Page 1

Jaarverslag

20 12


inhoud 2

Jaarverslag


Inhoudsopgave Voorwoord

Inleiding en samenvatting

pagina 4

6

Raad van Toezicht

12

Medezeggenschap

14

Leeswijzer

18

Algemeen

Visie, missie en doelstelling

Organisatie

20

Algemeen

24

Organogram

24

Scholen en leerlingenaantallen

28

Onderwijs

30

Personeel

40

Beheer

48

FinanciĂŤn

54

Risicoparagraaf

58

Toekomstparagraaf

64

In control statement

66

(Verkorte) Jaarrekening

Balans per 31 december 2012

70

Staat van baten en lasten over 2012

72

Kasstroomoverzicht

73

Samenvatting toelichtingen en bijlagen

74

Overige gegevens

Controleverklaring

80

Verklaring gebruikte afkortingen

82

Colofon

84 Jaarverslag

3


Voorwoord 4

Jaarverslag


remmelt booy doezum

Voorwoord Wat schiet je te binnen als je over een paar

gionale agenda gestaan. In de regio is de

jaar terugdenkt aan het jaar 2012? Is er iets

afgelopen jaren een vruchtbare samenwer-

dat er uit springt? Ja dat is er en dat is te

king tot stand gekomen tussen openbaar en

vervatten in een veelomvattend en tegelijk

bijzonder Primair onderwijs, maar ook met

indrukwekkend thema: Krimp. We weten

het Voortgezet onderwijs. Deze samenwer-

al jaren dat het er aan staat te komen, we

king wilden we als basis gebruiken voor een

hebben er veel over nagedacht. Maar als

regionaal samenwerkingsverband. De minis-

het voor de deur staat, heeft het een andere

ter beschikte anders. Dat besluit deed ons de

dimensie. Het meest raakt het de ouders en

bakens verzetten en kiezen voor een nieuwe

direct betrokkenen bij een school en een

koers. Onze inzet daarbij is: centraal alleen

dorp. Het laat het personeel niet onberoerd,

de noodzaak regelen en decentraal de rest.

want het heeft immers gevolgen voor je werk en betekent een mogelijk nieuwe werkom-

Met de aanbevelingen bij de eerste prijs voor

geving. Maar ook de Raad van Toezicht is

het beste jaarverslag 2010 in het achterhoofd

zich terdege bewust van de consequenties

hebben we het schrijven van het jaarverslag

van het besluit van de bestuurder. Samen

over 2011 ter hand genomen. Het leverde

met Westerwijs hebben we nu drie samen-

opnieuw de eerste prijs op. Een mooie bo-

werkingsscholen ingericht.

kaal en een lovend rapport. We gebruiken opnieuw de aanbevelingen, maar doen dit

Ik heb in ieder geval geleerd dat het tijdig in

jaar niet weer mee. We willen consolideren en

gesprek gaan helpt bij de acceptatie. Feiten

werken aan borgen van kwaliteit waarvoor

spreken voor zich, maar zitten nooit op de-

we twee jaar de tweede prijs en twee jaar de

zelfde golflengte als de emotie. En emotie

eerste prijs mochten ontvangen van Dyade.

vraagt tijd, voor de een iets meer dan de

Met gepaste trots hebben we de felicitaties

ander, maar tijd is het middel voor aanvaar-

van veel collega’s in ontvangst genomen.

ding en acceptatie. Dat proces moet je door om de nieuwe mogelijkheden op waarde te

Een woord van dank aan alle medewerkers

kunnen zien schatten. Tijd geven en de tijd

die gewerkt hebben aan de totstandkoming

nemen, het helpt.

van het jaarverslag en vanzelfsprekend de

De kernwoorden die hier van toepassing zijn

personeelsleden die dagelijks realiseren waar

staan in de titel van het ‘krimpbeleid’ dat in

het om gaat. Goed onderwijs aan leerlingen

april 2012 door Penta Primair is vastgesteld en

van goede en zelfs excellente kwaliteit. Het

breed verspreid: ’minder kwetsbaar, meer

beschrijven in een jaarverslag is één, maar

kwaliteit’.

het doen is twee! Ik ben alle medewerkers hiervoor veel dank verschuldigd.

Het thema Passend Onderwijs en de inrichting van de nieuwe samenwerkingsverban-

Johan Heddema,

den heeft prominent op de eigen en de re-

Directeur-bestuurder Jaarverslag

5


inleiding 6

Jaarverslag


Jan kuipers grootegast

Inleiding en samenvatting De spiegel van 2012.

het begon. De Bijbel ligt open. Het woord

Identiteit

wordt doorgeven van geslacht op geslacht.

De Stichting Vrienden van Penta Primair

Lodewijk ten Have verzorgde de beeltenis.

heeft tot doel om de christelijke identiteit

Adri van der Veen schreef daarbij het vol-

onder de aandacht te brengen en die le-

gende gedicht.

vend te houden. Ze heeft besloten om uit de donaties aan alle scholen een verkleinde replica te schenken van het kunstwerk dat de entree van het kantoor siert. Het eerste beeld laat de bijbel zien, opengeslagen bij Genesis. Penta is ontleend aan Pentateuch, de eerste vijf boeken van de Bijbel. Daarin lezen we twee indrukwekkende verhalen. Het verhaal over de schepping vertelt ons: waar komen we vandaan; het verhaal over de tien geboden, de thora, vertelt: hoe wil God dat we in het leven staan. Daaromheen de elementen: water, vuur, lucht en aarde en de vrouw als draagster van het kind. In het tweede beeld ontwikkelt zich het kind. Primair staat voor primair onderwijs, verbeeld in de drie primaire kleuren rood, geel en blauw. Rood en geel mengt zich in oranje, dat staat voor bijzonder, en geel en blauw kunnen variĂŤren in tinten groen, dat maakt ons kenmerkend. Die vijf kleuren, samen met de vijf stadia waarin het kind is afgebeeld, symboliseren de ontwikkeling van het kind in de schoolloopbaan. Het Groninger landschap met het Reitdiep dat meandert naar de Waddenzee zien we in het derde beeld. Boven dat beeld zien we de vijf stadia in kleur en houding, als het schilderij van Leonardo da Vinci, samenkomen in een nieuwe volwassene. De volwassene die de drager wordt van de nieuwe, de volgende generatie. Het beeld eindigt zoals Jaarverslag

7


inleiding

Krimp en dan …

Minder kwetsbaar, meer kwaliteit

Op de eerste werkdag in januari van het

Penta Primair krijgt steeds nadrukkelijker te

kalenderjaar 2012 hebben we een infor-

maken met de vraag naar kwaliteit, school-

matieavond gehouden voor de ouders

grootte en met name de kwetsbaarheid in

van de CBS Visvliet-Pieterzijl. We hebben de

dat proces. Hoeveel kinderen in de klas is nog

plotselinge afname van leerlingen toegelicht

verantwoord; kun je met drie kinderen in één

en in relatie gebracht met de samenstelling

leerjaar je voldoende ontwikkelen; aan hoe-

van de groepen en de financiële positie.

veel groepen kan een leerkracht met alle

Het resultaat is het voorgenomen besluit

niveauverschillen binnen de groep verant-

om de school te fuseren met de Borgstee in

woord lesgeven; kan een situatie met groep

Grijpskerk. Naast de ouders hebben dorps-

1 t/m 4 en 5 t/m 8. Met andere woorden een

bewoners geageerd tegen het besluit. Een

school van twee groepen; is het financieel

bezetting met landelijke aandacht was on-

verantwoord om scholen met veel lege

derdeel van de strategie. De fusie gaat door

lokalen toch open te houden, terwijl de bekos-

en met de werkgroep leerlingenvervoer

tiging achterblijft?

maken we afspraken over het vervoer in de

gesprekken met directeuren, leerkrachten en

nieuwe situatie. Eigen verantwoordelijkheid

ouders worden gesteld. Penta Primair heeft in

en eigen initiatief zijn daarbij belangrijke

2011 een eerste aanzet gegeven om samen

elementen.

na te denken over deze vragen. In 2012 heeft

In juli vond een informatieavond plaats in

dat in breed overleg een vervolg gehad. Het

Roden. Na vooroverleg met directie, ouders

resultaat is beleid met als titel, ‘minder kwets-

en medezeggenschapsraad komen we tot

baar, meer kwaliteit’. Het is de basis en het

de conclusie dat drie christelijke scholen

kader waaruit we met scholen en ouders het

samen moeten gaan naar twee. Op de

gesprek aangaan. Verstandelijk kunnen we

informatievond leggen we de situatie uit

veel onder woorden brengen, maar als het

en geven we een toelichting op de plan-

over jouw school en jouw dorp gaat speelt

nen. De Haven en de Woldzoom fuseren.

meer dan alleen de zakelijke feiten. Penta

Ze kunnen samen worden ondergebracht in

Primair zal een luisterend oor hebben, maar

het gebouw van de Woldzoom. De school

lastige besluiten niet uit de weg gaan. De

krijgt een nieuwe naam en heet vanaf

financiële bodem van 23 leerlingen of de ge-

1 augustus 2013: ‘De Parel’, met als motto:

meentelijke opheffingsnorm zijn niet richting-

groei door aandacht. De voorbereidings-

gevend voor het beleid van Penta Primair.

groep buigt zich onder andere over de

De communicatie daarover des te meer.

Allemaal vragen die in

onderwijskundige visie. Hoe ga je verder

8

Jaarverslag

met een Jenaplan school en een school met

Leerlingenaantal en prognose

een Daltonconcept. Een uitdaging die in

Het aantal leerlingen bij Penta Primair is in

het fusierapport wordt verwoord en met de

één jaar gedaald met 69. De totale afname

ouders besproken.

in de regio is 215 leerlingen. Dat betekent


maranatha kornhorn

voor de regio een afname met 2,7% en voor

Drenthe. We zijn content met dat laatste,

Penta Primair een afname met 2%.

want de gemeente Noordenveld is onder-

Het beeld is enigszins vertekend door de

deel van het regionale werkgebied van

fusies van een aantal scholen. Het gebied

Penta Primair. Het samenwerkingsverband

heeft zes scholen minder ten opzichte van

heet 20.01 en er is een bestuur in oprichting.

het jaar 2010. Drie openbare scholen, twee

Het is van belang om te weten waar de ver-

gereformeerde scholen en één christelijke

schillende verantwoordelijkheden worden

basisschool zijn gefuseerd binnen de eigen

gelegd. Penta Primair is met Westerwijs en

denominatie of zijn verder gegaan als

OPO Noordenveld van mening dat die zo

samenwerkingsschool.

dicht mogelijk bij de werkvloer moet liggen. We opteren voor een grote regionale ver-

De site vernieuwd

antwoordelijkheid om schoolnabij de onder-

Met externe begeleiding hebben we nage-

steuning (voorheen zorg) te kunnen bieden.

dacht over de inhoud en vorm van de site.

De scholen hebben allemaal hun onder-

We hebben gekozen voor een nieuwe frisse

steuningsprofiel geformuleerd en hebben

opzet, met de herkenbare vorm en kleur die

daarmee zicht op elkaars sterke punten en

Penta Primair eigen is. We hebben in het

expertise. Zo leren we van en aan elkaar

bijzonder gezocht naar een meer directe

en zijn ons bewust van het feit dat niet alle

benadering van de gegevens. Wat willen

scholen de ondersteuning in de volle breedte

ouders en belangstellenden weten en hoe

kunnen bieden.

bereikbaar is de informatie. De toegankelijkheid en gebruiksvriendelijkheid hebben we

Ministerie op bezoek

willen vergroten. De reacties zullen vertellen

Om het verzoek voor een regionaal samen-

of we daar in geslaagd zijn.

werkingsverband te realiseren is in maart het ministerie op werkbezoek geweest bij Penta

RIHP

Primair. Samen met de partners Westerwijs

De vier Westerkwartiergemeenten komen

en OPO Noordenveld hebben we onze

tot het initiatief van een Regionaal Integraal

situatie uit de doeken gedaan. Het was een

Huisvestingplan, RIHP. Het besef dringt door

open gesprek met veel uitwisseling van con-

dat krimp en kwetsbaarheid zich niet beperkt

crete knelpunten en het bespreken van de

tot de gemeentegrens, maar deze overstijgt.

actualiteit. Het feit dat de directeur Primair

Zelfs de provinciegrens is geen belemmering

Onderwijs van het ministerie met een dele-

nu de gemeente Noordenveld op afstand

gatie van vier personen de werkvloer be-

de ontwikkelingen volgt en meedenkt.

zocht hebben we als zeer positief ervaren.

Passend onderwijs

Bestuursakkoord

Het nieuwe samenwerkingsverband beslaat

Meer met minder is het adagium. Dat geldt

de hele provincie Groningen en de kop van

ook voor het primair onderwijs. Het bestuurs­ Jaarverslag

9


inleiding

akkoord dat is gesloten tussen de minister, staatssecretaris en de PO-Raad biedt desondanks enige financiële ruimte. Werken aan verbetering van opbrengsten, inzetten op

professionali­sering

van

leerkrachten,

directie en bestuur zijn thema’s die in het strategisch beleidsplan van Penta Primair zijn opgenomen. Door dit akkoord krijgt het primair onderwijs alsnog een financiële impuls. Het ‘voor wat, hoort wat’ akkoord sluit uitstekend aan bij het strategisch beleid en daarom onderschrijft Penta Primair het akkoord van harte. De Prestatiebox waarin de aanvullende middelen zijn opgenomen, biedt hiervoor de ruimte. Verder in dit jaarverslag wordt toegelicht op welke wijze de Prestatiebox wordt ingezet. Onderwijs Het analyseren van feitelijke gegevens maakt het mogelijk de kwaliteit van het onderwijs gestaag te verbeteren en te borgen. Een doorgaande lijn veronderstelt een goede afstem­ming binnen de school. Ook scholen onderling kunnen leren van elkaar en aan elkaar. De inspectie bezoekt de scholen met een vaste regelmaat en beoordeelt de school. De inspecteur kijkt niet alleen naar de opbrengsten, maar ook naar het inrichten van de ondersteuning en de interne organisatie. 20 scholen van Penta Primair hebben een basisarrangement. Vier scholen zijn beoordeeld als zwak. Dat is vervelend voor de school, maar bovenal geeft het aan dat er iets schort aan een van de aspecten waar de inspectie naar kijkt. Staf onderwijs kijkt samen met de directeur naar de

10

Jaarverslag


de wegwijzer de wilp

analyse en kijkt waarmee de school aan de

het begin van het schooljaar was er de pre-

slag moet om zo snel mogelijk het basisarran足

sentatie en aankondiging van het onder-

gement terug te krijgen. Penta Primair wil

zoek naar de vitaliteit. Na een cabareteske

geen zwakke scholen. We zullen dus samen

herkenning met een hele grote spiegel voor

met de directeur en met behulp van een in-

de dagelijkse praktijk werd de opening tradi-

terne analyse moeten kijken naar de eigen

tiegetrouw afgesloten met een gezamenlijk

ontwikkeling en de staat van het onderwijs.

buffet bij het kantoor.

Soms maken we gebruik van externe onderVitaliteit

steuning via de PO-Raad.

Het ziektepercentage geeft aan dat we een MIS

analyse moeten maken naar de oorzaak

De ontwikkeling van een Management

van het verzuim. Overleg met de bedrijfs-

Informatiesysteem (MIS) begint vorm te

arts bevestigt het beeld dat veel perso-

krijgen. Voor de leerling administratie (LAS)

neelsleden een stevige werkdruk

beschikken alle scholen over een uniform

Het fenomeen werkdruk is op zich geen

pakket ParnasSys. Deze uniformiteit is een

probleem, behalve als het je belemmert in

voorwaarde voor de implementatie van

je dagelijks werk of dat het aanleiding is om

aanvullende modules over leerlingenzorg

ziekteverlof te vragen. Met behulp van een

en planmatig handelen. Dit is een bijzonder

extern onderzoek, uitgevoerd door bureau

project waarin deskundigen op het gebied

Van Waarde, willen we zicht krijgen op de

van onderwijs, ICT en opleiding de kaders

werkelijke reden van het verzuim en de erva-

hebben geformuleerd voor een kwalitatief

ren werkdruk.

hoogwaardige invulling van Handelings足

Een werkgroep, bestaande uit stafmede-

gericht Werken (HGW)

binnen ParnasSys.

werkers, directeuren en een vertegenwoor-

Het samen met de Besturenraad ontwik-

diger van de GMR, begeleidt het project met

kelde Early Warning Systeem (EWS) maakt

het onder足zoek, de rapportage en neemt

vanaf 2013, onder de naam Ultimview, deel

het initiatief voor een plan van aanpak. De

uit van ParnasSys.

respons van 80% op het onderzoek geeft

De personeelsadministratie is omgezet naar

een grote betrokkenheid op het thema aan.

Raet en de Verzuimmanager maakt daar

In 2013 willen we een positief resultaat be-

deel van uit. Deze module is eind 2012 in ge-

reiken. Door verbetertrajecten, ontwikkeling,

bruik genomen.

persoonlijke aandacht en professionalise-

ervaren.

ring moeten de uitkomsten effect hebben. Opening schooljaar

Doel is om het welbevinden van personeel

De opening van het schooljaar was tradi-

te bevorderen.

tioneel op de tweede woensdag van het nieuwe schooljaar. Naast het aspect van

Johan Heddema

de viering als een meditatief moment aan

Directeur-bestuurder Jaarverslag

11


rv Raad van Toezicht Ook in onze regio is sprake van een teruglopend aantal kinderen waar op een adequate manier op moet worden geanticipeerd. Zo heeft de raad de beleidsnotitie ‘minder kwetsbaar, meer kwaliteit’ vastgesteld waarin aangegeven wordt hoe Penta Primair binnen de financiële kaders en met behoud van onderwijskwaliteit omgaat met deze ontwikkeling. Ook heeft de raad in een themabijeenkomst stilgestaan bij hoe de identiteit van Penta Primair in de huidige dynamiek van sluitingen, fusies en samenwerkingsscholen geborgd kan worden. In november is over dit onderwerp met inbreng van een externe deskundige een thema-avond gehouden. Dit belangrijke thema zal in 2013 verder uitgediept worden. De financiële kwartaal rapportages zijn elke drie maanden besproken. De auditcommissie heeft samen met de controller en de directeur-bestuurder

deze

rapportages

voorbereid. In de vergadering van mei heeft de accountant op verzoek van de raad het jaarverslag 2011 toegelicht. Tijdens de bijeenkomst in juli heeft de Raad van Toezicht (RvT) in een evaluatie haar eigen functio­neren kritisch onder de loep genomen. Besloten is dit jaarlijks te herhalen en daar geregeld een externe bij te vragen. De RvT is in 2012 zes keer bijeengeweest. Het aanwezig­heidspercentage van de leden van de raad was in 2012 93%. Scholing Alle leden hebben in 2012 één of meerdere scholingsbijeenkomsten,

speciaal

gericht

op toezichthouders in het onderwijs bijge12

Jaarverslag


sws De klimboom boerakker

woond. Hierbij is dankbaar gebruik gemaakt

de directeur-bestuurder waarbij alle rele-

van het aanbod van de VTOI (Vereniging

vante zaken aan de orde komen. Naast

van Toezichthouders Onderwijsinstellingen).

de controlerende taak is er tijdens deze

De leden van de raad zijn ook lid van deze

gesprekken alle ruimte om te klankborden

vereniging, zodat ze op de hoogte zijn van

om zo ook de rol van werkgever gestalte te

alle relevante ontwikke­lingen op het gebied

geven. Tijdens deze gesprekken wordt o.a.

van toezicht in het onderwijs.

de agenda voor de vergaderingen opgesteld.

Externe contacten Om een beeld te krijgen hoe derden aan-

Speerpunten 2013

kijken tegen het functioneren van de orga-

Het komende jaar zullen de volgende on-

nisatie en haar leiding heeft de raad in 2012

derwerpen de nodige aandacht (blijven)

gesproken met de GMR en in tweetallen

vragen:

vier scholen bezocht. De ervaringen met het

• Onderwijskwaliteit

scholenbezoek zijn zo positief dat de raad

• Welbevinden personeel

heeft besloten dit aantal bezoeken in 2013

• Identiteit

te verhogen. Ook hebben leden bijeen-

• Passend onderwijs

komsten bezocht van gemeenten over

• Bestuursbesluiten en

onderwijsbeleid.

managementrapportages

Contacten Directeur-bestuurder

Michiel Bus,

De voorzitter heeft maandelijks overleg met

Voorzitter Raad van Toezicht

Samenstelling Raad van Toezicht Naam M.C. Bus (Michiel) J. Vlijm (Jaap) A. de Jong (André)

Functie Benoeming Voorzitter 1-8-2010 t/m 2014* Vicevoorzitter 1-8-2010 t/m 2013 Lid audit-commissie 1-8-2010 t/m 2013* financiën

Maatschappelijke functie adviseur/ondernemer gepensioneerd procesbeheerder/ projectcoördinator

F.D.H. Posthumus (Fokke) Lid audit-commissie 1-8-2010 t/m 2014* financiën

eigenaar van verzekerings- kantoor Posthumus & Partners

H.J.M. Joosten (Rieks) Algemeen lid 1-8-2012 t/m 2016

wetenschappelijk onderzoeker bij TNO

* = herkiesbaar voor een tweede periode

Jaarverslag

13


gmr 14

Jaarverslag


de bron marum

Medezeggenschap De GMR is de bovenschoolse variant van

belangrijke werkdocumenten Reglement

de MR die verbonden is aan elke school. De

MR en Reglement GMR. Deze documenten

GMR buigt zich echter niet over zaken die

bieden zowel de MR als de GMR hulp bij

van belang zijn voor de individuele school,

alles wat zij ondernemen. Kort samengevat

maar over wat van belang is voor alle

heeft de GMR hierdoor:

scholen die onder het bestuur van Penta

• recht op overleg met de directeur-

Primair vallen.

bestuurder,

De GMR bestaat uit vier personeelsleden

• adviesrecht en instemmingsrecht bij be-

van Penta Primair en vier ouders van leer-

langrijke besluiten op thema’s uit de

lingen. De personeelsleden krijgen 100 uur

WMO,

compensatie en de secretaris 150 uur voor

• initiatiefrecht over zaken waarvan de

GMR- werkzaamheden. Daarnaast is er een

GMR vindt dat deze binnen de stichting

notulist aangesteld.

veranderd moeten worden en/of aan de orde gesteld moeten worden,

De GMR • beslist mee over belangrijke zaken op schooloverstijgend niveau.

• recht op het ontvangen van informatie over zaken die van belang zijn voor alle scholen binnen de stichting.

Hierbij kunt u denken aan het bestuursformatieplan, personeelsbeleidsplan, direc-

Werkwijze

tiestructuur, bovenschoolse onderwijsta-

De GMR vergadert elke maand. De verga-

ken, zaken op het gebied van veiligheid,

deringen zijn in beginsel openbaar. Op elke

gezondheid en welzijn, nascholingsplan-

verga­dering is de directeur-bestuurder of

nen en het personeelsbeleid,

een vertegenwoordiger van de staf aan-

• luistert naar reacties en problemen van

wezig. Meestal is dit directeur-bestuurder

de achterban om daarna dit te betrekken

Johan Heddema. Hij woont de eerste helft

bij hun advies- en instemmingsbevoegd-

van de vergadering bij. Voor elke verga-

heid,

dering wordt door de directeur-bestuurder

• verkrijgt veel informatie om op de hoogte

een Info opgesteld en naar de leden van

te zijn en te blijven van alle veranderingen

de GMR gestuurd. De GMR stuurt deze

en ontwikkelingen binnen de stichting,

‘Info’ door naar alle MR-en van Penta

• maakt de wensen van de achterban ken-

Primair. Van elke vergadering worden notu-

baar aan de directeur-bestuurder.

len gemaakt. De vastgestelde notulen worden toegezonden naar alle leden van

De Wet Medezeggenschap Onderwijs

de GMR, de directeur-bestuurder en de

(WMO)

MR-en.

In deze wet zijn de wettelijke kaders voor medezeggenschap op scholen geregeld. Afgeleid van dit wettelijk kader zijn de Jaarverslag

15


gmr Samenstelling GMR In het overzicht hiernaast is de samenstelling van en de functie- en taakverdeling binnen de GMR aangegeven. In juni 2012 is een vacature voor een ouderlid en een vacature voor een personeelslid opengesteld. Personeelslid Aly van Dijk stelde zich niet herkiesbaar. Ouderlid Egbert Six wel. Voor Aly van Dijk is per september Peter Neinhuis in de plaats gekomen. Egbert Six blijft als ouderlid in de GMR. Behandelde onderwerpen Tijdens de eerste helft van de vergadering wordt de verkregen informatie van het boven­schools management, in aanwezigheid van de directeur-bestuurder en/of een staflid, behan­deld en voorgelegd aan de GMR. De volgende onderwerpen hebben dit jaar onze instemming gekregen: • Beloningsbeleid (PGMR) • Bestuursformatieplan (PGMR) • Beleid: Penta Primair minder kwetsbaar, meer kwaliteit (GMR) • IPB wijzigingen: Hoofdstuk 4 Scholing en professionele ontwikkeling (PGMR) • Wijzigingen procedure aanpassingen IPB (PGMR) • Arbo-arts (PGMR) De volgende onderwerpen hebben we dit jaar een positief advies verleend: • Vakantierooster 2012/2013 (GMR) • Beleid Toelating Schorsing Verwijdering (PGMR) 16

Jaarverslag


rehoboth oldekerk

Samenstelling Gemeenschappelijk Medezeggenschapsraad (GMR) Naam Egbert Six Hielke Westra Ina Simonse Aly van Dijk Peter Neinhuis Ria Schuurman Erika van der Veen Grietje van der Vaart Angelique Kelly

Functie Voorzitter Vicevoorzitter Secretaris Algemeen lid Algemeen lid Algemeen lid Algemeen lid Algemeen lid Algemeen lid

Benoeming 2008 t/m aug. 2016 2010 t/m aug. 2014 2011 t/m aug. 2015* 2008 t/m aug. 2012* 2012 t/m aug. 2016* 2009 t/m aug. 2013* 2009 t/m aug. 2013* 2010 t/m aug. 2014 2011 t/m aug. 2015*

Vertegenwoordigen namens Ouders Ouders Personeel Personeel Personeel Ouders Personeel Personeel Ouders

* = herkiesbaar voor een tweede periode

Toelichting communicatie MR-en

Elk jaar onderzoekt de GMR de behoefte

Eén keer per jaar organiseren we een

om een cursus te organiseren. In 2013 wordt

bijeenkomst om met elkaar van gedachten

er een MR-cursus aangeboden.

te wisselen. Dit jaar heeft deze bijeenkomst op 13 november plaatsgevonden. Als gast

Egbert Six

was de heer J. Hut, bestuurslid regio West van

Voorzitter GMR

de Vereniging Groninger Dorpen aanwezig. Het thema was: 'Sluiten van scholen, gevolgen voor de leefbaarheid van het dorp.' Een ieder krijgt de goedgekeurde notulen, de besluitenlijst, de agenda en de ‘Info’ van de directeur-bestuurder. Van enkele MR-en ontvangt de GMR de notulen. Afgelopen jaar heeft de GMR op twee scholen vergaderd samen met de MR en de directeur van de school. De GMR wil graag weten wat er leeft op de scholen van Penta Primair. Er is een vergadering geweest met de MR en directeur van CBS de Rietstek in Kommerzijl en CBS de Hoeksteen in Roden. Na de informele vergadering werd er formeel verder vergaderd. Jaarverslag

17


leeswijzer 18

Jaarverslag


't fundament lutjegast

Leeswijzer Via deze publieksversie van het jaarverslag

dieper in op belangrijke risico’s voor onze

leggen wij verantwoording af aan een breed

organisatie en de toekomstige ontwikkelin-

scala aan stakeholders: ouders, personeel,

gen.

schoolbesturen in de regio, belangenorga-

Het hoofdstuk Algemeen wordt afgesloten

nisaties, over­heden, leveranciers, onze huis-

met een uitspraak van het management

bankier en alle andere belangstellenden die

over het intern beheersings- en controle-

via de website ons jaarverslag bekijken.

systeem; het zogenaamde 'in control statement'.

Met het jaarverslag willen wij zoveel mogelijk

Voor specifieke informatie over de school

betrokkenen bereiken. Daarom hebben we

van uw kind verwijzen we naar de website

dit jaar speciaal voor ouders en personeel

van de school die u kunt bereiken via www.

tevens een brochure opgesteld met daarin

pentaprimair.nl.

een aantal belangrijke highlights uit het

Een afbeelding van één van de 24 scholen

jaarverslag.

treft u aan op alle oneven pagina’s in dit jaarverslag.

Het jaarverslag van Penta Primair is ingericht overeenkomstig de Richtlijn Jaarverslag

Jaarrekening

Onderwijs. Het jaarverslag bestaat uit de vol-

In de verkorte jaarrekening zijn de meest

gende drie onderdelen:

belangrijke financiële overzichten als de balans, de exploitatierekening en het kas-

1. Algemeen

stroomoverzicht onverkort opgenomen. Met

2. Jaarrekening

het oog op de leesbaarheid van dit jaarver-

3. Overige gegevens

slag zijn de toelichtingen en bijlagen verkort weergegeven. Zowel de volledige (EFJ)

Algemeen

jaarrekening als deze publieksversie en de

In het onderdeel Algemeen vindt u in de

brochure staan op de website www.pen-

eerste paragraaf informatie over de missie,

taprimair.nl.

visie en doelstelling van Penta Primair. In de tweede paragraaf wordt de interne

Overige gegevens

organisatie beschreven.

In het laatste hoofdstuk treft u de con-

De beleidsterreinen onderwijs, personeel,

troleverklaring aan evenals een overzicht

beheer en financiën worden verantwoord

van gebruikte afkortingen.

in de vier daaropvolgende paragrafen. Dit vindt plaats aan de hand van de doelstellingen genoemd in het SBP 2011-2015 en dit wordt in de verantwoordingstekst telkens expliciet genoemd. Vervolgens gaan we in twee paragrafen Jaarverslag

19


algemeen 20

Jaarverslag


adewerth aduard

Algemeen

ijven “De scholen beschr op welke wijze de zich christelijke identiteit in hun school naar ouders, kinderen en personeel herkenbaar manifesteert.”

Visie en missie wie we zijn, wat we willen Penta Primair verzorgt vanuit haar doelstelling christelijk primair onderwijs in de gemeenten Noordenveld, Leek, Marum, Grootegast en Zuidhorn. Missie Het onderwijs bij Penta Primair richt zich op de toekomst van het kind en de weg waarlangs het kind onderweg naar die toekomst zijn identiteit kan ontwikkelen en

Visie

hierin voldoende resultaat bereikt om zelf-

Vanuit de vijf richtingen en de kernkwalitei-

standig deel uit te kunnen maken van de

ten luidt de visie van Penta Primair:

maatschappij.

• Kinderen ontplooien hun kwaliteiten optimaal.

De missie van Penta Primair wordt geken-

- met aandachtige uitnodiging;

merkt door vijf (penta) richtingen, waaraan

- met uitdagende en stimulerende

kernkwaliteiten zijn verbonden:

begeleiding;

• Identiteit gericht

- vanuit een bijzonder inspirerende

• Kind gericht

identiteit.

• Toekomst gericht

• De scholen kenmerken zich als open

• Resultaat gericht

christelijke scholen.

• Maatschappij gericht

- de Bijbelse verhalen over God en mensen inspireren tot actieve betrokken-

De vijf richtingen omvatten elk een aantal

heid op de omgeving waarin we leven;

kernkwaliteiten die Penta Primair als leidraad

de omringende schepping met mensen,

ziet voor haar beleid in de toekomst. Alle

dieren en planten;

medewerkers op alle niveaus in de organi-

- de levensbeschouwelijke, pedago-

satie worden gestimuleerd om vanuit deze

gische en onderwijskundige identiteit is

kernkwaliteiten

zichtbaar in ons onderwijs.

te

handelen

en

elkaar

daarop aan te spreken. Het eigen gedrag

• De veranderende maatschappij vraagt

van medewerkers geldt steeds als voorbeeld

steeds opnieuw om een keuze.

voor kinderen en hun ouders.

- we geven de ruimte aan allen die zich in onze identiteit herkennen, deze waar-

De kernkwaliteiten bepalen voor een groot

deren en respecteren;

deel het imago en de ‘uitstraling’ van onze

- een pluriforme schoolbevolking is een

organisatie als geheel en van iedere school

waardevolle voorbereiding op de pluri-

afzonderlijk.

forme samenleving; Jaarverslag

21


algemeen

- het leren uitgaan van verschillen is een levensbeschouwelijke en pedagogische opdracht voor onderwijs en opvoeding; een betrokken dialoog tussen school en thuis.

8. Passend Onderwijs is regionaal ingericht (ROPO). 9. De ambities voor samenwerking met de

De missie en visie zijn in het strategisch be-

schillende stakeholders zijn vastgesteld

leidsplan nader uitgewerkt in een aantal

en bij alle partners bekend.

SMART geformuleerde doelstellingen.

10. Gerichte werving en selectie vindt plaats voor het benoemen van voldoende per-

Doelstellingen In het strategisch beleidsplan 2011-2015 staat hoe we dit gaan doen:

soneel van hoge kwaliteit. 11. De gevolgen van krimp zijn inzichtelijk voor de omvang van de formatie. 12. Er is interne en externe mobiliteit tot

de christelijke identiteit zich in hun school naar ouders, kinderen en personeel herkenbaar manifesteert.

stand gekomen om kwaliteitsverbetering te realiseren. 13. Professionalisering team en directie is gerealiseerd.

2. Penta Primair wordt professioneel be-

14. Arbo- en verzuimbeleid staat op de rails.

stuurd en heeft het bestuur en intern

15. Onze scholen zijn uitnodigende en pas-

toezicht volgens de wet Goed Onderwijs

sende gebouwen, die modern zijn inge-

Goed Bestuur geregeld met duidelijke rollen en verantwoordelijkheden. 3. Penta Primair handelt naar de code Goed Bestuur. 4. Afspraken en vorderingen voor verantwoording liggen vast en zijn per functieniveau beschikbaar in een Management Informatie Systeem. 5. Kwaliteit is de leerling, de directeur, de bestuurder, de leerkracht, de conciĂŤrge, de ouder als schakels die verbinden en bijdragen aan de ontwikkeling van elkaar. De scholen geven aan op welke wijze de kwaliteit wordt bereikt. 6. Opbrengstgericht werken in een cyclische werkwijze wordt op de scholen toegepast. Jaarverslag

gericht op onderwijs en leren.

maatschappelijke omgeving en de ver-

1. De scholen beschrijven op welke wijze

22

7. Scholing en professionele ontwikkeling is

richt. 16. Wij

werken

nauwgezet

aan

een

maatschappelijk verantwoorde bedrijfsvoering, ondersteund door een heldere Planning & Control Cyclus. 17. Op diverse terreinen is het maatschappelijk ondernemerschap zichtbaar. 18. Zorg voor duurzaamheid en milieu zijn concreet aantoonbaar binnen onze organisatie.


visvliet - pieterzijl visvliet

De missie, visie en doelstellingen zijn verwoord in het strategisch beleidsplan dat is vastgesteld voor de periode 2011–2015. Het motto waarop iedereen ons mag aanspreken:

1 en al aandacht Onze gedachten zijn verwoord in het volgende gedicht

gedicht taalstudio Marlijn Nijboer

Jaarverslag

23


organisatie

Organogram

Raad van toezicht Directeur-bestuurder

GMR

Staf Secretariaat Administratie Facilitaire dienst

24x

MR

Dir

MR

Dir

MR

Dir

MR

Dir


de borgstee grijpskerk

Organisatie Algemeen

Directeur-bestuurder

Juridische structuur

De directeur-bestuurder is belast met het

De volledige naam van de stichting Penta

besturen van de door de stichting in stand

Primair luidt: Penta Primair, Stichting voor

gehouden scholen en is tevens belast met

Christelijk Primair Onderwijs Westerkwartier-

de eindverantwoordelijkheid voor de dage-

Noordenveld. Zij heeft haar zetel in de ge-

lijkse leiding van de stichting en van de door

meente Grootegast.

de stichting in stand gehouden scholen. Gemeenschappelijke

t “Penta Primair word rd professioneel bestuu r en en heeft het bestuu ns de intern toezicht volge wet Goed Onderwijs ld Goed Bestuur gerege en met duidelijke rollen .” verantwoordelijkheden

Medezeggenschapsraad (GMR) De GMR vertegenwoordigt de ouders en het personeel van de 24 scholen. De GMR bestaat uit acht personen, vier namens beide geledingen. Zij vergaderen tien keer per jaar in het kantoor van Penta Primair of op locatie. Staf en secretariaat, administratie en facilitaire dienst De stafmedewerkers en de controller adviseren de directeur-bestuurder over het te

Een kenmerk van een professionele organi-

voeren beleid. Ook adviseren zij, gevraagd

satie is dat er ontmenging is van bestuur en

en ongevraagd, de directeuren bij de uit-

dage­lijkse leiding. Door de transitie naar het

voering van hun taken. Zij volgen, toetsen

Raad van Toezicht model is dit in 2011 gere-

en beoordelen de resultaten van uitvoering

aliseerd.

van beleid en rapporteren hun bevindingen aan de directeur-bestuurder.

Raad van Toezicht

Penta Primair heeft niet alle deskundigheid in

Bij de vervulling van zijn taak richt de RvT zich

huis, indien nodig wordt expertise ingehuurd.

op het belang van de stichting en de door

Het secretariaat, administratie en facilitaire

de stichting in stand gehouden scholen. De

dienst verlenen ondersteunende diensten

samenstelling, taken en bevoegdheden van

voor de gehele organisatie.

de RvT zijn zodanig dat deze een deugdelijk

Op

en onafhankelijk toezicht kan uitoefenen.

groepen ingericht met als doel optimaal

bepaalde

terreinen

worden

werk-

gebruik te maken van de expertise binnen onze organisatie. Directeuren worden bij uit-

“Penta Primair handelt naar de Code Goed bestuur”

stek uitgenodigd deel te nemen in één of meerdere werkgroepen. Jaarverslag

25


organisatie

Penta Primair kent de volgende werkgroe-

• Klankbordgroep Ministerie OCW

pen:

• PO-Raad denktank en netwerk kwaliteit

• Management informatiesysteem (MIS)

• CBE-boardrooms voor managers en con-

• Bioschoop (Wet BIO – scholing – opleiden in de school)

trollers • Netwerk Noord-Nederland Directeuren PO

• Functiemix

• Provinciaal bovenschools netwerk

• Ontslagbeleid

• Klantenpanel Metrium Onderwijsdienstver-

• Werk en Professionaliteit (WenP)

lening • Stenden University: resonansgroep

Penta Primair neemt deel aan diverse netwerken in de gemeenten, de regio, de provincie en op landelijk niveau. Het gemeentelijk overleg richt zich vooral op het Lokaal Onderwijs Beleid dat met de vijf gemeenten wordt gevoerd. Hier-

• Besturenraad: commissie onderwijs en zingeving • Meepraatgroep Leerkracht van Nederland van onderwijsbonden CNV • Stenden university: Klankbord Commissie Opleiding Leraar Basisonderwijs (COLB)

bij streeft Penta Primair naar een hechtere gemeentelijke samenwerking vanuit het

Directeur school

oogpunt van expertise en efficiëntie. Penta

De stichting Penta Primair beheert 24

Primair verwacht, door het verzelfstandigen

scholen. De meeste scholen zijn te karak-

van Openbaar Onderwijs in de regio, dit in

teriseren als traditionele scholen, waarvan

goed overleg te kunnen bevorderen. Er is in

één samenwerkingsschool (SWS). Er zijn drie

de regio een constructieve samenwerking

Daltonscholen en één Jenaplanschool. Op

tussen de diverse denominaties binnen de

twee scholen is sprake van een tweehoof-

gemeenten: Christelijk, Openbaar en Gere-

dige leiding. De directeur is belast met de

formeerd Primair Onderwijs. Ditzelfde geldt

algehele leiding van de school en legt over

ook voor het Voortgezet Onderwijs.

het totale functioneren van de school verantwoording af aan de directeur-bestuur-

Tevens participeert Penta Primair actief in regionale en landelijke werkgroepen die beleids­voorbereidend bezig zijn voor het onderwijs. Voorbeelden zijn: • Samenwerkingsverband 2.06 – PC Westerkwartier Noordenveld • Samenwerkingsverband 20.10 – Groningen en kop van Drenthe • Regionaal Overleg Passend Onderwijs (ROPO) 26

Jaarverslag

der.


de wingerd oldehove

Ultimo 2012 ressorteren de volgende scholen onder het bevoegd gezag van Penta Primair:

Naam school

brin

directeur

adres

postcode plaats

Remmelt Booy

03LR

Marleen Miedema

Terpstrastraat 12

9863 PV

Doezum

Jan Kuipers

05OR

Kees Sikkema

Noorderdwarslaan 19

9861 CB

Grootegast

Maranatha

05QF

Dineke Scheffer

Provincialeweg 55

9864 PB

Kornhorn

de Wegwijzer

05UR

Albertha Kuperus

Oosterweg 56

9367 RM

de Wilp

De Klimboom SWS

06PQ

Paulien van den Andel

Hoofdweg 46

9362 RA

Boerakker

de Bron

06QT

Jody Berkhof

Molenstraat 30a

9363 BC

Marum

Rehoboth

’t Fundament Adewerth

06QV

Anne Dam

Ykesloot 6

9821 TS

Oldekerk

07EM

Martha van Dijk

Zeehaanstraat 3

9866 AT

Lutjegast

07IM

Greet Bakker

Schoolstraat 9

9831 RZ

Aduard

Visvliet - Pieterzijl

07IS

Heleen van Steijn

Bartolesstraat 2

9845 AK

Visvliet

de Borgstee

07YQ

Omke Bakker /

De Singel 11

9843 ES

Grijpskerk

Tilly Slager

de Wingerd

08AF

Doro Postmus

De Wengeweer 2

9883 PR

Oldehove

de Rietstek

08AI

Stienke Zwart

W.van Ewsumstraat 1

9882 PM

Kommerzijl Zevenhuizen

de Delta

08BV

Juliët Woudstra

M.A.D. Bakkerstraat 41

9354 BR

de Klister – Dalton

08SV

Tineke van den Akker

De Hoge Kamp 8

9865 BM

Opende

de Haven - Jenaplan-

09NQ

Marnix ten Kate

Kanaalstraat 38

9301 LT

Roden

de Woldzoom

10ID

Jochem Blanke

Dreesdestraat 40

9301 GG

Roden

de Hoeksteen

10YO

Jan Rooks

Slangenborg 1-3

9301 VC

Roden

de Tweesprong –

11FK

Marleen Miedema

Oldenoert 23-1

9351 KN

Leek

11RI

Marten Hazenberg

De Knip 1c

9351 XZ

Leek

11XF

Klarie Zwarteveen /

Geert Waldastraat 2

9801 AW

Zuidhorn

Dalton Van Panhuys het Anker

Janneke Smid

de Regenboog

12BY

Ab Renkema

’t Oelbred 4

9356 ED

Tolbert

‘ t Kompas - Dalton

12GQ

Zwaantje Buwalda

Hamsterpad 1

9804 PZ

Noordhorn

de Windroos

12PJ

Trienke Bosma

Evertsenstraat 7

9801 GK

Zuidhorn

Jaarverslag

27


organisatie

Scholen en leerlingenaantallen Op de teldatum 1 oktober 2012 zijn op onze 24 scholen 3403 leerlingen ingeschre­ven. Een daling van 70 leerlingen ten opzichte van 2011. De daling is sterker dan de prog­ nose van de Besturenraad uit 2011. De ge­meen­te Noordenveld heeft in april 2012 en de ge­meenten in het Wester­kwar­ tier hebben in oktober 2012 door het bedrijf Pronexus voor het regio­naal huisvestingsplan een prognose opgesteld. Dit onder­zoek toont een veel scherpere daling dan tot nog toe was verondersteld. Het onderzoek toont voor de komen­de 8 jaar een daling aan tot circa 3100 leerlingen in 2020 en 2900 in 2030. Een gemiddelde daling van bijna 15% in 20 jaar. Per gemeente en school zijn verschillen waarneembaar. Het deelnamepercentage - ons aandeel in het aantal potentiële leerlingen - in die dorpen waarin een school van Penta Primair gevestigd is, heeft zich gunstig ontwik­keld. Dit percentage was in 2002 circa 40,1% en is in 2012 gestegen naar 44,1%. Leerlingenprognose 3600 3500 3400 3300 3200 3100 3000

28

Jaarverslag

okt. ´05

okt. ´07

okt. ´09

okt. ´11

okt. ´13

okt. ´15

okt. ´17

okt. ´19


de rietstek kommerzijl

Deelnamepercentage 45 44 43 42 41 40 39 38 2002

2004

2006

2008

2010

2012

Overzicht van de leerlingaantallen per school en de prognoses voor de komende jaren:

school

brin okt. ‘07

okt. ‘08

okt. ‘09

okt. ‘10

okt. ‘11

okt. ‘12

okt. ‘13

okt. ‘14

Remmelt Booy

03LR

110

107

101

97

96

86

89

86

okt. ‘15 77

Jan Kuipers

05OR

197

209

207

229

229

224

217

212

202

Maranatha

05QF

97

95

95

82

85

79

72

70

66

De Oleander

05RU

48

50

52

51

41

0

De Wegwijzer

05UR

77

73

74

79

84

75

73

73

74

’t Fundament

06PQ

64

65

65

56

59

82

74

75

74

De Bron

06QT

311

320

323

311

273

268

263

255

253

Rehoboth

06QV

199

186

174

170

170

157

150

145

142

’t Fundament

07EM

101

103

104

107

100

99

96

93

93

Adewerth

07IM

121

120

110

113

104

111

108

108

105

Visvliet - Pieterzijl

07IS

52

55

51

47

43

30

0

De Borgstee

07YQ

254

255

268

281

279

286

316

283

279

De Wingerd

08AF

86

87

89

92

90

94

94

92

94

De Rietstek

08AI

42

46

49

53

58

66

70

68

66

08BV

117

106

107

90

89

93

91

87

84

123

121

De Delta

De Klister

08SV

131

138

139

137

129

128

126

De Haven

09NQ

102

91

92

77

65

53

0

De Woldzoom

10ID

175

168

165

162

161

144

197

196

183

De Hoeksteen

10YO

232

226

234

233

229

229

226

222

224

De Tweesprong

11FK

225

233

249

222

200

202

194

188

183

Van Panhuys

11RI

155

146

151

146

168

169

166

165

164

Het Anker

11XF

178

186

206

207

216

223

225

227

230

De Regenboog

12BY

173

175

178

194

207

206

210

213

218

‘ t Kompas

12GQ

101

88

78

71

73

75

72

71

72

De Windroos

12PJ

224

213

215

224

225

224

224

224

225

3.572

3.541

3.576

3.531

3.473

3.403

3.353

3.276

3.229

Jaarverslag

29


onderwijs 30

Jaarverslag


de delta zevenhuizen

Onderwijs werken centraal staat. De directeur formu-

e en ‘Het onderwijs en ho wat we leren’

leert ambities in het Schoolplan en verantwoordt de kwaliteit van het onderwijs in het Schooljaarverslag. In de jaarlijkse kwaliteitsgesprekken evalueert de directeur met de stafmedewerker onderwijs de ontwikkeling

Inleiding

van de school en of de ambities zijn ge-

Het kabinet heeft besloten om naast de

haald.

reguliere lumpsumbekostiging ook een bedrag via de zogenaamde Prestatiebox uit te keren. Dit extra budget maakt deel uit van het Bestuursakkoord met de PO-Raad en

Onderwijs en leren = vorming en opvoeding

is bedoeld voor opbrengstgericht werken, professionaliseren van leraren en direc-

Aan de hand van vier belangrijke centrale

teuren en cultuureducatie. Het betreft dus

doelstellingen, verwoord in het strategisch

vooral een impuls voor het beleidsterrein

beleidsplan 2011 - 2015, volgt hieronder een

onderwijs.

verantwoording.

Een deel van de Prestatieboxgelden heeft betrekking op reeds bestaande rijksbijdragen. Dit betreft de budgetten voor ‘Cultuur­ educatie’ en ‘Taal en rekenen’. Het beleid over de inzet van deze reeds bestaande middelen is door Penta Primair niet gewijzigd. Vooruitlopend op dit lande­lijke beleid was door Penta Primair, overeenkomstig haar SBP, in de begroting over 2012 reeds een

“Opbrengstgericht che werken in een cyclis werkwijze wordt op t” de scholen toegepas

bedrag uit eigen middelen aangewend voor de financiering van een verbetertraject opbrengstgericht werken, kwaliteitsver-

De onderwijskwaliteit staat hoog op de

hoging van de professional en scholing die

agenda. Opbrengstgegevens worden ge-

verband houdt met de implementatie van

bruikt om het onderwijsproces te verbeteren,

een uniform MIS.

zodat leerlingen optimaal profiteren van het geboden onderwijs. Het onderwijsproces is

Algemeen

handelingsgericht afgestemd op de onder-

Het bestuur is verantwoordelijk voor de kwa-

wijsbehoeften van alle leerlingen. Penta

liteit van onderwijs en leren op de scholen.

Primair streeft naar:

Penta Primair ontwikkelt een opbrengst-

• goed passend onderwijs

gerichte cultuur waarbij handelingsgericht

• professionele leerkrachten die handelen Jaarverslag

31


onderwijs

en gedrag afstemmen op onderwijsbe-

kwantitatief en kwalitatief

hoeften

- planmatig te verbeteren en na te gaan

• opbrengsten die minimaal voldoen aan

of beoogde effecten worden bereikt

de wettelijk vastgestelde inspectienormen

• bespreekt twee keer per jaar de onder-

• ambitieniveaus die zijn vastgesteld op

wijskundige ontwikkeling van de school

stichtingsniveau én op school– en groeps­ niveau Acties en opbrengsten in 2012: • directeuren en leerkrachten volgen in 2012 – 2013 de cursus handelingsgericht werken

met de stafmedewerker onderwijs (kwaliteitsgesprek); • stelt het kwaliteitsprofiel van de school vast; • verantwoordt de kwaliteit van de school in het Schooljaarverslag.

• directeuren en IB-ers kennen de inhouden van opbrengst- en handelingsgericht wer-

De kwaliteit van de scholen wordt jaarlijks

ken

door de directeur-bestuurder en de staf-

• directeuren volgen in 2012 – 2013 de Auditopleiding voor directeuren • EWS is functioneel ingericht en versterkt het analyserend vermogen

medewerker onderwijs besproken met de inspectie. Verbeter­punten zijn: • opbrengst- en handelingsgericht werken • analyserend vermogen • planmatige zorg

Kwaliteitszorg Kwaliteit, dat is werk in uitvoering! Hoe doen

Cultuur

we dat?

In de afgelopen jaren is vooral dankzij de

De directeur:

subsidies van de gemeenten en de rijks-

• is betrokken bij de evaluatie en inrichting

overheid de cultuureducatie geïntegreerd

van het Strategisch Beleidsplan;

directeuren hebben bij de inzet van deze

opbrengst- en handelingsgericht werken,

middelen een eigen verantwoordelijkheid.

dé basis voor verbeteringen;

Dit heeft onder meer geleid tot een aantal

• stelt de ambities (normen en doelen) van de school vast; • stuurt de organisatie aan door:

32

Jaarverslag

in het lesprogramma van de scholen. De

• realiseert een professionele cultuur van

projecten, waarin netwerken van scholen gezamenlijk aandacht besteden aan de samenhang met andere leergebieden. Ook

- planmatige beleidsuitvoering m.b.v.

de scholing van leerkrachten maakt hier

Schoolplan en Schooljaarplan

deel van uit. In de gemeente Noordenveld is

- leraren te begeleiden bij het verbeteren

dit beleid geëffectueerd middels het project

van resultaten

Cultuuredu­catie. In de vier gemeenten van

- alle resultaten van de school met de

het Westerkwartier is een belangrijke rol weg-

leraren te evalueren

gelegd voor de Stichting Natuur-, Duurzaam-

- opbrengsten systematisch te analyseren,

heids- en Cultuur Educatie (NDCE).


de klister - dalton opende

Scholing Mede dankzij de inzet van de subsidie uit de Lerarenbeurs en de bijdrage uit de Prestatieboxgelden is er voldoende scholing gerea-

sionele “Scholing en profes ht ontwikkeling is geric ” op onderwijs en leren

liseerd. Voor 2012 en 2013 is een aanzienlijke in-

Speerpunt van het scholingsbeleid is op-

tensivering van de scholing gepland. Het

brengst- en handelingsgericht werken en de

scholings­budget is ten opzichte van 2011

professionalisering van de leraren en school-

met 40% verhoogd. De financiering vindt

leiders. In 2012 zijn in dit kader twee belang-

plaats uit de Prestatieboxgelden, aange-

rijke scholingstrajecten opgestart:

vuld met een bijdrage uit de incidentele financiële meevaller die verband houdt met

Auditopleiding voor directeuren

de overschrijdingsuitkering. Ook de subsidie-

De scholen van Penta Primair werken ge-

mogelijkheden via de Lerarenbeurs worden

richt aan kwaliteitszorg en krijgen grip op

opnieuw optimaal benut. In 2012 zijn de vol-

de primaire processen in de school die de

gende scholingstrajecten uitgevoerd. Het

onderwijskwaliteit bepalen. Hierdoor kun-

betreft o.a. scholing die:

nen de scholen sturen, hun eigen verant-

• verband houdt met de kwaliteitsverho-

woordelijkheid nemen en communiceren

ging van de professional met aandacht

met medewerkers, ouders, bestuur en in-

voor

spectie. De ambitie om zelf verantwoordelijk

- de relatie tussen leerlinggedrag, onder-

te zijn wordt versterkt door collegiale visita-

wijsbehoefte en leerkrachtgedrag;

ties. We houden elkaar een spiegel voor. Een

- het ontwikkelen van een krachtige leer-

leerproces dat stimuleert om de volgende

omgeving met ICT;

stap te zetten in het ontwikkelingsproces.

- het geven van effectieve instructie bin-

Aan het eind van deze opleiding is de direc-

nen een doelmatig klassenmanagement;

teur in staat om te kunnen beoordelen in

- het verhogen van het analyserend

hoeverre het onderwijs van de eigen school,

vermogen;

of de school van een collega voldoet aan

•p  ast binnen de criteria van de Lerarenbeurs; •v  erband houdt met de benoeming in LBfuncties;

de gestelde kwaliteitseisen. De focus ligt op het vergroten van de deskundigheid van de directeur en bijpassende auditvaardigheden.

•v  oortvloeit uit de verplichte scholing inzake bedrijfshulpverlening;

Handelingsgericht werken

• leidt tot implementatie en gebruik van een

Penta Primair streeft voortdurend naar een

nieuw Management Informatie Systeem;

krachtig proces van structurele kwaliteitsont-

• intern wordt aangeboden voor een opti-

wikke­ling. Uit de analyses van o.a. inspectie-

maal gebruik van ICT.

rapporten blijkt dat aspecten van het Jaarverslag

33


onderwijs

onderwijsleer­proces en van ondersteuning

Drie zwakke scholen zullen naar verwachting

en begeleiding verbetering behoeven. De

in 2013 een basisarrangement ontvangen en

aspecten van het HGW sluiten hier naadloos

de vierde school in 2014. De stafmedewerker

op aan. In 2011 hebben alle IB-ers de cursus

onderwijs ziet toe op de voortgang van het

HGW gevolgd. In 2012-2013 volgen alle direc-

plan van aanpak van deze scholen.

teuren en leerkrachten deze cursus. HGW betekent het waarderen van verschil-

Kwaliteitsprofiel

len tussen kinderen: wat heeft dit kind, van

Het Early Warning System (EWS) stelt ons in

deze ouders, in deze groep, bij deze leer-

staat vroegtijdig risico’s te signaleren.

kracht, op deze school de komende periode

De feitelijke opbrengstgegevens die zijn

nodig? Een omslag in denken en handelen,

opgenomen in het EWS worden door

waarmee we beogen de kwaliteit van ons

de directeur geanalyseerd; kwantitatief

onderwijs en de begeleiding voor alle leer-

én kwalitatief. Deze analyse leidt tot het

lingen te verbeteren. Een zinvolle stap rich-

kwaliteitsprofiel;

ting Passend Onderwijs!

gesprek over kwaliteit op school- en boven-

hét

startpunt

voor

het

schools niveau. Niet de vraag of het kind Verantwoorden – Schooljaarverslag (SJV)

beter kan staat daarbij centraal, maar de

Het SJV is een verantwoordingsdocument en

vraag hoe de school (lees leerkracht), ge-

is in 2012 in het kwaliteitsgesprek met de staf­

drag en aanbod afstemt op de onder-

medewerker onderwijs besproken. Alle op-

wijsbehoefte van de leerling. En hoe we

brengsten van de school die er toe doen

samen dat proces voortdurend verbeteren.

worden in het SJV bijeengebracht. Het gaat

Toetsen maken leerkrachten beter, kwaliteit

dan om meer dan cijfers alleen. Ook de

en risico’s worden zichtbaar. Verbeterpun-

gegevens over de tevredenheid van ouders,

ten worden in het Schooljaarplan opgeno-

leerlingen en medewerkers worden opge-

men. Mensenwerk in uitvoering!

nomen, evenals evaluaties van ontwikkelingsprocessen.

In het overzicht Kwaliteitsprofiel 2011 – 2012 treft u de resultaten aan.

Onderwijsprestaties Landelijk onderwijsbeleid vraagt hogere resultaten bij lezen, taal en rekenen. Het bestuur is verant­woor­delijk voor de kwaliteit (leerlingenresultaten) van het onderwijs op de scholen. In de afgelopen jaren heeft de inspectie de scholen als volgt beoordeeld:

34

Jaarverslag

2009

21 scholen met basisarrangement

4 zwakke scholen

2010

23 scholen met basisarrangement

2 zwakke scholen

2011

23 scholen met basisarrangement

2 zwakke scholen

2012

20 scholen met basisarrangement

4 zwakke scholen


de haven - Jenaplan roden

03LR

Remmelt Booy

05OR

Jan Kuipers

05QF

Maranatha

05RU

De Oleander

05UR

De Wegwijzer

06PQ

’t Fundament (B)

06QT

De Bron

06QV

Rehoboth

07EM

’t Fundament (L)

07IM

Adewerth

07IS

Visvliet - Pieterzijl

07YQ

Borgstee

08AF

De Wingerd

08AI

De Rietstek

08BV

De Delta

08SV

De Klister

09NQ

De Haven

10ID

De Woldzoom

10YO

De Hoeksteen

11FK

De Tweesprong

11RI

Van Panhuys

11XF

Het Anker

12BY

De Regenboog

12GQ

‘ t Kompas

12PJ

De Windroos

2012 Eind toet s

ijpen d lez

en g

roep

6

ep 6 Begr

wisku nde gro nen &

Reke

wisku nde gro Reke

nen &

p4 groe

p3 groe lezen

lezen Tech nisch

school

Tech nisch

nr. brin

Eind opb reng

sten

gem

. 3jr

ep 4

Kwaliteitsprofiel 2011-2012 Early Warning System

Fusie d.d. 01-08-2012

Legenda Onvoldoende

Voldoende (met risico)

Goed

Zeer goed

Geen Cito Eindtoets Basisonderwijs

Jaarverslag

35


onderwijs

Kwaliteitsprofiel EWS technisch lezen groep 3

Cito Eindtoets

technisch lezen groep 4

begrijpend lezen groep 6

rekenen & wiskunde groep 4

rekenen & wiskunde groep 6

2009 - 2010 2010 - 2011 2011 - 2012

Het

bovenstaande

radardiagram

geeft

een overzicht op bestuurs­niveau van de kwaliteitsprofiel scores over drie school­jaren. Het overzicht is geba­seerd op de gemiddel­ de scores uit ons Early Warning Systeem en laat zien dat rekenen & wiskunde voor het tweede achtereenvolgende jaar is verslechterd maar nog steeds groen scoort. Ook valt op dat de score op de Cito Eindtoets voor het tweede opeenvolgende jaar hoger scoort. De overige onder­delen scoren over het algemeen iets beter dan vorig schooljaar. De kleuren rood, geel, lichtgroen en donker­groen, staan respectie­velijk voor onvoldoende, voldoende met risico, goed en zeer goed. Achter deze kleuren zitten de nadere analyses per school en vooral ook de verhalen achter de profielen. Verhalen over de werkelijkheid van onderwijs en leren; uitleg, omdat rood niet altijd onvoldoende is. Soms kunnen kinderen gewoon wat ze doen en even niet meer; dan zijn de grenzen bereikt.

36

Jaarverslag


de woldzoom roden

Onze professionals zoeken die grenzen op;

dersteuningsprofiel gemaakt dat antwoord

samen met de ouders. Alle scholen nemen

geeft op de vragen:

deel aan de scholing HGW en alle direc-

• Welke leerlingen kunnen wij passend

teuren volgen de Auditopleiding.

onderwijs bieden in onze school? • Voor welke leerlingen kunnen wij, met ex-

Kwaliteitsgesprekken Elk jaar stelt de directeur voor aanvang van het nieuwe schooljaar het Schooljaar­plan (SJP) op. In het SJP formuleert de directeur

tra ondersteuning, een passend aanbod verzorgen? • Voor welke leerlingen hebben wij op dit moment geen passend aanbod?

de verbeterpunten en ontwikkelingsonder-

Het ondersteuningsaanbod van alle basis-

werpen. Het SJP wordt jaarlijks besproken

scholen maakt in de toekomst deel uit van

en vastgesteld door de stafmedewerker

het dekkend netwerk SWV Passend Onder-

onderwijs. In 2012 heeft de stafmedewerker

wijs PO 20.01.

onderwijs met meerdere directeuren min-

We streven naar:

stens twee kwaliteitsgesprekken gevoerd en

• creëren van thuisnabije onderwijsonder-

het kwaliteitsprofiel vastgesteld.

steuning (ondersteuning naar kind, niet

Penta Primair wil door vroeg te signaleren

andersom)

voorkomen dat er (zeer) zwakke scholen ontstaan. Vanaf 2009 wordt gebruik gemaakt van een Early Warning System (EWS - Besturenraad) en worden de opbrengsten beter gemonitord. In 2013 wordt EWS als module Ultimview in ParnasSys opgenomen.

• verbeteren van de kwaliteit van de ondersteuning in de scholen • ontwikkelen van tussenvormen in de regio voor S[B]O en Bao • samenwerken in regionale, zuil overstijgende verbanden

Hiermee verwachten we in de komende

• vormen van een werkbaar samenwer-

jaren het analyserend vermogen te verster-

kingsverband Passend onderwijs, toegan-

ken.

kelijk en met beheersbare omvang. Om aan de zorgplicht te voldoen en Passend Onderwijs te realiseren, zien wij een

“Passend Onderwijs ” is regionaal ingericht

meer­waarde in een regionale samenwerking. Deze samenwerking is gericht op de voorschoolse voorzieningen en de aansluiting naar het vervolgonderwijs. Wij werken op intergemeentelijk en interprovinciaal

Passend Onderwijs en zorgplicht

niveau samen met het openbaar en gere-

Passend Onderwijs wil zeggen: een pas-

formeerd onderwijs, waaronder het SBO, het

send onderwijs ondersteuningsaanbod voor

VO en instellingen voor REC 2, 3 en 4. Penta

iedere leerling. Alle scholen hebben een on-

Primair doet, met het CJG in de WesterJaarverslag

37


onderwijs

kwartier gemeen­ten en Noordenveld, mee aan de voorlopersaanpak ‘Passend onderwijs en Zorg voor Jeugd’ van de ministeries OCW-WVS. Doel: een uniforme zorgroute onderwijs-jeugdzorg ontwikkelen voor de regio Westerkwartier-Noordenveld. In het Regionaal Overleg Gemeenten en Onderwijs (ROGO) wordt hierover overleg gevoerd en afstemming gezocht.

“De ambities voor samenwerking met de maatschappelijke om geving en de verschillende st akeholders zijn vastges teld en bij alle partners beke nd” Samenwerkingsverband 2.06 Het samenwerkingsverband (SWV) speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van Passend Onderwijs. Het bestuur van Penta Primair is vertegenwoordigd in het bestuur van het samenwerkingsverstand dat ieder jaar het Zorgplan vaststelt. Nieuwe ontwikkelingen en vast te stellen beleid worden besproken in de coördinatiegroep van het samen­werkings­verband die bestaat uit de coördinator, de directeur van christelijke Jenaplanschool ‘De Kring’, een van de directeuren van het SBO en de stafmedewerker onderwijs van Penta Primair. De coördinatie­ groep bespreekt jaarlijks het jaarverslag PCL, de evaluatie ambulante begeleiding vanuit het SWV, de begroting en beleidsvoorstellen

38

Jaarverslag


de hoeksteen roden

voor het ondersteunen of verbeteren van

De eerste ervaringen zijn positief. Direc-

de zorgstructuur in het SWV.

teuren en BICT-er geven aan dat planmatig

Het SWV streeft er naar om leerkrachten,

aansturen en doelmatig ondersteunen een

intern begeleiders en directeuren snel en

krachtige impuls krijgt door deze werkwijze.

adequaat te ondersteunen wanneer er vra-

Op iedere school is er wel sprake van een

gen zijn omtrent leerlingen. Dat kan door

positief praktijkvoorbeeld. In de nieuwe

de inzet van ambu­lante begeleiding of via

werkwijze kunnen deze voor­beelden ge-

het ondersteuningsloket. De coördinator

makkelijker gedeeld worden met collega’s.

van het samenwerkingsver­band en de staf-

Door de begeleiding op de werkvloer is het

medewerker onderwijs werken nauw samen.

mogelijk de ICT-vaardigheden en (digitaal) didac­tische vaardigheden van leerkrachten

ICT voor een krachtige leeromgeving

te versterken. Daardoor koppelen we ICT-

In 2012 is het project BICT (bovenschoolse

gebruik aan onderwijskundige doelen en

ICT) gestart met als doel scholen gericht te

onderwijsverbetering. Door de duidelijke

onder­steunen bij het behalen van het stra-

werkwijze nemen leer­­krachten meer eigen

tegisch doel om met behulp van ICT een

verantwoordelijkheid om ICT doelgericht in

krachtige leer­omgeving te realiseren. De

te zetten bij het realiseren van leerdoelen.

periode tot de zomervakantie stond in het

Uiteraard zijn er ook verbeterpunten. Niet op

teken van de voorbe­reidingen, vanaf 1 sep-

iedere school is voldoende tijd vrijgemaakt

tember 2012 is de begeleiding daadwerke-

voor ICT werkmomenten in de jaarplanning.

lijk van start gegaan.

Er zit verschil tussen een geformuleerde visie

Daaraan

voorafgaand

heeft

de

BICT

en de activiteiten die moeten leiden tot het

medewerker samen met de directeuren via

halen van de gestelde doelen.

een brainstormsessie indicatoren geformu-

De interne scholingstrajecten, die gestart zijn

leerd. Het geheel is weergegeven in een

over het ICT-gebruik zijn van hoge kwaliteit

mindmap. De indicatoren zijn door de BIC

en daardoor succesvol te noemen. Het af-

uitgewerkt in een aantal ontwikkelingsstap-

gelopen jaar hebben 133 deelnemers met

pen (basis, beginnen, gevorderd, geïnte-

succes een

greerd). Met behulp van deze uitgewerkte

over het gebruik One Note 2010, digitaal

mindmap hebben de directeuren een nul-

schoolbordgebruik of deelgenomen aan

meting gedaan op hun school en vervolgens

een ICTnetwerk over Leren met ICT.

interne opleiding afgerond

hun schoolspecifieke doelen geformuleerd in het SJP van de school. Als voorbereiding op de nieuwe werkwijze hebben de directeuren met de BIC de doelen en de werkwijze besproken. De werkwijze van de BICT is daarna via een folder verspreid onder alle leerkrachten. Jaarverslag

39


personeel

Personeel nsen ‘Het personeel, de me die het doen’ Inleiding Penta Primair wil een goed werkgever zijn. Landelijk onderzoek heeft aangetoond dat in veel sectoren werkdruk wordt ervaren, maar dat in het onderwijs - veel meer dan gemiddeld - personeelsleden aangeven dat de werkdruk een bijna onacceptabel niveau heeft bereikt. Samen met geluiden uit de eigen organisatie is dit voor Penta Primair aanleiding geweest om de werkgroep ‘Werk en Professionaliteit’ onderzoek te laten doen naar de oorzaken van werkdruk. In november 2012 zijn alle werknemers in de gelegenheid gesteld de Vitaliteit Score in te vullen. Bijna 80% heeft hier gebruik van gemaakt. Vooral de werkbelasting scoort erg hoog en zal de komende jaren speerpunt van beleid zal zijn. Algemeen In het SBP 2011-2015 zijn vijf centrale doelstellingen geformuleerd voor personeelsbeleid. Deze doelstellingen worden specifiek en meetbaar uitgewerkt in jaarplannen. In dit verslag verant­woorden we de behaalde resultaten in 2012 en blikken vooruit naar de gestelde doelen voor 2013. Werving en selectie De vervangingscoördinator is verantwoordelijk voor zowel het verzorgen van de vervanging bij ziekte van leerkrachten als de administratieve afhandeling hiervan. In 2012

40

Jaarverslag


de tweesprong - dalton leek

Verhouding man/ vrouw per functiecategorie 300 250

kon in één situatie niet worden voorzien in

200

vervanging. In drie situaties hebben de scholen de vervanging intern opgelost. De lijst met

150

invallers is op sterkte. Met alle personen die

100

een open sollicitatie sturen wordt een intake

50

gesprek gehouden. Een kernpunt blijft om

0

voldoende leerkrachten te selecteren die

OP 2010

OP 2011

OP 2012

DIR 2010

DIR 2011

DIR 2012

OOP 2010

mannen

kwalitatief goed les kunnen geven in de

OOP 2011 vrouwen

OOP 2012 totaal

bovenbouw. aantal mannen en vrouwen in de diverse functies over de jaren 2010 t/m 2012. Bij Penta Primair werken ultimo 2012, 56 man-

“Gerichte werving en voor selectie vindt plaats het benoemen van van voldoende personeel hoge kwaliteit”

nen en 267 vrouwen. De grafiek laat zien dat in alle functiecate­gorieën meer vrouwen werkzaam zijn dan mannen. Dit is vooral bij het onder­wijzend personeel (OP) het geval. In 2011 en 2012 is voor het eerst sprake van een gestage afname van het totale aantal personeelsle­den. Dit wordt vooral veroorzaakt door bezuinigingen door het ministerie en

Bij werving en selectie van leerkrachten gaat

niet gecompen­seerde lasten­ver­zwaringen.

bij gelijke geschiktheid de voorkeur uit naar

Vanaf 2013 wordt vooral een daling ver-

het benoemen van mannelijke werknemers.

wacht door de gevolgen van de krimp.

In 2012 zijn twee vacatures voor directeur intern ingevuld. Bij ziekte van een directeur is

Leeftijdsopbouw

twee keer gekozen voor een interim-direc-

Al deze ontwikkelingen hebben gevolgen

teur vanuit de eigen directeuren.

voor de leeftijdsopbouw van het personeel en vraagt specifieke aandacht voor het te

Verdeling man / vrouw

voeren per­soneelsbeleid. In de hier­naast

De hiernaast weergegeven grafiek toont het

weerge­geven grafiek is tot uitdrukking ge-

Leeftijdsopbouw personeel 120 100 80 60 40 20 0

0 t/m 24

25 t/m 34

35 t/m 44

45 t/m 54 totaal 2009

55 t/m 64

totaal 2010

totaal 2011

Vanaf 65 totaal 2012

Jaarverslag

41


personeel

bracht dat het aan­tal werk­nemers onder de 25 jaar voor het eerst sinds jaren stijgt. Het personeel in de leeftijd van 25 tot 55 jaar daalt voor het vierde opeen­volgende jaar, terwijl het aantal mede­werkers van 55 jaar en ouder stijgt. Door de wijzigingen in de FPU-regeling en het AOW-beleid van de over­heid worden medewerkers gestimuleerd langer te blijven werken. Voor Penta Primair reden om te investeren in duurzame inzetbaarheid van medewerkers. Formatie Het leerlingenaantal in onze regio neemt gestaag af. Om de organisatie financieel gezond te houden, wordt de personele formatie voortdurend afgestemd op de dalende personele bekostiging. Daarom is per 1 maart 2012 een vacature op het stafbureau, via een herschikking van portefeuilles, intern ingevuld en is de formatie op de scholen eveneens via natuurlijk verloop met 2 fte afgenomen.

imp “De gevolgen van de kr de zijn inzichtelijk voor ie” omvang van de format Per 1 augustus 2012 zijn twee fusietrajecten van scholen succesvol afgerond. Cbs ‘De Oleander’ en obs ‘De Gavehoek’ in Oostwold gaan verder als samenwerkingsschool ‘de Gavelander’. Deze school valt onder het bestuur van Westerwijs (Stichting Openbaar Onderwijs in het Westerkwartier) . 42

Jaarverslag


van panhuys leek

Greet Bakker, directeur van De Oleander, is

Op alle scholen heeft interne mobiliteit

m.i.v. van 1 augustus 2012 directeur gewor-

plaatsgevonden. Voor 14 van de 24 scho-

den van cbs Adewerth in Aduard en volgt

len ligt dit percentage boven de 20%.

daarbij Arnold ’t Hart op die met pre-pen-

Mobiliteit is verfrissend en kan leiden tot

sioen is gegaan.

kwaliteitsverbetering. Het beleid van Penta

In Boerakker gaan de twee scholen cbs

Primair is er dan ook op gericht om interne

‘’t Fundament’ en obs ‘De Til’ verder als

(binnen de school) en externe (tussen de

samenwer­kingsschool ‘De Klimboom’. Paulien

scholen) mobiliteit van de werknemers te

van den Andel, voormalig directeur van cbs.

bevorderen. Bij vrijwillige externe mobiliteit

‘’t Fundament’ is de directeur. ‘De Klimboom’

geeft de werknemer te kennen dat hij/zij

valt onder het bestuur van Penta Primair.

op een andere school van Penta Primair wil gaan werken. Om externe

mobiliteit

Interne en externe mobiliteit

mogelijk te maken, is beleid geformuleerd

De fusies van deze scholen betekenen dat

dat personeelsleden benoemd vanaf 1

een deel van het personeel een plek gekre-

augustus 2007, maximaal 6 jaar op dezelfde

gen heeft op één van de andere scholen

school werken. Bij de formatie­gesprekken

van Penta Primair.

in het voorjaar van 2013 zal dit beleid voor

Om de teruggang in formatie op te lossen en

het eerst effect krijgen.

de leerkrachten waarvoor er geen plek was op de fusieschool een nieuwe werkplek te

Competentiemanagement

geven, moesten in 2012 21 personeelsleden

en LB-functie

van school veranderen. De tien leerkrachten

Bij Penta Primair is de medewerker eigenaar

die per 1 augustus 2011in het RDDF zijn ge-

van zijn ontwikkeling. Iedere medewerker be-

plaatst, hebben hun baan behouden.

schikt over een bekwaamheidsdossier. Het gestelde doel om alle bekwaamheidsdossiers in 2012 te digitaliseren is niet gehaald.

“Er is interne en exte rne mobiliteit tot stand gekomen om kwalite itsverbetering te realiseren”

De reden hiervoor is dat de module binnen Raet nog niet opera­tioneel is. Het doel is nu dat dit in schooljaar 2013-2014 wordt gerealiseerd. Op alle scholen hebben in 2012 de functioneringsgesprekken plaatsgevonden en is

Omdat we rekening houden met verder-

ook het aantal beoordelingsgesprekken

gaande krimp én dat er sprake is van twee

flink toegenomen. Vanaf 1 augustus 2012

nieuwe fusietrajecten in 2013, zijn er per 1 au-

vult de directeur jaarlijks voor elke leerkracht

gustus 2012 opnieuw tien personen (7 fte’s)

het formulier kenmerken professioneel han-

in het RDDF geplaatst.

delen in. Jaarverslag

43


personeel

team “Professionalisering seerd” en directie is gereali De invoering van de functiemix biedt mogelijkheden om hogere kwaliteiten van leerkrachten te belonen. Per 1 augustus 2012 is bijna 20 % van de leerkrachten benoemd in een LB-functie. Het beleid binnen Penta Primair is er nog steeds op gericht dat in 2014 46 % van de leraren is benoemd in een LB-functie. Percentage leerkrachten naar salarisschaal Penta Primair

LA LB LC

1-8-'10 100 0 0

1-8-'11 86 14 0

1-8-'12 80 20 0

Doelstelling 1-8-'13 70 30 0

Doelstelling 1-8-'14 54 46 0

In het najaar van 2012 hebben alle directeuren een herhalingstraining ‘beoordelen’ gevolgd. Het goed begeleiden van studenten van opleidingsscholen is binnen Penta Primair een speerpunt. In het schooljaar 2011-2012 is, in samenwerking met de Stenden University en het speciaal basisonderwijs uit de stad Groningen, een mentoren opleiding van start gegaan. Acht collega’s hebben deze opleiding in april 2012 succesvol afgerond. Inmiddels volgen negen collega’s de opleiding van het schooljaar 2012-2013. Het doel is dat over twee jaar alle scholen een opgeleide mentor voor stagiaires hebben. Kwaliteitsgesprekken In november 2012 hebben de stafleden een kwaliteitsgesprek gevoerd met de directeu44

Jaarverslag


het anker zuidhorn

ren over het realiseren van de doelstellingen

Ongewenst gedrag (klachten)

van het SBP 2011-2014 op schoolniveau. Dit

In 2012 heeft Penta Primair de klachten-

gebeurt voor de portefeuille Personeel aan

procedure geëvalueerd en geactualiseerd.

de hand van het Schooljaarplan en plan

De procedure staat op de website van de

van aanpak RI&E. De uitkomsten van dit

school en van Penta Primair.

overleg zijn vastgelegd in een schoolrap-

De werkzaamheden van de vertrouwens-

portage en een stichtings­rap­por­tage. De

personen zijn in algemene zin en anoniem

directeur-bestuurder neemt de gegevens uit

geëvalueerd met de directeur-bestuurder

deze gesprekken als uitgangspunt voor het

en de staffunctionaris Personeel. Dit heeft

managementgesprek met de directeuren.

tot doel hiervan te leren en te komen tot ver-

In de kwaliteitsgesprekken met de directeu-

beteringen op het gebied van kwaliteit en

ren is gebleken dat de directeuren, op basis

procedures op school- en bestuurlijk niveau.

van eigen waarneming, veel aandacht

De vertrouwenspersonen zijn in 2012 negen-

hebben besteed aan het voeren van ver-

maal geconsulteerd voor klachthulp, ad-

zuimgesprekken.

vies en bemiddeling. In vier gevallen door een ouder en in vijf gevallen door een leer-

Arbobeleid

kracht/directeur.

Penta Primair voert een arbeidsomstandig-

De onderwerpen van deze gesprekken

hedenbeleid dat erop gericht is om de vei-

betroffen zaken rond pesten, conflicten,

ligheid, gezondheid en het welzijn van de

mogelijk seksueel misbruik en bejegening.

medewerkers zoveel mogelijk te waarbor-

In twee gevallen is het advies gegeven

gen. In dit kader hebben wij de afgelopen

de lopende mediation af te wachten. Alle

jaar beleid ontwikkeld en blijven wij alert

behandelde zaken zijn in overleg en met

voor nieuwe maatregelen waar dat nodig

goedkeuring van de partijen afgesloten. Er

blijkt.

zijn geen klachten doorverwezen naar de Landelijke klachtencommissie. Bedrijfsarts

‘Arbo- en verzuimbele id staat op de rails’

Vanaf 1 augustus 2012 is het maatwerkcontract met Achmea Vitale beëindigd en maken we voor de arbodienstverlening gebruik van een vrijgevestigde bedrijfsarts die zitting heeft in het kantoor van Penta Primair.

Bedrijfshulpverlening Bij Penta Primair zijn voldoende personen

Verzuimbeleid

geschoold om adequaat de bedrijfshulpver-

Penta Primair heeft begin 2012 voor de sala-

lening uit te voeren. Jaarlijks vindt scholing

ris- en personeelsadministratie de overstap

plaats op het terrein van brandbestrijding en

gemaakt van Caso naar Raet. Het ontbre-

levens­reddend handelen.

ken van een koppeling van Raet met de Jaarverslag

45


personeel 46

Jaarverslag


de regenboog tolbert

Verzuim­Meester (VF/PF), betekent veel extra

Vitaliteitsbeleid

tijd en aandacht voor het volgen van lang-

In de inleiding noemden we al dat ons beleid

durige ziektetrajecten. De Verzuim Manager

voor de komende jaren vooral gericht zal zijn

van Raet is vanaf 1-1-2013 operationeel.

op de gezondheid van het personeel. De

Dit is een module binnen Raet Online voor

werkgroep ‘Werk en Professionaliteit’ heeft

verzuimmanagement en verzuim­registratie,

onderzoek laten doen naar de oorzaken van

waarmee het verzuim­beleid wordt onder-

werkdruk binnen onze organisatie. In novem-

steund op alle niveaus; operationeel, tac-

ber 2012 zijn alle werknemers in de gelegen-

tisch en strategisch.

heid gesteld de Vitaliteit Score in te vullen.

Voor het tweede achter­­een­volgende jaar

Door de hoge respons van bijna 80% is een

is het ziekte­verzuim gestegen. In 2012 is dit

betrouwbaar beeld verkregen van onze or-

kengetal naar 7 % gegaan en is daarmee

ganisatie. De hoofdonderdelen Veiligheid,

ongeveer 0,5% hoger dan het landelijke per-

Werkperspectief en Levensstijl scoren goed

centage. Het ziekte­verzuim percentage in

tot zeer goed. De hoofdgroep Welzijn scoort

de leeftijds­categorie t/m 34 jaar is meer dan

over het algemeen voldoende en blijft

gehal­veerd. Het verzuim­ ­percentage vanaf

daarmee ongeveer gelijk met het landelijke

35 jaar stijgt. Vooral de stijging in de leeftijds-

gemiddelde. Het staande beleid op deze

categorie 55 t/m 65 jaar van 4% in 2011 naar

onderdelen blijft dan ook gehandhaafd.

8,8% in 2012 baart ons zorgen.

De uitkomst van de hoofdgroep Werkbelasting scoort opvallend laag. Er is duidelijk

Ziekteverzuimpercentage

sprake van een bovengemiddelde fysieke

10

en mentale belasting in alle geledingen en alle leeftijds­categorieën. De werkgroep

8

Werk en Professionaliteit (WenP) komt begin 2013 met aanbeve­lingen voor de directeur-

6

bestuurder. 4

In 2013 worden belangrijke maatregelen genomen om de fysieke en mentale werk­

2

be­lasting af te doen nemen. De uitkomst in 2012 zal als een 0-meting worden gezien. Dit

0 0 t/m 24 25 t/m 34 35 t/m 44 45 t/m 54 55 t/m 64 totaal 2009

totaal 2010

totaal 2011

Totaal

onder­zoek zal jaarlijks worden herhaald zo-

totaal 2012

dat effecten van het beleid kunnen worden gemonitord.

HRM De ontwikkeling van HRM-modules binnen Raet stagneert. De doelstelling voor 2012 is op dit punt niet gehaald en schuift door naar 2013 en volgende jaren. Jaarverslag

47


beheer

Beheer elen ‘Het beheer, de midd om te besteden’ Inleiding Het is belangrijk dat kinderen in een goed gebouw onderwijs krijgen. Functionaliteit, veiligheid en uitstraling vinden we belangrijk. Voor het realiseren van vervangende nieuwbouw, uitbrei­ding, groot onderhoud aan de buitenzijde van een schoolgebouw en niet normaal binnen­onder­houd zijn wij afhankelijk van de gemeente. Op dit moment is wetgeving in de maak over de doordecentralisatie van de huisvesting van de gemeentelijke overheid naar het bevoegd gezag. Dit betekent dat waarschijnlijk per 1 januari 2015 de rijksbijdrage voor buitenonderhoud rechtstreeks aan het schoolbestuur wordt betaald. Krimp en huisvestingscapaciteit In 2012 zijn nieuwe prognoses opgesteld over de ontwikkeling van het leerlingenaantal. Om zicht te krijgen op de huisvestingsbehoefte is dit van groot belang. In het huidige schooljaar is de overcapaciteit bijna 4.000 m². Penta Primair ontvangt voor deze overcapaciteit geen vergoeding binnen de lumpsum. Door de krimp, ontgroening en vergrijzing zal de overcapaciteit binnen vijf jaar stijgen naar 5.000 m². Een ontwikkeling die ons zorgen baart. Asbest Het afgelopen jaar is landelijk veel aandacht besteed aan de aanwezigheid van asbest in openbare gebouwen, waaronder

48

Jaarverslag


't kompas noordhorn

“Onze scholen zijn uitnodigende en pass ende gebouwen, die modern zijn ingericht ”

scholen. Reeds bij de eerste signalen heeft Penta Primair op eigen initiatief door een extern bureau een zogenaamd type A onderzoek laten verrichten naar de aanwezigheid van asbest. Uit deze asbestinventarisatie blijkt dat in geen van de scholen een zodanige concen­tratie aanwezig is, dat er

Reduceren huisvestingslasten

gevaar bestaat voor de gezondheid van

Het grootste deel (84%) van de rijkssubsidie

leerlingen, leerkrachten en ouders. De rap-

wordt besteed aan personeelskosten. Slechts

porten zijn integraal aan de school beschik-

16% heeft betrekking op materiële lasten,

baar gesteld.

waarvan 34% betrekking heeft op huisvesting.

In twee scholen is asbest aangetroffen in een

Omdat de rijksvergoeding sterk achterblijft bij

ruimte die eenvoudig is te isoleren van de vrij

de ontwikkeling van de huisvestingslasten is

toegankelijke ruimtes. Het verwijderen van

in 2012 de beleidsnotitie “hoge ambitie en

het asbest in deze twee scholen komt voor

kostenreductie in een beleidsrijke begroting”

rekening van de gemeente. Vooruitlopend

ten uitvoer gebracht. In 2012 heeft dit tot

op de besluitvorming binnen de gemeente

een structurele kostenreductie van ongeveer

heeft Penta Primair besloten dit project voor

€ 87.000,- op het grootonderhoud geleid.

te financieren, zodat geen ongewenste ver-

Een totaal overzicht van de huisvestingslas-

traging ontstaat.

ten staat in onderstaande tabel.

Onderdeel

Vergoeding 2011

2012

Exploitatie

2011

2012

Percentage

2011

Opmerkingen

2012

Groot 208.000 208.800 252.000 165.000 21% onderhoud (dotatie)

14,2%

Gebaseerd op alleen noodzakelijk onderhoud uit het meerjaren onderhoudsplan

Preventief 138.700 onderhoud

139.200

90.500 16.000 81.000

109.000 16% 11.500 78.800

17,1%

Klachtenonderhoud en onderhouds- en inspectiecontracten (incl. aandeel conciërges; 25%)

Energie 187.200 187.800 303.000

291.000 26%

25%

Gas en elektra, mantelcontract via Besturenraad

Schoonmaak 417.600 418.300 316.000 60.000

341.000 32% 44.800

33,1%

Heffingen 52.000 52.400 41.500

42.000 3%

3,6%

Waterschaps-, reinigings- en afvalstoffenheffingen Overige huisvestingslasten

Overige Totaal

1.003.500

1.006.500

22.500

80.000

2%

6,9%

1.182.500

1.163.100

100%

100%

Tekort 179.000 156.600

Kosten schoonmaakbedrijf + loonkosten van vier schoon- maaksters in eigen dienst

Gemiddeld tekort in de gebouw- afhankelijke vergoeding

Jaarverslag

49


beheer

Klachtenonderhoud Voor het oplossen van actuele onderhoudsklachten heeft Penta Primair sinds 2008 een overeenkomst met de woningcorporatie Wold & Waard. In de loop der jaren lost Penta Primair steeds meer klachtenonderhoud in eigen beheer op. Zie onderstaande tabel. Klachtenoverzicht Aantal klachten Totale kosten

2008

2009

2010

2011

2012

181

182

142

78

31

€ 46.777

€ 42.721

€ 30.772

€ 12.713

€ 6.100

Klachten nader gespecificeerd

2008

2009

Beglazing 7 Daken 11 Elektra 11 Hang & sluitwerk 13 Riool 7 Sanitair / loodgieter 5 Schilderwerk 11 Terrein divers 2 Zonwering n.v.t. Diversen 33 CV-installatie

2010

9 11 25 11 7 6 1 3 3 24

Waarvan vandalisme schade

100 7

13 16 7 11 10 9 0 0 6 24 4

2011

2012

6 29 8 20 7 8 0 2 7 13 0

3 9 4 13 39 16 0 3 10 4 0

(buiten contract)

100

100

100

100

9

10

6

0

Mantelovereenkomsten Er vinden jaarlijks controles plaats op gebied van brandveiligheid, veiligheid van speel­ toestellen binnen en buiten, EHBO-middelen, NEN-keuringen elektra etc. Hiermee voldoen we aan de wettelijke voorschriften. Verder zijn er mantelovereenkomsten voor groenonderhoud, schoolmeubilair, kantoorartikelen, 50

Jaarverslag


de windroos zuidhorn

kopieerapparatuur en kopieerpapier, alarm-

Crisismaatregel verbetering binnenklimaat

opvolging, rioolreiniging en zonwering. Ook

en energiebesparing

is er een centraal onderhoudscontract voor

In 2011 zijn een aantal maatregelen geno-

de alarm- en brandmeldinstallaties.

men in het kader van de subsidieregeling

In het Financieel Beleidsplan is het inkoop-

binnen­klimaat. Door middel van deze (com-

beleid en het Europees aanbesteden uit-

plexe) regeling waarbij rijks-, gemeentelijke-

voerig beschreven. Er is gekozen voor een

en bestuur­lijke middelen gecombineerd

bewuste combinatie van centrale en de-

worden, hebben we in 2011 een aantal

centrale inkoop. Taken die uit efficiëncy en

aanpassingen kunnen realiseren.

effectiviteitsoverwegingen het beste overkoepelend kunnen worden uitgevoerd, zijn

Energiebeheer

ondergebracht bij het stafbureau.

Door het toepassen van bovenstaande energiebesparende

maatregelen,

Gasverbruik

technische

aan­passingen en het personeel te attenderen

40.000

op energiebewust gedrag, proberen we het

heid “Zorg voor duurzaam et en milieu zijn concre ze aantoonbaar binnen on

energie­verbruik te laten dalen. De meter­

20.000

standen worden maandelijks verzameld en 0

geanalyseerd. Vanaf 2010 is een duidelijke daling van het gasverbruik zichtbaar.

organisatie”

2009

2010

2011

Verbruik in m3

Gasverbruik in m3 per lokatie 35.000 30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000

12PJ

12BY

2011

12GQ

11XF

11RI

11XF

11FK

10ID

10YO

08SV

09NQ

11XF

2010

kantoor

Brinnummer scholen

08BV

08AI

08AF

07IS

07YQ

07IM

07EM

06QV

06QT

06PQ

05UR

05RU

05QF

05OR

03LR

0

2012

(De verbruikcijfers van De Oleander (05RU) en de Van Panhuysschool (11RI) ontbreken in bovenstaande grafiek omdat deze scholen deel uit maken van multifunctionele centra. De tweede en derde groep verbruikcijfers bij 11XF betreffen de beide schoolwoningen bij Het Anker.)

Jaarverslag

51


beheer 52

Jaarverslag


remmelt booy doezum

Het verbruik van elektriciteit blijft over het

Overige werken

geheel vrij constant. Er is weliswaar een toe-

Bij een aantal scholen zijn binnen- en bui-

name van elektrische apparatuur, maar

tenschilderwerkzaamheden verricht. Verder

de vervangende apparatuur is veelal aan-

zijn er toiletgroepen gerenoveerd en zijn

merkelijk zuiniger qua energieverbruik.

enkele lokalen voorzien van nieuwe vloerbedekking.

Grote huisvestingsprojecten Brede School Oostergast Zuidhorn In 2012 is hard gewerkt aan de verdere plannen voor de nieuwe school in Zuidhorn. Architectenbureau Team 4 is geselecteerd om de plannen verder uit te werken. De schoolleiding en een afvaardiging van het team van het Anker zijn volop bij de planvorming betrokken. Namens Penta Primair maakt een stafmedewerker deel uit van de stuurgroep. Het is de bedoeling dat het gebouw medio 2014 in gebruik genomen wordt. CBS Maranatha Kornhorn Na een langdurige procedure waarin telkens de plannen moesten worden bijgesteld is in 2012 de school in Kornhorn grondig opgeknapt. Nieuwe installaties, vloeren, stoffering, riolering en binnenschilderwerk hebben het karakteristieke gebouw weer een uitstraling gegeven waardoor het weer heel wat jaren mee kan. Nieuwbouw CBS de Klister Opende Ook in Opende is de realisatie van de nieuwe school voortvarend ter hand genomen. Architectenbureau Grunstra heeft hier de opdracht gekregen om de nieuwe school te ontwerpen waarin de CBS De Klister en OBS Het Kompas worden ondergebracht. Ook hier worden de gebruikers nadrukkelijk in de planvorming betrokken. Vanuit de staf vindt ondersteuning plaats. Jaarverslag

53


Financiën Sinds de invoering van de lumpsum in 2006 is er op het gebied van financiën veel gewijzigd. Prijsstijgingen worden niet of niet meer volledig gecompenseerd. De vergoeding op bepaalde exploitatieonderdelen blijft ontoereikend en de bezuinigingen door de rijks- en gemeentelijke overheid heeft ongewenst grote effecten op de financiële bedrijfsvoering. Blij zijn we met de beleidsmaatregel van het ministerie over het beschikbaar stellen van de zogenaamde Prestatiebox gelden. Deze middelen sluiten exact aan bij het reeds door ons in 2011 ingezette beleid over de kwaliteitsverbetering van het onderwijs via een organisatie brede aanpak van HGW, de daarop afgestemde implementatie van een uniform manage­ment­informatiesysteem en de professionalisering van de leerkracht en directeur. Onze inspanningen in het kader van de Wet op de financiële gelijkstelling hebben ook in 2012 geleid tot een positieve financiële impuls. Samen met de Prestatieboxgelden worden deze in­ci­dentele extra middelen ingezet voor innovatieve en opbrengst verhogende initiatieven. Ook is een belangrijk deel aangewend voor het op peil brengen van de financiële kenge­tallen. Treasury Het treasurybeleid vindt plaats binnen de kaders van de regeling beleggen en belenen voor instellingen voor onderwijs en onderzoek. Begin 2010 is besloten om circa 30% van de liquide overschotten te beleggen in AAA obligaties. Het doelrisicoprofiel is defensief. 54

Jaarverslag


Jan kuipers grootegast

Het gemiddeld rendement, exclusief koers-

door Penta Primair en de Rabobank wordt

resultaat, bedraagt 3.48%. Het rendement

afgedragen aan culturele projecten in onze

inclusief koersresultaat bedraagt 12,7%.

omgeving. Het netto rente­percen­tage op

De overige 70% is belegd in liquiditeiten met

deze rekening is per saldo iets gunstiger

een gemiddeld rendement van circa 1,9%.

dan op een normale direct opvraagbare spaarrekening. De financiële baten en lasten over 2012 bedragen € 79.756,-. Een bedrag van € 68.848,-

heid “Zorg voor duurzaam et en milieu zijn concre ze aantoonbaar binnen on organisatie”

heeft betrekking op de hierboven in de tabel genoemde fondsen. Dit resultaat is inclusief gereali­seerde koerswinst ad € 12.506,- door onder meer de verkoop van één van de fondsen. Een bedrag van € 10.908,- heeft betrekking op de overige spaartegoeden. De renteba-

De financiële middelen, die de fluctuaties

ten zijn naar rato verdeeld over het privaat

door schommelingen in het betaalritme

en publiek vermogen.

van de rijkssubsidies en de crediteuren betalin­gen moeten opvangen, staan op

Financiële kengetallen

een dagelijks opvraagbare ­spaar­­rekening.

In 2008 zijn door het bestuur voor het eerst

Dit is een zogenaamde Streekrekening,

belangrijke financiële uitgangspunten ge-

waarvan een deel van de renteopbrengst

definieerd in een Financieel Beleidsplan.

Effectenopgave per 31 december 2012 Omschrijving

Nominale waarde

Aflosjaar

Koers

Waarde

Balanswaarde

3,75% Bank Nederlandse gemeenten

70.000

2014

104,27

72.986

72.986

4,625% European Investment Bank

75.000

2020

123,08

92.310

81.930

4,25% European Investment Bank

75.000

2019

119,45

89.583

79.890

0% Waterschapsbank Inflatie

70.000

2018

Verkocht

3,25% Nederlandse Staat

70.000

2015

107,85

75.495

73.045

4,5% Nederlandse Staat

70.000

2017

117,97

82.579

77.280

3,777% Rabobank Inflatie

70.000

2018

105,38

73.766

69.650

4,375% Rabobank Nederland

70.000

2016

110,99

77.693

74.550

4,375% Rabobank Nederland

75.000

2021

116,95

87.712

76.800

1,881% NWB Inflatie (gekocht in 2012)

75.000

2021

101,43

76.073

75.675

Totaal obligaties

728.197

681.806

Beleggingsrekening (liquiditeiten)

1.600.042

1.600.042

2.328.239

2.281.848

Generaal totaal

De beleggingsportefeuille bestaat voor 100% uit maatschappelijk verantwoorde fondsen.

Jaarverslag

55


Door eerder genoemde wijzigingen in de

wijs veelal een percentage van 50% als eis

financiën van de Primair Onderwijssector en

gesteld. Door de Commissie Don is de mini-

de transitie van vereniging naar stichting in

mumeis op 20% gesteld.

2011, is het Financieel Beleidsplan in 2012 geactualiseerd en na goedkeuring door de

Weerstandsvermogen

RvT door het bestuur vast­gesteld.

Na de invoering van de lumpsumbekosti-

We onderscheiden twee hoofdgroepen van

ging heeft het bestuur een grotere zeggen-

financiële kengetallen, te weten kengetal-

schap gekregen over de inzet van financiële

len over vermogensbeheer en over budget-

middelen. Daarmee zijn ook de risico’s die

beheer.

onderwijs­organisaties lopen toegenomen. In het Financieel Beleidsplan 2012 zijn de be-

Beoordeling van het vermogensbeheer

langrijkste risico’s in kaart gebracht. Door

Solvabiliteit

Penta Primair is besloten om voor de gecon-

De solvabiliteit geeft de verhouding aan tus-

stateerde risico’s en een aantal moeilijk te

sen het Eigen vermogen en het Totale ver-

kwantificeren restrisico’s een minimale buf-

mogen en verschaft zo inzicht in de finan-

fer aan te houden van tenminste 12,5% van

cieringsopbouw en geeft aan in hoeverre

de totale exploitatie­lasten.

aan de verplichtingen op de langere termijn

Weerstandsvermogen 1 genoemd.

kan worden voldaan.

In het kengetal Weerstandsvermogen 2

In de afgelopen jaren werd door het onder-

wordt rekening gehouden met de waarde

Dit wordt het

Kengetallen vermogensbeheer Kengetal Berekeningswijze Solvabiliteit 1

Eigen vermogen / totaal vermogen

Solvabiliteit 2

Eigen vermogen + voorzieningen / totaal vermogen

Weerstandsvermogen 1

Eigen vermogen / totale baten

Weerstandsvermogen 2

Eigen vermogen -­/-­waarde MVA / totale baten

Kapitalisatiefactor (Kf)

(Balanstotaal -­/-­boekwaarde gebouwen en terreinen) / totale baten

Landelijke benchmarks Minimum Deloitte 2011 waarde

62,9%

44,1%

Kf; transactie- Kortlopende schulden / totale baten functie

56

Jaarverslag

2009

2010

2011

2012

20%

66%

70%

72,2%

77,6%

20%  

75%

  74%

80%

83,2%

12,5%

23,5%

24,4%

27,5%

35,3%

7,5%

5,4%

5,7%

7,8%

17%

35%

(=bovengrens cie. Don)

29,5%

28,8%   32,0%

Kf; financieringsfunctie

55% van de MVA (excl. geb. en terreinen / totale baten

Kf; bufferfunctie

Kapitalisatiefactor -­/-­transactie- functie -­/-­financieringsfunctie

20,0%

39,7% 7,6%

6,8%

2,5%

25,2%


maranatha kornhorn

Kengetallen budgetbeheer Kengetal Berekeningswijze Liquiditeit

Vlottende activa / kortlopende schulden

Rentabiliteit

Exploitatieresultaat + rente / totale vermogen

Landelijke benchmarks Deloitte 2011

Ondergrens

Bovengrens

2009

2010

2011

2012

1,5

0,5

1,5

1,9

1,3

2,0

3,1

0%

5%

-1,5%

-1,4%

5,0%

8,4%

van de Materiële Vaste Activa en is daarmee

de vlottende activa en de kortlopende

iets nauwkeuriger. De minimale waarde van

schulden. Het geeft aan in welke mate

dit kengetal is op 7,5% vastgesteld.

onze stichting op de korte termijn aan haar kortlopende schulden kan voldoen. In het fi-

Kapitalisatiefactor (KF)

nancieel beleidsplan is door het bestuur een

Het kengetal weerstandsvermogen is door

streefwaarde vastgesteld van 1,3. Door de

het ministerie van OCW, op advies van de

Commissie Don is in haar rapport de onder-

Commissie Don, vervangen door het nieuwe

grens bepaald op 0,5 en de bovengrens op

kengetal ‘Kapitalisatiefactor’. Een te hoge

1,5.

kapitalisatiefactor zou er volgens de Commissie op kunnen duiden dat een deel van

Rentabiliteit

het kapitaal van een bestuur niet of niet

De rentabiliteit geeft de verhouding aan

efficiënt wordt benut voor de vervulling van

tussen de winst en het totale vermogen dat

haar taken. Voor een organisatie met onze

dit inkomen heeft verdiend. In het financieel

omvang wordt een bovengrens van 35% ge-

beleidsplan van Penta Primair is beschreven

hanteerd.

dat de rentabiliteitseis nihil is, mits het weer-

Om een betere interpretatie mogelijk te

standsvermogen op peil is. Anders gezegd:

maken heeft de Commissie Don de kapita-

er wordt geen winst nagestreefd zolang er

lisatiefactor uitgesplitst in drie functies, te

een voldoende buffer is voor onvoorziene

weten: de transactiefunctie, de financie-

risico’s.

ringsfunctie en de bufferfunctie. Deze laatste functie benadert de informatiewaarde die het weerstands­vermogen onze organisatie geeft. Penta Primair heeft de ondergrenswaarde van deze bufferfunctie op 2,5% gesteld. Beoordeling van het budgetbeheer Liquiditeit De liquiditeit, ook wel de current ratio genoemd, geeft de verhouding aan tussen Jaarverslag

57


risico 58

Jaarverslag


de wegwijzer de wilp

Risicoparagraaf Inleiding

De resultaten worden geëvalueerd en ge-

Om risico’s te beheersen moet je ze kennen.

rapporteerd aan de directeur-bestuurder.

Penta Primair vindt dat goed risicomanage-

Deze rapportage vormt een goede basis

ment cruciaal is voor de organisatie en

voor het

dat het een belangrijk aspect is van “goed

directeur-bestuurder met de directeuren.

managementgesprek van de

bestuur”. Zij is zich bewust van de waarde van een goede inventarisatie en heeft er

Planning & control

voor gekozen om bij de totstandkoming van

In 2011 is het Handboek voor de Administra­

het nieuwe Financieel Beleidsplan 2012 een

tieve

risicoscan uit te voeren.

(Handboek AO/IC) opgesteld. Hierin zijn per

Er is voor gekozen om dit in eigen beheer

beleidsdomein processen, taken en verant­

uit te voeren omdat wij door ons kwaliteits-

woordelijkheden in kaart gebracht. Het

beleid al een goed beeld hadden van de

Handboek is een dynamisch document dat

risico’s. Immers, risicomanagement verbindt

regelmatig wordt bijgesteld. In 2012 zijn een

organisatie doelstellingen met risico’s en

aantal nieuwe matrices ontwikkeld en waar

zijn dus niet slechts gericht op financiële

relevant, voorzien van een tijds­planning.

Organisatie

en

Interne

Controle

risico’s. In het Financieel Beleidsplan 2012 zijn be-

Materiële financiële risico’s

langrijke risico’s benoemd en ingedeeld

Voor de materiële instandhouding (MI) ont-

naar strate­gische-, operationele-, compli-

vangt Penta Primair een genormeerde ver-

ance- en financiële verslaggevingsrisico’s.

goeding. Bij de start van deze bekostiging

Voor de meeste risico’s zijn beheersmaat-

in 1986 zijn door het ministerie programma’s

regelen getroffen teneinde de

financiële

van eisen (pve’s) opgesteld met als doel

gevolgen daarvan te beperken. Voor een

de schoolbesturen een kostendekkende en

aantal restrisico’s is het niet mogelijk om

kostenvolgende vergoe­ding te verstrekken

de financiële gevolgen daarvan te kwanti-

voor de materiële uitgaven van de scholen.

ficeren. Voor deze risico’s wordt een finan-

Diverse organisaties hebben in de afgelopen

ciële buffer aangehouden in de vorm van

jaren rapporten gepubliceerd die de ontoe­

het weerstandsvermogen.

rei­kend­­heid van de materiële vergoeding aantonen. Dit wordt ook wel de “stille be-

In 2011 en 2012 zijn ten aanzien van integraal

zuiniging” genoemd en zijn zelfs in het

risicomanagement op de scholen van Pen-

afgelopen verkiezingsjaar niet interessant

ta Primair belangrijke resultaten geboekt. De

gebleken.

controller en de stafmedewerkers onderwijs,

De materiële vergoedingen per pve zijn

personeel en beheer organiseren jaarlijks

weliswaar niet geoormerkt, maar eventuele

kwaliteitsgesprekken met de directeuren

verschui­vingen in de beschikbare middelen

over opbrengsten, risico’s en de bedrijfsvoe-

gaan ten koste van andere - eveneens

ring op de school.

schaars – bekos­tigde pve’s of geldstromen. Jaarverslag

59


risico

Groepsafhankelijke materiële lasten De materiële post met de relatief grootste overschrijding is energie. Door het treffen van ener­giebesparende­- en andere maatregelen zijn de energielasten sterk teruggedrongen maar het tekort ten opzichte van de rijksvergoeding bedraagt nog steeds circa 62%. Voor het onderhoud aan schoolgebouwen is door de inzet van conciërges en een efficiënt onderhoudscontract met de woningcorporatie Stichting Wold & Waard een goed evenwicht gerealiseerd tussen baten en lasten op dit terrein. Door het Europees Aanbesteden (EA) van het schoonmaakonderhoud is een goed evenwicht ontstaan tussen de baten en lasten voor deze materiële post. In 2013 vindt opnieuw een EA voor schoonmaak plaats. Leerling afhankelijke materiële lasten Binnen Penta Primair is voor de leermiddelen en daaraan gelieerde lasten een budgetsysteem ingevoerd. De directeuren zijn verantwoordelijk voor dit zogenaamde ‘Leermiddelen+’ budget. In dit budget zijn uitsluitend posten opgenomen waarop de directeur in redelijkheid invloed kan uitoefenen. Dit beleid heeft samen met de maandelijkse

financiële

rapportages

in

belangrijke mate bijgedragen aan goede budgetdiscipline. Voor deze post geldt eveneens dat het vergoedingsbedrag van de (rijks)overheid ontoe­reikend is. Door het bestuur wordt jaarlijks vanuit de algemene middelen 10% aan 60

Jaarverslag


sws De klimboom boerakker

het Leermiddelen+

budget

toegevoegd

Door bij de formatie rekening te houden

alsmede een aandeel uit de rentevergoe-

met het leerlingenaantal van het lopende

ding.

schooljaar (T) in plaats van de gegevens op de teldatum in het vorige schooljaar (T-1)

De baten en lasten voor administratie, be-

is een betere afstemming gerealiseerd tus-

heer en bestuur vormen een steeds groter

sen het werkelijke leerlingenaantal en de

wordend risico. Bij de start van de materiële

daarvoor benodigde formatie. In 2012 is

bekostiging in 1986 zijn door het ministerie

extra budget uitgetrokken voor de scholing

van OCW programma’s van eisen (pve’s)

van leerkrachten op het gebied van

vastgesteld waaraan het voeren van een

doelmatig klassenmanagement, leerling-

administratie zou moeten voldoen. Op ba-

en leerkrachtgedrag, verbetering van de

sis van deze pve’s zijn destijds ook vergoe-

ICT-ontwikkeling, verhoging van het analy-

dingsbedragen vastgesteld.

serend vermogen en de effectieve instruc-

Diverse onderzoeken hebben aangetoond

tie.

dat de rijksbijdrage niet recht evenredig stijgt met de hogere eisen die in de loop der

Vergrijzing personeelsbestand

jaren aan het voeren van een administratie

Het aanhoudende beleid van de rijksover-

door dezelfde overheid zijn gesteld.

heid over de verlenging van de arbeidspar-

Tevens heeft het wegvallen van het bud-

ticipatie en de ingezette krimp in onze regio

get voor Bestuur & Management het risico

dragen bij aan een sterke vergrijzing van

op het niet kunnen handhaven van een

ons personeels­bestand.

deugdelijke administratie onverantwoord

impliceert dat vooral jong personeel met

verhoogd.

een relatief kort arbeids­verleden door de

Het LIFO-systeem

bezuinigingen en de lastenverzwaringen als Personele risico’s

eerste worden ontslagen.

Het grootste financiële risico binnen onder-

Penta Primair constateert dat al een aan-

wijsorganisaties wordt gevormd door een

tal jaren de doorstroom van jong talent in

mismatch tussen de werkelijke personele

het onderwijs hierdoor stag­neert. Het risico

lasten en de daarop betrekking hebbende

dat jong onderwijstalent daarmee verloren

rijksvergoeding. Het onderwijs wordt gecon-

gaat, blijft onverminderd groot. Het beleid

fronteerd met omvangrijke bezuinigingen

van Penta Primair om een evenwichtige

enerzijds en lastenverzwarin­gen anderzijds.

leeftijdsopbouw

Veel lastenverzwaringen, waaronder de

stand te creëren kan hierdoor niet optimaal

sterk gestegen Bapo-lasten en diverse pre-

worden gerealiseerd.

van

het

personeelsbe-

mies, worden door de rijksoverheid niet gecompenseerd in de lumpsum. Daar bo-

Vacatures

venop komen de bezuinigingen door de

Bij Penta Primair is het risico dat niet tijdig in

gemeentelijke overheid.

vacatures kan worden voorzien klein. Penta Jaarverslag

61


risico 62

Jaarverslag


de bron marum

Primair wil een goed en ambitieus werkgever

In 2012 zijn in het kader van de huisvesting

zijn. Deze ambitie wordt regionaal erkend.

een aantal onderzoeken uitgevoerd over

Regelmatig ontvangen wij open sollicitatie­s

de behoefte aan onderwijsruimtes in onze

en mede daardoor hebben wij vanaf de

regio. Volgens deze onderzoeken zal het

oprichting in 2006 de vacatures steeds tijdig

leerlingen­aantal in onze vijf gemeentes over

kunnen invullen.

10 jaar gestaag dalen met percentages die

Tijdelijke

vacatures

van

directiefuncties

kunnen oplopen tot circa 21%.

worden waargenomen door collega-direc­ teuren. De bedrijfsvoering op de school is

Naast een toenemende kwetsbaarheid en

daarmee grotendeels gewaarborgd zonder

het risico van afnemende kwaliteit van het

dat dit een negatief effect heeft op de

onderwijs dreigt ook een financieel risico. De

financiële exploitatie.

kleine school ontvangt weliswaar per kind een relatief hoog subsidiebedrag ten op-

Kleine scholen en krimp

zichte van de grotere scholen, maar deze is -

Penta Primair kent relatief veel kleine scho-

in absolute zin – in toenemende mate onvol­

len. 46% van de scholen is kleiner dan 100

doen­de om aan de basisbehoefte van de

leerlingen.

kleine school te voldoen.

Reeds in 2010 is een start gemaakt met het bespreken van het thema ‘kleine scholen’. In het voorjaar van 2011 is tijdens twee bijeenkomsten met alle betrokkenen gediscussieerd over dit thema. In 2012 is hierover beleid vastge­steld en via de brochure ‘minder kwets­baar, meer kwaliteit’ bekend gemaakt. In een aantal concrete gevallen is met ouders en personeel gesproken over de gevolgen van de krimp. De kwaliteit van het onderwijs is daar nadrukkelijk bij betrokken. Aantal leerlingen <50 50-75 75-100 100-150 150-200 200-250 250-300 >300 Totaal

Okt. 2008 1 4 4 6 4 4 1 1 25

Okt. 2009 1 4 4 5 4 5 1 1 25

Okt. 2010 1 4 6 4 3 5 1 1 25

Okt. 2011 2 4 5 3 3 6 2 0 25

Okt. 2012 1 4 6 3 2 6 2 0 24

Jaarverslag

63


Toekomst

Toekomstparagraaf In de voorgaande hoofdstukken is als een rode draad aandacht besteed aan de ambities en de maatregelen van Penta Primair die nodig zijn voor een gezonde bedrijfsvoering. In deze paragraaf worden een aantal speerpunten van beleid nog eens opgesomd. Speerpunten van beleid voor de komende jaren zijn het breed in de organisatie voeren van de dialoog over de gevolgen van de krimp, de impuls inzake de professionele ontwikkeling van het personeel en de kwaliteit van het onderwijs op de school. Hieronder volgt een overzicht van de belangrijke speerpunten van beleid per beleidsterrein: Organisatie: • Beleid ontwikkelen over het terugdringen van de hoge werkbelasting. • Het visiedocument over krimp en kwetsbaarheid ten uitvoer brengen. • Implementeren van een nieuw managementinformatiesysteem (MIS). • Versterken van denominatieve samenwerking in de regio. Personeel: • Een gerichte werving en selectie van mannelijke werknemers. • De formatie wordt afgestemd op de krimp en de verstrekte rijkssubsidie. • De competenties van de professional staan centraal. • Interne en externe mobiliteit wordt ingezet als onderdeel van kwaliteitsverbetering. • De mogelijkheden van de functiemix worden benut.

64

Jaarverslag


rehoboth oldekerk

• Een uniform leerling-, personeel- en oudertevredenheid onderzoek opstarten.

Financiën: • De financiële meevallers zullen worden

•P  ersonele verplichtingen voorkomen door

ingezet voor niet-structurele uitgaven,

de inzet van pay-roll en tijdige RDDF-

vooral gericht op de kwaliteitsverbetering

plaatsing.

van de professional en het implementeren van een management informatiesysteem.

Onderwijs: •P  assend Onderwijs wordt verder gestalte gegeven. •E  lke school heeft minimaal het basisarrangement van de inspectie.

• Het Treasurystatuut en Treasuryplan worden in 2013 geactualiseerd. • Personele lastenverzwaringen worden binnen de personele lumpsum opgevangen. • De juistheid van de 5-jaarlijkse afrekening

• Van scholen met meer mogelijkheden

inzake de overschrijdings- en bruidsschat-

wordt een hoger ambitieniveau gevraagd.

regeling bij alle gemeenten wordt ook de

•H  et optimaal gebruiken van ICT-hulpmiddelen wordt verder verbeterd met als doel een krachtige leeromgeving. •H  et EWS werkt via Ultimview binnen ParnasSys en is ingericht om analyserend ver-

komende jaren kritisch getoetst. • De afgesproken onder- en bovengrenswaarden van de financiële kengetallen zijn bepalend voor de financiële ruimte binnen de (meerjaren)begroting.

mogen te versterken. • S terke impuls scholing gericht op de professionele ontwikkeling van de leerkracht en directeur. Huisvesting: • L astenreductie van het onderhoud aan de schoolgebouwen. Door een kritische toets van externe onderhoudsrapportages en een analyse van de eigen meerjaren onder­houdsplannen wordt de ambitie van een lastenreductie van tenminste 40% gehand­haafd. De inzet van conciërges en vrijwilli­gers draagt mede bij aan deze ambitie. • Het schoonmaakonderhoud wordt in 2013 opnieuw Europees aanbesteed. • Voorbereidingen treffen op de invoering van de doordecentralisatie van de huisvesting per 1 januari 2015. Jaarverslag

65


In control 66

Jaarverslag


't fundament lutjegast

In control statement Met een ‘in control statement’ verklaart Pen-

inclusief taken en verantwoordelijkheden,

ta Primair dat hun bedrijfsvoering op orde is,

alsmede kritische termijnen waarbinnen pro-

zodanig dat er binnen een bepaalde band-

cessen moeten worden afgerond.

breedte geen onverwachte verrassingen

Dit control statement betreft alle beleidsdis-

zullen optreden. Door ons kwaliteitsbeleid

ciplines van Penta Primair. Per beleidsterrein

hebben wij goed zicht op de belangrijkste

zijn de volgende resultaten geboekt.

risico’s. Via een globale risicoscan is zicht gekregen

Organisatie

op de belangrijkste risico’s. Voor het onder-

• De scheiding van toezicht en bestuur is

vangen van de financiële gevolgen van

gerealiseerd. Penta Primair voldoet aan de

restrisico’s

en onverwachte verrassingen

hanteren wij een ondergrens van het weerstandsvermogen. Deze pragmatische werkwijze levert vooralsnog voldoende informatie voor een goede financiële bedrijfsvoering.

moderne eisen van ‘good governance’. • De kwartaalrapportages voldoen aan de eisen van de directeur-bestuurder en de RvT. • Het visiedocument over krimp en onderwijskwaliteit is gereed. • De scholen beschikken over een uniform leerling-administratiepakket. De deelpak-

zet “Wij werken nauwge jk aan een maatschappeli s­ verantwoorde bedrijf door voering, ondersteund een heldere planning en control cyclus”

ket­ten Zien en Integraal worden in 2013 en 2014 ingevoerd. Beheer en financiën • Het Financieel Beleidsplan is in 2012 geactualiseerd. Dit document beschrijft de financiële kaders en geeft richtlijnen over grenswaarden van belangrijke financiële kengetallen. • De financiële kengetallen over vermo-

Via kwartaalrapportages houdt Penta Pri-

gensbeheer en budgetbeheer voldoen

mair zich regelmatig een spiegel voor en is

aan de door het bestuur gestelde eisen.

de organisatie zich bewust van de gevolgen

• De meerjaren investeringsplannen (MIP)

van actuele ontwikkelingen en risico’s.

voor leermiddelen, ICT en meubilair zijn

Voor het beheersbaar maken van de finan-

up-to-date en worden jaarlijks geactuali-

ciële bedrijfsvoering vervult het Financieel

seerd.

Beleidsplan uit 2012 een belangrijke rol. In 2011 is de samenstelling van een Handboek

• Het meerjaren onderhoudsplan (MOP) is geactualiseerd.

AO/IC afgerond. In dit dynamisch document

• Het exploitatieresultaat uit gezonde be-

worden belangrijke processen beschreven,

drijfsvoering is nagenoeg nihil. Het positieve Jaarverslag

67


In control

resultaat over 2012 heeft betrekking op een incidentele bate. • Voor de structurele baten en lasten is voor de komende jaren een sluitende begroting opgesteld. De begrote exploitatietekorten betreffen incidentele projecten, gericht op innovatie en nieuw beleid. De financiering vindt plaats uit eerdere incidentele baten. • Het

op

inputbekostiging

gebaseerde

budgetsysteem ‘Leermiddelen+’ voor directeuren functioneert. Budgetten voor bovenschools beleid, innovatie en nieuw beleid zijn gebaseerd op outputbekostiging en vallen onder de verantwoordelijkheid van de stafmedewerkers. • Het vrij besteedbaar vermogen is via een dakpanconstructie gespreid belegd bij meerdere AA organisaties of hoger. Onderwijs • Er is beleid ontwikkeld over de inzet van de Prestatieboxgelden. Deze zijn in 2012 vooral ingezet voor het professionaliseren van de leerkracht en directeur, taal en rekenen en cultuureducatie. • Het EWS kwaliteitssysteem is geïmplementeerd en verstrekt tijdig informatie over de kwaliteit van het onderwijs. • Er zijn in 2012 extra middelen vrijgemaakt voor scholing en een verhoging van het rendement inzake het gebruik van ICThulpmiddelen. • De implementatie van het Passend Onderwijs wordt kritisch gevolgd. Personeel • De personele formatie is afgestemd op de

68

Jaarverslag


adewerth aduard

personele vergoeding die van de rijksover-

in 2013 bijna €  100.000,- hoger zijn dan de

heid wordt ontvangen.

gemiddelde afschrijvingen.

• De resultaten van het vitaliteitsonderzoek zijn geanalyseerd en vormen de basis voor

De liquiditeit wordt gunstig beïnvloed door

nieuw beleid.

de geplande uitbetaling van de tweede ter-

• De ziekteverzuimcijfers zijn hoger dan de landelijke cijfers en hoger dan onze am-

mijn ad €  350.000,- inzake de reeds toegekende overschrijdingsuitkering.

bitie. • De lesuitval is door een adequaat vervangingsbeheersysteem nagenoeg nihil.

De liquiditeit blijft ruim boven de door Penta Primair vastgestelde ondergrenswaarde.

• Voor de verwerking van de salarissen wordt het systeem van de permanance toegepast. De loonkosten worden op persoonsniveau gevolgd. • De ontwikkelingen rondom de ‘modernisering’ van het Vervangingsfonds worden gevolgd.

Rubriek Omschrijving code

Bedrag (x €1.000,-)

8.1

(Rijks)bijdragen

8.2

Overige overheidsbijdragen

136

8.5

Overige baten

1.629

8.7

Private baten

16.000

276

Totale baten

18.041

4.1

Personele lasten

- 15.579

4.2

Afschrijvingen

- 527

4.3

Huisvestingslasten

- 961

Het bestuur heeft in januari 2013 de meer-

4.4

Overige instellingslasten

- 524

jarenbegroting over 2013-2016 vastgesteld.

4.5

Onderwijsleermiddelen

- 515

4.7

Private lasten

- 353

Begroting 2013

Een beknopte weergave van de begroting over het kalenderjaar 2013 treft u hiernaast aan.

Voor de materiële vergoeding wordt maandelijks een vast bedrag ontvangen. Voor de personele vergoeding wordt door het ministerie een afwijkend betaalritme gehanteerd, waardoor de liquiditeit vooral in de eerste vijf maanden van een jaar toeneemt en daarna geleidelijk afneemt. De afname van de liquiditeit wordt vooral veroorzaakt door het verwachte negatieve exploitatieresultaat ad € 354.000,- en in iets

- 18.459

Begroot negatief saldo baten en lasten 5

418

Saldo financiële baten en lasten

Liquiditeitsbegroting 2013

Totale lasten

64

Begroot exploitatietekort

354

Liquiditeitsprognose 4.000 3.500 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0

1 jan

1 feb

1 mrt

1 apr 1 mei

1 jun

1 jul

1 aug

1 sep

1 okt

Bedragen € 1.000

1 nov 1 dec 1 jan Prognose Ondergrens

mindere mate doordat de investeringen Jaarverslag

69


Jaarrekening 70

Jaarverslag


visvliet - pieterzijl visvliet

(Verkorte) Jaarrekening In dit jaarverslag is een verkorte versie van de

de informatie uit diverse bijlagen verkort op

Jaarrekening opgenomen. De belangrijkste

te nemen in dit jaarverslag.

documenten zoals de balans, de staat van baten en lasten en het kasstroomoverzicht

Voor de verantwoording naar het ministerie

zijn onverkort in dit verslag verwerkt. Om de

maken we gebruik van de verplichte inrich-

leesbaarheid van de Jaarrekening te ver-

ting van de Jaarrekening. De volledige Jaar-

groten is er voor gekozen om de toelichtin-

rekening kunt u downloaden via onze web-

gen op de exploitatie en de balans, evenals

site www.pentaprimair.nl.

Balans per 31 december 2012 1 activa

31 december 2012

31 december 2011

Vaste activa 1.2

MateriĂŤle vaste activa

3.725.321

1.3

FinanciĂŤle vaste activa

681.806

3.946.158 668.554

Totaal vaste activa

4.407.127

4.614.712

Vlottende activa 1.5

Vorderingen

2.549.713

1.161.146

1.7

Liquide middelen

2.315.485

1.833.159

Totaal vlottende activa Totaal activa

2 Passiva

4.865.199

2.994.305

9.272.326

7.609.017

31 december 2012

31 december 2011

2.1

Eigen vermogen

7.195.704

2.2

Voorzieningen

521.957

588.899

2.4

Kortlopende schulden

1.554.664

1.525.501

Totaal passiva

9.272.326

5.494.617

7.609.017

Jaarverslag

71


Jaarrekening 72

Jaarverslag

Staat van baten en lasten over 2012

3. Baten 3.1 Rijksbijdrage OCW

Realisatie 2012

Begroting 2012

16.554.199

Realisatie 2011

15.976.506

16.469.408

300

1.182.273

1.934.150

1.894.169

2.260.334

20.289.884

17.870.975

19.912.014

15.673.184

15.152.129

15.582.000

4.2 Afschrijvingen

511.070

495.044

367.173

4.3 Huisvestingslasten

1.068.168

953.173

1.458.496

4.4 Overige lasten

1.416.129

1.438.889

1.546.803

Totaal lasten

18.668.551

18.039.235

Saldo baten en lasten

1.621.334

3.2 Overige overheidsbijdragen

1.801.536

3.5 Overige baten

Totaal baten

4. Lasten 4.1 Personeelslasten

5

18.954.472

(168.260)

957.542

FinanciĂŤle baten en lasten

79.756

54.600

46.610

Nettoresultaat

1.701.089

(113.660)

1.004.152


de borgstee grijpskerk

Kasstroomoverzicht over 2012 Kasstroom uit operationele activiteiten Resultaat

2012

2011

1.621.334

957.542

- Afschrijvingen

511.070

367.173

- Mutaties voorzieningen

(66.942)

343.197

Aanpassingen voor:

Veranderingen in vlottende middelen: - Vorderingen - Kortlopende schulden

(1.388.568)

193.597

29.163

Totaal kasstroom uit bedrijfoperaties:

(162.205) 706.057

1.699.304

Ontvangen interest

43.473

28.284

Betaalde interest

-

-

Koersmutaties financiële vaste activa

12.506

(5.477)

Opbrengst financiële vaste activa en effecten

23.776

23.804

Buitengewoon resultaat

-

-

79.756

Totaal kasstroom uit operationele activiteiten:

785.813

46.611

1.745.915

Kasstroom uit investeringsactiviteiten Investeringen materiële vaste activa Desinvesteringen materiële vaste activa Investeringen financiële vaste activa Desinvesteringen financiële vaste activa Koersmutaties financiële vaste activa Overige investeringen in financiële vaste activa

(291.742)

(766.677)

1.509

-

(75.675)

-

74.929 (12.507)

-

-

5.477

Kasstroom uit financieringsactiviteiten Aflossing langlopende schulden

-

Totaal kasstroom uit financieringsactiviteiten

-

-

-

Mutaties liquide middelen

482.327

984.715

Beginstand liquide middelen

1.833.159

848.445

Mutatie liquide middelen

482.327

984.715

Eindstand liquide middelen

2.315.486

1.833.159

Jaarverslag

73


Jaarrekening

Samenvatting toelichtingen en bijlagen Toelichting op de exploitatierekening Het gerealiseerde resultaat over 2012 bedraagt € 1.701.089,- positief. Dit resultaat is € 1.814.749,- gunstiger dan het begrote tekort van € 113.660,-. Het positieve resultaat over 2011 bedroeg € 1.004.152,-. Beknopte exploitatierekening (bedragen x € 1.000,-)

2012 Realisatie

Baten

2011

Begroot

Verschil

Realisatie

20.290

17.871

2.419

19.912

Lasten personeel

-15.673

-15.152

-521

-15.588

-2.996

-2.887

-109

-3.366

80

55

25

46

1.701

-114

1.815

1.004

Lasten materieel Financiële baten en lasten

Resultaat

Het positieve resultaat ten opzichte van de begroting wordt nagenoeg geheel verklaard door de incidentele financiële meevaller van de gemeente Zuidhorn. In 2012 heeft de gemeente Zuidhorn de definitieve afrekening opgesteld over de zogenaamde bruidsschatregeling. Deze verplichting is ontstaan door de fusie van het openbaar onderwijs in de gemeente Zuidhorn met de stichting Westerwijs. Het in de beschik­king opgenomen bedrag bedraagt € 1.673.235,-. Een tweede meevaller betreft de uitkering van de overschrij­dings­­uitkering door de gemeente Noordenveld over de periode 19962000 ad € 88.962,-. Het resultaat exclusief bovengenoemde meevallers bedraagt € 61.000,- negatief en is daar­mee iets gunstiger dan het begrote tekort van € 114.000,-.

74

Jaarverslag


de wingerd oldehove

De baten nader toegelicht (bedragen x € 1.000,-)

2012

Baten

2011

Realisatie

Begroot

16.554

15.977

577

Overige overheidsbijdragen

1.802

0

1.802

1.182

Overige publieke baten

1.601

1.614

-13

1.914

Rijksbijdragen OCW

Private baten

Totaal

Verschil

Realisatie 16.469

333

280

53

347

20.290

17.871

2.419

19.912

De rijksbijdragen OCW zijn € 577.000,- hoger

cultuurproject Boomhut ad € 19.641,50.

dan begroot door een hogere vergoeding

De Overige publieke baten zijn nagenoeg

voor personeelslasten. De stijging heeft te

gelijk aan de begroting. De baten zijn lager

maken met extra rijksbijdragen in verband

dan begroot door een lagere uitkering van

met groei ad €  84.000,-, de uitbetaalde

het UWV in verband met een andere werk-

prijscompensatie arbeidskosten van 0,42%

wijze door de wijzigingen in de IMBU-regeling.

ten bedrage van € 75.000,-, de uitkering van

Dit negatieve saldo wordt nagenoeg geheel

een nieuwe subsidiestroom in het kader van

tenietgedaan door een toename van de

de Prestatiebox ad €  258.000,- en uitkerin-

vergoeding voor gede­tacheerd personeel

gen voor samenvoeging van twee scholen

bij één van de samenwerkingsscholen.

ad € 51.000,-.

Ten opzichte van 2011 zijn de Overige pu-

Deze laatste twee subsidies verklaren ook in

blieke baten €  313.000,- lager. Dit wordt

belangrijke mate de stijging ten opzichte van

veroorzaakt door een lagere bijdrage per

2011. Daartegenover is conform de begro-

kind van het samenwerkingsverband en het

ting een lagere rijksbijdrage ontvangen voor

beëindigen van de subsidie voor het project

personeel ad €  141.000,- en geïndiceerde

Taal en rekenen.

leerlingen ad € 111.000,-. Ten opzichte van de begroting zijn de priDe stijging van de gemeentelijke bijdragen

vate baten € 47.000,- hoger dan begroot.

heeft betrekking op de eerder genoemde

Dit komt vooral door de bijdragen voor de

uitkering in het kader van de financiële

reünie en het vervoersfonds van De Borg-

gelijkstelling tussen openbaar en bijzonder

stee en hogere ouderbijdragen. Het verschil

onderwijs in de gemeenten Zuidhorn en

ten opzichte van 2011 heeft eveneens be-

Noordenveld.

trekking op de reünie.

Ten opzichte van 2011 zijn deze incidentele baten € 619.000,- hoger.

De lasten personeel nader toegelicht (bedragen x € 1.000,-)

De

provinciale

bijdragen

zijn

in

2012

€ 32.000,- hoger dan begroot door uitkeringen van de provincie Groningen voor het project kwaliteitsfonds ad €  12.400,- en het

2012

Personele lasten

Realisatie

Lonen en salarissen

15.182

Overige personele lasten

Totaal

2011

Begroot

Verschil

14.720

462

Realisatie 15.251

491

432

59

337

15.673

15.152

521

15.588

Jaarverslag

75


Jaarrekening

De stijging van de Lonen en salarissen ad € 462.000,- wordt in belangrijke mate veroorzaakt door hogere salariskosten die verband houden met de eerder genoemde subsidies voor groei, stijging van de loonkosten, de inzet van extra formatie in verband met fusie en het oplossen van frictie. Een bedrag van €  75.000,- heeft betrekking op niet begrote loonkosten voor gedetacheerd personeel bij een samenwerkingsschool. De hogere Overige personele lasten ad € 59.000,- worden veroorzaakt door enerzijds hogere salariskosten in verband met zwangerschap ad €  55.000,-, een hogere dotatie aan de voorziening voor jubilea ad € 44.000,- en hogere lasten voor fusiebegeleiding ad € 45.000,- en is anderzijds beïnvloed door lagere lasten voor scholing ad € 34.000,-, meevallende lasten in verband met begeleiding personeel ad € 35.000,- en minder lasten voor payroll ad € 35.000,-. Door de maatschappelijke discussie rondom BAPO en het daarop afgestemde beleid van Penta Primair zijn de BAPO-lasten ten opzichte van 2011 niet verder gestegen. In de begroting was rekening gehouden met een stijging van € 30.000,-. De lasten materieel nader toegelicht (bedragen x € 1.000,-)

2012

Materiële lasten

Realisatie

Realisatie

Afschrijvingen

511

495

16

367

1.068

953

115

1.458

Overige materiële lasten

553

577

-24

561

Onderwijsleermiddelen

523

527

-4

600

Private lasten

Jaarverslag

2011

Verschil

Huisvestingslasten

76

Begroot

Totaal

341

335

6

386

2.996

2.887

109

3.372


de rietstek kommerzijl

De lagere lasten voor scholing hebben

van het EBA-energie­project ad € 77.000,-.

vooral betrekking op scholing over het ge-

De schoonmaaklasten zijn € 23.000,- hoger

bruik van aanvullende modules binnen Par-

dan begroot.

nasSys en het daaraan gekoppelde beleid

Een bedrag van €  7.500,- heeft betrekking

rond HGW.

op huur van de school in Oostwold. Ook de

Deze modules worden in 2013 geïmplemen­

vergoeding die Penta Primair ontvangt is

teerd.

€  7.500,- hoger dan begroot en is conform

De genoemde elementen in de analyse van

afspraak in zijn geheel doorbetaald aan de

de begroting verklaren ook in belangrijke

beheers­stichting.

mate de daling van de personele lasten ten

Het preventief onderhoud is ruim €  13.000,-

opzichte van 2011.

hoger dan begroot en wordt nagenoeg geheel veroorzaakt door het uitvoeren

De afschrijvingen zijn €  16.000,- hoger dan

van asbest-onderzoeken op de scholen.

de begroting. De afschrijvingen op leermid-

Daartegenover staan lagere energielasten

delen zijn €  44.000,- lager dan begroot. Dit

van circa € 8.000,-.

wordt veroorzaakt door de beleidsrijke werk-

Ten opzichte van 2011 kan worden gecon-

wijze van Penta Primair, waarbij de begrote

cludeerd dat de ambitieuze plannen ten

afschrijvingsbedragen

overeen­stemmen

aanzien van het terugdringen van de huis-

met de meerjaren investeringsplannen en

vestingslasten - via het plan “hoge ambitie

de werkelijke lasten, conform het OCW-

en kostenreductie in een beleidsrijke be-

voorschrift, gebaseerd zijn op de historische

groting” - voor een belangrijk deel is gerea-

kostprijs.

liseerd. Op de structurele huis­vestingslasten

De afschrijvingen op ICT en meubilair zijn

is ruim €  50.000,- bespaard. Het overgrote

daarentegen € 60.000,- hoger dan begroot,

deel van de afwijking heeft betrekking op

waarvan € 50.000,- betrekking heeft op een

de eenmalige extra dotatie ad €  412.000,-

inhaalafschrijving over 2011.

naar de voorziening onderhoud in 2011. Dit

Ten opzichte van 2011 zijn de afschrijvings-

was nodig voor het op peil brengen van de

lasten met €  144.000,- gestegen. Circa

voorziening onderhoud.

€ 70.000,- heeft betrekking op recente uitbreiding van het aantal touchscreens en

De Overige materiële lasten met daarin

andere ICT-hulpmiddelen. Circa €  50.000,-

begrepen de kosten voor administratie en

heeft betrekking op de eerder genoemde

beheer, telecommunicatie en ICT zijn circa

inhaalafschrijving.

€ 24.000,- lager dan begroot. Dit heeft vooral te maken met lagere lasten in verband met

De huisvestingslasten zijn circa €  115.000,-

werving van nieuw personeel en voor circa

hoger dan begroot. Deze overschrijding

€  10.000,- voor eenmalige lasten die ver-

heeft vooral te maken met een niet voor

band houden met de implementatie van

vergoeding in aanmerking genomen deel

MIS. Deze lasten schuiven door naar 2013. Jaarverslag

77


Jaarrekening

De invoering van het budgetsysteem ‘Leer-

EFJ-Jaarrekening is voor de verticale ver-

middelen+’ in 2009 heeft er toe bijgedragen

antwoording naar het ministerie een ver-

dat er grip is op deze post. De werkelijke las-

plicht document, maar is door haar details

ten op dit deelbudget wijken nauwelijks af

minder geschikt voor de lezers van deze

van de begrote lasten. De resultaten per

publieksversie. Voor belangstellenden is de

school worden overgeboekt naar de bestem-

EFJ-versie in te zien via onze website www.

mingsreserve budgetresultaat per school.

pentaprimair.nl.

De afwijking ten opzichte van voorgaand

In deze publieksversie beperken we ons tot

jaar heeft voor een bedrag van €  56.000,-

een aantal in het oog springende afwijkin-

betrekking op de verantwoording van pro-

gen.

jectsubsidies voor cultuur en zorg in 2011. Ook de private lasten wijken nauwelijks af

De materiële vaste activa zijn in 2012 met

van de begrote lasten. Ten opzichte van

ruim 5% gedaald. Dit wordt veroorzaakt

2011 zijn deze lasten met € 47.000,- gedaald.

doordat de investeringen beduidend lager

Dit heeft grotendeels te maken met de een-

zijn dan de afschrijvingen. Dit effect is ver-

malige kosten in 2011 voor de reünie van de

sterkt door een inhaal­afschrijving als gevolg

Borgstee.

van een andere inrichting van de activagroepen binnen de Inventaris en appa-

De financiële baten en lasten zijn € 25.000,-

ratuur. Dit heeft te maken met activagroep

hoger dan begroot. Dit wordt voor € 12.500,-

audio-visuele hulpmiddelen en ICT.

ver­oor­zaakt door koerswinsten op obliga-

De niet direct voor de bedrijfsvoering beno-

ties. Daarnaast heeft ook de uitkering van

digde financiële middelen worden door

de Prestatie­boxgelden in maart 2012 en de

Penta Primair zo efficiënt mogelijk weggezet.

uitkeringen door de gemeenten Zuidhorn en

In verband hiermee is in 2010 voor circa

Noordenveld inzake de financiële gelijkstel-

€ 675.000,- in 9 verschillende AA of AAA-fond-

ling, de liquiditeit sterk doen toenemen.

sen belegd. Er is daarbij gekozen voor een

Dit verklaart ook grotendeels de sterke stijging

dakpanconstructie waarbij vanaf 2014 jaar-

ten opzichte van het vorige kalenderjaar.

lijks een bedrag van € 70.000,- tot € 75.000,vrijvalt.

Toelichting op de balans

De sterke stijging van de vorderingen heeft

Een uitgebreide toelichting op de balans

te maken met de vier nog te ontvangen

is opgenomen in de EFJ-Jaarrekening. De

termijnen van de gemeente Zuidhorn in-

De financiële baten en lasten nader toegelicht (bedragen x € 1.000,-) Financiële baten en lasten Financiële baten Financiële lasten

78

Jaarverslag

2012

2011

Realisatie

Begroot

Verschil

Realisatie

80

55

25

47

0

0

0

0


de delta zevenhuizen

zake de toegekende bruidsschatregeling. Door de recente ontwikkelingen op de financiële markten is er voor gekozen om de in 2012 ontvan­gen bijdragen voor de bruidsschatregeling

en

overschrijdingsuitkering

van ruim € 439.000,- toe te voegen aan de beleggings­paarrekening. Het rendement op

De activazijde van de balans nader toegelicht (bedragen x € 1.000,-)

2012

2011

Materiële vaste activa (MVA) Gebouwen en terreinen

1.192

1.226

Inventaris en apparatuur

1.821

2.004

Andere vaste bedrijfsmiddelen

712

716

Totale waarde MVA

deze kort­lopende beleggingsrekening was in

Financiële vaste activa

2012 gunstiger dan een langlopende beleg-

Vlottende activa

3.725

682

3.946

669

ging. Deze mutatie verklaart de sterke toe-

Vorderingen

2.550

1.161

name van de liquide middelen en daarmee

Liquide middelen

2.315

1.833

het hoge liquiditeitskengetal.

9.272

7.609

De passivazijde van de balans nader toegelicht (bedragen x € 1.000,-)

De toegekende bruidsschatregeling en de uitgekeerde overschrijdingsuitkering heeft

het resultaat sterk beïnvloed en verklaart de

Eigen vermogen

sterke stijging van het Eigen vermogen. De afname van de Voorzieningen heeft vooral betrekking op het grootonderhoud. De werke­lijke uitgaven voor grootonderhoud zijn in 2012 ruim € 90.0000,- hoger dan

Totaal

2012

Publieke reserves

4.625

Private reserves

2.571

2.950 2.545

Totaal Eigen vermogen

Voorzieningen

Kortlopende schulden

2011

7.196 522

1.554 Totaal

5.495 589

1.525 9.272

7.609

de gemiddelde dotatie volgens het meerjaren onderhoudsplan.

vangt van € 4.600,- per jaar en de overige bestuursleden elk een bedrag van € 2.300,-.

De kortlopende schulden zijn iets hoger dan

In 2012 is in totaal een bedrag ad € 13.800,-

in 2011. Dit wordt vooral veroorzaakt door

uitbetaald.

een andere berekening van het ultimo 2012 te verrekenen bedrag inzake de premies

In 2012 zijn geen personeelsleden in dienst

voor sociale verzekeringen.

waarvan het inkomen toegelicht dient te worden in het kader van de Wet Openbaar-

Toelichting op verplichte bijlagen

making uit Publieke middelen gefinancierde

Om het intern toezicht te professionaliseren

Topinkomens (WOPT).

is in 2011 besloten tot honorering van de toezichthouders. Als richtlijn is gekozen voor

Op het moment van vaststellen van de jaar-

de ondergrens van het door de VTOI gepu-

rekening waren er geen gebeurtenissen die

bliceerde honorerings­advies. Dit betekent

het beeld van de jaarrekening beïnvloed-

dat de voorzitter een bruto vergoeding ont-

den. Jaarverslag

79


Controle 80

Jaarverslag


de klister - dalton opende

Controleverklaring

Jaarverslag

81


afkortingen 82

Jaarverslag

Verklaring gebruikte afkortingen ABB AO AO/IC Bao BAPO BHV BIC BICT BIO Bioschoop BMO BSO BTW CAO CBS CDS CJG CJS CFI CITO CNV COLB DIR EA ERD EFJ EWS FIN FPU Fte GMR HRM HV IC ICT IHP IMBU IPAP IPB KF LAS Lfbpb LGF LIFO LOVS MCO MFC MI

Administratie, Beheer en Bestuur Administratieve organisatie Administratieve organisatie/Interne controle Basisonderwijs Bevordering Arbeidsparticipatie Ouderen Bedrijfshulpverlening Bovenschools ICT Coördinator Bovenschoolse ICT’er Beroepen In het Onderwijs Wet BIO, scholing en opleiden in de school Bureau Management Ondersteuning Buitenschoolse Opvang Belasting Toegevoegde Waarde Collectieve Arbeidsovereenkomst Christelijke Basisschool Christelijke Daltonschool Centrum voor Jeugd en Gezin Christelijke Jenaplanschool Centrale Financiën Instellingen Centraal Instituut voor Toetsontwikkeling Christelijk Nationaal Vakverbond Commissie Opleiding Leraar Basisonderwijs Directeur van de school Europees Aanbesteden Eigen-RisicoDragerschap Elektronisch Financiële Jaarrekening Early Warning System Financiën Flexibele Pensioen Uittreding Fulltime equivalent Gemeenschappelijke Medezeggenschapsraad Human Resource Module Huisvesting Interne Controle Informatie- en Communicatie Technologie Integraal Huisvesting Plan In Mindering Brengen Uitkeringen Invaliditeitspensioen Aanvullingsplan Integraal Personeelsbeleid Kapitalisatiefactor Leerling administratie systeem Levensfasebewust personeelsbeleid Leerling-gebonden financiering Last in, first out Leerling- en Onderwijs Volgsysteem Multifunctioneel Centrum Oostwold Multifunctioneel Centrum Materiële Instandhouding


de haven - Jenaplan roden

MIP MIS MOP MR MVA NDCE NEN NWB OBS OCW OidS OOGO OOP OP OPON PCL PGMR PO PO6 POP Pve PZ Rddf (RI&E) RIHP ROGO ROPO S(B)O SBP SJP SJV SMART SWS SWV TSO UWV VF/PF VTOI W&W WAO WenP WGA WIA WOPT WOT WSNS ZMF ZVP ZW

Meerjaren Investeringsplan Management Informatie Systeem Meerjaren onderhoudsplan Medezeggenschapsraad MateriĂŤle Vaste activa Natuur-, Duurzaamheids- en Cultuur Educatie NEderlandse Norm Nederlandse Waterschaps bank Openbare basisschool Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Opleiding in de School Op Overeenstemming Gericht Overleg Onderwijs Ondersteunend Personeel Onderwijspersoneel Openbaar Primair Onderwijs Noordenveld Permanente Commissie Leerlingenzorg Personeelsgeleding van de Gemeenschappelijke Medezeggenschapsraad Primair Onderwijs Primair onderwijsorganisatie met vergelijkbare omvang als Penta Primair Persoonlijk Ontwikkelingsplan Programmaâ&#x20AC;&#x2122;s van eisen Personeelszaken Risico dragend deel van de formatie Risico-inventarisatie en Evaluatie Regionaal Integraal Huisvestingplan Regionaal Overleg Gemeenten en Onderwijs Regionaal Overleg Passend Onderwijs Speciaal (Basis)onderwijs Strategisch Beleidsplan Schooljaarplan Schooljaarverslag Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden Samenwerkingsschool Samenwerkingsverband Tussenschoolse Opvang Uitvoeringsorganisatie Werknemersverzekeringen Vervangingsfonds / Participatiefonds Vereniging Toezichthouders Onderwijs Instellingen Wold & Waard Wet Arbeidsongeschiktheid Werk en Professionaliteit Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsongeschikten Wet Werk en Inkomen naar arbeidsvermogen Wet Openbaarmaking uit Publieke middelen gefinancierde Topinkomens Wet op het Onderwijs Toezicht Weer Samen Naar School Ziekmeldingfrequentie Ziekteverzuim percentage Ziektewet Jaarverslag

83


colofon 84

Jaarverslag


de woldzoom roden

Colofon Dit jaarverslag is een uitgave van Penta Primair, Stichting voor Christelijk Primair Onderwijs Westerkwartier - Noordenveld. Penta Primair Postbus 10 9860 AA Grootegast tel. 0594 514519 e-mail: bureau@pentaprimair.nl internet: www.pentaprimair.nl Bezoekadres: Hoofdstraat 44 9861 AJ Grootegast

Coördinatie: Dirk Quarré Eindredactie: Johan Heddema en Dirk Quarré Teksten: Eelke J. Bouma, staf onderwijs Luit Pool, staf personeel Henk Dimmendaal, staf beheer Dirk Quarré, controller Johan Heddema, directeur-bestuurder Vormgeving: Marieke Quarré Druk: CSL Leeuwarden Fotografie: A.T. Fotografie | Anne Teake Meijer Ewoud Rooks Jaarverslag

85


Jaarverslag 2012 lr  
Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you