Issuu on Google+


Krystyna Ostrowska

W poszukiwaniu wartoœci cz. I Ja – inni


SPIS TREŒCI

Szukaæ i realizowaæ wartoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 Czym s¹ wartoœci? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

KRYSTYNA OSTROWSKA

Æwiczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 1. Co wa¿ne, co niezbêdne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 2. Otaczaj¹cy œwiat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 3. Drabina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 4. Dla mnie, dla innych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 5. Cele i œrodki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 6. S³owa i czyny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 7. Lista ulubionych rzeczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 8. Labirynt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 9. Ja – inni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 10. Poznanie w³asnych mo¿liwoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 11. ¯ycie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 12. Wartoœæ i sens ¿ycia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 13. Tajemniczy dokument . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 14. Pustynia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 15. Solidarnoœæ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 16. Czas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 17. Ja i moja rodzina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 18. Pieni¹dz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 19. Jak karaæ sprawiedliwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 20. Jak sprawiedliwie dzieliæ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 21. Odkrycie pasji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 22. Praca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 23. Wartoœci i przestrzeñ ¿yciowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127

W POSZUKIWANIU WARTOŒCI CZ. I

Przedmowa do wydania drugiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6

3


W POSZUKIWANIU WARTOŒCI CZ. I

KRYSTYNA OSTROWSKA

SPIS TREŒCI

4

24. W³adza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25. Odpowiedzialnoœæ we wspó³dzia³aniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26. Jesteœmy do siebie podobni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27. PrzyjaŸñ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28. Wiedza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29. Godnoœæ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30. Prawa, lewa, centrum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31. Dawanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32. Branie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33. Dzieñ – noc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34. Postêpowanie „wzwy¿” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35. Jaki jestem, co czujê, jak myœlê i oceniam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36. Autobiografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37. To¿samoœæ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38. Nakaz – wybór . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39. Mi³oœæ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40. Odpowiedzialnoœæ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41. Wolnoœæ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42. Przebaczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

129 133 135 136 141 143 145 150 157 158 161 164 168 169 173 175 179 182 184

Literatura do æwiczeñ

185

.....................................................


KRYSTYNA OSTROWSKA

Pierwsze wydanie ksi¹¿ki „W poszukiwaniu wartoœci” z 1994 roku spotka³o siê z ¿ywym zainteresowaniem nauczycieli i wychowawców. W ci¹gu tych dziewiêciu lat us³ysza³am wiele ciep³ych s³ów wyra¿aj¹cych wdziêcznoœæ za dostarczenie prostych, ³atwych, przystêpnych dla ka¿dego form przekazu o wartoœciach i ich urzeczywistnianiu. Proponowane æwiczenia pobudzaj¹ wyobraŸniê, dostarczaj¹ wiedzy o zawartoœci treœciowej preferowanych wartoœci, motywuj¹ do poszukiwania sposobów ich urzeczywistnienia, s¹ przydatne w pracy wychowawczej i profilaktycznej oraz resocjalizacyjnej z m³odzie¿¹, mog¹ te¿ pomóc osobom doros³ym w uporz¹dkowaniu i kreowaniu hierarchii wartoœci. W wydaniu drugim doda³am jedynie kilka nowych æwiczeñ: o mi³oœci, odpowiedzialnoœci, wolnoœci, przebaczaniu oraz uzupe³ni³am czêœæ teoretyczn¹ o najnowsze wnioski z badañ autorów od lat zajmuj¹cych siê problematyk¹ wartoœci u m³odzie¿y. Mam nadziejê, ¿e dziêki tej ksi¹¿ce wiele osób znajdzie inspiracjê do pracy z m³odzie¿¹, uwra¿liwi swoje myœlenie o wartoœciach i dostrze¿e mo¿liwoœci ich urzeczywistniania w nowych warunkach spo³ecznych, gospodarczych, geopolitycznych.

W POSZUKIWANIU WARTOŒCI CZ. I

PRZEDMOWA DO WYDANIA DRUGIEGO

5


KRYSTYNA OSTROWSKA W POSZUKIWANIU WARTOŒCI CZ. I

WPROWADZENIE Zamys³ opracowania podrêcznika zrodzi³ siê przed kilku laty, gdy wspólnie z E. Bruszewsk¹, A. Korwin-Szymanowsk¹, T. Rzep¹ i J. Adelt pracowa³yœmy nad znaczeniem systemu wartoœci w procesie podejmowania decyzji i wyboru strategii dzia³ania. Uœwiadomi³am sobie, ¿e jest potrzebny podrêcznik, który pomóg³by psychologom, wychowawcom, pomocnikom spo³ecznym, rodzicom, a przede wszystkim samej m³odzie¿y w odkryciu i poznaniu œwiata wartoœci – zarówno tych, które ceni¹, akceptuj¹ i realizuj¹ prawie wszyscy, jak i tych, które s¹ zapomniane lub realizowane przez nieliczne osoby. Od tamtej pory problematyka wartoœci nie tylko zyska³a uznanie w oczach psychologów i pedagogów, ale sta³a siê tak¿e przedmiotem sporów publicznych, ostrych polemik i krytyk. W sporach tych czêsto dochodzi do zacierania i zbêdnego komplikowania istoty wartoœci w ¿yciu jednostkowym i spo³ecznym. Fakt ten sta³ siê równie¿ wyzwaniem i ponagleniem, aby zrealizowaæ to, co dr Miriam Stoppard* okreœla jako wykorzystanie ka¿dej sytuacji do ukazania wartoœci, które we wspó³czesnym œwiecie czêsto ulegaj¹ zniekszta³ceniu. Ludzie na ogó³ nie ró¿ni¹ siê pragnieniem dobra, piêkna, mi³oœci, szczêœcia, sprawiedliwoœci i sukcesu, a wiêc nie ró¿ni¹ siê pragnieniem urzeczywistnienia okreœlonych wartoœci. Ró¿ni ich stopieñ zaanga¿owania w urzeczywistnianie tych wartoœci oraz sposób, w jaki to robi¹. Bardzo czêsto okazuje siê, ¿e droga realizacji po¿¹danej i cenionej warto* M. Stoppard, Zbadaj swoje dziecko, MUZA SA, Warszawa 1992.

6


WPROWADZENIE

W POSZUKIWANIU WARTOŒCI CZ. I KRYSTYNA OSTROWSKA

œci jest mylna i w konsekwencji prowadzi do urzeczywistnienia, uwypuklenia wartoœci innej, nawet nieraz przeciwnej. Deklaruj¹c akceptacjê i pragnienie realizacji pewnych wartoœci, ludzie niejednokrotnie w swoim dzia³aniu ujawniaj¹ to, co socjologowie okreœlaj¹ jako „rozdŸwiêk pomiêdzy deklaracj¹ i dzia³aniem”. Podstawowy problem sprowadza siê do tego, ¿e deklaruj¹c wa¿noœæ pewnych wartoœci jedni ludzie organizuj¹ swoje ¿ycie wed³ug ich treœci, inni zaœ ¿yj¹ niejako „obok nich” lub „wbrew nim”. Rozbie¿noœci pomiêdzy deklaracjami i realizacj¹ mog¹ mieæ swoje Ÿród³a w niedostatecznym stopniu odkrycia i rozpoznania wartoœci ju¿ realizowanych i cenionych; w innych ni¿ system wartoœci w³aœciwoœciach osoby, np. w umiejêtnoœciach prze¿ywania i wyra¿ania stanów emocjonalnych; w sprawnoœciach umys³owych i wykonawczych; w poziomie wiedzy o sobie i œwiecie. Zarówno potoczna obserwacja, jak i systematyczne badania naukowe wskazuj¹, ¿e aczkolwiek ludzie ceni¹ wiele ró¿nych wartoœci, to anga¿uj¹ siê bardziej lub mniej w urzeczywistnienie jednej czy drugiej spoœród nich. W ten sposób jedna, dwie lub kilka wartoœci pe³ni rolê czynników podstawowych: fundamentalnych, determinuj¹cych, organizuj¹cych i motywuj¹cych dzia³anie. Odkrycie owych specyficznych wartoœci lub ich uk³adu pozwala wyró¿niæ pewne typy systemów wartoœci, a tym samym pewne typy osobowoœci. Zwyk³e preferencyjne badanie systemu wartoœci, zmierzaj¹ce w swej istocie do odkrycia podobieñstw miêdzyludzkich lub ró¿nic, „zaciemnia” ów niepowtarzalny, jedyny w swoim rodzaju, specyficzny uk³ad wartoœci, jaki realizuje poszczególna jednostka ludzka. Trzeba bowiem pamiêtaæ, ¿e nawet ceni¹c i realizuj¹c te same wartoœci, ich uk³ad ze wzglêdu na stopieñ urzeczywistnienia i wzajemne powi¹zania mo¿e byæ inny i tym samym dawaæ w³aœciwy tylko dla danej osoby typ systemu wartoœci. Cz³owiek, dla którego niezwykle cenne i wa¿ne s¹ sprawiedliwoœæ i porz¹dek, bêdzie ró¿ni³ siê od tego, który ceni¹c sprawiedliwoœæ, bêdzie bardziej ni¿ porz¹dek ceni³ mi³osierdzie. Pierwszy mo¿e siê okazaæ przykrym rygory-

7


W POSZUKIWANIU WARTOŒCI CZ. I

KRYSTYNA OSTROWSKA

WPROWADZENIE

8

st¹, bezwzglêdnym dla siebie i innych stró¿em sprawiedliwoœci i porz¹dku, drugi zaœ ³agodnym, wspó³czuj¹cym, serdecznym gwarantem sprawiedliwego traktowania innych i rozdzia³u dóbr. O ró¿nicach decyduje wewnêtrzna treœæ tworz¹cych uk³ad wartoœci. Podobnie ceni¹cy wolnoœæ i niezale¿noœæ, ale nieceni¹cy odpowiedzialnoœci, urzeczywistniaj¹c wolnoœæ bez odpowiedzialnoœci mo¿e siê okazaæ jedynie lekkoduchem, nie respektuj¹cym ¿adnych ograniczeñ. Wa¿ne jest wiêc nie tylko to, jakie wartoœci cz³owiek ceni, pragnie i realizuje, ale jaki jest uk³ad cenionych wartoœci, jak¹ tworz¹ harmoniê – innymi s³owy, z jakim systemem wartoœci mamy do czynienia. Teoria systemów okreœla pewne wymogi co do tego, czy zbiór jakichœ jednostek, elementów mo¿na uznaæ za system. Musz¹ oczywiœcie istnieæ wyraŸne elementy danego systemu, tzn. musz¹ w naszym przypadku istnieæ cenione i urzeczywistniane wartoœci. Pewna liczba tych elementów tworzy podstawê systemu, jest jego fundamentem, na nich nadbudowuj¹ siê inne elementy – wartoœci. O systemie wartoœci jakiejœ jednostki mo¿emy wiêc mówiæ wtedy, gdy odkrywamy pewn¹ liczbê wartoœci podstawowych, na których nadbudowywane s¹ inne, tworz¹ce sieæ powi¹zañ daj¹cych siê przedstawiæ w formie „piramidy”, co u³atwia odkrycie struktury systemu. W systemie istnieje tak¿e wyraŸna hierarchia zarz¹dzania, porz¹dek zachodz¹cych procesów. Jedna wartoœæ dominuje nad inn¹, modyfikuje warunki jej realizacji, nadto w systemie dopuszczalna jest pewna ruchliwoœæ, czyli zdolnoœæ do przemieszczania siê poszczególnych jego elementów. Dotyczyæ to mo¿e tak¿e ca³ych uk³adów elementów. I ostatnia w³aœciwoœæ systemu to jego otwartoœæ: system mo¿e przyjmowaæ i asymilowaæ nowe elementy. Te g³ówne zasady teorii systemu, odniesione do systemu wartoœci jednostki, pozwalaj¹ go okreœliæ jako hierarchiczn¹, dynamiczn¹ strukturê, otwart¹ na zmiany wynikaj¹ce zarówno z wewnêtrznych przemian wartoœci, jak i z zewnêtrznych nacisków. Ka¿dy system d¹¿y do doskona³oœci, tzn. optymalnego funkcjonowania zapewniaj¹cego sukces, czyli


WPROWADZENIE

W POSZUKIWANIU WARTOŒCI CZ. I

osi¹gniêcie celu, dla którego dany system istnieje. W moim odczuciu system wartoœci s³u¿y pe³niejszemu rozwojowi tego, co w cz³owieku najbardziej ludzkie, co odró¿nia go od innych istot ¿ywych. Zadaniem niniejszego podrêcznika jest pomoc osobom uczestnicz¹cym w æwiczeniach w: – uwra¿liwieniu ich w³asnego systemu wartoœci; – odkrywaniu wartoœci ogólnoludzkich; – odkryciu tego, co ktoœ naprawdê ceni, tzn. pomoc w rozpoznawaniu wskaŸników wartoœci i odró¿nieniu ich od samych wartoœci; – nauczeniu siê ró¿nych form urzeczywistniania wartoœci; – odkrywaniu nowych wartoœci.

KRYSTYNA OSTROWSKA

9


ÆWICZENIA

43


KRYSTYNA OSTROWSKA W POSZUKIWANIU WARTOŒCI CZ. I

44

ÆWICZENIE 1 CO WA¯NE, CO NIEZBÊDNE „Od dawna nauczy³em siê odró¿niaæ to, co wa¿ne, od tego, co pilne. Koniecznym jest, rzecz jasna, ¿eby cz³owiek jad³, gdy¿ bez po¿ywienia nie bêdzie cz³owieka i w ten sposób cz³owiek przestanie istnieæ, ale mi³oœæ, sens ¿ycia i smak rzeczy boskich s¹ wa¿niejsze“. Antoine de Saint-Exupéry Cel: zrozumienie znaczenia hierarchii wartoœci. Grupa: dowolna. Wiek: dowolny. Czas: l godzina. Materia³y: œwiece ró¿nego kszta³tu i gruboœci, zapa³ki, arkusz odpowiedzi, pisaki. Przebieg: 1. Prowadz¹cy wyjaœnia cel æwiczenia. 2. Prowadz¹cy zapala przygotowane wczeœniej œwiece, tak by by³y dobrze widoczne dla wszystkich uczestników æwiczenia (liczba œwiec dowolna, jednak nie mniej ni¿ 3). Nastêpnie prosi uczestników, aby z uwag¹ patrzyli na p³on¹ce œwiece. Po kilku minutach zwraca siê do uczestników z proœb¹, aby powiedzieli, co wed³ug nich jest potrzebne, niezbêdne, ¿eby œwieca dawa³a œwiat³o, a co wed³ug nich powoduje, ¿e p³omieñ œwiecy jest wiêkszy, wyraŸniejszy, trwa d³u¿ej itp. Innymi s³owy: co jest wa¿ne, co podnosi wartoœæ œwiecy, co powoduje, ¿e œwieca ró¿ni siê np. od zapalonej zapa³ki, która te¿ daje p³omieñ i œwiat³o.


ÆWICZENIE 1

W POSZUKIWANIU WARTOŒCI CZ. I

3. Gdy wszyscy uczestnicy wypowiedz¹ swoje uwagi, prowadz¹cy rozdaje arkusze odpowiedzi i prosi, aby po lewej stronie wypisaæ to, co jest potrzebne, pilne, aby cz³owiek istnia³, ¿y³, po prawej stronie zaœ to, co jest wa¿ne, co sprawia ¿e cz³owiek jest „bardziej cz³owiekiem". Nastêpnie w³aœciwoœci, która jest najwa¿niejsza, po lewej i prawej stronie przypisuje cyfrê l, mniej wa¿nej cyfrê 2 itd. 4. Uczestnicy – ka¿dy z osobna – porównuj¹ swoje odpowiedzi po lewej i prawej stronie i dziel¹ siê spostrze¿eniami z innymi. 5. Na koniec rysuj¹ piramidê, która ma wyra¿aæ to, co jest niezbêdne, potrzebne i to, co decyduje o cz³owieczeñstwie.

KRYSTYNA OSTROWSKA

45


ZA£¥CZNIK

46

ÆWICZENIE 1


Wspó³czesny cz³owiek, szczególnie zamieszkuj¹cy betonowe aglomeracje miejskie, oderwany od œwiata natury musi uczyæ siê obcowania z ni¹, potrzebuje na co dzieñ zdobywaæ umiejêtnoœæ bycia z „natur¹“. Æwiczenie to ma uwra¿liwiæ na naturê, jej ¿ycie, specyfikê i korzyœci p³yn¹ce z pozytywnych relacji.

KRYSTYNA OSTROWSKA

Cel: odkrycie uczuæ do œwiata przyrody i otaczaj¹cych nas przedmiotów materialnych. Ukazanie, ¿e przyroda i rzeczy nas otaczaj¹ce maj¹ swoj¹ wartoœæ. Grupa: 15-20 osób. Wiek: dowolny. Czas: oko³o 2 godzin. Materia³y: kwestionariusz „Rzeczy, przyroda, ja“. Przebieg: 1. Prowadz¹cy zaprasza grupê na otwart¹, woln¹ przestrzeñ i rozdaje uczestnikom kwestionariusz. Uczestnicy wype³niaj¹ go wed³ug za³¹czonej instrukcji, a nastêpnie odk³adaj¹ na bok swoje arkusze odpowiedzi. 2. Prowadz¹cy dzieli grupê na po³owê (podzia³ wed³ug dowolnej zasady, np. uczestnicy sami ³¹cz¹ siê w grupy, losuj¹ uczestnictwo w którejœ z grup, prowadz¹cy przydziela do którejœ grupy). 3. Osobom z pierwszej grupy prowadz¹cy przypisuje nastêpuj¹ce role:

W POSZUKIWANIU WARTOŒCI CZ. I

ÆWICZENIE 2 OTACZAJ¥CY ŒWIAT

– kamienia przydro¿nego, – drzewa,

47


ÆWICZENIE 2

W POSZUKIWANIU WARTOŒCI CZ. I

KRYSTYNA OSTROWSKA

– kwiatów, – krzewów, – domowych lub dzikich zwierz¹t, – rozbitego samochodu, – innych przedmiotów w zale¿noœci od wielkoœci grupy i pomys³ów prowadz¹cego. 4. Osoby, którym przypisano poszczególne role, maj¹ kilka minut na zastanowienie siê i opracowanie schematu pe³nienia danej roli. Prowadz¹cy wyjaœnia, ¿e ich zadaniem jest w dowolny sposób zagospodarowaæ dany teren rekreacyjny. Uczestnicy tej grupy zajmuj¹ odpowiednie miejsca w sposób w³aœciwy dla danej roli. 5. Cz³onkowie drugiej grupy s¹ informowani przez prowadz¹cego, ¿e przybyli na wycieczkê do unikatowego miejsca krajobrazowego. Dysponuj¹ w³asnym czasem, mog¹ robiæ, co chc¹, cieszyæ siê piêknem przyrody i otoczenia. 6. Prowadz¹cy daje uczestnikom oko³o 15 minut na odgrywanie roli i swobodê poruszania siê. 7. Po tym czasie nastêpuje zamiana rolami (grupa druga przyjmuje rolê ludzi, rzeczy, przyrody, grupa pierwsza role wycieczkowiczów); przebieg æwiczenia taki jak wy¿ej. 8. Po zakoñczonym æwiczeniu uczestnicy dziel¹ siê swoimi wra¿eniami, które mog¹ byæ odpowiedziami na pytania: – co myœleli i czuli wtedy, gdy byli drzewem, kwiatem itp.? – co myœleli i czuli odgrywaj¹c rolê odpoczywaj¹cych? – które role ³atwiej by³o odgrywaæ? – w której roli by³o przyjemniej? – czego siê nauczyli dziêki temu æwiczeniu? 9. Na zakoñczenie æwiczenia uczestnicy porównuj¹ swoje odpowiedzi w kwestionariuszu z tym, co czuli i prze¿ywali odgrywaj¹c swoje role.

48


ZA£¥CZNIK

ÆWICZENIE 2

49


KRYSTYNA OSTROWSKA W POSZUKIWANIU WARTOŒCI CZ. I

ÆWICZENIE 3 DRABINA „Kiedy Jakub wyszed³szy z Beer-Szeby wêdrowa³ do Charanu, trafi³ na jakieœ miejsce i tam siê zatrzyma³ na nocleg, gdy¿ s³oñce ju¿ zasz³o. Wzi¹³ wiêc z tego miejsca kamieñ i pod³o¿y³ go sobie pod g³owê, uk³adaj¹c siê do snu na tym w³aœnie miejscu. We œnie ujrza³ drabinê opart¹ na ziemi, siêgaj¹c¹ swym wierzcho³kiem nieba, oraz anio³ów Bo¿ych, którzy wchodzili w górê i schodzili na dó³. A oto Pan sta³ na jej szczycie i mówi³: »Ja jestem Pan, Bóg Abrahama i Bóg Izaaka. Ziemiê, na której le¿ysz, oddajê tobie i twemu potomstwu. A potomstwo twe bêdzie tak liczne jak proch ziemi, ty zaœ rozprzestrzenisz siê na zachód i na wschód, na pó³noc i na po³udnie; wszystkie plemiona ziemi otrzymaj¹ b³ogos³awieñstwo przez ciebie i przez twych potomków. Ja jestem z tob¹ i bêdê ciê strzeg³, gdziekolwiek siê udasz; a potem sprowadzê ciê do tego kraju. Bo nie opuszczê ciê, dopóki nie spe³niê tego, co ci obiecujê«. A gdy Jakub zbudzi³ siê ze snu, pomyœla³: »Prawdziwie Pan jest na tym miejscu, a ja nie wiedzia³em«. l zdjêty trwog¹ rzek³: »O, jak¿e miejsce to przejmuje groz¹! Prawdziwie jest to dom Boga i brama do nieba! «”. Fragment z Ksiêgi Rodzaju 28, 10-27 Cel: odkrycie w swoim ¿yciu Boga wœród innych osób, do których zwracamy siê o pomoc, którym ufamy i które kochamy. Grupa: dowolna. Wiek: uczniowie szkó³ ponadpodstawowych, starsza m³odzie¿.

50


ÆWICZENIE 3

Przebieg:

WARIANT I

– czy jest coœ, co te wypowiedzi ³¹czy? – czego one dotycz¹? – czy ró¿ni¹ siê od tych, za pomoc¹ których zwracamy siê do na-

KRYSTYNA OSTROWSKA

1. Prowadz¹cy czyta uczestnikom fragment z Ksiêgi Rodzaju, a nastêpnie prosi, aby na rozdanych uprzednio czystych kartkach papieru narysowali w dowolnym miejscu drabinê, która ma symbolizowaæ tê ze snu Jakuba. Nastêpnie po lewej stronie drabiny uczestnicy pisz¹, co dziœ móg³by do nich powiedzieæ Bóg, gdyby mieli podobny sen jak Jakub. Po prawej stronie drabiny zapisuj¹, co oni powiedzieliby Bogu, gdyby Ten przyszed³ do nich we œnie. 2. Kolejno uczestnicy dziel¹ siê treœci¹ swoich wypowiedzi, zwracaj¹c uwagê na te, które s¹ podobne. Prowadz¹cy lub jeden z uczestników zapisuje na tablicy lub kartce (w oddzielnych kolumnach) powtarzaj¹ce siê wypowiedzi o Bogu i te, które s¹ kierowane do Niego. 3. Uczestnicy przepisuj¹ najczêœciej powtarzaj¹ce siê wypowiedzi na swoje kartki i zastanawiaj¹ siê:

W POSZUKIWANIU WARTOŒCI CZ. I

Czas: 1-2 godziny. Materia³y: czyste kartki, pisaki, tekst Ewangelii (KR 28, 10-17). Uwaga: æwiczenie mo¿e byæ realizowane w kilku kolejno po sobie nastêpuj¹cych sesjach.

szych bliskich, znajomych, innych ludzi? – czy to, co mówi³ Bóg, ró¿ni siê od tego, co s³yszymy, gdy mówi¹ do nas ludzie? Jakie s¹ to ró¿nice? 4. Na zakoñczenie prowadz¹cy poleca uczestnikom, aby ponownie wziêli do rêki kartki z narysowan¹ drabin¹ i starali siê zaznaczyæ miejsce, na którym – ich zdaniem – znajduj¹ siê oni w tej chwili w drodze do Boga. Nastêpnie prosi o zaznaczenie na drabinie miejsca, w którym – ich zdaniem – znajduje siê Bóg.

51


ÆWICZENIE 3

W POSZUKIWANIU WARTOŒCI CZ. I

KRYSTYNA OSTROWSKA

Uczestnicy staraj¹ siê odpowiedzieæ sobie na pytania: – czy ja przybli¿am siê do Boga? – czy widzê, ¿e jest Bóg i gdzie go widzê?

WARIANT II 1. Prowadz¹cy dzieli uczestników na trzy grupy, które od tej pory pracuj¹ oddzielnie, nie komunikuj¹c siê (w innych miejscach sali lub innych pomieszczeniach). 2. Uczestnicy grupy pierwszej proszeni s¹ o napisanie (na przygotowanych wczeœniej kartkach papieru) opowiadania o tym, w jaki sposób cz³owiek pierwotny z okresu kultury myœliwskiej (epoki kamienia) szuka³ pomocy w chwilach, gdy czu³ jakieœ zagro¿enia, jak i kogo prosi³ o pomoc. Opowiadanie uk³adaj¹ wszyscy uczestnicy tej grupy. 3. Uczestnicy grupy drugiej, podobnie jak pierwszej, proszeni s¹ o napisanie opowiadania, w jaki sposób cz³owiek okresu osiad³ego (epoki rolnictwa) szuka³ pomocy w chwilach, gdy czu³ jakieœ zagro¿enie, w jaki sposób i kogo prosi³ o pomoc. 4. Uczestnicy trzeciej grupy pisz¹ opowiadanie o tym, jak cz³owiek wspó³czesny szuka pomocy w chwilach, gdy czuje siê zagro¿ony, w jaki sposób zwraca siê o pomoc. 5. Praca w grupach ma charakter wspólnych ustaleñ i trwa oko³o 0,5 godziny. Po jej zakoñczeniu wszyscy uczestnicy zbieraj¹ siê w jednym miejscu. Wybrany przedstawiciel ka¿dej z grup czyta przygotowane opowiadanie. Nastêpnie uczestnicy odpowiadaj¹ na pytania: – czy jest ktoœ lub coœ, do kogo (czego) – niezale¿nie od czasu i miejsca – ludzie zwracali siê o pomoc? – jak mo¿na nazwaæ tê Istotê? – jakie cechy ludzie przypisywali tej Istocie? – czego oczekiwali od Niej? – w jaki sposób z Ni¹ siê kontaktowali?

52


ÆWICZENIE 3

WARIANT III 1. Prowadz¹cy prosi uczestników, aby na rozdanych kartkach papieru zapisali w kolumnie nastêpuj¹ce has³a – osoby: – matka, – ojciec, – brat, – siostra, – m¹¿, – ¿ona,

W POSZUKIWANIU WARTOŒCI CZ. I

Uwaga: zamiast opowiadañ uczestnicy poszczególnych grup mog¹ zaprezentowaæ scenki ukazuj¹ce, w jaki sposób ludzie ró¿nych epok zachowywali siê w sytuacji zagro¿enia. Dalsze postêpowanie jak wy¿ej.

– nauczyciel, – ksi¹dz, – Pan Bóg, – kole¿anka/kolega, – œwiêci, – Matka Boska, – przyjació³ka/przyjaciel, – inna osoba, któr¹ chce siê uwzglêdniæ. 2. Prowadz¹cy czyta opisy ró¿nych sytuacji i prosi uczestników o postawienie odpowiednich znaczków przy poszczególnych osobach, zgodnie z tym, jak uczestnicy postêpuj¹ w tych sytuacjach:

KRYSTYNA OSTROWSKA

– szef/prze³o¿ony,

– postawiæ literê S przy tych osobach, do których zwracamy siê, gdy jest nam smutno; – postawiæ literê E przy osobach, do których zwracamy siê, gdy boimy siê trudnej klasówki lub egzaminu;

53


ÆWICZENIE 3

KRYSTYNA OSTROWSKA

– postawiæ znak CH przy osobach, do których zwracamy siê, gdy ktoœ z naszych bliskich jest bardzo chory; – postawiæ literê R przy osobach, z którymi dzielimy siê najszybciej swoim sukcesem, otrzymaniem nagrody itp.; – postawiæ literê T przy osobach, którym mogê powierzyæ swoj¹ najg³êbsz¹ tajemnicê; – postawiæ literê C przy osobach, do których zwracamy siê, gdy sami nie potrafimy pomóc innym, gdy oni cierpi¹ i s¹ smutni; – postawiæ literê P przy tych osobach, którym chcesz podziêkowaæ za coœ wyj¹tkowego, wspania³ego, co ciê spotka³o;

W POSZUKIWANIU WARTOŒCI CZ. I

– postawiæ znak SZ przy tych osobach, którym powiedzia³byœ, ¿e je-

54

steœ szczêœliwy, weso³y, radosny; – postawiæ literê D przy osobach, które prosisz o pomoc i radê, gdy chcesz podj¹æ jak¹œ wa¿n¹ decyzjê, np. wybór szko³y, zawodu, przyjaciela itp.; – postawiæ literê G przy tych osobach, do których zwracasz siê wtedy, gdy siê boisz, ¿e mo¿e ciê spotkaæ coœ z³ego; – postawiæ literê O przy osobach, którym chcia³byœ opowiedzieæ wszystko o sobie; – postawiæ literê Z przy osobach, które chcia³byœ prosiæ i czêsto prosisz o przebaczenie; – postawiæ literê F przy osobach, które prosisz, aby ci powiedzia³y, co masz robiæ w ¿yciu. Uwaga: jeœli któraœ z sytuacji nie wystêpuje, nie notujemy ¿adnych oznaczeñ. 3. Uczestnicy zliczaj¹, ile znaków uzyska³a ka¿da z osób, prowadz¹cy wyjaœnia, ¿e osoba, która uzyska³a najwiêcej znaków, jest t¹, do której mamy najwiêksze zaufanie i z któr¹ mamy najlepszy kontakt. Jaka to jest osoba? Uczestnicy zastanawiaj¹ siê, z kim chcieliby poprawiæ swoje kontakty. 4. Uczestnicy sprawdzaj¹, do której z osób zwracaj¹ siê najczêœciej. Mog¹ rozpocz¹æ dyskusjê, dlaczego tak siê dzieje.



W poszukiwaniu wartości cz. I. Ja i inni