Inkijkexemplaar

‘Hollands water’ wil laten zien hoe aantrekkelijk het is om daar met je boot doorheen te trekken.

‘Varend genieten van Holland’ luidt daarom de subtitel.

Hollands water

Varend genieten van Holland

pim van der marel

‘Als je doet wat je leuk vindt, hoef je nooit te werken!’

Mahatma Ghandi

Tekst en foto’s: Pim van der Marel Vormgeving: vormbrkr|grafische vormgeving BNO, Nieuw-Vennep Cartografie: Studio de Bruin, Voorschoten Eindcontrole: Gerdien Bos Druk: Veenman+ Uitgever: Kyosei

isbn 978-90-829483-5-6 © Pim van der Marel, 2020 Alle rechten voorbehouden Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd of opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur.

Ondanks alle aan de samenstelling van dit boek bestede zorg, wijzen zowel de auteur als de uitgever elke denkbare aansprakelijkheid af voor schade die het gevolg is van het gebruik van en/of een eventuele fout in deze uitgave.

Site Met regelmaat worden op de website van de auteur nieuwe verhalen gepubliceerd over vaargebieden en steden. Verder vind je er aantrekkelijke nautische en andere fotografie.

Inhoud Dank

Inleiding

9 - 17

Mijn dank gaat uit naar Leo van der Kolk voor de vormgeving van dit boek.

Dankzij zijn inbreng en visie ziet dit boek eruit zoals het nu voorligt.

Hij mag er trots op zijn!

Hoofdstuk 1

Hoofdstuk 2

Dank ben ik ook verschuldigd aan Henk de Bruin, de cartograaf die mijn honger

Vaargebieden

Steden

naar kaartjes heeft weten te stillen. Ieder hoofdstuk heeft daardoor een kaartje,

1. Rondje Groene Hart

18 - 23

1. Rotterdam

198 - 203

zelfs als het ook wel zonder had gekund.

2. Hollandsche IJssel

24 - 29

2. Schiedam

204 - 209

Verder dank ik de druk-begeleider die ‘+’ achter de bedrijfsnaam voert. Die ‘+’ is

3. De Wiericke’s

30 - 35

3. Delft

210 - 215

bij de totstandkoming van dit boek daadwerkelijk ingevuld met hulp en

4. Reeuwijkse Plassen

36 - 41

4. Den Haag

216 - 221

ondersteuning die veel verder gingen dan het drukken van dit boek.

5. Nieuwkoopse Plassen

42 - 47

5. Leiden

222 - 227

Ten slotte gaat mijn dank uit naar de onvolprezen Gerdien Bos. Superenthousiast

6. Langeraarse Plassen

48 - 53

6. Amsterdam

228 - 233

en vasthoudend als ze kan zijn, heeft ze er met eindeloos geduld en niet

7. Vlietland, Braassemermeer en Kagerplassen 54 - 59

7. Woerden

234 - 239

aflatende ijver voor gezorgd dat dit boek leesbaar en foutvrij van de pers is gerold.

8. Rondom Katwijk

60 - 65

8. Gouda

240 - 245

9. In het spoor van de Romeinen

66 - 71

9. Oudewater

246 - 251

10. Westland en Midden-Delfland

72 - 77

10. Dordrecht

252 - 257

11. Oude Maas en Spui

78 - 83

11. Willemstad

258 - 263

12. Brielse Meer

84 - 89

12. Hellevoetsluis

264 - 269

13. Haringvliet

90 - 95

14. Grevelingen

96 - 101

15. Volkerak en Hollands Diep

102 - 107

Hoofdstuk 3

16. Biesbosch

108 - 113

Evenementen

17. Alblasserwaard

114 - 119

1. Sail Amsterdam

270 - 275

18. Kralingse Plas

120 - 125

2. Wereldhavendagen

276 - 281

19. Bergse Plassen

126 - 131

3. Varend Corso

282 - 287

20. Rottemeren

132 - 137

21. Grecht en Mijdrecht

138 - 143

22. Vinkeveense Plassen

144 - 149

23. Angstel, Winkel en Waver

150 - 155

24. Tussen de Vechtplassen

156 - 161

25. Loosdrechtse Plassen

162 - 167

26. Rondom Loosdrecht

168 - 173

27. Spiegelplas

174 - 179

28. Fortenrondje inclusief Pampus

180 - 185

29. Amstel en Kromme Mijdrecht

186 - 191

30. Eem naar Amersfoort

192 - 197

Inleiding Dit boek is in aanleg geschreven om zicht te bieden op

De grootste van de drie is een zeewaardig schip, zodat je je

de vaargebieden, steden en evenementen in en om het

vaargebied uitbreidt tot de wereld. Deze boot is significant

Groene Hart en de Hollandse Plassen. Maar het is uitgegroeid

groter en moet dat ook zijn, omdat je er veel langer op wilt

tot nogal wat meer dan dat. Zelfs de titel Hollands water dekt

kunnen verblijven. Het duurt op zee soms dagen of weken

niet echt de lading, want ook Utrechts, Brabants en

voordat je een haven kunt aanlopen en dan is de behoefte aan

Zeeuws water heeft zijn weg naar dit boek gevonden.

ruimte onderweg per definitie groter.

Als je een combinatie wilt van de middelste en de grootste boot

Er bestaat meer dan voldoende literatuur over de keuze van een

is dat altijd een compromis. Je schip is dan vaak wat groot en

boot, de techniek, de vaarregels, manoeuvreren, winterstalling

lomp voor binnenwater, terwijl je ‘m op zee graag nog

en wat er verder allemaal nog meer bij boten en varen komt

robuuster had gewild. Eenzelfde type compro-

kijken. Om die reden is dat hierbuiten gelaten, zodat dit boek

mis heb je ook als je een combinatie wilt van

zich kan beperken tot datgene waar het om draait.

de kleinste en de middelste boot. Kortom, zijn

Voorafgaand tref je hier de inleiding aan. Na een tweetal

advies was: ‘Als je gelukkig wilt zijn met je

relevante anekdotes is er een korte paragraaf over wat varen

schepen, schaf er dan drie aan!’

vaarjargon ‘opstappers’ heten – houden wij altijd een ouderwetse

over wat je moet doen voordat je gaat varen (voorbereiding). En

Hoewel het een uitstekend en welgemeend ad-

een A4-tje klaar met iconen voor

ten slotte een paragraaf over de boot waar alle vaartochten uit

vies was, is de onuitgesproken randvoorwaarde

zwemvest, brandblusser, zwem-

dit boek mee zijn gemaakt (boot). Meteen daarna beginnen de

natuurlijk dat je daar niet failliet door gaat.

trap etc. Aan de hand daarvan

hoofdstukken waar dit boek voor is geschreven.

Aangezien de meesten van ons geen onbeperkt

lopen we bij vertrek even gestruc-

budget hebben, zullen die al blij zijn met

tureerd de veiligheidsaspecten

De twee anekdotes hierna liggen in elkaars verlengde. Beide

één exemplaar. Dat brengt ons op de tweede

door. Doel ervan is dat iedereen

zijn voor bootbezitters erg herkenbaar en ze zijn instructief

anekdote.

weet wat er gaat gebeuren als er

voor wie dat (nog) niet is.

Wandelend met een bevriende tandarts op een botenbeurs zei deze: ‘Weet je, er is altijd een

Machinesloot Nieuwkoop.

Voor meevaarders – die in

sloepenrol. Daartoe ligt in de boot

nou zo leuk maakt (vaarsensatie). Vervolgens een paragraaf

8

sloepenrol

iets mis gaat. Dat lijkt overdreven, maar is het niet. Neem de

Anekdotes

grotere boot’. Zelf bezit hij al tientallen jaren

De eerste is dat een vermogende Engelse zakenman uitlegde

een mooi, bescheiden schip. Hoewel er geen

dat je tenminste drie boten moet hebben om er niet ongelukkig

budgetbeperkingen zijn om een groter exem-

van te worden.

plaar aan te schaffen, is hij tevreden met zijn

De kleinste van de drie is een zodanig lage boot dat de

boot: ‘Als ik een grotere aanschaf, is er daarna

boord kunt klimmen. En dat je die

bruggen niet voor je behoeven te worden geopend. Dan heb

altijd weer een grotere!’ Je hoeft niet helder-

zwemtrap zelf in het water kunt

je geen beperkingen in je vaargebied en behoef je ook geen

ziend te zijn om te begrijpen dat hij daar vol-

uitvouwen. Maar bijvoorbeeld

rekening te houden met de openingstijden.

strekt gelijk in heeft. Hoewel dat in zijn geval

ook wat je moet doen als je red-

De middelste van de drie is er één waarop je comfortabel kunt

geen enkel probleem zou zijn, brengen grotere

dingsvest zichzelf niet opblaast.

overnachten. Op de kleinste kan dat misschien ook wel, maar

boten over het algemeen meer kosten met zich

Nieuwe opstappers hebben voor

op zo’n laag ding is dat meestal iets dat meer op kamperen lijkt.

mee. Het is dan ook de kunst van je bestaande

zo’n sloepenrol eigenlijk altijd veel

Het nadeel van de middelste is dat je de voordelen van

boot te genieten en gewoon te accepteren dat er

waardering.

de kleinste mist. Er is een bekend topvoetballend orakel

altijd ‘een grotere’ zal zijn. De achterliggende

geweest die zoiets heel verstandig kon laten klinken. Feit is

gedachte is treffend terug te vinden in het ondernemersgezegde:

dat comfort betekent dat de boot hoger en zwaarder wordt. En

‘Van paarden, vrouwen en boten gaat je bedrijf naar de haaien’.

dat brengt nu eenmaal beperkingen met zich mee in de

De meeste ondernemers vullen voor haaien iets in dat rijmt op

doorvaarthoogte en de diepgang.

boten. Zo’n gezegde is natuurlijk niet zomaar ontstaan …

man-overboord-situatie. Voor opstappers is het nuttig te weten dat je zonder zwemtrap niet aan

9

Reeuwijkse Plassen

1.4

1.4

36

37

Midden in het Zuid-Hollandse Groene Hart liggen de Reeuwijkse Plassen. Het is een heel aantrekkelijk vaargebied. Toch zie je er opvallend weinig watersporters van ‘buitenaf’. Dat komt in de eerste plaats omdat de plassen niet makkelijk bereikbaar zijn. En in de tweede plaats omdat het gebied een ontmoedigingsbeleid voert. Daardoor bestaat het drukke vaarverkeer vrijwel geheel uit lokale gebruikers. Er varen om die reden veel meer open boten dan kajuitboten. En wat grappig is, varen in Reeuwijk is een beetje exclusief …

ning van de gemeente verbiedt het varen op de plassen, tenzij je een ontheffing hebt. De leges daarvoor komen ten goede aan natuurherstel. Dit onder auspiciën van een stichting waar je ook de ontheffing aanvraagt. De vergunning brengt (geringe) kosten met zich mee. Het vergunningenstelsel is onderdeel van het

De verbinding met Vrijhoef moet je even zoeken.

ontmoedigingsbeleid. En met de natuurontwikkeling wordt een bijdrage geleverd aan de ecologie van het gebied.

Ontstaan

plas Gravekoop. En op de plas Klein Elfhoeven moet je bin-

De Reeuwijkse Plassen liggen een paar kilometer ten noorden

nen de betonning blijven. Maar desondanks blijft er genoeg te

Waterkwaliteit

van de stad Gouda. De plassen zijn een gevolg van turfwin-

verkennen over.

Aan de waterkwaliteit en de ecologie van de plassen wordt

ning in de 18e en 19e eeuw. De turf werd ‘gewonnen’ door

gewerkt. Die kan namelijk beter. Zo willen de plassen in de

het afgraven van de bovenste laag van het veen en het drogen

Aanvaarroute

zomer nogal eens last hebben van blauwalg en heeft de visstand

daarvan. Het werd als brandstof verhandeld. In Gouda vormen

beperkingen Via de Breevaart vaar je naar de plas Elfhoeven. Dat vereist wel dat je niet te diep steekt.

Je kunt de Reeuwijkse Plassen maar op één manier bereiken

teveel brasem. Het Hoogheemraadschap probeert van alles om

de Turfsingel en de Turfmarkt daar herkenbare

en dat is vanuit Gouda. Een aantal malen per dag is er konvooi-

het water minder voedingsstoffen te doen bevatten. De omlig-

herinneringen aan. Als je veen blijft afgraven

vaart naar (en van) de Reeuwijkse Plassen. Het konvooi vertrekt

gende polders zijn daartoe afgekoppeld. En met slib en ijzer-

kom je vanzelf beneden het grondwaterpeil. Met

vanaf de Kleiwegbrug in de stad. In de zomermaanden zijn er

chloride tracht men voedingsstoffen te ‘binden’. Verder is er een

een baggerbeugel en een afwateringsnet kun je

een paar extra konvooien. De Goudse Havendienst verzoekt je

flink aantal kilometers oever natuurvriendelijk gemaakt. Het

dan nog steeds doorgaan. Dat is in deze omgeving

om 10 minuten van tevoren bij de brug aanwezig te zijn.

resultaat van de maatregelen moet zijn dat de natuur zichzelf

volop gebeurd en daaraan danken we sindsdien

De Kleiwegbrug ligt aan het eind van de Kattensingel. Daar kom

herstelt. Dat is ook van belang voor de vogelstand. De drassige

De waterkaart geeft voor

deze plassen. Er zijn meerdere malen plannen ge-

je vanaf de Gouwe via de Ir. De Kock van Leeuwensluis. Je gaat

graslanden vormen een paradijselijk leefgebied voor vogels als

de Breevaart een diepte van

weest om de plassen droog te leggen. Die plannen

dan na de sluis en de Rabatbrug bakboord uit door de Potters-

de kleine zwaan, smient, krakeend en in de zomer de grutto

1m15 op voor het ondiepste

hebben het echter niet gehaald. In 1930 besloten

brug de Kattensingel op. Vanaf de Hollandsche IJssel kom je hier

en de tureluur. Niet voor niets is een groot stuk van dit gebied

gedeelte. De wateralmanak is

Provinciale Staten van Zuid-Holland definitief niet

via de Mallegatsluis en de Turfsingel. Alle bruggen zijn beweeg-

aangewezen als Natura 2000-gebied. Het waterschap monitort

1.4

nog wat voorzichtiger. Daar

tot inpoldering te zullen overgaan. De plassen

bare bruggen.

doorlopend de vooruitgang.

38

wordt aangegeven dat alleen

hebben allemaal een min of meer rechthoekige

Het konvooi wordt begeleid door een brug/sluiswachter die op

jachten met een diepgang tot

vorm. Dit als gevolg van de verkaveling van de

een scooter of fiets voor je uit rijdt. Je vaart de Blekerssingel af

Verdere regelgeving

1m de plas (Elfhoeven) op kun-

weilanden in de tijd voor de turfwinning.

en daarna de Karnemelksloot. De brug/sluiswachter opent niet

Met een vergunning mag je varen op uitsluitend de toegestane

minder dan een zevental bruggen. Ten slotte schut hij je door de

plaatsen met een snelheid van ten hoogste 6 km/u. Je wordt

Plassengebied

sluis Reeuwijksche Verlaat in de Breevaart naar het waterniveau

verondersteld 50 meter uit de kant te blijven, onder meer om

Het gebied beslaat twaalf verbonden plassen en

van de Reeuwijkse Plassen.

de rietkragen te sparen. Varen is alleen toegestaan van 1 uur

een ‘losse’ plas. Deze dertiende plas dateert uit de

Voor alle duidelijkheid: voor de terugweg ga je opnieuw in

voor zonsopgang tot 1 uur na zonsondergang. Langer dan 4 uur

jaren zeventig van de vorige eeuw. Ze ontstond

konvooi de stad door in omgekeerde richting. Met zo’n stads-

ligplaats nemen langs een oever of een eiland van de plassen

door zandwinning voor de uitbreiding van de A12

doorvaart ben je een klein uurtje bezig. Varen rondom een

is verboden. Maar dit verbod geldt niet voor open boten en

en de Goudse wijk Bloemendaal. In de wandeling

binnenstad over de singels heeft sowieso al een grote charme.

kajuitboten met een stahoogte van <1,5m als die zodanig af-

gebied beweegbaar, dus is de

wordt deze plas de ‘Surfplas’ genoemd, vanwege

Maar met het konvooikarakter en het feit dat je niet hoeft te

meren op de plas Elfhoeven, de ’s-Gravenbroekse plas of in een

doorvaarthoogte het minst

veelvuldig gebruik als zodanig. In de duikersgids

wachten wordt het nog leuker.

jachthaven. Kortom, het gebied kent nogal wat regeltjes!

grote probleem.

wordt de plas betiteld als een aardige duikstek

Vaarvergunning

Elfhoeven en ’s-Gravenbroek

De 12 verbonden plassen vormen een wateroppervlakte van

Doordat de plassen van oorsprong uitgeveende landerijen zijn,

Als we door de beweegbare brug de plas Elfhoeven opvaren is

ruim 700 hectare. Ze worden van elkaar gescheiden door smalle

is ongeveer 80% van het water particulier bezit. De eigenaren

dat het begin van ons rondje over de plassen. De plas kenmerkt

weggetjes en kades. Voor het vaarverkeer zijn verschillende

betwistten de positie van de gemeente die zich als eigenaar

zich door fraaie eilandjes waar je rond en langs kunt varen. De

soorten verbindingen tussen de plassen gecreëerd. Niet zelden

van hun water gedroeg. Aan de orde was de vraag of de plas-

beide voorste plassen – ’s-Gravenbroek en Elfhoeven – zijn het

betekent dit dat je uit de boot moet om zelf een brug open te

sen wel openbaar vaarwater zijn. Na jarenlang geharrewar is

drukst. Hier worden ook de zeilwedstrijden gehouden. De 75e (!)

draaien. Om die reden adviseren we om er niet alleen te gaan

er nu een heldere regeling. Er is een convenant gesloten waar

Goudse Zeilweek ligt alweer een royaal aantal jaren achter ons.

varen, want dat kan soms onhandig zijn. Toch zijn het in onze

alle betrokken partijen zich in kunnen vinden. Het behelst

Nadat we de plas uitgebreid zijn rondgevaren willen we naar

ogen ook de vele verbindingen die het gebied tot een leuk

afspraken over onder meer natuur en cultuurhistorie. Maar

de ’s-Gravenbroekse plas. Daarvoor steken we de scheidingsweg

vaarwater maken. Op de motor mag je niet varen op de plassen

ook over het reguleren van de recreatiedruk ter plaatse en de

Groene Ree over door een draaibrug. Dat doen we samen

Ravensberg en De Sloene alsmede op het oostelijk deel van de

controle op het vaargedrag. De Algemene Plaatselijke Verorde-

met een zeilschool. Voor, naast en achter ons proberen de

nen. Het is ook van belang dat je minder breed bent dan 3m.

Voor verschillende bruggen in het gebied is dat de opgegeven doorvaartbreedte. Gelukkig zijn vrijwel alle bruggen in het

met redelijk zicht. Motorvaart is er verboden.

Met Optimisten aan alle kanten doorsteken we de Groene Ree.

1.4 39

Een – gesloten – brughoogte van 0,7m betekent zelf brugwachteren.

openingsfoto De Reeuwijkse Plassen bieden fraaie uitzichten en fantastische woonplekjes.

De verbindingen tussen de plassen zijn soms van grote schoonheid.

Je wordt verondersteld 50 meter uit de rietkragen te blijven.

Optimisten – onder zeil – door de redelijk brede draaibrug te

Vrijhoef en Klein Elfhoeven

de beleefdheid en gemoedelijkheid groter dan gewoonlijk. De

komen. Opvallend is de gemoedelijke sfeer waarin het geweld

Aan het eind van de eilandenrij zit de doorsteek naar de plas

sfeer in dit gebied is eigenlijk het best te typeren als een beetje

om je heen zich voltrekt. Nergens een wanklank!

Vrijhoef. We zijn min of meer verrast dat we hier gewoon door-

‘exclusief’. Grappig, zo kan het dus ook!

Ook op deze plas zien we een aantal eilandjes die er een knus

heen kunnen varen. Geen brug, ondiepte of wat dan ook!

geheel van maken. Opvallend is de drukte aan de zijde van de

Vrijhoef is een langgerekte plas, ingeklemd tussen twee eilan-

Nadeel

Notaris D’Aumerielaan aan de kant van het dorp Reeuwijk. Daar

denrijen, de wijk Twaalfmorgen aan de Goudse kant en het

Ons diepzinnig topvoetballend orakel placht

heeft onder meer de ‘Roei- en Zeilvereniging Gouda’ merkbaar

verlengde van de Groene Ree aan de andere kant. Naarmate je

altijd naar voren te brengen dat medailles twee

chique

haar domicilie. Op het terras van het Wapen van Reeuwijk –

meer in de richting van de voorste twee plassen komt wordt

kanten hebben. En dat geldt ook hier. Hoe leuk

Het is niet nodig je door het

gelegen in de hoek van de plas – blijken we ook eenvoudig te

het drukker. Dat zie je hier ook. We varen midden tussen de

het op de Reeuwijkse Plassen ook mag zijn,

woordgebruik ‘chique’ of

kunnen lunchen. Bij het restaurant annex jachthaven zijn een

vakantiewoningen.

als je iets anders wilt moet je eerst in konvooi

‘exclusief’ te laten afschrikken.

paar passantenplaatsen. Voor de nacht hebben we er daarvan

Van Vrijhoef naar Klein Elfhoeven is ook al een ongehinderde

naar Gouda. En je moet op tijd zijn, want het

Reeuwijk is bijvoorbeeld ook het

één gereserveerd.

doorsteek. Een beetje smal en volop tegenliggers, dus is

gaat maar een paar keer op een dag. En als je

decor voor het jaarlijkse

voorzichtigheid geboden. Klein Elfhoeven is misschien wel de

terugkomt, heb je hetzelfde.

‘Kapellenfestival Kakofonie’.

Groot en Klein Vogelenzang

mooiste plas met prachtige, grote eilanden. Je mag hier echter

Na de lunch gaan we in precies de tegenovergestelde hoek van

alleen binnen de betonning de plas oversteken. We genieten dus

Balans

de plas op zoek naar de doorgang naar de plas Groot Voge-

vanuit de ‘vaargeul’ van de plas. Aan het eind daarvan komen

Er zijn legio punten om je van een bezoek te

lenzang. Die blijkt tamelijk verscholen te liggen. Er ligt een

we bij de doorsteek naar de plas Elfhoeven waar ons rondje van

weerhouden: lastig te bereiken, niet erg inge-

beweegbare brug met een doorvaarthoogte van 1m20. Daar

vandaag is begonnen. Over de doorsteek ligt een beweegbare

richt op passanten, beperkte diepgang, vergun-

kunnen we gewoon onderdoor. Na een flink stuk over de fraaie

brug, maar voor ons hoeft die niet open.

ning nodig, niet harder dan 6 km/u en veel an-

verbindingssloot komen we op deze kleine plas. We willen door De doorgang van Klein Elfhoeven naar Elfhoeven is 3m breed.

1.4 40

Het festival biedt een groot aantal carnavalskapellen de gelegenheid zich met elkaar te meten zonder jury.

dere regeltjes. Maar daar staat een ontzettend leuk vaargebied

naar de naastgelegen plas Klein Vogelenzang, maar zien daar-

Passantenplaatsen

tegenover dat veel actie van je vraagt. Het ontmoedigingsbeleid

van af. De verbindingsvaart laat onze diepgang niet toe! We had-

Via dezelfde doorgang als waar we vanmorgen met de Opti-

zou minder succes mogen hebben: ga er eens kijken!

den al in de wateralmanak gelezen dat de diepte van de plassen

misten door gingen gaan we naar de ’s-Gravenbroekse plas en

varieert van 0,8m tot 3m. Eigenlijk waren we nieuwsgierig waar

zoeken het Wapen van Reeuwijk weer op. Volgens de wateral-

de ondiepten zouden zitten. Enfin, dat hebben we nu ontdekt.

manak zijn er in Reeuwijk twee jachthavens met een beperkt

1.4 41

aantal passantenplaatsen. En wel het Wapen van Reeuwijk met vijf passantenplaatsen en Jachtwerf Rik Homan met 10 passan-

Dan maar op zoek naar de doorgang naar de plas Gravekoop.

tenplaatsen. Bij het Wapen zijn we de enige passant. Desge-

Die vinden we. Voor ons ligt een beweegbare brug met een

vraagd deelt men ons mee dat men niet zoveel passanten ziet

doorvaarthoogte in gesloten toestand van 0,7m. Dat is zelfs voor

in Reeuwijk. Dat blijkt ook als we de volgende dag het liggeld

onze lage boot te weinig. Een jong stel met een scoutingvlet ma-

willen afrekenen. Dat hoeft niet.

0 km

noeuvreert zich erdoor. Ze zijn zo vriendelijk de brug ook even

Route

voor ons open te houden. Opnieuw valt ons daarbij de gemoede-

Sfeer

lijkheid in dit gebied op.

Kenmerkend voor het gebied is dat er een grote groep lokale

De plas Gravekoop is een wat grotere plas. We varen hem rond

gebruikers van het vaarwater is. De beperkingen en de struc-

en zien al van verre de brug die ons naar de volgende plas moet

tuur van het vaargebied maken dat die vooral in open boten

brengen. Opnieuw een doorvaarthoogte van 0,7m en geen jon-

varen. Van die open boten maken sloepen, vletten en tenders

gelui om ‘m open te doen. Dus stapt één van ons uit om daar-

het grootste deel uit. Nu zijn er in dit type boten veel soorten,

voor te zorgen. Het is een elektrisch werkende brug en gelukkig

maten en kwaliteiten. Wat opvalt als je hier rondvaart is het

doet-ie het! De slagbomen gaan dicht en het wegverkeer over de

grote aantal, niet al te grote, maar vooral mooie boten. Het

Nieuwenbroeksedijk wordt even stilgezet. We passeren en ne-

heeft wat mogen kosten, zeg maar! Dat heeft er ongetwijfeld

men onze brugwachter weer aan boord. Via weer een fraaie aan-

ook mee te maken dat Reeuwijk een beetje een chique plaats

de drie plassen Nieuwenbroek, Roggebroek en Kalverbroek één

elders ziet. Dat komt misschien ook omdat de gemiddelde leef-

geheel, in de lengte doorsneden door een lange eilandenrij. Ook

tijd van de mensen in de boten toch enigszins hoger ligt dan je

dit zijn weer fraaie plassen. Opvallend is dat je hier verschil-

gewend bent. Op al die mooie boten zijn de schippers natuurlijk

lende veenbonken boven ziet komen drijven. Opletten dus!

ook zuiniger. Dus bij passeermanoeuvres in nauwe situaties is

Nieuwe Reeuwijkse Wetering

A12

Pla en s Bro Ve ek tte vel nb den roe k

Oudewegswetering

Reeuwijk-Dorp

ReeuwijkBrug

Dubbele Wiericke

Ravensberg Driebruggen

's-Gravenkoop

Breevaart 's-Gravenbroek

Vogel

Groe ne R ee Elfhoeven Wijk "Boemendaal"

GOUDA

Oukoop Nieuwenbroek Vrijhoef

g Ro

ge b

roe

k

ng La Kalverbroek

Breevaart Ir. Kock van Leeuwensluis

Vertrekpunt Waaiersluis

Mallegatsluis

Julianasluis

Varen is toegestaan tot een uur na zonsondergang.

N

Enkele Wiericke

Oude Reeuwijkse Wetering

ven

is. Zelfs het groeten op het water gaat net wat minzamer dan je

BODEGRAVEN

Kl. Elfhoe

sluiting komen we op de plas Nieuwenbroek. Feitelijk vormen

2,5

A12

PvdM I-17 © HdB 20.VIII.'20

Bij de Kleiwegbrug vertrekt een aantal keren per dag het konvooi naar Reeuwijk.

Zelf brugwachteren

Hollandse IJssel Haastrecht

Gouda

2.8

2.8

240

241

Op de kruising van de Hollandsche IJssel en de Gouwe ligt de stad Gouda. Deze ligging is er de reden van dat Gouda een haven bezit en dat heeft de stad eeuwenlang welvaart gebracht. Daarnaast zijn de singels van de stad nog intact. En de plaats heeft een rijke historie. In het buitenland is Gouda niet voor niets één van de bekendste steden van ons land. De combinatie van al deze factoren maakt Gouda aantrekkelijk om per boot aan te doen.

De bruggen daarna zijn allemaal hoger dan de Hoornbrug en vormen dus geen belemmering. In de Haven heb je aan weerszijden hoge kaden. De welvaart van vroeger spat je tegemoet als je naar de bebouwing op de kaden kijkt. De rijke patriciërshuizen van destijds zijn nu meestal als kantoorgebouwen in

De haven van Gouda is van oorsprong een gegraven verbinding tussen de Hollandsche IJssel en de Gouwe.

gebruik. Maar de weelde waarin de Goudse notabelen zich in die tijd hebben kunnen wentelen, is nog voelbaar. Mirjam ziet

Historie

stad was rechtstreeks aan deze haven te danken. De scheepvaart

dat we ons vergapen aan de gevel van het Catharina Gasthuis:

Te gast in onze boot vandaag is Mirjam, afkomstig uit Gouda en

is eeuwenlang – tegen heffing van tol – gedwongen er gebruik

‘Het is heel erg oud. Eerst was het een ziekenhuis maar nu zit

een enthousiaste zeiler op de nabijgelegen plassen. Ze wil graag

van te maken. Waar een stad als Dordrecht verplichtte om uit

het Gouds museum er in’.

zelf een keer ervaren hoe het is om in konvooi door de stad te

en in te laden, hanteerde Gouda wachttijden. De gedwongen

Onder de indruk van hoe eenvoudig deze welvaart toch eigen-

varen. We wachten haar op bij de Veerstal en ze stapt goed-

lange wachttijden zorgden ervoor dat de lokale nijverheid goed

lijk tot stand is gekomen, varen we de haven uit tot aan het

gemutst aan boord: ‘Ik zal proberen en passant wat over de

aan de passanten kon verdienen. Later werd het zelfs verplicht

einde. Dat is de plaats waar vroeger de Havensluis was. Die is

stad te vertellen!’

enkele dagen aan de wal te blijven liggen. Het daaruit voort-

nu afgedamd maar de sluisdeuren hangen er nog. Naast de sluis

Gouda duikt voor het eerst op in een oorkonde

vloeiende voordeel voor de plaatselijke handel laat zich raden.

staat het witte Tolhuis. De heffing van tolgelden werd destijds

van de Graaf van Holland uit 1143. Het belang van

Gedurende niet minder dan zo’n 300 jaar heeft Gouda zo van

vanuit dit gebouw geregeld. Een voorloper van het tolhuis stond

de plaats groeide toen in de 13e eeuw een verbin-

haar ligging en de uitoefening van deze ‘waterrechten’ kunnen

hier al in 1389. Op zo’n strategische plek bij de ingang van de

ding tot stand kwam tussen de Gouwe en de Oude

profiteren.

haven ontging de tollenaar natuurlijk niets.

Beperkingen Als je in Gouda naar de Haven wilt, beperkt de Hoornbrug de doorvaarthoogte tot 1m30.

Verder heeft de stad geen

Rijn. Over de waterdriesprong waaraan Gouda lag kwam daardoor zelfs handel tussen Frankrijk en

Singels en Haven

Sluizen

beperkingen.

het Oostzeegebied langs. Voor Gouda was dit re-

Het is jammer dat in Gouda veel stadsgrachten zijn gedempt.

Met vijf actieve sluizen en ooit de langste sluis ter wereld is

Als je naar Reeuwijk wilt, kom

den om de monding van de Hollandsche IJssel uit

Maar de singels zijn er nog en ze zijn goed bevaarbaar. Het

Gouda wat je noemt een echte ‘sluizenstad’. De Julianasluis

je op de Goudse Breevaart. De

te breiden tot een haven. Dat het als gevolg daar-

stadscentrum is omringd met de Turfsingel, Kattensingel,

tussen de Hollandsche IJssel en de Gouwe is de bekendste. De

2.8

waterkaart geeft voor de Bree-

van een steeds belangrijker plaats werd, blijkt uit

Blekerssingel en Fluwelensingel. De diepte van deze singels is

tweede sluiskolk daarvan is bijgebouwd om grotere jachten van

242

vaart een diepte van 1m15 op

de stadsrechten die het in 1272 van Graaf Floris

over het algemeen meer dan 1m50. De bruggen op de Turfsingel

de Kaag naar zee te kunnen laten varen.

voor het ondiepste gedeelte.

V kreeg. Het is dankzij de binnenvaart dat Gouda

en de Kattensingel worden in het seizoen nagenoeg de gehele

Aan de noordkant van de stad – tussen het getijdengedeelte en

De wateralmanak is nog wat

aan het eind van de middeleeuwen één van de vijf

dag bediend. Mirjam kijkt er wat zuinig bij: ‘Als fietser ben ik

het gekanaliseerde gedeelte van de Hollandsche IJssel – ligt de

voorzichtiger.

grootste steden van Holland was geworden. En

niet altijd blij met die watersporters …’

Waaierschutsluis. De sluis maakt gebruik van de in 1808 geoc-

daardoor ook één van de welvarendste. Mirjam is

Als je niet te diep steekt kun je de binnenstad ‘in’ varen in de

trooieerde waaier-techniek die het mogelijk maakt de deuren

er wel een tikkeltje trots op: ‘Dat kun je nog goed

richting van de Haven. De eerste drie bruggen die kant op zijn

te openen en sluiten tegen de stroom in. Van dit type zijn er

beweegbare bruggen. Daarna volgt de Hoornbrug, een vaste

niet veel meer dus mag de sluis zich verheugen in toenemende

brug met een doorvaarthoogte van 1m30. Maar dan ben je al

belangstelling. Daarnaast zijn er nog drie sluizen in bedrijf

Waterrechten

bij de Goudse Visbanken en dus in het hart van de stad. Mocht

waarmee je op het eigen waterniveau van Gouda komt.

De Haven van Gouda is feitelijk een gegraven verbinding tus-

je doorvaarthoogte ook de Hoornbrug toestaan, dan draai je

In het stadshart vinden we bij de voormalige sluis Amster-

sen de Hollandsche IJssel en de Gouwe. De beide oevers heten

met een bocht naar stuurboord de haven in. Je vaart daar door

dams Verlaat een plaquette: ‘Deze sluis vormde samen met de

sindsdien de Westhaven en de Oosthaven. De welvaart van de

de openstaande deuren van de gerestaureerde Donkere Sluis.

Donkere Sluis een sluiskolk van wel 400 meter. Na de bouw van

zien aan bijvoorbeeld de Sint-Jan en het Stadhuis’.

De Donkere Sluis is fraai gerestaureerd.

2.8 243

De Goudse grachten mogen er zijn.

openingsfoto De Goudse Visbanken bevinden zich in het stadshart.

De brug- en sluiswachter opent een zevental bruggen in de stad.

de Havensluis in 1615 werd die lengte verdubbeld en ontstond de langste sluis ter wereld’. Deze twee aan elkaar gekoppelde sluiskolken vormden niet alleen een enorme sluis. Ze boden ook extra mogelijkheden voor schepen met een iets te grote

De Mallegatsluis schut je naar de Turfsingel.

diepgang. Door die in twee trappen te schutten konden ze toch passeren.

De Donkere Sluis is opgenomen in de watererfgoedlijst. Met de voor deze sluis bedachte techniek konden de Goudse grachten

Mallegat

worden ‘geschuurd’. Getijdewater bood een ideale mogelijkheid

Gouda had door het getijdewater

Turfsingel door de Mallegatsluis.

tot de – vanwege de rioolfunctie – noodzakelijke verversing van

behoefte aan een eigen waterni-

Deze sluisnaam markeert de

het grachtwater. Om met voldoende kracht te kunnen schuren

veau. En dat eigen niveau heeft

gedwongen winkelnering van

moesten de sluisdeuren korte tijd – tegen de waterkracht in

het nog steeds, dankzij een drietal

vroeger. Een mallegat is namelijk

sluizen aan de buitenzijden van de

een water waar je nog wel ‘op’

stad. Via de Reeuwijksche Verlaat

kunt maar niet meer ‘door’ kunt

kom je van het aanzienlijk lagere

varen. Doordat Gouda de schepen

waterniveau van de Reeuwijkse

dwong te varen via de Haven

Plassen. Via de Ir. De Kock van

werd de prima bevaarbare – maar

Maar ze liggen er nog wel en hun voormalige functie is zeer

Leeuwensluis kom je van de

verboden – Turfsingel de facto een

herkenbaar.

Gouwe. En vanaf de Hollandsche

mallegat!

– flink opengezet kunnen worden. Het werkt – als de waaiertechniek – met dubbele deuren en omloopkolken.

Mirjam: ‘Er is een stichting of zoiets die probeert dat schuren weer te laten plaatsvinden. Als folklore, zeg maar. Ik heb nog niet gelezen of ze dat gaat lukken!’

De oude sluizen hebben hun functie als schutsluis verloren.

Van de Turfsingel is het eerste deel gereserveerd voor historische schepen.

IJssel kom je de stad binnen op de

Konvooi door Gouda Als je naar de Reeuwijkse Plassen wilt, is er maar één manier en dat is door Gouda. Een aantal malen per dag is er konvooivaart

2.8

2.8

naar (en van) de Reeuwijkse Plassen. Het konvooi vertrekt vanaf

244

245

de Kleiwegbrug aan het eind van de Kattensingel. De Goudse Havendienst verzoekt je om 10 minuten van tevoren bij de brug aanwezig te zijn. Daar zorgen we voor en het geeft ons de tijd voor een extra kop koffie. Ons ‘konvooi’ bestaat vandaag uit twee boten. We worden begeleid door de brugwachter die op een scooter of fiets voor ons uit rijdt. We varen de Blekerssingel

N

af en daarna de Karnemelksloot. De brugwachter opent maar

A12 Reeuwijkse Plassen

liefst zeven bruggen voor ons. Ten slotte wil hij ons ook schutten door de sluis Reeuwijksche Verlaat. De stadsdoorvaart heeft ongeveer een uur in beslag genomen. Over de singels om een

Breevaart

oude binnenstad varen heeft van zichzelf al een grote charme.

Reeuwijkse Verlaat

Gouwe

Het feit dat je niet hoeft te wachten maakt het nog leuker! Aan

Kleiwegbrug

de Reeuwijkse Plassen is in de sectie Vaargebieden van dit boek

ge in ns te at K

8

7

nem

t

3

singel

5 Amsterdams Verlaat HoornTu brug 4 2 rfs in 1 ge l

Ka r

Ha

GOUDA-CENTRUM

Ze u gr gstr ac aa ht t-

ngeri cht Spi atgra stra ven

Kromme Gouwe

ktar t rfmach Tu gr 6

loo elks

Fluwelen

Ir. De Kock van Leeuwensluis

Spoorlijn

B sinleke ge r s l

l

Nieuwe Gouwe

een apart hoofdstuk gewijd.

Waaiersluis

Mallegatsluis Stolwijkersluis

Hollandse IJssel

Konvooivaart door de stad heeft een geheel eigen charme.

PvdM II-8 © HdB 21.IX.'20

Veerstal

Julianasluizen

Gouwekanaal 1 2 3 4 5 6 7 8

Hollandse IJssel

0m

1000

Tolhuis Westhaven Oosthaven Donkere Sluis Visbanken Stadhuis Sint Jan Gouds Museum

St

o lw

ijk

er v

aa

rt