfabrikanten strijden om de gunsten van jonge ouders (en jeugdgezondheidszorgprofessionals!) op zoek naar het beste voor hun kindje. De keuze is reuze: huismerken, A-merken, palmolievrij, echte melkvetten, prebiotische vezels of toch maar tonijnvrije geitenmelk?

Een substantieel deel van de Nederlandse veestapel wordt gehouden voor de productie van zuigelingenvoeding. Het vergt een heel proces om van veevoer tot zuigelingenvoeding te komen. ‘Gewone’ melk is ongeschikt voor zuigelingen, dus moet het eerst uitvoerig bewerkt worden. Er worden daarnaast verschillende stoffen aan toegevoegd, tot het poeder oplevert, die geschikt is om zuigelingenmelk van te maken. Dat moet dan nog wel verpakt en vervoerd worden en voordat het daadwerkelijk gedronken kan worden, weer aangelengd met schoon drinkwater en opgewarmd. Niet echt vriendelijk voor het klimaat allemaal.

Maar ik heb goed nieuws! Er bestaat namelijk zuigelingenvoeding, die zelfs een positieve impact op het klimaat heeft. Waarvoor geen bewerking, vervoer of verpakkingskosten noodzakelijk zijn, geheel afgestemd op de ontwikkelingsfase van het kindje, beschikbaar bij stroomuitval, bij afwezigheid van schoon drinkwater en bovendien bevordert het de gezondheid van moeder en kind op korte en lange termijn. En, -ook handig in tijden van inflatie- het is gratis. Deze bijzondere, ongeëvenaarde substantie die bijdraagt aan een gezonde planeet èn populatie is (tadaa!) … borstvoeding!

Als jeugdarts kan ik het alle zuigelingen warm aanbevelen. Zodat kinderen van ouders zonder baarschaamte een gezonde toekomst tegemoet gaan op moeder aarde!

(En ouders bovendien veel keuzestress bespaard blijft…)

Jantsje Heeringa arts M+G/Jeugdgezondheid en MPH bij GGD Fryslân

Ja! magazine

Column

DILEMMA

De jeugdarts pakt zijn rol in de klimaatcrisis te laat’ Hebben jeugdartsen altijd al aandacht gehad voor de fysieke omgeving, of was dat alleen in vroegere tijden? De meningen zijn verdeeld. Vier professionals blikken terug en vooruit, hoe de jeugdarts die deuk in dat befaamde pakje boter kan slaan.

2022 #56 - 20

NEE, ZEKER NIET

KRITISCH LAAT

“Te laat? Nee, jeugdartsen hebben altijd een rol gehad. De eerste consultatiebureaus vonden begin 1900 plaats in achterstandswijken, waar de artsen en verpleegkundigen de matige luchtkwaliteit en slechte hygiëne bestreden. De eerste schoolartsen kwamen bij de invoering van de leerplicht. Toen moesten kinderen lang stilzitten in slecht geventileerde lokalen met weinig daglicht. In die tijd dacht men dat besmettelijke ziekten ontstonden uit slechte lucht, water of bodem. Om ziekten te voorkomen richtten de schoolartsen zich daarom op de fysieke ruimte. Die aandacht voor de fysieke omgeving van de jeugd is altijd gebleven. Nu is er, vooral in de spreekkamer, aandacht voor het klimaat. Zo adviseren jeugdartsen ouders bij de keuze voor borst- of flesvoeding. De milieubelasting van kunstvoeding is daarbij een van de bespreekpunten. Een ander voorbeeld is het stimuleren van buitenspelen. Ouders en leerkrachten worden bewustgemaakt van het belang van een groene omgeving. Ten derde: de AJN staat aan de wieg van het vuurwerkmanifest.

Argumenten daarbij zijn onder andere de toename van fijnstof en de milieubelasting door het afsteken van consumentenvuurwerk. In deze voorbeelden pakken jeugdartsen hun rol in de klimaatcrisis.

Kan het beter? Ja, in de opleiding tot arts M+G kan planetary health meer aan bod komen. Vooral buiten de spreekkamer kunnen we onze rol meer ontwikkelen tot een adviesrol naar gemeenten. Op scholen en kindercentra kunnen wij meer bewustwording creëren bij leerkrachten en besturen. Het gaat dan niet alleen om een lespakket ‘klimaat’, maar om gedragsverandering en aanpassingen in de hele schoolorganisatie. Planetary health is veelomvattend, houd het dus concreet. Richt je bijvoorbeeld op minder waterverbruik in jouw organisatie.”

“Helaas pakken we die rol inderdaad te laat. Het is immers onze taak om de gezondheid en het welzijn van jeugdigen te bewaken en te bevorderen, zowel in het heden als in de nabije toekomst. Als er één gezondheidsdeterminant is die daarvoor een serieuze bedreiging vormt, is dat wel de huidige klimaatcrisis. De Children’s Climate Risc Index (CCRI) van UNICEF noemt kinderen extra kwetsbaar voor vuile lucht, hittegolven, overstromingen, stormen, droogte, branden, voedselschaarste en de daaruit voortkomende geopolitieke conflicten. Als voorbeeld de slechte luchtkwaliteit. In Nederland vallen hierdoor duizenden doden per jaar en zijn er tienduizenden ernstig zieken (bronnen: Longfonds en RIVM). Een groot aantal daarvan betreft kinderen met chronische luchtwegaandoeningen. Natuurlijk bekommert de JGZ zich al vele jaren om de luchtwegen van jeugdigen.

Helaas, de goede niet te na gesproken, voornamelijk op individuele schaal. Zorgzame doekjes voor de afzonderlijke kinderen, doch geen tijdige essentiële aanpak van de daarachterliggende allesomvattende klimaatproblemen. Er waren uiteraard acties tegen vieze lucht in en rondom scholen, of blootstelling door verkeer in de omgeving. Werd de impact van de noodzakelijke interventies echter te lastig voor de gemeenten, onwelgevallig voor economische belangen en dreigde er teveel inbreuk op de persoonlijke vrijheid? Dan keek men te vaak de andere kant op.

De wereld staat momenteel qua klimaatcrisis, verlies aan biodiversiteit en toxicologische impact, letterlijk in brand. Volgens IPCC-rapporten zijn wij er kritisch laat bij en verandert er te weinig. Er zijn al mensen die daarom niet meer aan kinderen beginnen. Het klimaat is een regelrechte kinderrechtencrisis voor een gezonde ontwikkeling. Jeugdartsen, grijp adequaat in voordat het echt helemaal te laat is!”

RIET HAASNOOT

ULCO SCHUURMANS

gepensioneerd arts M+G

gepensioneerd jeugdarts

Ja! magazine

21 - 2022 #56

NIEUWE GENERATIE

ROEP OP TOT ACTIE

“Met de stelling ben ik het niet eens. Het woord ‘te’ impliceert dat er niks meer gedaan kan worden door de jeugdarts op het gebied van klimaat. Dat is wat mij betreft niet waar. Voor zover ik op de hoogte ben, zijn initiatieven van jeugdartsen rond klimaat en duurzaamheid wel vrij nieuw. Laat klinkt negatief, terwijl de nieuwe initiatieven juist een hele goede ontwikkeling zijn op weg naar verbeterd beleid rond klimaat. Meerdere artsen binnen de jeugdgezondheidszorg hebben zich inmiddels aangesloten bij verschillende werkgroepen rond duurzaamheid en planetary health. Ik denk juist dat het nu de tijd is voor de jeugdarts om zijn rol te pakken.

Binnen de hernieuwde landelijke opleiding is meer aandacht voor collectieve preventie dan in het vorig curriculum. De collectieve preventie heeft onder meer aandacht voor de invloed van de omgeving op de bevolking. Klimaat speelt hierin een grote rol. Samen met herhaalde noodkreten vanuit de wetenschap en meer kennis over wat klimaatverandering voor invloed heeft op kinderen en jongeren, zorgt dit voor momentum om in actie te komen. Een nieuwe, meer activistische generatie jeugdartsen realiseert zich dat zij wel degelijk kunnen bijdragen. De jeugdarts van de toekomst is wat mij betreft een arts die niet alleen in de spreekkamer zijn werk doet, maar een sociaal geneeskundig specialist die ook zijn invloed uitoefent op duurzaamheid en klimaat. Dat kan op microniveau, door aanpassingen op de eigen werkplek of GGD, of juist door invloed proberen uit te oefenen op gemeentelijk of landelijk niveau. Een beter milieu begint… ook bij de jeugdarts!”

“Ik ben het niet eens met deze stelling, al vind ik wel dat we gezamenlijk onze verantwoordelijkheid te laat hebben genomen. Al decennia weten we dat het niet de goede kant op gaat met het klimaat, maar door onze kortetermijninteresses en gebrek aan langetermijnvisie blijft adequate actie uit. De jeugdarts zet zich in voor de gezondheid van de jeugd, daar hoort ook een leefbaar klimaat bij, nu en in de toekomst. De klimaatcrisis, biodiversiteitsverlies en milieuvervuiling zijn grote bedreigingen voor kinderen en jongeren. Daarom besteden wij in ons onlangs gelanceerde visiedocument ‘De Jonge Klimaatagenda 3.0’ speciaal aandacht aan gezondheid in relatie tot klimaatverandering. We zien nu al een toename van infectieziekten, psychische klachten, long- en hartaandoeningen, allergieën en andere gezondheidsproblemen. Dit zal in de toekomst alleen nog verder toenemen als het klimaat verder opwarmt en onze omgeving verder vervuilt. Onder jongeren zien wij veel bezorgdheid over het klimaat, vaak climate anxiety genoemd, wat niet altijd door oudere generaties wordt begrepen. Ik zou graag zien dat we hier als samenleving meer aandacht aan besteden en jonge mensen hierbij meer ondersteunen. Gelukkig zijn er in de zorg initiatieven die aandacht vragen voor de relatie tussen mens en natuur en tot actie oproepen om een gezond milieu en klimaat te verzorgen, zoals De Klimaat Dokter en Zorg voor klimaat. Roep als arts ook op tot actie tegen klimaatverandering en leg uit waarom het voor de volksgezondheid van belang is. Als iedereen nu zijn rol oppakt binnen duurzaamheidstransities, kunnen we samen op tijd het tij keren.”

TIJS RUTGERS

TESSA DOOL

AIOS M+G/Jeugdgezondheid

bestuurslid De Jonge Klimaatbeweging

Ja! magazine

DILEMMA

Doorpraten over de stelling?

Dat kan in de app van de AJN (Forum).

Daar vind je ook deze stelling.

Liever mailen?

Stuur je bericht naar: ja@ajnjeugdartsen.nl

Expertise

2022 #56 - 22

Wie is Anne Roosendaal?

Anne Roosendaal is specialist ouderengeneeskunde. Sinds dit jaar werkt ze bij De Rijnhoven in Harmelen en Vleuten. Ze is geboren in North York (Canada), waar haar vader werkte als expat.

Het gezin verhuisde terug naar Utrecht toen Anne één jaar oud was. Anne studeerde Geneeskunde aan de Vrije Universiteit Amsterdam en volgde de opleiding tot specialist ouderengeneeskunde bij GERION. Tijdens haar opleiding lanceerde zij in februari 2021 samen met drie collega-AIOS ‘De Klimaat Dokter’. Anne woont met haar man Maarten en hun twee kinderen in Utrecht.

Ja! magazine

23 - 2022 #56

Expertise

’Gezond gedrag is meestal ook klimaatvriendelijk gedrag’ Anne Roosendaal was in opleiding tot specialist ouderengeneeskunde, toen zij tijdens een cursus ‘Leiderschap en organisatie’ met drie collega’s een plan opzette om de zorg te vergroenen. Zo ontstond de onderneming ‘De Klimaat Dokter’.

Tekst: Myrna Linders Beeld: eigen beeld & iStock

Waarom hebben jullie De Klimaat Dokter opgericht?

Zijn hier ook al concrete verbeterinitiatieven uit voortgekomen?

“De zorg heeft een grote impact op het klimaat. Met je werk in de

“Er is bijvoorbeeld de patiëntenfolder ontwikkeld over het verband

zorg breng je indirect gezondheidsschade toe, omdat je bijdraagt

tussen gezondheid en klimaat en de vervuiling door de zorg,

aan de klimaatcrisis. Daarnaast hangen het welzijn en de gezondheid

die verspreid wordt via een QR-code en op te hangen is in de

van de mens heel erg samen met de gesteldheid van de natuur en de

wachtkamer. Een ander mooi initiatief kwam van een huisarts in

planeet. Luchtvervuiling is bijvoorbeeld een enorme risicofactor voor

opleiding die zich erover frustreert dat er nog steeds vlees wordt

cardiovasculaire ziekten, maar ook voor longziekten. Eén op de vijf

geserveerd op medische congressen. Daar wilde zij iets mee. Ik heb

kinderen met astma heeft astma door luchtvervuiling. Ook heeft de

haar op weg geholpen met dat project. Het succes is natuurlijk te

sociaaleconomische status van mensen invloed op hun gezondheid.

wijten aan haar inzet, maar ik vind het leuk dat ik daar een rol in

Als iemand niet goed kan rondkomen, is gezond en plantaardig

kan spelen. Dat is wat ik voor ogen heb: collega’s zo op weg helpen,

eten wel het laatste waar hij aan denkt. Dat hangt allemaal met

dat we zoveel mogelijk groene dokters hebben, die daar groot of

elkaar samen. Als arts heb je beloofd om niet te schaden en heb je

klein mee aan de slag gaan.”

een stem die over het algemeen serieus genomen wordt, zowel in de maatschappij als in de zorgsector. Als artsen zijn we er best goed in om ons overal tegenaan te bemoeien, laten we dat dan inzetten voor het grote goed. Met De Klimaat Dokter willen we onze collega’s helpen, de drempel verlagen en informatie verschaffen, zodat we het wiel niet allemaal zelf hoeven uit te vinden. Als we het samen doen, is het leuker.”

Hoe doen jullie dit precies?

‘Maak de eerste stap niet te groot en maak jezelf niet te klein’

“We geven informatie op onze website, daarnaast geven we workshops, lezingen en hebben we een nascholingsdag, die is geaccrediteerd voor vijf punten. Ook hoop ik via onze eigen De Klimaat Dokter Podcast en social media, zoals LinkedIn en Instagram,

Hoe is de belangstelling onder de artsen?

collega’s te inspireren, enthousiasmeren en motiveren om in

“Ik merk dat de motivatie steeds groter wordt. Anderhalf jaar

beweging te komen voor het klimaat.”

geleden werd het onderwerp klimaat van de agenda gehaald, als ik

Ja! magazine

Expertise

2022 #56 - 24

gevraagd werd voor een praatje, maar niet kon. De afgelopen tijd

Is ook ergens te vinden welke medicijnen beter zijn dan andere?

heb ik de vraag om aan aandacht te besteden aan de impact van

“Dat zou heel fijn zijn, maar een overzicht is er nog niet. De

de zorg op het klimaat juist zien toenemen. Organisatoren zijn nu

dosisaerosol is een heel duidelijk voorbeeld. Qua pijnstilling is

zelfs bereid ervoor te betalen. Het onderwerp leeft.”

paracetamol een stuk beter voor het milieu dan NSAID’s. Die laatste brengen meer schade aan het oppervlaktewater en zijn

Wat zijn duurzame verbeteringen die jij zelf hebt doorgevoerd

schadelijk voor vissen. Meer informatie hierover is er eigenlijk

in je dagelijkse praktijk?

niet en het is ook onbekend of er bij andere medicatie grote

“Duurzame verbeteringen op de werkvloer zijn in te delen in twee

verschillen zijn. Waar we wel grote stappen mee kunnen maken

categorieën: projecten die de bedrijfsvoering veranderen, maar je

is zinnig medicatiegebruik. Hoe kunnen we voorkomen dat

kunt duurzaamheid ook meenemen in alles wat je doet. Zo loop

mensen medicatie nodig hebben? Preventie van ziekte dus. Veel

ik aan het eind van elke dag een rondje langs alle computers om

mensen gebruiken onterecht of met een onduidelijke indicatie

ze uit te zetten, omdat mensen die per ongeluk aan laten staan. Je

maagbeschermers. Daar kun je ook verschil mee maken.”

kunt ook met collega’s afspreken om tijdens een bedrijfslunch of teamuitje te kiezen voor een plantaardige of duurzame variant.

Zijn er ook kleine stappen die jeugdartsen kunnen zetten?

Een voorbeeld specifiek uit de zorg is de keuze voor medicijnen

“Jeugdartsen hebben een prachtige rol in preventie en het

die je voorschrijft. Ik heb een bewoner met astma, die een extra

behouden van gezondheid. Vaak is gezond gedrag ook

puffer nodig heeft. Als de inhalatiekracht van de patiënt goed

klimaatvriendelijk gedrag. Als je de auto laten staan en vaker

genoeg is, schrijf ik bij voorkeur een poederinhalator voor. Deze

de fiets pakt, bespaar je de vervuiling van de auto, blijf je zelf

heeft veel minder impact op het milieu dan een dosisaerosol, want

gezonder én heb je daardoor waarschijnlijk minder zorg nodig.

daarin zit een heel sterk broeikasgas.”

Jeugdartsen geven ook adviezen over voeding. Onderzoek wijst uit

Ja! magazine

25 - 2022 #56

Expertise

INTERESSANTE WEBSITES Wil je meer lezen over De Klimaat Dokter en wat jij kunt doen om de zorg te vergroenen?

Luister via deze QR-code naar de podcast van De Klimaat Dokter:

dat een plantaardig dieet gezonder is. Er bestaat een zogenaamde ‘Schijf voor Life’, een tegenhanger van de bekende ‘Schijf van Vijf’, die op basis van wetenschappelijk onderzoek informatie geeft hoe je een gezond, volwaardig dieet op basis van plantaardige voeding kunt eten. Ik denk dat als die kennis gedeeld wordt, dit ook een verschil kan maken. Verder komt in de zorg ook een groot deel van de CO2-uitstoot door woon-werkverkeer. Daarin kun je als collega, als onderdeel van een team, een rol in spelen. Hoe kun je binnen je team stimuleren dat bijvoorbeeld huisbezoeken op de

niet onnodig aan? Staan computers allemaal uit? Het kost 46 euro

fiets worden afgelegd? Je bent dan ook meteen een voorbeeld voor

per computer per jaar als die ’s nachts aanstaat. Hier kunnen echt

ouders en kinderen die je bezoekt.”

stappen in worden gemaakt. Verder kun je nadenken over het gebruik van wegwerpmateriaal en de opties voor herbruikbare

Je noemde ook verbeteringen in de bedrijfsvoering. Wat voor

varianten.”

stappen zouden werkgevers in de JGZ kunnen zetten?

“In ieder bedrijf, ook bij een GGD of JGZ-organisatie, moet worden

Wat zou je jeugdartsen willen meegeven?

nagedacht over hoe er met energie wordt omgegaan. Staan lichten

“Maak de eerste stap niet te groot en maak je zelf niet te klein. Je hebt meer impact dan je denkt. Kijk met een duurzame bril naar je werkdag en kijk welke kleine stappen je kunt zetten. Ga stapje voor stapje en als je eenmaal bezig bent, zul je meer kansen zien en kun

‘Klimaatverandering heeft een negatief effect op gezondheid, ondertussen is de zorg ontzettend vervuilend’

je ook grotere impact maken.”

Welke dromen heb je nog?

“Het liefst ben ik over vijf jaar niet meer nodig. Ik hoop dat er dan niemand meer op een praatje van De Klimaat Dokter zit te wachten, omdat alles wat ik vertel algemene kennis is en ik ze niets nieuws meer kan vertellen.”

Q

Ja! magazine

Biologische flesvoeding op basis van geitenmelk.

zonder palmolie

tonijn-vrij

Onze flesvoeding zit bomvol met Biologische volle geitenmelk. Frank, oprichter van Pure Goat Company, heeft met zijn zoontje zelf ervaren dat flesvoeding o.b.v. geitenmelk een goed alternatief is voor flesvoeding o.b.v. koemelk en van nature zacht is voor het buikje. Geitenmelk bevat bijvoorbeeld alleen A2 ·-caseïne (A2 melk)1,2 en relatief minder ¶S1 caseïne3.

Daarnaast bevat flesvoeding o.b.v. volle geitenmelk van nature hogere levels middellange vetzuurketens en sn-2 palmitinezuur4. Deze eigenschappen dragen positief bij aan de verteerbaarheid van de melk.

Met deze kennis en zijn eigen ervaring besloot Frank, destijds al werkzaam in de industrie, The Pure Goat Company op te richten. Er werden een aantal belangrijke regels opgesteld waar de flesvoeding aan moest voldoen: 1. o.b.v. geitenmelk, 2. Biologisch en 3. niks toevoegen wat niks toevoegt.

Het resultaat was een product met zoveel mogelijk lokale ingrediënten, geen tropische oliën, zonder Tonijn-extract, met GOS5,6 en met alleen lactose.

Puregoatcompany.com

met GOS

alleen lactose

Én natuurlijk Biologisch gecertificeerd. Biologisch gecertificeerd betekent onder andere: geen gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen, (preventieve) behandelingen met antibiotica of hormonen zijn niet toegestaan én is het product GMO-vrij.

Meer weten over onze producten?

Stuur ons dan een berichtje via info@puregoatcompany.com Let’s goat!

1. Pattanayak S. (2013) Explor.anim.Med.Res. 3(2):93-94.

2. Jianqin et al. (2016) Nutrition Journal. 15:35. 3. Reis Lima et al.

(2017) Goat Science. pp. 189-232. 4. Gallier et al. (2020) Nutrients.

12:3486. 5. Sierra et al. (2015) Eur J Nutr. 54:89-99. 6. Ben et al.

(2008) World J Gastroenterol. 14(42): 6564-6568.

Belangrijke informatie: borstvoeding is de beste voeding voor baby’s.

We teach...

OPLEIDING ARTS MAATSCHAPPIJ EN GEZONDHEID, PROFIEL JEUGDARTS Een Leven Lang Leren bij TNO: voor aios én praktijkopleiders Aios TNO leidt jeugdartsen op voor een sterke JGZ! Tijdens de opleiding ontwikkelen aios zich in de verschillende rollen van de jeugdarts variërend van de spreekkamer tot aan de wetenschap. Het leren vindt zo veel mogelijk plaats in en vanuit de praktijk, tijdens praktijkperiodes in de JGZ en tijdens stages. Daarnaast volgen aios cursorisch onderwijs in een eigen jaargroep. Dit leren en professionaliseren gaat door na de opleiding. Bij TNO wordt een stevige basis gelegd voor een Leven Lang Leren.

Praktijkopleiders De praktijkopleider heeft een cruciale rol bij het leerproces van de aios: als coach, als begeleider en als rolmodel. Hij komt voor tal van uitdagingen te staan, zoals: Meer of juist minder sturing geven? Hoe organiseer ik de begeleiding vanuit mijn GGD? Hoe pas ik mijn begeleidingsstijl aan op de leerstijl van de aios? Over deze en andere uitdagingen organiseert TNO terugkomdagen voor opleiders. Over de thema’s stemt TNO af met Sogeon/NSPOH. Uitgangspunten voor onderwijs en terugkomdagen bij TNO: - Competentiegericht - Leren met en van collega’s - Presentaties en praktische opdrachten wisselen elkaar af - Ervaren docenten uit wetenschap en praktijk - Aansluiting bij actueel onderzoek (binnen of buiten TNO) - Eigen inbreng (onderwerpen, werkvormen) wordt zeer gewaardeerd.

…een breed scala aan medische vervolgopleidingen en bij- en nascholing, ook incompany. Jaarlijks keuze uit meer dan 30 nieuwe titels en 160 modules.

Onze scholing helpt je bij de ontwikkeling van je professionele vaardigheden. Met onderwijs en training van de NSPOH draag je met meer kennis en vaardigheden bij aan het verbeteren van de jeugdgezondheidszorg.

Kies bijvoorbeeld voor: • Opleiding arts maatschappij + gezondheid, jeugdgezondheidszorg (1e fase) • Opleiding arts maatschappij + gezondheid, 2e fase

• Basisopleiding praktijkopleiders aios sociale geneeskunde • Didactische scholing voor praktijkopleiders

Bij- en nascholing: Starten en instromen Opleiding De opleiding start ieder jaar in september (in Eindhoven) en in maart (in Leiden) Zie voor meer info: www.artsmg.nl www.tno.nl/onderwijs

• Kinderreanimatie • MAZL scholing • Opvoedingsondersteuning • Over kinderen en emoties gesproken • Peuters en slaap • Sociaal medische advisering in het kader van de jeugdwet • Terugkomdag voor Van Wiechen instructeurs • Train-de-trainerworkshop voor visusinstructeurs • Voeding en eetgedrag bij peuters • WOKJA • Zindelijkheid Bekijk onze actuele bij- en nascholingskalender op www.nspoh.nl

Terugkomdagen TNO organiseert meerdere terugkomdagen per jaar in Leiden en Eindhoven. Zie voor data en informatie: www.tno.nl/onderwijs

“Door deze dag heb ik meer inzicht gekregen in hoe mijn aios en ik beter kunnen samenwerken!”

“Deze docent maakt ingewikkelde theorie eenvoudig en toepasbaar in de praktijk!”

De NSPOH wil een waardevolle bijdrage leveren aan de verbetering van de volksgezondheid, de arbeidsomstandigheden en participatie in Nederland. Dit doen wij door professionals kwalitatief goed en vraaggestuurd op te leiden voor de hedendaagse praktijk van public en occupational health. Wij ontwikkelen en organiseren opleidingen, bij- en nascholing, in-company programma’s en symposia op academisch en post-hbo niveau.

casus

2022 #56 - 28

Vlees noch vis Het kan een verademing zijn voor ouders als jeugdartsen en verpleegkundigen weten wat een veganistische levensstijl inhoudt en daarover met oprechte interesse en kennis met ouders in gesprek gaan. De levenskeuze voor een veganistische levensstijl heeft niet alleen een positief effect op individueel niveau, maar ook in een breder perspectief: het bevordert de gezondheid van onze planeet.

Tekst: Vassia Ivanova Beeld: iStock

Voor mij zitten de drie maanden oude Max en zijn twee ouders, voor

besproken. Tijdens mijn standaard uitleg hebben de ouders geen

een standaard consult. De ouders van Max zijn beiden hoogopgeleid

op- of aanmerkingen. Het onderzoek en de vaccinaties volgen

en staan met beide benen op de grond. Het consult verloopt

zonder bijzonderheden. Het consult loopt op zijn einde en ik sta op

ontspannen. De ouders zijn tevreden over hoe Max het doet. Zoals

om afscheid te nemen. En dan gebeurt het deurknop-fenomeen.

gebruikelijk wordt de introductie van de bijvoeding op deze leeftijd

Moeder: “Mag ik toch nog een vraag stellen? Over de voeding?”.

Ja! magazine

casus

29 - 2022 #56

Uit eerdere ervaringen weet ik dat dit een belangrijk moment is.

Het Voedingscentrum publiceert de afgelopen jaren vaker in

Een moment, waarop deze moeder zich kwetsbaar opstelt en ik kan

heldere taal omschreven informatie en adviezen op zijn website.

werken aan het versterken van onze onderlinge band. Deze keer heb

Bij specifiekere vragen kan er altijd verwezen worden naar een

ik extra geluk: dit gezin is het laatste op mijn spreekuur, dus ik heb

kinderdiëtist, maar dit zal een uitzondering zijn. Laten wij als

alle tijd voor ze. Ik begeleid de ouders terug naar hun stoelen.

professionals het onderwerp normaliseren, ouders in hun kracht zetten en lof uitdelen voor het feit dat zij bijdragen aan een betere

Opgelucht

planeet.

Moeder vertelt dat zij en haar partner veganistisch eten. Hoewel deze moeder heel stellig is in haar overtuiging dat Max alleen

Q

plantaardig eten en drinken aangeboden krijgt, vraagt ze zich toch af of het geen kwaad kan voor haar zoon, en of er bepaalde zaken zijn waarop ze moet letten. Meteen geef ik een compliment: “Wat fijn dat je me deze vragen stelt en wat goed dat jullie bewust bezig zijn met voeding.” Onmiddellijk zie ik dat ouders opgelucht zijn. Deze ouders hebben vanuit hun sociale kring veelvuldig de opmerking gekregen dat plantaardig eten niet geschikt is voor een kind, en al helemaal niet voor een baby. Dat er tekorten ontstaan in het eetpatroon, wat op zijn beurt een negatief effect zou hebben op de groei en ontwikkeling. Deze ouders hebben zich goed ingelezen over een plantaardig dieet en hebben voor zichzelf helder waarop te letten in hun eigen voedingspatroon. Door de kennis die ik heb over dit onderwerp, kan ik aansluiten bij ouders en hen vooral complimenteren met hun kennis en betrokkenheid rondom dierenwelzijn, klimaat en gezondheid. Hierin ligt ook mijn leermoment. Hoewel ik deze kennis had, gebeurde toch het deurknop-fenomeen. Ouders bevragen over hun visie op voeding en ze ruimte geven om hun aanpak zelf te vertellen, levert mij tijdswinst op. Zo kan ik het het deurknop-fenomeen voorkomen.

Impact Bovenstaande casus schrijf ik op in de avond, nadat ik een presentatie heb gevolgd over wereldwijde kindergezondheid.

Ongeveer een miljard kinderen, woonachtig in 33 landen, leeft in een land met een extreem verhoogd risico op gevolgen van

WIE IS…?

klimaatverandering. Deze 33 landen zijn voornamelijk gesitueerd

Vassia Ivanova is jeugdarts KNMG

in Afrika en Azië. Deze landen zijn het minst verantwoordelijk

en AIOS M+G/Jeugdgezondheid bij

voor de klimaatcrisis, maar hebben wel te maken met de grootste

Jeugdgezondheidscentrum Zuid-Limburg.

impact. Een plantaardige levensstijl zullen wij als JGZ-professional

Ze maakt zich zorgen over de klimaatcrisis

steeds vaker als onderwerp hebben in de spreekkamer. Wanneer

en ziet deze als een kinderrechtencrisis,

de kennis bij ons aanwezig is, namelijk dat kinderen prima met

omdat kinderen het meest kwetsbaar zijn

een plantaardige intake gezond groot kunnen worden, vaak zelfs

voor de gevolgen van klimaatverandering.

met gezondheidswinst, kunnen wij bij deze ouders aansluiten.

Zelf probeer ik ook impact te maken in de spreekkamer door proactief te vertellen dat vlees en vis niet de norm hoeven te zijn, en dat er gezonde, goedkope en lekkere alternatieven bestaan.

Samen hebben we niet alleen een impact op hun eigen kind, maar ook op de bijna een miljard kinderen in die hoogrisicogebieden.

Ja! magazine

PODIUM

2022 #56 - 30

Ja! magazine

31 - 2022 #56

PODIUM

‘Als jeugdarts kun je veel doen voor planetary health’ De gezondheid van de planeet staat enorm onder druk en daarmee ook de gezondheid van mensen. Wat kun je daar als jeugdarts aan doen? Heel veel, weet Nora van Gaal, tweedejaars AIOS Medische Milieukunde. Zij voelt de urgentie om ‘iets te doen’ en zit daarom in twee werkgroepen voor planetary health.

Tekst: Ellen Segeren Beeld: Eric Marty, iStock

Nora van Gaal voelt zich erg betrokken bij de toestand van de aarde. “De signalen dat het misgaat zijn overal en daar maak ik me zorgen over. Ik herken klimaatangst, maar mijn ervaring en de literatuur bevestigen dat dit verlammend werkt, terwijl klimaatboosheid juist een goede drijfveer is voor actie. Hoop krijg ik van iets positiefs doen. Als arts wil ik graag meewerken aan de systeemtransitie van welvaart naar welzijn. Ik wil bereiken dat we niet meer focussen op winst, maar op gezondheidswinst.”

WEL DOEN EN NIET SCHADEN Wie denkt dat een arts weinig kan bijdragen, heeft het mis, vindt Nora. “Onderdeel van onze artseneed is ‘wel doen en niet schaden’. We zijn een gerespecteerde beroepsgroep met een voorbeeldfunctie. Daarbij hoort het minimaliseren van onze negatieve klimaatimpact als persoon en onze bedrijfsvoering; dat is klimaatmitigatie. Hoe reis je? Hoe ga je om met je afval? Dat

M+G kunnen binnen hun vak naar het grotere plaatje kijken. Er

hoort bij ‘niet schaden’ en dat reikt best ver.”

is ook ‘wel doen’. Ik zou bijvoorbeeld graag zien dat jeugdartsen

Ook klimaatoverwegingen binnen de advisering van jeugdartsen

en collega’s uit de jeugdzorg samen met scholen bedenken wie

hebben impact. “Als een jonge moeder twijfelt tussen

kwetsbaar is voor klimaatimpact, bijvoorbeeld door extreme hitte

borstvoeding of de fles, is een extra argument voor borstvoeding

of juist kou tijdens de energiecrisis, en hoe we daarop passend

de milieuschade van flesvoeding. En de schoolarts kan pleiten

kunnen acteren. Dan hebben we het over klimaatadaptatie. Je

voor seizoensgebonden, lokale en biologische voeding in plaats

kunt als jeugdarts van alles doen. Schrijf eens een opiniestuk over

van mango’s die wel gezond zijn, maar worden ingevlogen. Artsen

wat in de praktijk duurzamer kan. Of stap in een werkgroep.”

Ja! magazine

PODIUM

2022 #56 - 32

PLANETARY HEALTH Waar public health zich beperkt tot de gezondheid van mensen, richt planetary health zich op de gezondheid van de aarde als geheel, inclusief alles wat groeit en bloeit. Willen we mensen gezond houden, dan moeten we de aarde gezond houden.

DE TIJD DRINGT Dit laatste deed Nora. Ze zit in twee werkgroepen voor planetary health: één vanuit De Jonge Arts Maatschappij + Gezondheid (verder: de AIOS-groep) en een expertgroep binnen de KAMG. Van de AIOS-groep, die Nora in januari oprichtte, is ze voorzitter. “We komen elke twee weken bij elkaar en barsten na elke bijeenkomst weer van de energie. Dat inspireert ook anderen. We willen planetary health binnen public health

de werkgroep zich in een internetconsultatie over klimaatbeleid.

aandacht geven, samenwerking aangaan met andere artsen en

Een inspirerend voorbeeld vindt Nora het Britse position statement

partijen die zich inzetten voor de planeet, en een volwaardige

voor de COP26, de klimaatconferentie in Glasgow in 2021, met als

gesprekspartner zijn in het debat. Het moet duidelijk worden dat

kern: de gezondheid van kinderen moet meegenomen worden

artsen onderdeel kunnen zijn van de systeemtransitie.”

in de klimaataanpak. “Dit statement is in de hoogste regionen

De groep presenteerde eind juli een visiedocument over de rol van

doorgedrongen, dat is hoopvol. In navolging daarvan wil ik met

artsen binnen planetary health, met een actielijst waar de groep

de AIOS-groep of de KAMG-werkgroep voor COP27, de komende

druk aan werkt. “Het is belangrijk dat alle artsen in de publieke

klimaatconferentie in november in Egypte, een pamflet opstellen,

gezondheidzorg weten wat planetary health is, waarom het ons

waarin de inzichten en afspraken uit de COP worden vertaald naar

vak raakt en hoe ze eraan kunnen bijdragen. Het moet daarom in

onze praktijk. Zowel voor de klimaatmitigatie als -adaptatie is

alle opleidingen opgenomen worden. Bij onderwerpen binnen ons

transdisciplinaire samenwerking cruciaal. Iedereen is gevoelig voor

vakgebied die gerelateerd zijn aan planetary health maken we elke

de gezondheid van kinderen. Daarmee raak je aan de toekomst.

keer dat haakje, en andersom vertalen we de uitdagingen binnen

Dus als jeugdarts heb je zeker impact.”

planetary health naar onze praktijk.”

Q

GROTE THEMA’S AANKAARTEN Ook in de KAMG-groep is Nora actief. “Deze groep wil zich mengen in het debat en wil standpunten uitdragen vanuit

Meer lezen?

publieke gezondheid. Daarvoor moeten we silo’s doorbreken, profieloverstijgend zijn en grote thema’s aankaarten. Die noodzaak

Visiedocument AIOS-groep:

werd voelbaar tijdens de coronacrisis: artsen infectieziekten kwamen overal aan bod, maar jeugdartsen, die veel weten over de impact van de maatregelen op jongeren, hoorde je minder. Toen ontstond het idee om met specifieke werkgroepen opiniërend en richtinggevend te zijn over grote thema’s. De oprichting van de

Het Britse standpunt voor de klimaatconferentie 2021 in Glasgow:

werkgroep voor planetary health is een begin.”

PAMFLET VOOR DE KLIMAATTOP De eerste resultaten zijn er. In juni plaatste Het Parool een advies van voorzitter Henk Jans voor klimaatminister Rob Jetten: neem gezondheid als invalshoek voor klimaatplannen. Ook mengt

Ja! magazine

33 - 2022 #56

VISIE

Tandarts en jeugdarts: een goed huwelijk De rollen van jeugdarts en tandarts kunnen elkaar beter aanvullen, aldus Milou Munk, arts M+G, werkzaam bij de beroepsorganisatie van tandartsen, orthodontisten en kaakchirurgen (KNMT). Op haar initiatief is - in samenwerking met de AJN - de recent gelanceerde Praktijkkaart Tandarts & jeugdarts ontwikkeld: een handreiking om samenwerking tussen de twee beroepsgroepen te ondersteunen.

Tekst: Ellen Segeren Beeld: iStock

Milou: “Van de vijfjarigen in Nederland heeft 24% gaatjes in

TIJDWINST VOOR DE JEUGDARTS

het melkgebit. Cariës is een serieus probleem, want het heeft

“Volgens veel jeugdartsen is er weinig tijd om mondgezondheid

veel gevolgen. Het kan de fysieke gezondheid van kinderen

te bespreken. Ik herken dat vanuit mijn ervaring als jeugdarts

aantasten, denk aan eetproblemen, maar ook de psychosociale:

0-12 jaar. Dat was precies de aanleiding om de Praktijkkaart te

kinderen met ernstige cariës schamen zich en verzuimen vaker

ontwikkelen. Een korte opmerking over tandenpoetsen en een

van school. Het beïnvloedt dus de ontwikkeling. Ook speelt

bezoekje aan de tandarts als de eerste tandjes doorbreken,

ongelijkheid mee, want meer kinderen uit gezinnen met een

kost amper tijd. Als de lokale samenwerking op orde is, kan de

lagere sociaaleconomische status hebben een slecht gebit.

tandarts het overnemen met poetsinstructie en voedingsadvies

Tijdig aanleren van tandenpoetsen, gezond eten en naar de

om cariës te voorkomen. Dit kan juist tijdswinst opleveren voor

tandarts gaan, kan de mondgezondheid preventief verbeteren

de JGZ. Het is een prachtig, concreet voorbeeld van hoe je met

en gezondheidsverschillen terugdringen. Als eerste handreiking

preventie gezondheidsverschillen kunt verkleinen en kinderen

voor meer samenwerking tussen jeugdarts en tandarts, en meer

een vaardigheid meegeef t, waar ze hun hele leven plezier van

afstemming van zorg, heeft de AJN samen met de KNMT in juni de

hebben. Mondzorg voor kinderen heef t ook een duurzame kant.

Praktijkkaart Tandarts & Jeugdarts uitgebracht.”

Wie een gezonde mond heef t, hoef t niet of minder invasief behandeld te worden. En behandelingen zijn veel vervuilender

GROOT BEREIK VAN DE JGZ

dan tandartscontroles.”

“De JGZ heeft een enorm bereik, ook bij mensen die de weg naar zorg niet makkelijk vinden. Maar voor mondzorgverleners is

VEROUDERDE RICHTLIJN

het vaak lastig om kinderen tijdig te bereiken, zeker als ouders

“Wat ik jammer vind, is dat het advies vanuit de handreiking van

zelf niet naar de tandarts gaan. Als je het bereik van de JGZ

de jeugdartsen niet meer aansluit bij de nieuwste inzichten uit

verbindt aan de kennis en kunde van de mondzorgverlener en

de mondzorg. De nieuwste richtlijn voor de mondzorg uit 2020

samenwerkingsafspraken maakt op lokaal niveau, is er winst te

adviseert om kinderen vanaf de doorbraak van de eerste tanden

behalen. Waarom zou de jeugdarts ouders niet stimuleren om

naar de tandarts te sturen. Maar de ‘Handreiking Aandachtspunten

met hun kind naar de tandarts te gaan? En bij welke praktijken

Preventieve Mondzorg 0-19 jaar voor de JGZ’ van het NCJ stamt

in de buurt kunnen ze met hun kind terecht? En als ouders

uit 2005 en hanteert nog het oude advies om kinderen vanaf 2 jaar

de mondverzorging niet op orde krijgen, wat zegt dat over

naar de tandarts te verwijzen.”

het algemene beeld van het gezin? Is dat een mogelijke kans voor samenwerking tussen beide beroepsgroepen en zou de

JONG GELEERD…

pedagogische kennis en kunde van de JGZ niet ondersteunend

“De Praktijkkaart is in beide beroepsgroepen positief ontvangen.

kunnen zijn aan de rol van de mondzorgverlener?”

Het is nog te vroeg om iets over cijfers te zeggen, maar

Ja! magazine

VISIE

2022 #56 - 34

Verwijzen vanuit de JGZ werkt!

Promovenda Ashley Verlinden volgde vijf jaar lang twee groepen kinderen: de ene werd vanaf 6 maanden door de jeugdarts verwezen naar de tandarts, de controlegroep niet. 53% van de kinderen uit de eerste groep ging vóór de eerste verjaardag naar de mondzorgpraktijk, tegen 7% in de controlegroep.

professionals, verspreid over het land, hebben al contact gelegd met de andere beroepsgroep. Nog niet iedereen is op de hoogte van de Praktijkkaart. Zelf zie ik de mondgezondheid als onderdeel van de algemene gezondheid. JGZ en mondzorg kunnen elkaar daarin aanvullen en samenwerken. Voor ouders zou het net zo vanzelfsprekend moeten zijn om met hun kinderen naar de tandarts te gaan als naar het consultatiebureau. Dan

Lees meer over het onderzoek van Ashley Verlinden via onderstaande QR-code:

verloopt een deel van de monitoring van de ontwikkeling bij het consultatiebureau en een deel bij de mondzorgprofessional.

Samen vormt het de basis voor een kansrijke start in het leven. Ik zou het fantastisch vinden als in 2023 veel meer jonge kinderen regelmatig naar de tandarts gaan. Als je ouders ondersteunt bij het aanleren van gezond gedrag voor hun kind, wordt een basis gelegd voor het kind en nemen ouders er zelf iets van mee voor hun eigen gebit. Voor kinderen is het makkelijker om al jong gezond gedrag aan te leren dan om gedrag op latere leeftijd te veranderen.”

Q

Ja! magazine

VISIE VISIE

35 - 2022 #56

PRAKTIJKKAART TANDARTS & JEUGDARTS Goed contact tussen mondzorg en jeugdgezondheidszorg kan veel opleveren voor een gezond kindergebit.

De Praktijkkaart Tandarts & jeugdarts,

Praktijkkaart

een initiatief van AJN en de Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot

Tandarts & jeugdarts

Bevordering der Tandheelkunde (KNMT), helpt om de eerste stap te zetten.

Belang Samenwerking mondzorg-jeugdgezondheidszorg (JGZ) draagt bij aan integrale mondzorg voor kinderen. Om samenwerking te optimaliseren heeft de KNMT i.s.m. AJN deze praktijkkaart ontwikkeld.

De mondzorgverlener en JGZ-professional zijn op de hoogte van de (preventieve) mondzorg die zij aanvullend bieden aan kinderen en jongeren Betere op elkaar afgestemde en integrale mondzorg zorgt voor betere mondgezondheid bij kinderen, jongeren en hun ouders/verzorgers

In de JGZ- of mondzorgpraktijk De jeugdarts is te vinden in de gemeente/wijk, vanuit JGZ-organisaties op locaties als het consultatiebureau en op scholen Zorg dat je elkaar weet te vinden: ken elkaars namen en bereikbaarheid Vraag ouders de contactgegevens van de JGZ- of mondzorgpraktijk Voor de mondzorgverlener: bij sommige JGZ-organisaties is er een apart telefoonnummer voor intercollegiaal overleg Zoek contact en maak een afspraak voor een kennismaking Jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen leiden kinderen toe/kunnen kinderen verwijzen naar een mondzorgverlener, eventueel een die werkzaam is in een kindertandartspraktijk Mondzorgverleners zien de kinderen vanaf het doorbreken van het eerste elementen

KIMO-richtlijnen: hetkimo.nl: diagnostiek, preventie & behandeling JGZ-richtlijnen: ncj.nl: Handleiding aandachtspunten preventieve mondzorg 0-19 jaar voor de JGZ

Achtergrond JGZ JGZ is de (gratis) publieke gezondheidszorg voor jeugdigen tussen 0 en 18 jaar en is vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg) Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het organiseren van JGZ binnen hun gemeente In heel Nederland heeft elk kind tot 18 jaar recht op JGZ JGZ is te vinden in de wijk, voor daar woonachtigen (0-4 jaar), gekoppeld aan de basisscholen (4-12 jaar) en het voorgezet onderwijs (12-18 jaar) Binnen een JGZ-team werken jeugdartsen, jeugdverpleegkundigen, assistenten en doktersassistenten Het JGZ-team werkt daarnaast samen met ketenpartners uit het medisch en sociaal domein

Ja! magazine

Praktijkkaart Tandarts- Jeugdarts ©2022 KNMT, AJN

Richtlijnen

/ ŭ ŭ S ŭŭ ŭŭ ŭŭ ŭ ŭŭ ŭ ŬŭŬ ŭŭ 7S8S9 ŭ ŭ ŭ ŭ

Ǚ Ô¯¯¼ ¡ À

b ¢¸ ¨ ®Ê »¿ ʨ |q|ÚƲ¿ Å Ó »Ô ¨¨ ¨ § Å ß®Ó ¢ §® ¢ ¿§q ¨ƌ ß® Ó»® §® ¢ Ɛ m® qÅ ß ¨ ß®¨ » ¢qÅ § Å Å ¨ ®¸|®ÊÔ ¨ƌ Ôq¨¨ » ß qq» Å § ¿Å Ó®®» ®¸ ¨¿Åqq¨ƌ ¨ Ôqq»Óq¨ ß » ¿Å Óq¨ ʨ ¢ Ó ¨ ßÊ¢¢ ¨ Óq¨ ¨ Å ¨Ƌ

ǘÀ ©©r ¼ © À

recensies

37 - 2022 #56

Artsen de wijk in Hoopvol sloeg ik dit boek open; de titel gaf mij het beeld van artsen die lokaal en preventief werken. Misschien stond de jeugdgezondheidszorg er wel in, of in ieder geval ketenpartners. Helaas; het boek - met als ondertitel Red levens, spoor jeugdgezon ziekten eerde eerder op - gaat over vroegsignalering en vroegdiagnostiek, maar is vrijwel geheel curatief gericht. Middels zeven interviews me met bekende artsen, onderzoekers en bestuurders, zoals René Bernards en Marcel Levi, verkent de auteur het werkveld en d de toekomst. Maar in mijn optiek is het praten over innovatie van de dweil terwijl de kraan nog steeds open bij het interview met Wanda de Kanter, longarts en anti-tabak-activist, primaire en secundaire preventie staat… Gelukkig komt bi wél om de hoek kijken en benoemt benoem zij, zeer terecht, het belang van een rookvrije generatie en preventieve opsporing: actief de wijken in om mensen te helpen stoppen met roken om longkanker en COPD te voorkomen. De andere interviews zijn weliswaar ook interessant en gaan voor een klein deel over tertiaire preventie, maar het gevoel blijft dat met deze toekomstvisies ziektes weliswaar eerder, maar alsnog te laat opgespoord gaan worden. Als artsen de wijk in gaan, dan graag preventief te werk gaan! Hopelijk volgt er een deel twee dat daar meer aandacht aan schenkt.

Schrijver: Willem Wansink uitgever: Scriptum (2022) prijs: € 12,50

ARFID te lijf!

Het derde boek van auteur Rita Maris over ARFID (Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder; vermijdende/resttrictieve voedselinnamestoornis) is opnieuw een zoektocht naar antwoorden op de vele nog openstaande vragen rondoom de eetstoornis. Opnieuw graaft ze dieper naar de etiologie, verschijningsvormen, comorbiditeit en behandelvormen. men Dit doet ze door middel van diepte-interviews met ruim 80 zorgprofessionals en ervaringsdeskundigen, waaronder bekende artsen en onderzoekers op het gebied van eetstoornissen zoals prof. dr. Sandra Mulkens en kinderarts Annemarie van Bellegem.

Het resulteert in een lijvig boek, dat zeer veel aspecten van de aandoening beschrijft, zoals diagnostiek, angst en trauma rondom eten, lichamelijke en psychische gevolgen en verhalen uit de praktijk. In dit derde boek is ook meer aandacht voor jongeren en jongvolwassenen met ARFID. De opmaak is wat intimiderend met veel tekst en geen figuren; het lettertype is wel prettig groot. Dat maakt het geen licht leesvoer, maar wel heel informatief voor díe jeugdarts die zich verdiept in eetstoornissen of kinderen en jongeren met ARFID begeleidt.

Schrijver: Rita Maris uitgever: Graviant (2022) prijs: € 34,95

Het Klimaatboek “Dit boek is er voor iedereen die met de toekomst van volgende generaties op onze planeet begaan is”, aldus de uitgever van het aankomende boek van Greta Thunberg, de wereldberoemde klimaatactivist. Klinkt als leesvoer voor jeugdartsen dus. Het Klimaatboek beoogt een totaalbeeld te schetsen van hoe de klimaatcrisis, milieucrisis en duurzaamheidscrisis met elkaar samenhangen en hoe en waarom de wereld verandert. Greta Thunberg hoopt hiermee ‘het belangrijkste verhaal ter wereld’ zoveel mogelijk te verspreiden en iedereen wakker te schudden. Ze deelt de kennis en bevindingen van vele wetenschappers, ggezondheidsexperts, ingenieurs, economen en andere klimaatexperts en ondersteunt dit met grafieken en foto’s. Daarnaast vvertelt ze haar eigen verhaal over haar leerproces en de protestacties. Doel van het boek is om iedereen tot gedragsverandering te laten komen en te fungeren als oproep om de samenleving breed te transformeren. Grootse plannen, gedragsveranderin Ik hoop dat we in staat zijn de opdracht van Greta op te pakken; Nu, voor het leven! maar ook noodzakelijk. noodzak

Schrijver: G Greta Thunberg uitgever: De Bezige Bij prijs: € 30 Tekst: Roselin van der Torren Ja! magazine

MARKANT

2022 #56 - 38

Opgroeien met groen verdient alle aandacht Annette Postma is netwerkadviseur Natuur en Leefomgeving bij ‘Alles is gezondheid’, een landelijk netwerk van publieke en private partners voor een gezonder Nederland.

Annette legt contact met artsen om de impact van natuur op gezondheid meer bekendheid te geven. Natúúrlijk wetenschappelijk onderbouwd. Vijf vragen over de meerwaarde van ‘groen’ en wat de jeugdarts hiermee kan.

Tekst: Louise Dijkmans

‘Groen en gezondheid’… leeft dat onderwerp in Nederland?

Heb je nog een tip voor de jeugdarts?

“Zeker! Sinds een jaar of twee merk ik dat het thema is geland.

“Wees als arts concreet in je adviezen richting ouders: ‘Dit kun jij

Het krijgt nu bijvoorbeeld aandacht in onderwijsprogramma’s

doen bij voeding: als een kind zelf groenten kweekt, eet het ook

en nascholingen. Niet alleen onze inzet, maar ook de

meer groente’. Het stikt van de mogelijkheden en de materialen,

coronamaatregelen hebben de bewustwording bij veel mensen

die jij kunt gebruiken om ouders en kinderen vaker naar buiten

vergroot. We zijn massaal de natuur ingetrokken en hebben ook

te krijgen. Zorg dat je weet welke groen-activiteiten het IVN

zelf de positieve effecten van ‘groen’ ervaren.”

Natuureducatie, Natuurmonumenten, de plaatselijke scouting en andere partijen, aanbieden bij jou in de wijk. Breng het letterlijk in

Hoe belangrijk is de medische hard evidence?

kaart en deel het actief met ouders en jongeren.”

“Heel belangrijk. Aan ‘zweverig gedoe’ heb je niets; de informatie over hoe de natuur werkt, moet kloppen en onderbouwd zijn

Q

met onderzoek. Want dan pas trek je mensen over de streep! Zo is wetenschappelijk bewezen dat bomen en planten etherische stoffen afgeven die het zenuwstelsel activeren. Dat verlaagt de bloeddruk en geeft je immuunsysteem een geweldige boost.

Natuur maakt je brein rustiger en geconcentreerder. En zo is er veel meer bewijs dat je ‘groen’ met succes preventief en als

Verder lezen?

medicijn kunt inzetten bij gezond opgroeien.”

Een infographic over de waarde van natuur voor gezondheid van kinderen: (IVN & Jantje Beton, tekst: A. Postma)

Wat kan de jeugdarts met groen?

“Die kan nog vaker leefomgevingen van kinderen en groen met elkaar verbinden. Hoe ziet bijvoorbeeld de wijk eruit waarin zij werken? Denk aan de inrichting van schoolpleinen en parken; kunnen kinderen dichtbij en veilig spelen? Zoek als het even kan de gemeente op, schuif aan bij ontwerptafels en laat je invloed gelden.”

Activiteiten voor kinderen: (IVN)

Welke samenwerking is er met ‘Zicht op buiten’?

“We stellen samen met dit netwerk een strategisch plan op voor de toekomst, want voldoende buitenspelen blijft een voorwaarde voor gezonde kinderogen, ondanks trends als verstedelijking, bezorgde ouders en moderne media. Maar groen gaat ook over de motoriek of leren samenwerken en doorzetten, creatief zijn. Ik heb

Wetenschap, een webinar, materialen en meer: www.allesisgezondheid.nl

met IVN en Jantje Beton een prachtige infographic gemaakt die de meerwaarde van spelen in de natuur benadrukt, met natuurlijk ook weer alle bewijzen.”

Ja! magazine

GEACCREDITEERD studieaanbod ONAFHANKELIJKE nascholing

CURSUS Praten met kinderen en ouders over seksueel misbruik Praten over seksueel misbruik geeft kinderen geen trauma, de stilte wel.

Tweedaagse training door Aafke Scharloo.

Accreditatie: 10 PE-punten Zeer goed beoordeeld

Edities: 28 en 29 november 2022 & 13 en 14 april 2023 medilex.nl/pratenoverseksueelmisbruik

Eetstoornissen Hoe kunt u mensen met een eetstoornis helpen, zowel fysiek als psycho-emotioneel? Hoe gaat u om met onderliggende psychische problemen en traumatische ervaringen?

Inclusief ervaringsverhalen.

Dagvoorzitter: Greta Noordenbos fysiek & online

Datum: donderdag 15 december medilex.nl/eetstoornissen

CURSUS Emotieregulatietraining bij kinderen Na deze training: • herkent u problemen in emotieregulatie bij kinderen en jongeren • kunt u deze problemen doorbreken • weet u hoe u de zes basiscompetenties van emotieregulatie kunt aanleren

12 PE-punten

Data: 18 en 19 januari 2023 medilex.nl/emotieregulatietraining

CURSUS Gezondheidsrecht Tijdens drie interactieve contactdagen vertellen ervaren advocaten in het gezondheidsrecht o.a. over: • Informatie-uitwisseling en beroepsgeheim • Patiëntenrechten in bijzondere situaties • Klacht- en tuchtrecht in de praktijk

15 PE-punten

Diverse startdata!

Eerstvolgende editie: woensdag 8, 15 en 22 maart 2023 medilex.nl/gezondheidsrecht

030-6933887 | info@medilex.nl | www.medilex.nl

5 NUTRILON PEPTI 9225 =8,*(/,1*(1 0(7

KOEMELKALLERGIE ONZE MEEST VERTROUWDE INTENSIEF GEHYDROLYSEERDE DIEETVOEDING.

Pepti MCT bij ernstige verterings- en absorptie-stoornissen:

Bestel deze ietest koemelkprovocat tricia Nu uw bij s) loo (koste er ag an nm rayo

100% intensief gehydrolyseerd wei-eiwit. (ƈHFWLHYH GLHHWEHKDQGHOLQǨ ELM NRHPHONDOOHUǨLH1

%HYDW SUHELRWLVFKH ROLǨRVDFKDULGHQPL[ scGOS:lcFOS 9:1 die de KRHYHHOKHLG GLYHUVLWHLW HQ IXQFWLRQDOLWHLW YDQ honderden HMO’s LQ PRHGHUPHON HYHQDDUW2,3

'RRU WRHYRHǨLQǨ VF*26 OF)26 NOLQLVFK EHZH]HQ minder infecties, antibioticagebruik en koorts4-6

%HYDW 50% MCT-vetten 2RN ǨHVFKLNW ELM koemelkallergie ªQ lactose-intolerantie.

%HYDW lactose ZDW onder andere een 0¹ '3- -d darmmicrobiota VWLPXOHHUW7,8

Betere waardering van smaak ELM K\GURO\VDDW RS EDVLV YDQ ZHL HLZLW ªQ ODFWRVH

Wilt u graag meer informatie of advies?

Wij zijn 24/7 bereikbaar voor ouders, en we zijn er ook voor u.

0800-0228060 %RUVWYRHGLQǨ LV GH EHVWH YRHGLQǨ YRRU EDE\šV 'H]H LQIRUPDWLH LV XLWVOXLWHQG EHVWHPG YRRU SDUD PHGLFL 1XWULORQ 3HSWL LV HHQ YRHGLQǨ YRRU PHGLVFK ǨHEUXLN 'LHHWYRHGLQǨ ELM NRHPHONDOOHUǨLH 1XWULORQ 3HSWL 0&7 LV HHQ YRHGLQǨ YRRU PHGLVFK ǨHEUXLN 'LHHWYRHGLQǨ ELM HUQVWLǨH YHUWHULQǨV HQ DEVRUSWLHVWRRUQLVVHQ HQ NRHPHONDOOHUǨLH 'H]H YRHGLQǨHQ PRHWHQ RQGHU PHGLVFK WRH]LFKW ǨHEUXLNW ZRUGHQ 5HIHUHQWLHV 1. *LDPSLHWUR 3* .MHOOPDQ 1, 2OGDHXV * HW DO 3HGLDWU $OOHUǨ\ ,PPXQRO 2. .QRO - HW DO - 3HGLDWU *DVWURHQWHURO 1XWU 3. %RHKP * HW DO $FWD 3DHGLDWU 6XSSO 4. 0RUR * HW DO $UFK 'LV &KLOG 5. $UVODQRǨOX 6 HW DO - 1XWUL 6. $UVODQRǨOX 6 HW DO - %LRO 5HǨ +RPHRVW $ǨHQWV 6 7. +H\PDQ 0% FRPPLWWHH RQ QXWULWLRQ 3HGLDWULFV 8. )UDQFDYLOOD 5 HW DO 3HGLDWU $OOHUǨ\ ,PPXQRO 9. 0DVOLQ . )R[ $7 HW DO 3HGLDWU $OOHUǨ\ ,PPXQRO Ş

NUTRILON

PEPTI