Dôle-Besançon via de Doubs

SPECTACULAIRE JURA Van het Canal du Rhône au Rhin loopt het spectaculairste stuk door het noorden van de Jura. Je vaart op dit gedeelte het meest van de tijd op de rivier de Doubs, afgewisseld met af en toe een stukje Rhône-Rijnkanaal. In de noordelijke Jura kom je eigenlijk doorlopend ogen tekort om de indrukwekkende omgeving in je op te nemen.

Veel mooier gaat het niet worden…

PIM VAN DER MAREL

58

1760.indd 2

www.motorboot.com

10/28/2024 5:08:41 PM

TO E R VAAR T VAR E N O P DE DO UBS | D EEL 1

november 2024

1760.indd 3

59

10/28/2024 5:08:46 PM

open. In elke sluis zit een blauwe en een rode stang. De blauwe dient om het schutproces in werking te stellen.

De rode is bedoeld voor panieksituaties (iemand overboord in de sluis bijvoorbeeld) en stopt het schutproces onmiddellijk. Er moet daarna wel een mecanicien komen om het geheel weer op gang te krijgen. De blauwe stang zit altijd links maar – naar goed Frans gebruik – een enkele keer ook wel eens rechts. Al te veel routine is daarom niet per definitie handig. En bij het omhoog schutten is er dus geen sluiswachter meer om je landvast even om een bolder te leggen, wat soms best lastig kan zijn. Gelukkig functioneert

de

afstandsbediening

doorgaans prima, dat dan weer wel.

Dat je in dit land doorlopend moet schutten, komt doordat je met je boot nu eenmaal geen watervallen of stroomversnellingen kunt passeren.

Je schut dan even naar het kanaal ernaast en vaart verderop weer de rivier op.

DÔLE Omdat we als rechtgeaarde Hollanders te vroeg op de vertrekplaats zijn, 2

hebben we de tijd eerst het stadje te

Openingsfoto: De must-see van Dôle is de 16e-eeuwse Collégiale Notre-Dame. 2 De glas-in-

bekijken. Dôle ontstaat in de 13e

loodramen van het Collégiale Notre-Dame kunnen ons wel bekoren. 3 Net buiten Dôle begint het

eeuw bij een oversteekplaats van de

Canal du Rhône au Rhin bepaald lommerrijk.

Doubs. In de 15e eeuw is het de hoofdstad van Bourgondië, zetel van

We halen de boot op in Dôle, een ge-

voor de Doubs. Als ze zijn gerustge-

het parlement en huisvest het een uni-

zellig

met

steld krijgen we hun vlaggenschip

versiteit. In latere eeuwen vergaat het

25.000 inwoners. Het traject dat we

mee, een 15 meter lange Octo FLy C.

de stad wat minder goed. We halen

Frans

provinciestadje

eerst even de fietsen op bij de boot en

gaan varen is een ‘aller et retour’ van

60

1760.indd 4

Dôle naar Baume-les-Dames. In het

SLUIZEN

maken een rondje. De ‘must-see’ van

oostelijk deel van Midden-Frankrijk

Verhalen over varen in Frankrijk ken-

Dôle is de 16e-eeuwse Collégiale No-

dus, tamelijk dicht bij Zwitserland.

merken zich meestal door beschrijvin-

tre-Dame. De kerk en de toren zijn

Waar we normaal liever niet heen en

gen van sluispassages. Die zullen we

prachtig en van binnen kunnen de

terug varen verwachten we er deze

daarom zoveel mogelijk achterwege

glas-in-lood ramen ons ook wel beko-

keer – door de mooie omgeving –

laten, maar niet na te melden dat het

ren. We fietsen langs het Hotel-de-

geen problemen mee te zullen heb-

er 62 waren. Nieuw is dat de sluis-

Dieu en het geboortehuis van Louis

ben. Voor de overnachtingen hebben

wachters – op een enkeling na – naar

Pasteur. Zonder deze man zouden we

we verschillende plaatsen uitgezocht

huis zijn geautomatiseerd. Alle plezier-

waarschijnlijk nog steeds gesterili-

en daarmee op voorhand al gezorgd

vaarders krijgen een afstandsbedie-

seerde melk drinken.

voor variatie. De maatschappij, die de

ning mee om zelf de sluizen te

Als de tijd nadert voor onze afspraak

boot beschikbaar stelt wil vooraf

bedienen. Met behulp van het kastje

om de boot op te halen, fietsen we

graag weten of wij wel ervaren ‘pilo-

komt het water op het gewenste ni-

naar de haven. Na de gebruikelijke in-

ten’ zijn, want dat is hun voorwaarde

veau te staan en gaan de sluisdeuren

structie vertrekken we meteen voor

www.motorboot.com

10/28/2024 5:08:54 PM

TO E R VAAR T VAR E N O P DE DO UBS | D EEL 1

een korte tocht naar de eerstvolgende serieuze plaats. Dit eerste gedeelte varen we niet op de rivier maar op het Canal du Rhône au Rhin, dat we verder kortweg ‘canal’ zullen noemen.

Aan boord is de guide fluvial van Éditions du Breil, een buitengewoon gedetailleerde vaarkaart. Gewapend met de kaart en de afstandsbediening wennen we snel aan de afmetingen van de boot. Dat is van belang omdat de jaagpaden langs het canal de breedte van de vaarweg onder bruggen sterk beperken. Met joysticks voor de bediening van de boeg- en de

NICHOLS

hekschroef is de Octo Fly gelukkig gemakkelijk manoeuvreerbaar.

We hebben de trip van dit artikel gemaakt met een Octo Fly C, het 15 meter lange vlaggenschip van het Franse Nichols. Het bedrijf bouwt zijn eigen boten

ROCHEFORT-SUR-NENON

en verhuurt die niet alleen in Frankrijk maar ook in Nederland en Duitsland en

Het eerste deel van het canal is bij vla-

zelfs in Portugal, Hongarije en Ierland. In Frankrijk hebben ze meer dan tien ba-

gen oogstrelend. Als we ons doel be-

ses, dus kun je het hele land verkennen. De boten zijn ontworpen voor twee tot

reiken zijn we onder de indruk van de

twaalf personen, comfortabel en gemakkelijk te besturen. Bij sommige typen

rotswand waaraan de plaats haar

krijg je er zelfs een zwembad bij. Je vindt in het aanbod altijd wel iets van je

naam dankt. Er is een gezin bezig de

keuze, zowel qua omvang als qua prijs. Een vaarbewijs is niet nodig en je bent

wand te beklimmen en we kijken even

vrij om de route te kiezen die je wilt. www.bootverhuur-nicols.nl

naar hun professionele uitrusting en

3

november 2024

1760.indd 5

61

10/28/2024 5:09:03 PM

aanpak. Inmiddels is het canal hier overgegaan in de Doubs. Op de kaart zien we dat we de bakboordzijde van het water moeten aanhouden. Borden op de oever en aanwijzingen in de kaart geven aan hoe ver je uit de kant moet blijven. We nemen alle aanwij-

PAL NAAST EEN FRAAIE WATERVAL VOEGEN WE ONS WEER OP DE RIVIER

zingen in acht en proberen een ligplaats te vinden. Als we die menen

het restaurant nog bestaat en ge-

grinniken dat we hiervoor terug zijn

gevonden te hebben blijkt dat, om on-

opend is. Op het Franse platteland

gegaan, want we gaan nog talloze van

duidelijke redenen, een paar lokale

word je op dat gebied nogal eens ver-

deze openstaande keersluizen passe-

Fransen uiterst onwelgevallig. Ze wij-

rast en dat willen we zien te voorko-

ren.

zen ons wel een alternatieve plek. Dat

men.

betekent dat we wat verder moeten

De volgende morgen varen we nog

SAINT-VIT

fietsen dan we van plan waren, maar

even

zogenoemde

We varen door en komen door het ge-

daar kunnen we goed mee leven. We

‘écluse de garde’ beter te bekijken.

hucht Orchamps. Ook daar is weer

hebben het restaurant waar we gaan

Dat is een openstaande keersluis die

een nauwe passage in een bocht.

eten vooraf gereserveerd. Dat geeft

wordt ingezet als het water op de

Voor de vernauwing zien we een ver-

niet alleen de zekerheid van een

Doubs teveel stijgt. Je vaart er door

keersbord dat we nog niet eerder

plekje maar ook de bevestiging dat

een nauwe bocht. Later moeten we

hebben gezien: een vierkant bord met

terug

om

de

4 Bij Ranchot worden canal en rivier slechts gescheiden door een smal muurtje.

4

62

1760.indd 6

www.motorboot.com

10/28/2024 5:09:07 PM

TO E R VAAR T VAR E N O P DE DO UBS | D EEL 1

een rode rand en een grote zwarte stip in het midden. In de wegwijzer voor vaarverkeersborden vinden we dat het ‘verplicht claxonneren’ betekent. Als we ons keurig aan die regel houden, komt ons dat wel op een moordlustige blik van een Franse jonge moeder te staan …

Als we even verderop weer van de Doubs naar het canal schutten, varen we daarna op een gedeelte waar canal en rivier slechts worden gescheiden door een smal muurtje. Peilverschillen

heb

je

natuurlijk

doorlopend, maar hier neem je ze wel heel bewust waar. We komen door Ranchot, waar we op de terugweg willen overnachten. Aan bakboord ligt een doorgang onder alweer een bij klimmers populaire rotswand. De naar het schijnt aantrekkelijke tunnel manifesteert zich naar ons toe als een groot en gapend zwart gat. Pal naast een fraaie waterval voegen we ons weer op de rivier. Op het traject naar

KLOKKENTORENS VAN DE COMTÉ

Saint-Vit blijft de Doubs een schilderachtige aanblik bieden. We gaan er

Als je op de Doubs vaart kun je ze niet missen: de geglazuurde tegels op de

steeds langzamer door varen en ge-

top van de klokkentorens. Over de oorsprong ervan bestaat onenigheid. Waar

nieten van fantastisch natuurschoon

sommige deskundigen het als een oud Italiaans fenomeen zien, schrijven

en af en toe een dorpje. We overnach-

anderen het toe aan de pastor van ene Stanislaus Leszczynski. Deze voor-

ten aan een ponton op de kortst mo-

malige Koning van Polen was rond 1750 Hertog van Lotharingen en had een

gelijke afstand van Saint-Vit. Dit is met

aartsbisschop als geestelijk verzorger. De laatste - voluit Antoine-Clériadus

5.000 inwoners een serieus forensen-

de Choiseul-Beaupré - wilde zijn baas een plezier doen en werkte de klok-

dorp van Besançon en biedt daardoor

kentorens af met een Pools dak. En dat zou een enorme hausse in gang gezet

gelukkig de nodige faciliteiten. Het

hebben: er moeten maar liefst zo’n 700 van zulke torens zijn!

dorp ligt een flink stukje hoger dan de rivier, dus duurt de fietstocht erheen een hele tijd en is de terugtocht in een

deelte van het canal. Zodra we naast

TUNNEL

vloek en een zucht voorbij.

een waterval weer de Doubs op

We zijn daar nog maar net van beko-

varen, komen we langs een papierfa-

men als we stuurboord uit de Tunnel

GROTTEN EN CHATEAUS

briek met een hoge schoorsteen. Het

van Thoraise gaan opzoeken. De on-

De volgende vaardag heeft als be-

zegt veel dat zo’n industrieel geval in

derdoorgang – genoemd naar het

stemming Besançon. Om er te komen

dit gebied bij wijze van uitzondering

naastliggende dorp – dateert uit 1810

ligt in de vaarweg de eerste tunnel

opvalt! We varen door met af en toe

en heeft een lengte van 185 meter.

van deze route. Maar eerst varen we

adembenemend uitzicht op dorpjes

Dat valt qua lengte nogal mee zodat

langs Osselle, dat bekendheid geniet

op de heuvels waaraan we voorbij-

we gemoedelijk aan het fenomeen

door een hier al in de 16e eeuw ont-

trekken. Aan stuurboord menen we in

tunnel kunnen wennen. Waar je een

dekte druipsteengrot. Die ligt op drie

de plaats Boussières een heus cha-

primair functioneel vaartraject ver-

kilometer van de dichtstbijzijnde an-

teau te ontwaren, maar het blijkt om

wacht, is er door twee architecten bij

kerplaats en kan in het seizoen meer-

een moderne kapitale villa te gaan.

de renovatie in 2008 een ‘belevenis’

dere

worden

Voor ons gevoel maakt dat overigens

van gemaakt. De ingang en de uit-

bezichtigd. Daarna voert de vaarweg

geen wezenlijk verschil, het gebouw

gang worden gemarkeerd door water-

een paar kilometer over een smal ge-

ziet er oogstrelend uit.

gordijnen. Met de afstandsbediening

malen

per

dag

november 2024

1760.indd 7

63

10/28/2024 5:09:11 PM

COMITÉ DU TOURISME Het regionale toerisme van de Bourgogne valt onder dit comité.

In de regio zijn talloze boten te huur, in alle soorten en maten. Op de kanalen en rivieren in dit deel van Frankrijk kun je wekenlang met een boot uit de voeten. De kanalen waren vroeger geschikt om te ‘jagen’ en hebben dus een jaagpad. Daar zijn op grote schaal fraaie fietspaden van gemaakt. En het gebied leent zich uitstekend om te wandelen en om paard te rijden.

Als je dan ook nog liefhebber bent van wijn en van cultuur, mag de streek helemaal bovenaan op de wensenlijst. www.bourgondie-toerisme.com

zet je de eerste stil. In de tunnel geeft een lichtlijn voldoende zicht en met een

beetje

geluk

detecteert

het

tweede watergordijn je schip tijdig. Zo niet, dan word je gewoon heel erg nat.

De breedte oogt bij het binnenvaren nogal krap maar blijkt in de praktijk royaal voldoende. Kort na de tunnelpassage worden we weer de Doubs op geleid en hebben we aan bakboord de ruïne van het Château de Montferrand. Het kasteel dateert uit 1230 en de oude muren zijn merendeels overwoekerd. Dat is niet onlogisch want het fort was al in de 17e eeuw een ruïne. Maar het vergt nog altijd weinig fantasie om te bedenken waarom het destijds juist hier was gebouwd: de ligging hoog op de heuvel aan de Doubs is onmiskenbaar strategisch.

5 De breedte oogt bij het binnenvaren nogal krap, maar blijkt in de praktijk royaal voldoende.

6 In de aanloop naar Besançon slingert de Doubs door bergachtig gebied.

5 64

1760.indd 8

7 De ruïnes van het uit 1230 daterende Château de Montferrand.

www.motorboot.com

10/28/2024 5:09:14 PM

TO E R VAAR T VAR E N O P DE DO UBS | D EEL 1

6

BETONNING Onze aandacht wordt getrokken door een vijftal rode boeien aan bakboord.

Logisch natuurlijk, we varen stroomopwaarts. Ze markeren een gedeelte waar het volgens de guide fluvial opvallend gevaarlijk is door een rotsachtige ondiepte. Zowel in de kaart als op de wal worden we erop attent gemaakt dat we minstens 20 meter uit de kant moeten blijven. Daar zorgen we voor en varen door na de dubbele sluis van Rancenay langs de plaatselijke aanlegkade. Een hele rij overwegend

roestige

binnenvaartschepen

heeft de kade in beslag genomen. We zijn inmiddels zo gewend aan prach-

7

tige vergezichten dat de aanblik van iets minder fraais ons eigenlijk verrast.

Of je ook snel verwend bent! Als we

GOED OM TE WETEN

even later weer op de rivier varen, blijkt dat we veel vaker betonning aan-

In ieder geval fietsen meenemen of huren. Besef dat het Franse platteland

treffen en dat vinden we niet onpret-

leeg is: een bakker op loopafstand is niet vanzelfsprekend. Restaurants zijn

tig. Het geeft een comfortabeler

er niet altijd meer of zijn gesloten; in elk geval op zondag en maandag.

gevoel dan wanneer je alle informatie

220V is vaak uitsluitend beschikbaar als je walstroom hebt. Neem tuin-

uit de kaart moet halen. M

handschoenen mee: het touwwerk kan ruw zijn. En neem een verrekijker

Volgende keer: van Besançon naar

mee voor de fraaie vergezichten!

Baume-les-Dames november 2024

1760.indd 9

65

10/28/2024 5:09:19 PM