Page 1

PROJEKT

Edukacja zawodowa i obywatelska na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatu Szkolenie dla Lokalnych Liderów Klimatycznych „Strażnicy Klimatu”

Klimat a bioróżnorodność. Obóz terenowy w Puszczy Białowieskiej Białowieża, 13–17.05.2015

ZJAZD V

Porosty jako bioindykatory – wskaźniki stopnia zanieczyszczenia powietrza Adam Bohdan

Niniejszy materiał został opublikowany dzięki dofinansowaniu ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Za jego treść odpowiada wyłącznie Stowarzyszenie Pracownia na rzecz Wszystkich Istot.

edukacja dla dobrego klimatu


Porosty jako bioindykatory - wskaĹşniki stopnia zanieczyszczenia powietrza

Adam Bohdan


Porosty = grzyby zlichenizowane

Mykobiont – grzyb (workowiec)

porost Fotobiont – glon (zielenica lub sinica) Źródło: http://www.witaminy-mineraly.pl/


Źródło: http://pl.static.z-dn.net/files/df0/9dcfd8e0176cc0a31fa170d2635dd8f3.jpg


Porosty = grzyby zlichenizowane na świecie – 13 500 gatunków w Polsce – 1600 gatunków w Puszczy Białowieskiej – ok. 450 gatunków


Formy morfologiczne porost贸w


Dlaczego porosty są mało odporne na zanieczyszczenia? -brak tkanki okrywającej – kutikuli ; wymiana gazowa przeprowadzana całą (nieosłoniętą) powierzchnią plechy - pobieranie wody bezpośrednio z opadów atmosferycznych – znajdujący się w powietrzu SO2, tworzy z wodą H2SO4 ; toksyczne działanie SO2 na komponent grzybowy; - mała zdolnośd przystosowywania do zmieniających się warunków środowiska; - niska tolerancja glonu na zanieczyszczenia bardzo mała zawartośd chlorofilu na jednostkę suchej masy; rozkład chlorofilu daje efekty uszkodzenia wielokrotnie silniejsze niż u roślin wyższych;


Lichenoindykacja - monitoring powietrza atmosferycznego wykorzystującego porosty jako bioindykatory

• Metoda florystyczna - ocena różnorodności gatunkowej i analiza rozmieszczenia stwierdzonych gatunków porostów nadrzewnych. • Metoda analizy udziału form morfologicznych • Metoda gatunków wskaźnikowych


Z czego wynika większa wrażliwośd porostów skorupkowatych?


SKALA POROSTOWA


Relikty puszczaoskie wskaźniki starych lasów - Gatunki wyróżniające lasy naturalne oraz lasy pierwotnego pochodzenia, wskaźniki starych lasów świadczących o ciągłości ekologicznej zbiorowiska leśnego. - Szeroko rozpowszechnione w przeszłości, aktualnie o wąskim zasięgu geograficznym, często wymierające. - Jako organizmy stenotopowe nie wykazują tendencji dynamicznych do opanowywania nowych siedlisk, szczególnie pochodzenia antropogenicznego.


Lobaria pulmonaria Granicznik płucnik gatunek wymagający tworzenia stref ochronnych


Lobaria pulmonaria Granicznik płucnik gatunek wymagający tworzenia stref ochronnych


Lobaria pulmonaria Granicznik płucnik gatunek wymagający tworzenia stref ochronnych; wielkośd do 60cm


Lobaria pulmonaria Granicznik płucnik gatunek wymagający tworzenia stref ochronnych


Lobaria pulmonaria Granicznik płucnik gatunek wymagający tworzenia stref ochronnych; plechy na wykrotach


Lobaria pulmonaria Granicznik płucnik gatunek wymagający tworzenia stref ochronnych; melanina


Lobaria pulmonaria Granicznik płucnik gatunek wymagający tworzenia stref ochronnych; izydia


gatunek wymagajÄ…cy tworzenia stref granicznik tarczowy Lobaria amplissima


gatunek wymagajÄ…cy tworzenia stref Granicznik tarczowy Lobaria amplissima


gatunek wymagający tworzenia stref Granicznik tarczowy Lobaria amplissima Lobaria amplissima: - dośd grupa i sztywna plecha - gładka powierzchnia - plecha przywiera do powierzchni pnia - kolor od jasno do ciemno zielonego -jasny spód plechy

Możliwośd pomyłki z Flavoparmelia caperata - dośd cienka i łatwo zginająca się plecha - powierzchnia dośd silnie pofałdowana, miejscami odstająca od kory - pokryta soraliami - strzępkami do rozmnażania wegetatywnego - kolor jasnozielony do prawie żółtego - ciemny spód plechy


Lobaria scobiculata gatunek wymagajÄ…cy tworzenia stref ochronnych


Lobaria scobiculata gatunek wymagajÄ…cy tworzenia stref ochronnych


gatunek wymagający tworzenia stref Mąkla rozłożysta Evernia divaricata – P. Białowieska, Bieszczady, okolice Wrocławia


gatunek wymagający tworzenia stref Mąkla rozłożysta Evernia divaricata -zwężona plecha, koocówki zaostrzone, często ustawione -prostopadle do reszty plechy, lub podgięte do góry; -- kolor plechy jednolity - jasnozielony - z obu stron;

możliwośd pomyłki/gatunek podobny Mąkla tarniowa Evernia prunastri -koocówki bardziej zaokrąglone, plecha szersza, bardziej krzaczkowata - wierzchnia strona plechy zielona, spodnia biaław


gatunek wymagający tworzenia stref odnożyca włosowata Ramalina thrausta


gatunek wymagający tworzenia stref odnożyca włosowata Ramalina thrausta - w najgrubszych miejscach plecha spłaszczona; - kuleczkowate soralia na szczytach rozdwojonych koocówek; - plecha biaława/jasnozielona bardziej rozpierzchnięta;

możliwośd pomyłki/gatunek podobny

włostka cieniutka Bryoria capillaris - ochrona ścisła - brak kuleczkowatych soraliów na zakooczeniu gałą - plecha biaława, szara, zielonkawa zwisająca w dół; - brak soraliów na szczytach koocówek


gatunek wymagajÄ…cy tworzenia stref puchlinka zÄ…bkowana Thelotrema lepadinum NE Polski, Bieszczady, Nadl. Bircza


gatunek wymagajÄ…cy tworzenia stref puchlinka zÄ…bkowana

Thelotrema lepadinum


gatunek wymagajÄ…cy tworzenia stref puchlinka zÄ…bkowana Thelotrema lepadinum


Puchlinka ząbkowana Thelotrema lepadinum - szara, skorupkowata plecha; - głębokie i wysokie owocniki; -błonkowaty brzeżek, pękający na kilka ząbkowanych odcinków

Możliwośd pomyłki Pertusaria

Lecanora


gatunek wymagające ochrony strefowej Parmotrema Kobiernik - "rzęsy" dookoła plechy Bieszczady


gatunek wymagające ochrony strefowej Parmotrema Kobiernik - "rzęsy" dookoła plechy


gatunek zaliczany do grupy reliktów puszczaoskich; ochrona ścisła Menegazzia terbrata Tarczynka dziurkowana NE Polska, Bieszczady - przylegająca do kory plecha

- otwory/perforacje;


gatunek zaliczany do grupy reliktów puszczaoskich; ochrona ścisła Menegazzia terbrata Tarczynka dziurkowana - przylegająca do kory plecha - otwory/perforacje;


gatunek zaliczany do grupy reliktów puszczaoskich; ochrona ścisła Usnea ceratina brodaczka rogowata; Głównie P. Białowieska - grube gałązki; - gałązki zgięte pod kątem ok 90%; - gałązki rozmieszczone w dośd sporych odstępach od siebie;- często szary, metaliczny odcieo plechy;


gatunek zaliczany do grupy reliktów puszczaoskich; ochrona ścisła Usnea ceratina brodaczka rogowata - grube gałązki; - gałązki zgięte pod kątem ok 90%; - gałązki rozmieszczone w dośd sporych odstępach od siebie; - często szarawy, metaliczny odcieo plechy;


gatunek zaliczany do grupy reliktów puszczaoskich; ochrona ścisła Usnea ceratina brodaczka rogowata


Wpływ zanieczyszczeo powietrza na porosty

Kraków (Zurzycki 1950, Kiszka 1990)


Wpływ zmian klimatu na dostępnośd preferowanych przez porosty gatunków drzew


Biuro UrzÄ…dzania Lasu


Biuro UrzÄ…dzania Lasu


Chalara fraxinea

Chalara fraxinea


Fytoftora


Bezpośredni wpływ zmian klimatu na porosty

More epiphytic species appear to be increasing, rather than declining, as a result of global warming. Many terricolous species, in contrast, are declining. Species most rapidly increasing in forests, although taxonomically unrelated, all containTrentepohlia as phycobiont in addition to having a southern distribution.


Białystok 05.07.2013 Pan Lech Magrel Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Białymstoku Wniosek o utworzenie stref ochronnych granicznika płucnika Na podstawie art. 60 ustawy o ochronie przyrody w zw z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną Stowarzyszenie Pracownia na rzecz Wszystkich Istot Oddział Podlaski wnosi o utworzenie 3 stref ochronnych obejmującej 5 drzew z plechami granicznika płucnika (Lobaria pulmonaria) w Puszczy Białowieskiej, w Nadleśnictwie Hajnówka, w pododdziałach 399 A i B. Proponujemy by promieo

strefy wynosił ok. 40m, poza sytuacjami, w których granicę strefy można poprowadzid w odległości zbliżonej do 40m wzdłuż granicy wydzielenia.


KPA - brak reakcji – skarga na bezczynnośd; - wizja terenowa; - Decyzja pozytywna - : ) - Decyzja negatywna - : ( I V - Skarga do GDOS


Wdroşenie strategii ochrony granicznika autorstwa A. Rysia – Puszcza Borecka


Strefy granicznika płucnika Puszcza Białowieska


Lobaria pulmonaria Granicznik płucnik gatunek wymagający tworzenia stref ochronnych technika fotografowania


Lobaria pulmonaria Granicznik płucnik gatunek wymagający tworzenia stref ochronnych


Metody inwentaryzacji - wykroty


Metody inwentaryzacji


Metody inwentaryzacji

SK Porosty jako bioindykatory - wskaźniki stopnia zanieczyszczenia powietrza Adam Bohdan  

Porosty jako bioindykatory - wskaźniki stopnia zanieczyszczenia powietrza Adam Bohdan