Op naar de Gelderse IJssel

1

BRUGGEN, BLAUW BORD & BOCHTEN We hebben het plan opgevat de Gelderse IJssel af te varen. Enthousiast gemaakt door de serie van Huub Stapel willen ook wij die Hanzesteden wel eens langs. Dus gaan we er een serie dagtochten maken en zo mogelijk de aanliggende steden bezoeken.

Vandaag gaan we op weg voor de eerste dagtocht.

PIM VAN DER MAREL

38

2002.indd 2

www.motorboot.com

11/11/2024 2:58:19 PM

DAG TO CHT G E LDERS E IJS S EL

1 De Gelderse IJssel is soms ongehoord fraai.

SUPPORT

2 Het 8,5 meter hoge Rijnhert staat op een kunstmatige heuvel.

Om te voorkomen dat we een langdurig tegenstrooms aanvoertraject moeten

Waar we vorig jaar onze boot bij Lo-

varen brengen we de boot per trailer naar een botenlift in Arnhem. Daarbij

bith op een trailerhelling te water

worden we nogal verwend: de trailer wordt ons gratis ter beschikking gesteld

hebben gelaten, is het dit jaar een

door Ad van Dam van Damarin in Gouda, het liften van de boot en zorgvuldig

botenlift geworden. We hebben in

verankeren op de trailer wordt belangeloos gesponsord door Rolf Wimmers

Arnhem een kraan bereid gevonden

van Tiger Marine in Overschie. De websites van de sponsors van deze trip

onze boot – tegen een flinke vergoe-

zijn www.damarin.nl en www.tigermarinecenter.nl.

ding, dat wel – in het water te leggen.

Gevraagd naar de te verwachten tegenstroming op de Nederrijn luidt het antwoord: 3 kilometer per uur. We checken dat nog even met de actuele stroming die onze PC-Navigo opgeeft: 2 kilometer per uur. Omdat het van Arnhem naar de IJsselkop maar een beperkt aantal kilometers is, zien we in die verwachte tegenstroming geen enkel probleem.

NEDERRIJN We komen de rivier op ter hoogte van de nieuwe brug, formeel de Nelson Mandelabrug. We gaan stroomopwaarts en merken direct dat we minder snelheid overhouden dan we

2

hadden verwacht. Het verschil tussen de snelheid door het water en die over de grond schommelt tussen de 4 en 5 kilometer per uur. Daarmee houden we

gelukkig

nog

wel

voldoende

tempo over om de IJsselkop te bereiken. Af en toe varen we ‘kribbetjes’ om van de neerstroming te profiteren.

Echte helden daarin zijn we niet, omdat we ons niet comfortabel voelen bij mogelijke ondiepten. Met weinig vaart duurt het even voordat we de vlakbij liggende oude brug passeren, formeel de John Frostbrug. Die is genoemd naar de bevelvoerder van de Eerste Britse Luchtlandingsdivisie bij de Slag om Arnhem. De brug geniet bekendheid als onderwerp van de film ‘A Bridge Too Far’. We mijmeren een tijdje over het belang daarvan en testen onze kennis. We hebben daar royaal de tijd voor want het bereiken van de ietsjes verder weg liggende Andrej Sacharovbrug duurt natuurlijk ook wel even. Als we die gehad hebdecember 2024

2002.indd 3

39

11/11/2024 2:58:25 PM

3

40

2002.indd 4

ben, zien we op de plotter dat we er

op dat de Linge deze eer toekomt,

hebben we vandaag aan het begin

bijna zijn. Pal op de IJsselkop ligt een

maar dat is domweg onjuist. Het eer-

een snelheidsverschil van zes à zeven

schip te baggeren. We varen eerst

ste gedeelte tot aan het Twenteka-

kilometer per uur. Door de IJssel op te

een stuk door om niet door de stro-

naal is relatief smal en druk bevaren

draaien zijn we dan ook pijlsnel van

ming tegen het schip aan te worden

met beroepsvaart. Om die reden is

een slak in een haas veranderd! Dat

gezet en draaien dan met een wijde

dat gedeelte volgens de Wateralma-

dit opeens heel anders varen is, zal

boog de Gelderse IJssel op. Die ma-

nak alleen aan te bevelen voor water-

geen betoog behoeven.

noeuvre hadden we vooraf gemeld

sporters die ervaring hebben met

via de marifoon op VHF 10. We moe-

andere stromende rivieren. Boven-

HISTORIE

ten lachen dat er niemand in de

dien gelden op dat stuk twee bijzon-

Als Isala duikt de IJssel in de Vroege

buurt is om dat uit te luisteren.

dere bepalingen (motor moet 6 km

Middeleeuwen op. Voor die tijd is de

per uur snelheid kunnen handhaven

IJssel nog niet verbonden met de Rijn.

GELDERSE IJSSEL

en radar- en marifoonplicht bij slecht

Door overstromingen van de laatste

Vanaf hier tot aan de monding in het

zicht).

zomers

en door erosie ontstaat de nieuwe ri-

Ketelmeer is de rivier 127 kilometer

stroomt de rivier met een snelheid

vier vanzelf. Op natuurlijke wijze ver-

lang. Daarmee is het de langste rivier

van 4 à 5 kilometer per uur aan het

plaatst de stroomrichting daarvan

die

Nederlands

begin tot 1 à 2 kilometer per uur aan

zich naar het noorden. Daardoor

grondgebied stroomt. Al heel lang

het eind. Vanwege de overvloedige

wordt een stad als Deventer al in de

duikt op veel plaatsen de bewering

regenval in Zwitserland en Oostenrijk

negende eeuw een belangrijke han-

uitsluitend

over

Ook

in

normale

www.motorboot.com

11/11/2024 2:58:30 PM

DAG TO CHT G E LDERS E IJS S EL

4 delsplaats met een open waterverbin-

5

ding naar het zuiden. Dat trekt ook lieden met minder goede bedoelingen. Er is een plundering door de Vikingen gedocumenteerd in het jaar 882. In de Hanze-tijd (1250-1450) ontwikkelt de IJssel zich tot een belangrijke internationale handelsroute. Maar na de bloeiperiode neemt de bevaarbaarheid af door verzanding. Door het graven van het Pannerdensch Kanaal is dat leed in de 18e eeuw geleden.

Anno nu houdt de rivier onze ‘natio3 We passeren een containercarrier gewoon ‘bakboord-bakboord’. 4 De Middachterbrug in de A348 geeft toegang tot de Steegse Haven. 5 Gewoon het strand opvaren aan de Gieseplas. december 2024

2002.indd 5

41

11/11/2024 2:58:37 PM

nale regenton’ op peil (zie kader). De

kunstmatige heuvel naast het bedrij-

vergenoegd verder en passeren bij

vaargeul wordt op diepte gehouden

venpark IJsseloord II. Toen Essent uit

Rheden het fietspontje dat je overzet

met kribben: die versmallen het

Arnhem vertrok was dit het cadeau-

naar het recreatiegebied. Dat gebied

stroombed waardoor de stroomsnel-

tje aan de stad dat de verbinding van

ligt aan de stuurboordkant maar heeft

heid toeneemt en dat houdt de geul

Arnhem met de Veluwe moest sym-

de ingang pas als je er helemaal om-

diep.

boliseren. Van een afstandje zou je

heen gevaren bent. Op dit gedeelte

niet zeggen dat het Rijnhert 8,5

loopt de A348 evenwijdig aan de ri-

STROOMAFWAARTS

meter hoog is! Door onze hoge snel-

vier. In deze rijksweg ligt de Middach-

Met enig genoegen stellen we vast

heid zijn we al snel bij de IJsselbrug-

terbrug die toegang geeft tot de

dat de beslissing de rivier stroomaf-

gen in de A12. We passeren het Gat

Steegse Haven, een dode rivierarm

waarts te doen in plaats van an-

van Putman, zo’n industriële aanleg-

waar de Rhedense watersportvereni-

dersom, niet onverstandig uitpakt.

plaats voor zandschepen waarvan

ging ‘De Engel’ haar domicilie heeft.

Met een boerderij aan bakboord en

we er nog vele zullen gaan zien. We

Een stukje verderop vinden we aan

een koppeltje koeien aan stuurboord

worden opgelopen door een binnen-

stuurboord de ingang van het recrea-

voelen we ons trouwens helemaal in

vaartschip die even later een opva-

tiegebied.

Holland. Al snel passeren we de

rende collega ‘gewoon’ passeert.

Westervoortse Brug, een combinatie

Opvarende schepen nemen meestal

RHEDERLAAG

met een spoorbrug. Met aan de bak-

de binnenbocht, dus is een blauw

We varen Rhederlaag in en raken

boordkant de industrie van Arnhem

bord op deze rivier schering en in-

meteen onder de indruk van de om-

en aan stuurboord de plaats Wester-

slag. Zodra we de bebouwing heb-

vang ervan. Met een wateroppervlak

voort zijn we aangenaam verrast

ben verlaten laat de IJssel zich van

van zo’n 350 hectare is dit volgens

door het Rijnhert. Het staat op een

haar mooiste kant zien. We varen

de eigen website het grootste water-

6

42

2002.indd 6

www.motorboot.com

11/11/2024 2:58:41 PM

DAG TO CHT G E LDERS E IJS S EL

7 Jachthaven De Veerstal is één van de vijf jachthavens in Rhederlaag. 8 De IJssel wordt druk bevaren door beroepsvaart.

sportgebied

van

Oost-Nederland.

Hoewel het verleggen van het riviertracé

een

niet

onbelangrijke

rol

speelt, danken we dit gebied aan zandwinning. De voormalige zandgaten zijn volgelopen met water waarna het geheel betrekkelijk recent is omgevormd tot een grootschalig park voor natte recreatie. Zandwinplassen kenmerken zich per definitie door hun diepte en dat is hier niet anders: uitschieters tot 30 meter diepte komen voor. Het gebied is in beheer bij Leisurelands, een gespecialiseerd bedrijf dat is voortgekomen uit wat ooit als Recreatiestichting Noord- en Midden-Veluwe is begonnen. Het aanbod is professioneel en omvat

7

alle faciliteiten die je van een park als dit mag verwachten, zowel voor dagrecreanten als voor verblijfsrecrean-

een test van onze moed. Het Grand

met het Eiland van Maurik. Voor wa-

ten. Er zijn maar liefst vijf jachthavens,

Café waar we willen lunchen ligt aan

tersporters die op hun boot verblij-

een jachtwerf en een botenhelling.

de Lathumseplas, aan de achterkant

ven, doet dit gebied daar zeker niet

En

campings,

van het eiland Riverparc. Dat is welis-

voor onder. Terwijl we daar nog over

strandjes met speeltoestellen, ho-

waar een aardig stukje varen maar

na zitten te denken, varen we de Vale-

reca in verschillende varianten en er

het blijkt de moeite waard want het

plas af, de IJssel weer op.

is zelfs een naturistenstrand.

restaurant is volledig ingesteld op

Als we de Valeplas opvaren, is de

watersporters: aanlegsteigers, tafel-

EINDSCHOT

stroming onmiddellijk verdwenen en

tjes met zicht op je boot en geen

Zodra we op de rivier zijn, krijgen we

moeten we een beetje gas geven. Op

dress code. Als we terug varen zijn er

weer een boost door de stroming.

de Gieseplas gaan we een stukje

veel boten op het water. Door de om-

We passeren een containercarrier

zwemmen op een deel waar de diep-

vang absorberen de plassen al die

‘gewoon’. Doordat hij tegen de stro-

temeter 20 meter aangeeft. De diepte

boten eigenlijk wel gemakkelijk. We

ming in vaart, is zijn boeggolf ten op-

heeft consequenties voor de water-

kijken nog eens rond en vinden Rhe-

zichte van zijn snelheid eigenlijk

temperatuur, dus is dat meteen ook

derlaag wel enigszins vergelijkbaar

buiten

er

zijn

meerdere

proportie.

Meteen

daarna

hebben we aan bakboord een zand-

NATIONALE REGENTON

groeve die sterk lijkt op het Gat van Putman eerder op de dag. Het invaarverbod is niet te missen, maar

Met het binnenstromende water van de Rijn regelen wij in ons land de

we hadden dat toch al niet op onze

waterstand als volgt. Tweederde deel ervan gaat via de Waal naar zee.

wensenlijst staan. De stroming is on-

Eénderde deel stroomt via het Pannerdensch Kanaal naar de IJsselkop.

verminderd sterk en dus spoeden we

Daarvan gaat tweederde deel tot driekwart door naar de Nederrijn en de

ons met meer dan 14 kilometer per

rest stroomt naar de IJssel. Tenzij de stuwen in de Nederrijn gesloten zijn,

uur naar onze overnachtingsplaats.

want dan gaat nagenoeg al dit water naar de IJssel. Daarmee wordt dan

Daaraan voorafgaand genieten we

het IJsselmeer op peil gehouden. Het IJsselmeer fungeert meer en meer

nog even van de IJssel die zich ook

als de belangrijkste zoetwaterboezem van ons land en wordt om die reden

op dit gedeelte van haar mooiste

tegenwoordig aangeduid als onze ‘nationale regenton’.

kant laat zien. Wat een prachtige rivier! M december 2024

2002.indd 7

43

11/11/2024 2:58:44 PM