Page 1

44ste jaargang, nr. 5, december 2 0 0 0 . Verschijnt 5 x per jaar

Een uitgave van het Nederlands Auschwitz Comité; postbus 74131,1070 BC Amsterdam

Auschwitz Bulletin Bezorgdheid en verwarring Ook in Nederland heeft de crisis in de relatie tussen Israël en de Palestijnen tot grote bezorgdheid en verwarring geleid. En ook tot discussie, die een grote verdeeldheid onder de Nederlandse joden bloot legt. Het Nederlands Auscbivitz Comité heeft zich buiten deze discussie gehouden en heeft via een persbericht erop gewezen dat het conflict tussen Palestijnen en Israëli's niet mag en kan leiden tot anti-joodse acties hier in Nederland. De taak die het Auschwitz Comité zich heeft gesteld is de herinnering aan de Sjoa levend te houden, op te komen voor de belangen van de overlevenden van Auschwitz, reizen te organiseren naar de vernietigingskampen en te waarschuwen voor ontwikkelingen die in onze optiek vergelijkbare gevolgen kunnen hebben. In de discussie over Israël wil het Nederlands Auschwitz Comité zich niet mengen, wel zijn grote bezorgdheid laten blijken. Het enige moment waarop wij onze stem zullen laten horen is daar waar de discussie bezoedeld wordt door het vetleden. Vergelijkingen tussen het optreden van het Israëlische leger met dat van de Wehrmacht of Palestijnen met Nazi's horen hier niet thuis en

daartegen zullen wij protesteren, net zoals we hebben geprotesteerd tegen anti-joodse uitingen die onlangs hier plaatsvonden. De discussie over het PalestijnsIsraëlisch conflict wordt ten onrechte belast met het verleden. Van beide kanten. Van de ene zijde wordt de politiek van de staat Israël vergeleken met trekken van het nazisme en van de andere kant wotden gebeurtenissen in de jaren '33-'45 in Duitsland als argument gebruikt om de Israëlische houding ten opzichte van de Palestijnen te rechtvaardigen. Het kan ook leiden tot een (te) grote omzichtigheid waarmee buiten Israël en met name in Nederland de politiek van de staat Israël becommentarieerd wordt. Zo hoorde ik verschillende politici zich uitputtend excuseren bij de minste kritiek op het handelen van de Israëlische staat. PvdA europarlementariër Max van den Berg verklaarde in een VPRO uitzending tot dtie maal toe "vriend van Israël te zijn", om zijn kritische woorden te verzachten en misschien wel om de angst te bezweren als antisemiet bestempeld te worden als hij deze rituele toverspreuken niet zou uiten.

Ik was net in Israël en mij viel op dat deze besmuiktheid daar niet bestaat. Daar speelt het thema antisemitisme niet op zo'n manier als buiten Israël. Mijn eigen familie daar is verdeeld en tegenstanders zowel als voorstanders van de politiek jegens de Palestijnen worden niet gehinderd door enigerlei schroom. De discussie in Israël vindt in volledige openheid plaats, in alle heftigheid en dwars door alle geledingen van de samenleving. De geschiedenis leert, dat alleen een samenleving die zo open is dat meningen kunnen botsen en debatten gevoerd kunnen worden in staat is zichzelf overeind te houden. De democratische fundamenten van de staat Israël zullen op den duur garanderen dat er ook aan dit conflict een einde zal komen, ondanks het feit dat er nu nauwelijks licht aan het einde van de tunnel te zien is. Hans Fels


Nederlands Auschwitz Comité

Persverklaring v a n het N e d e r l a n d s Auschwitz Comité

Ere-voorzitter: Annetje Fels-Kupferschmidt Ere-lid: drs. Eva Tas Ere-lid: Jacques Furth

Geen geweld tegen synagogebezoekers

Voorzitter: Jacques Grishaver

In verband met een aantal gebeurtenissen in Nederland die onze verontrusting hebben gewekt, heeft het Nederlands Auschwitz Comité de volgende persverklaring verstuurd, die in veel kranten is opgenomen. Hier volgt de volledige tekst van het persbericht:

Secretariaat: Herbert Sarfatij Postbus 74131 1070 BC Amsterdam tel/fax 020-67 233 88 website: www.auschwitz.nl E-mail: info@auschwitz.nl Penningmeester: Joop Waterman Wulp 30, 1111 WJ Diemen tel. 020-4166810 fax 020-4166812 Bankrekening: ABN/AMRO: 400.175.088 Postbank: 29.30.87 en 48.755.00 Het doel van de Stichting Nederlands Auschwitz Comité is: * het realiseren van de zinspreuk "Nooit meer Auschwitz"; * het ageren tegen alle vormen van fascisme, racisme en antisemitisme; * het bevorderen van het welzijn van de in de tweede wereldoorlog vervolgden en hun nabestaanden; * het verrichten van alles wat met het voorgaande verband houdt, alles in de ruimste zin A U S C H W I T Z BULLETIN:

Eindredactie: Clairy Polak Redactie: Max Arian Theo Gerritse Theo van Praag Bertje Leuw Carry van Lakerveld Red. secretaris: Sandra Waterman E-mail: redactie@auschwitz.nl Redactieadres (tijdelijk): Postbus 74131 1070 BC Amsterdam Voor de inhoud van de artikelen die ondertekend zijn is alleen de auteur verantwoordelijk.

Abonnementenadministratie: Knoopkruid 54 1112 PV Diemen tel./fax: 020-600 34 55 Druk: Drukkerij Peters Amsterdam bv

Nadat eerder aanslagen gepleegd waren op synagogen in Nederland, bereiken ons nu berichten dat joodse gelovigen die hun godsdienst willen uitoefenen bij enkele synagogen door groepen jongeren geïntimideerd en gehinderd zijn dit te doen. Ook schoolkinderen zijn soms het doelwit. Het Nederlands Auschwitz Comité tekent hiertegen protest aan. Wij vinden dat deze ontsporingen de kop moeten worden ingedrukt. Het mag niet zo zijn dat het mensen onmogelijk gemaakt wordt van de vrijheid van godsdienstuitoefening, een grondrecht in de Nederlandse samenleving, gebruik te maken. Toen enkele jaren geleden een moskee in Amersfoort het doelwit van een ernstige aanslag was, heeft het Nederlands Auschwitz Comité om dezelfde redenen samen met anderen krachtig hiertegen geprotesteerd. Geweld tegen godsdienst hoort in Nederland niet thuis. Het Nederlands Auschwitz Comité roept daarom de Nederlandse overheid op alle maatregelen te treffen om de vrije godsdienstuitoefening voor alle gelovigen van alle godsdiensten in Nederland tc garanderen. Degene die een politiek conflict tussen landen verbindt met een aanval op de godsdienst van mensen die met het conflict niets van doen hebben, maakt niet alleen een

verkeerde maar vooral ook een ontoelaatbare koppeling. De joodse gemeenschap in Nederland kan immers niet verantwoordelijk gesteld worden voor de gebeurtenissen in het Midden-Oosten. Het Nederlands Auschwitz Comité hoopt dat het conflict in het Midden-Oosten op vreedzame wijze zal worden opgelost. Wij doen in elk geval een beroep op de geweldplegers in Nederland van de heilloze weg van aanvallen op synagogen en joodse gelovigen terug te keren.

24 oktober 2000, Nederlands Auschwitz Comité

Sponsors Onze activiteiten worden mede mogelijk gemaakt door de opbrengsten uit de BankGiro Loterij. Uw deelname aan deze loterij wordt daarom van harte aanbevolen. Met dank aan Vuurwerk Internet BV voor het sponsoren van onze website. www.auschwitz.nl


Auschwitz herdenking 2 0 0 1 Op zondag 28 januari 2001 organiseert het Nederlands Auschwitz Comité de jaarlijkse Auschwitz-herdenking bij het Spiegelmonument 'Nooit meer Auschwitz' van Jan Wolkers in het Wertheimpark in Amsterdam.

Auschwitz Comité een waim hart toedragen - en dat zijn er gelukkig zeer velen - kunnen op deze dag bijeen zijn met gelijkgezinden. Iedet jaar blijkt weer dat dit buitengewoon inspirerend kan zijn.

Vanaf 10.30 uur is de Boekmanzaal van het Stadhuis open. Om 11.30 uur verttekt vanaf het Stadhuis te Amsterdam de Stille Tocht naat het Wertheimpark. De herdenking begint om 12.00 uur met een toespraak door de burgemeestei van Amsterdam, gevolgd door het Kaddisj en Jisjkor door rabbijn Sonny Herman. Hierna is er gelegenheid voor particulieren en organisaties hun kransen en bloemen te leggen bij het monument.

Het programma:

Lunchbij eenkomst

13.30 uur: begin lunchbijeenkomst

De jaarlijkse lunchbijeenkomst vindt na de herdenking plaats in het Europarestaurant van de RAI. Deelnemers kunnen gebruik maken van het gratis busvervoer van het Wertheimpark naar de RAI. De restaurantzaal van de RAI gaat om 13.00 uur open. De lunchbijeenkomst begint om 13.30 uur. Voordat de lunch begint, zijn er enkele sprekers en bieden wij u een muzikaal intermezzo aan. Evenals vorig jaar zijn wij genoodzaakt u voor de lunch een bescheiden bijdrage van ƒ 12,50 (ƒ 15,- voor een kosjere lunch) te vragen. Bestelbon en wijze van bestellen vindt u hieronder.

16.00 uur: einde

N.B. De lunchbijeenkomst heeft altijd het karakter van een reünie, een gelegenheid om elkaar jaarlijks te ontmoeten. Het is echter niet zo, dat alleen overlevenden van het kamp en hun nabestaanden elkaar daar treffen. Allen die het werk van het Nederlands

10.30 uur: verzamelen voor de Stille Tocht in de Boekmanzaal van het Stadhuis in Amsterdam, hoofdingang aan de Amstelzijde 11.00 uur: begin Stille Tocht naar het Wertheimpark 12.00 uur: Herdenking bij het Auschwitz M o n u m e n t : rede door de burgemeester van Amsterdam, Kaddisj en Jisjkor door rabbijn Sonny Herman. 12.30 uur: vertrek bussen naar de RAI 13.00 uur: grote zaal van de RAI open

Aan allen die de reünie/lunchbijeenkomst willen bijwonen Beste mensen, Jaren lang heeft een ieder die de reünie/ lunchbijeenkomst wilde bijwonen dat gratis kunnen doen. Enkele jaren geleden moesten wij u echter, vanwege de sterk gestegen kosten van de RAI, een bescheiden bijdrage voor de lunch vragen. Wij krijgen weliswaar een subsidie van de Gemeente Amsterdam, waar wij hen heel erkentelijk voor zijn, maar in tegenstelling tot de algemene opvatting, dat wij de lunch in zijn geheel gesubsidieerd krijgen is het bedrag dat wij krijgen bij lange na niet voldoende om het geheel te dekken. De bijdrage die wij de laatstejaren van u vragen voor de lunch is, samen met het subsidiebedrag, slechts circa de helft

van de totale kosten. Helaas heeft de RAI de prijs van de lunch wederom verhoogd. Omdat wij de drempel voor u niet te hoog willen laten worden hebben wij besloten uw bijdrage dit jaar met niet meer dan twee gulden vijftig per persoon te verhogen. Deprijs wordt daarom voor een gewone lunch f 12,50 en voor een kosjere lunch ƒ15,00. Wij vinden het heel belangrijk om de jaarlijkse reünie/lunch doorgang te laten vinden op de manier zoals wij en u gewend zijn.

Namens het Auschwitz Comité Joop Waterman,

penningmeester.


Auschwitz herdenking januari 2000.

Bestelbon

BON

Wilt u plaatsen reserveren voor de lunchbijeenkomst, dan verzoeken wij u deze bon vóór 14 januari 2001 op te sturen aan: de Penningmeester N.A.C., Wulp 30, 1111 WJ Diemen.

Voor de lunchbijeenkomst op zondag 28 januari 2001 in het Europarestaurant van de RAI.

Gezien de jaarlijks grote belangstelling voor de lunch-bijeenkomst is het raadzaam snel te reageren. Wij verzoeken u het totaalbedrag (het aantal kaarten dat u besteld heeft maal 12,50ofl5 gulden), gelijktijdig met het opsturen van deze bon over te maken naar Postbankrekening: 29.30.87, t.n.v. Penningmeester Nederlands Auschwitz C o m i t é , Diemen. Kaarten kunnen wij alleen versturen als onze penningmeester de betaling heeft ontvangen.

Gaarne in blokletters invullen naam:,

.dhr./r

adres:.. postcode:

woonplaats:.

land: telefoon: kaarten voor een lunch a ƒ 12,50

= ƒ

kaarten voor een kosjere lunch a ƒ 15,- = ƒ totaal = ƒ Deze bon vóór 14 januari 2001 opsturen aan de Penningmeester N.A.C. Wulp 30, 1111 WJ Diemen en gelijktijdig het bedrag overmaken op Postbankrekening 29.30.87 van de Penningmeester Nederlands Auschwitz Comité, Diemen. (Als u dit blad niet wilt beschadigen, kunt u de bon ook fotokopiëren)

| | | |


Twijfelgevallen in Yad Vashem Lezing v a n Dr. Mordechai Paldiel Dr. Mordechai Paldiel is al bijna twintig jaar directeur van het Department of the Righteous van Yad Vashem te Jeruzalem. Hij weet niet alleen veel, zo niet alles, over de onderscheidingen voor degenen die tijdens de Tweede Wereldoorlog belangeloos joden hebben gered, hij kan er ook bijzonder boeiend over vertellen. In oktober was dr. Paldiel in Nederland. O p uitnodiging van de Landelijke Onderzoeksgroep Geschiedenis van de dodenvervolging hield hij in het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie een lezing, met als onderwerp: 'Twijfelgevallen bij de toekenning van de onderscheiding "Rechtvaardige onder de Volkeren". Deze lezing zal over enige tijd in het engels worden gepubliceerd, maar hieronder alvast een korte samenvatting. Dr. Paldiel begon met de ctitetia uiteen te zetten die de in 1953 in het IsraĂŤlische parlement aangenomen wet noemt voor het toekennen van de onderscheiding aan mensen die tijdens de Tweede Wereldoorlog een of meer joden hebben gered. Het gaat om mensen die hun leven in de waagschaal stelden om tenminste een jood in het door Duitsland bezette Eutopa te redden. Het gaat alleen om niet-joden, joden komen niet voor de onderscheiding in aanmerking. Als jood wordt degene beschouwd die zichzelf als jood beschouwde en daardoor in gevaar was. Het gaat om mensen die uit eigen initiatief handelden, zelfs als de reddingspoging niet lukte. De redders mochten hiervoor geen substantiĂŤle beloning of ander voordeel verwachten. Het moest gaan om

humanitaire overwegingen, niet om eigenbelang. Het gaat om mensen die niet aan andere joden of niet-joden fysieke schade toebrachten. De redding moet geverifieerd kunnen worden. Intussen hebben 18.000 mensen de onderscheiding ontvangen, van hen opvallend veel - 4.000 - uit Nederland. De verificatie berust voot 90 % op getuigenissen van degenen die zijn gered. Et zijn bijna nooit officiĂŤle documenten of archieven die geraadpleegd kunnen worden. De behandeling vindt eerst plaats in een van de drie subcommissies. Vanzelfsprekend zijn er een aantal twijfelgevallen, die gaan naat de plenaire vergadering waar eventueel moet wotden gestemd. Bij staken van de stemmen kan de stem van de vootzitter de doorslag geven. Humanitaire plicht Het gaat dus om mensen die joden hebben geted omdat zij dat beschouwden als hun humanitaire plicht. Als iemand dat deed in zijn functie of in opdracht geldt dat niet als eigen initiatief. Paldiel gaf het voorbeeld van een Russische krijgsgevangene die wist te ontvluchten en hoofd werd van een partizanenorganisatie, die ook joden opnam, als ze tenminste konden vechten. Na lange discussies werd besloten hem wel een mooie brief te sturen, maar niet de Yad Vashem onderscheiding. Hij had namelijk niet de morele beslissing genomen joden te redden, hij kon alleen mensen helpen die bereid en in staat waren te vechten, hij deed zijn plicht als partizaan en nam als zodanig een risico voor zijn leven, hij deed dat niet omdat hij joden wilde beschermen.

Diplomaten die joden hebben gered kregen soms wel en soms niet de ondetscheiding. Diplomaten die op eigen initiatief en tegen hun opdrachten in valse visa uitgaven aan joden waardoor zij konden vluchten (dit gebeurde door Portugese, Japanse en ook Nederlandse diplomaten) liepen geen risico voor hun leven, maar wel voor hun loopbaan. Zij verdienden de Yad Vashem onderscheiding daarom wel. Een Italiaanse diplomaat in Saloniki handelde echter slechts in opdracht van zijn regering toen hij 280 Italiaanse joden van deportatie wist te redden. Hij kteeg de onderscheiding daarom niet. Uit deze gevallen blijkt dat het niet altijd om een waatde-oordeel gaat. Bij de beslissing doet men zijn best zo goed mogelijk de wettelijke richtlijnen te volgen, maar zegt Paldiel: 'Wij zijn menselijke wezens, wij maken ook fouten.' Vaak speelt de vraag een rol of iemand een keuze had, of hij ook anders had kunnen handelen. Een moeilijk geval was ook iemand die bij de geheime dienst in Berlijn werkte en die op het idee kwam bekeerde joden naar Zwitserland te sturen, zogenaamd als agenten van de Abwehr. Canaris, het hoofd van de geheime dienst, was zo enthousiast dat hij dat idee overnam en uitbreidde met joden die hij zelf kende. Zelfs Himmler werd ingelicht. Hoewel door deze operatie zeker joden zijn gered vond men het belachelijk wotden als hiervoor een Yad Vashem onderscheiding werd uitgereikt. Er is een grens, een hoge Nazi die joden redt kan daarmee natuurlijk geen rechtvaardige worden. Dat zou de onderscheiding devalueren.


Moeilijke afwegingen Het is moeilijk als het gaat om collaborateurs die tegelijk joden redden. Bijvoorbeeld in het geval van een Pool die agent was van de Gestapo en ook joden heeft verborgen. Hij heeft de onderscheiding wel gekregen, omdat hij eerst heeft gecollaboreerd, maar later er toe overging joden te redden, hij is zelfs met een joodse vrouw getrouwd. Anderen echter, die collaboreerden kregen de onderscheiding niet, zelfs niet als ze collaboreerden om tegen de SS te kunnen getuigen. Het is ook soms lastig te bepalen wie nu eigenlijk joods is of niet. Daarbij wordt natuurlijk niet uitgegaan van de Neurenberger Wetten, eerder is doorslaggevend of iemand zichzelf al dan niet als jood beschouwt. Maar wat doe je met iemand die katholiek is opgevoed en later pas ontdekt dat hij joods is? Er moet een besluit genomen worden, ook al is dat moeilijk is. Vaak is het een afweging. In hoeverre moet wat iemand na de oorlog deed er bij worden betrokken? Een bekende Nederlandse die heel veel joodse kinderen heeft gered, kwam in opspraak omdat zij na de oorlog wilde dat die kinderen in de christelijke - pleeggezinnen zouden blijven. Zij kreeg de onderscheiding wel, omdat zij niet handelde vanwege persoonlijk voordeel, maar omdat zij oprecht dacht dat het in het belang van de kinderen was. Zo kreeg ook een Belgisch echtpaar, dat hun joodse pleegkind aanvankelijk niet aan diens eigen moeder terug wilde geven, uiteindelijk toch de onderscheiding. Er moest wel over gestemd worden en toen de stemmen staakten gaf de voorzitter de doorslag. Zij hadden de jongen gered en goed voor hem gezorgd. Deze vroeg de onderscheiding aan voor hen toen zijn eigen moeder was overleden, om haar niet te kwetsen.

En als het gaat om antisemieten die joden hebben gered? Paldiel benadrukt dat het niet mogelijk is in iedereen z'n hart te kijken. Maar iemand die openlijk propaganda tegen joden maakt en antisemitische teksten verspreidt komt niet in aanmerking. Het gaat om mensen die ergens een lijn wisten te trekken: tot hier en niet verder! Ze zagen datgene wat de Nazi's deden als moreel onaanvaardbaar, omdat iedereen het recht heeft om te leven. Daarom is het belangrijk dat deze verhalen in Yad Vashem worden bewaard, als een waarschuwing en een voorbeeld voor toekomstige generaties. Vraagtekens Na de lezing werden veel vragen gesteld, onder ander over het proportioneel grote aantal Nederlanders dat de onderscheiding heeft gehad. Paldiel vond dat niet zo vreemd. Het was in Nederland volgens hem gevaarlijker dan in bijvoorbeeld België of Frankrijk om joden te redden. De geografische omstandigheden zijn anders, Duitsland wilde van Nederland een Duitse provincie maken en de Duitsers vormden hier een direct bestuur. Wonderlijk genoeg werd niet die ene vraag gesteld, die, denk ik, waar het om twijfelgevallen ging, iedereen door het hoofd speelde. Waarom heeft de SSer Zündler die dienst deed in de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam en die, volgens getuigenverklaringen tientallen of misschien meer joden heeft helpen redden, de Yad Vashemonderscheiding uiteindelijk niet gehad? Ik schoot Mordechai Paldiel na afloop van de bijeenkomst even aan, stelde hem de vraag en kreeg een duidelijk antwoord. Volgens Paldiel heeft Zündler zelf voordeel gehad bij het redden van deze joden, materiële en sexuele voordelen. Daar waren volgens hem getuigenissen over. Helaas. Max Arian

Philip Maertens kreeg enkele jaren geleden een Pentateuch met Nederlandse vertaling in zijn bezit, die is uitgegeven in het jaar 5688. Heel toevallig ontdekte hij dat het schutblad verkleefd was aan de binnenkant van de omslag. Toen hij die twee bladen van elkaar haalde, zag hij een ander vastgekleefd blad met de volgende tekst: ' O p Sjabbos 1 Sjewat 5699 / 21 januari 1939 werd dit boekwerk aangeboden aan Jacob Hakker (Jacob B. Eliezer) Ter herinnering aan zijn Bar-Mitswo-Feest. Het Kerkbestuur der Nederl. - Israei. Gemeente te 's Gravenhage. Met daarna de handtekeningen van de opperabbijn, de voorzitter en de secretaris van het Kerkbestuur. Philip Maertens vraagt zich af of iemand hem in verbinding zou kunnen brengen met Jacob Hakker of zijn naaste familie, zodat hij wellicht zijn Pentateuch terug kan geven. Philip Maertens, 119 Rte d'Annemasse, 74160 Collonges-sous-Salève, Frankrijk, telefoon 00 33 4 50437616; email-adres: maertens@waika9.com

Raphael (Felix) Walvis is al vele jaren op zoek naar Jonas de Leeuw, die met hem tijdens de Tweede Wereldoorlog in de kampen Westerbork en Monowitz (Bunawerke) heeft gezeten en zonder wiens hulp hij er waarschijnlijk nu niet meer was geweest.. Informaties graag naar: Raphael (Felix) Walvis, Rua Caconde I4l-apt.4l, 01425-011 Sao Paulo, Brazilië, tel. 00 55 11 38858993, e-mail: rafacris@uol.com.br


Joodse begraafplaats Tacozijl Even b u i t e n Lemmer aan de IJsselmeerdijk bij Tacozijl ligt de joodse begraafplaats. In 1802 kocht de kleine joodse gemeenschap een stuk grond van de gemeente Lemmer. Het perceel lag laag en daardoor werd men voortdurend geconfronteerd met wateroverlast. De leden van de joodse gemeenschap waren arm en konden pas in 1876 veranderingen in deze situatie brengen. De toenmalige burgemeester van Gaasterland, jonkheer van Swinderen, schonk de joodse gemeenschap een stuk grond dat grensde aan de oude begraafplaats, ook verstrekte hij financiĂŤle hulp. De begraafplaats bestaat uit een hoog en een laag gedeelte. Op het laagste en oudste deel staan 21 gtafzetken, voorzien van grafschriften in het Hebreeuws met hier en daar een Nederlandstalige tekst. Op het hoger gedeelte bevinden zich acht grafstenen, die nauwelijks of geen Hebreeuwse teksten dtagen. Simon Jacobs, geboren op 26 oktober 1850 en overleden op 30 september 1938 was de laatste die op deze begraafplaats is begraven. In 1986 werd een stichting opgeticht om de begraafplaats te behouden en te onderhouden. Op 18 april 1990 werd een klein gedenkteken onthuld ter nagedachtenis aan de laatste drie leden van de joodse gemeenschap in Lemmer. Zij zijn op 19 november 1942 vermoord in het vernietigingskamp Auschwitz. Hun namen zijn: Jantje Jacobs (wijkzuster), Sarah en Jozeph Blok. Het monument bevat twee teksten: een wanhopige tekst in het Fries: Juster barde it by us 1940 1945, moarn ist wer earne oars' (gisteren gebeurde het bij ons en morgen weer ergens anders). Gelukkig blijft het niet bij deze sombere constatering. In de Engelse,

Nederlandse en Ftiese taal is een bekende Talmoedische spteuk opgenomen: 'Hetdenken leidt tot vetlossing, vetgeten tot ballingschap'. Het bijgaande gedicht wil daar een voorbeeld van zijn. Jan Durk Tuinier

De Stichting Joodse Begraafplaats Tacozijl gaf in 1996een boekje uit met de titel 'Het spoor terug: Korte beschrijving van de Joodse geschiedenis in de gemeente Lemsterland'. Informatie hierover bij mevrouw TG. Haitsma, Breezand 14, 8531 PN Lemmer.

Joodse begraafplaats Tacozijl De dijk is groen alsof hij net geschilderd is. De schapen zonder herder hopen zich op bij het hek, stemmeloos en luisteten naar 't geritsel van het populierenblad waarin verborgen grijze graven in de botetbloemen witte klaver, met lettets van een ander alfabet, er liggen doden met gezichten naar Jeruzalem, de ogen dicht. De stenen staan er opgesteld in tijen met hier en daar nog lege plekken omdat er wordt gewacht op hen die te vroeg zijn weggehaald en op de trein gezet. De wind heeft alle geest gevangen in de bomentoppen, ademloos lig ik te luisteren en voel de zon op mijn gezicht, de schaduw van de dood schuift over de dijk het water in.


M o n u m e n t w e r k k a m p De Molengoot Op dinsdag 3 oktober werd in de Hardenbergse buurschap Collendoorn een monument onthuld op de plaats waar tijdens de Tweede Wereldoorlog een werkkamp is geweest waar, in de jaren 1941 en 1942, honderden joodse mannen dwangarbeid hebben moeten verrichten. Het monument is ontworpen door de kunstenaar Kees Huigen. Hij bracht een lintvormig bronzen reliëf aan, dat het lot van de joodse gevangenen weergeeft, op een zwerfkei als symbool voor het zwervend bestaan van het joodse volk. Deze zwerfkei rust op een plateau van stenen die in de vorm van een davidster zijn gelegd. Dit plateau is gemaakt door leerlingen van de voormalige leerlingenwerkplaats in Hardenberg.

• r . - * v n - . ^ A M ! üfl

Het monument is te danken aan een initiatief van de broers Salomon en Dick Slier, die in de oorlog waren ondergedoken omdat hun vader joods was. Inspiratiebron voor hen om te ijveren voor dit gedenkteken waren de vele brieven die de Amsterdamse jongen Flip Slier (geen familie) vanuit het werkkamp De Molengoot aan zijn ouders in Amsterdam had geschreven en die vaak eindigden m e t de optimistische woorden: 'Houdt moed, tot ziens in Mokum!'

l HilfllJfl|ig1l0"l|Hlll IJLl[IWil>p l>|lP )ij de mensen werden naar Westerbork afgevoerd, van waar men werd gedeporteerd naar de vernietigingskampen in Auschwitz en Sobibor. Van de 153 mannen die in Collendoorn verbleven is niet één teruggekeerd.

'Zij waren eens te midden van ons Gingen gebukt onder dwangarbeid en grote nood Waarom hebben wij niet kunnen verhinderen Dat deze plaats werd tot een voorportaal naar de dood'

Zij ontdekten dat er in Nederland zo'n veertig werkkampen zijn geweest, in elk kamp waren ongeveer 150 joodse jongens en mannen ondergebracht. Op 2 en 3 oktober 1942 werden alle kampen leeggehaald en

De kosten voor het monument zijn grotendeels bijeengebracht door giften vanuit de bevolking en het bedrijfsleven. Indien u alsnog hieraan wilt bijdragen: elke gift, klein of groot is welkom op rekeningnummer 3 8 4 9 0 4 0 4 1 van Stichting Joods Werkkamp De Molengoot Hardenberg. Nadere informatie bij Dick Slier, Slotermeer 56, 2993 RH Barendrecht, tel. 0180 628933, email: dslierl3@freeler.nl

Jurjen Vis is musicus en historicus en hij schrijft in opdracht van de Leo Smit Stichting in Amsterdam een biografie van de in 1900 geboren componist Leo Smit. Dit boek, getiteld 'Silhouetten; Biografie van de componist Leo Smit' zal eind april 20001 verschijnen. Leo Smit heeft samen met zijn vrouw

Lientje de Vries in de maand april 1943 (van 5 april tot 27 april) in Westerbork gezeten, vandaar is hij op transport gesteld naar Sobibor, waar hij op 30 april om het leven is gebracht. Leo Smit was toen 42 jaar oud, een kleine man (1 meter 60), met stevig, zwart, omhoog gekamd haar, hij was een beetje dik, met hoge schouders. Waarschijnlijk heeft hij tot het laatst gecomponeerd. In Westerbork zou hij nog bezoek hebben gehad van zijn vriend Karei Mengelberg. Zijn vrouw, Lientje de

Vries, was toen 34 jaar en enigszins mank. Beiden zouden ziek zijn geweest toen ze op transport gingen. In de weken dat Leo Smit in Westerbork verbleef werd daar een kamporkest opgericht. Wie informatie heeft over Leo Smit of hem heeft meegemaakt in de Hollandsche Schouwburg of in Westerbork wordt verzochr zo spoedig mogelijk contact op te nemen met de schrijver van de biografie: Jurjen Vis, Feike de Boerlaan 41, 1019 KS Amsterdam, tel. 020 4186930.

Op een zuil bij het monument is de volgende tekst aangebracht:


W a a r nu e e n disco is:

H e r i n n e r i n g e n a a n d e Lederfabriek in Auschwitz In het vorige nummer van dit bulletin hebben wij bericht over de protesten in Auschwitz tegen de disco die onlangs is geopend in de voormalige Lederfabriek waar tijdens de Tweede Wereldoorlog veel gevangenen uit het concentratiekamp Auschwitz hebben gewerkt. Ons erelid Jacques Furth heeft al eerder in dit bulletin over zijn ervaringen in deze fabriek geschreven. In het herdenkingsnummer van januari 1999 vertelde Jacques Furth onder meer over de Neue Wascherei die ook in dat complex was gevestigd en de vrouwen met witte hoofddoeken, 'de bestgekleden van alle Auschwitzkampen'. Hier volgen nog enkele herinneringen. De Lederfabriek waar volgens de berichten nu een disco in is gevestigd was één van de buitencommando's van het concentratiekamp Auschwitz. De Lederfabriek was de naam van een groot complex, een uitgestrekt gebied. Achtetin stond een groot gebouw, de eigenlijke Lederfabriek. Rechts was een rij paardenstallen, elk vijf bij vijf meter. Naast de stallen waten, achter hoog rasterwerk, hondenhokken en -loopruimten, waar bloedhonden grommend en blaffend hun aanwezigheid lieten hoten. Ze waten valse hellehonden die hun bazen, de Hondenführers, begeleidden bij de commando's en bij het opsporen van vluchtelingen. Links was de zogenaamde Neue Wascherei. Meer er achtet was het stoomketelhuis. O p het terrein stonden en lagen ruwhouten kanen en sleden. Misschien zijn ze later nog gebtuikt bij de wederopbouw in Polen. Vóór de fabriek stonden een paat heel hoge bomen en hief en daar was wat sttuikgewas.

Rondom was het terrein omspannen met rasterwerk en prikkeldraad (geen stroomdraad). Daar achtet stonden wachttotens, die door wachtposten werden bezet. Het was dethalve een klein concenttatiekamp dat behootde bij het (Stief)Moederlager Auschwitz. Nutteloze ambachtslieden In september 1944 werd ik, na een afschuwelijke tijd in Gleiwitz ('het waten allemaal Witzen schreef ik eens) met nog 35 diamantbewerkers als Facharbeiter uit divetse concentratiekampen naar Auschwitz opgetoepen. Na zeven weken quarantaine waarin wij enige dagen doodsgevaar (selectie) hadden overleefd, wisten ze nog niet wat ze met ons moesten doen. Net zoiets had zich in Vught voot gedaan, toen was er voot ons en met ons daar een fabriek gebouwd met alles et op en er aan, maar de ingeleverde diamant was in de Berlijnse kluizen gebleven. Nu werden wij in Auschwitz over diverse commando's versnipperd. Ik werd met nog twee man toegevoegd aan het Lederfabriekcommando. Dat wetd nachtvroeg appèl; bijna nooit langdutend, want et moest gewetkt worden. Op weg gaan naar de plaats duurde een kwartier tot twintig minuten. Mijn vriend en ik moesten in een box een paatd verzorgen. Het mijne (ik weet niet of het een merrie of een hengst was) stond te trillen over het hele lichaam. Dat heet misschien 'schichtig', in ieder geval was het een zenuwlijden Bij een toskam en een borstel kreeg ik nog een lange ijzeren knijper waarmee ik z'n lippen tegen elkaar moest knijpen, dan zou hij niet achteruit trappen. Ik kreeg het niet voot elkaar. Gelukkig werd er ander werk voor mij bedacht. Nu moest ik de paarde-

vijgen, stro en etenstesten naar de uitetste hoek van het terrein kruien en daar al de stalmest op een vaal uitstorten. Op de vaalt werkte een Berlijner die naast mij in barak 14 lag. Het lagercommando bestond uit een honderdtal m a n n e n . Zo verschillend van nationaliteit, dat we wel een vreemdelingenlegioen konden worden genoemd. Over het algemeen hebben wij et de onomkomelijk lange dagen vrij rustig gewetkt, zonder bemoeienissen van wachtposten en lastposten. Halve kuch O p een ochtend ontbrak mijn Berlijnse, joodse vaaltwerker. Ik weet niet of hij ook een Facharbeiter was, maar wel dat hij toen ziek gemeld was. Ik deed mijn en ook nu zijn werk op de mesthoop en harkte de paadjes er rond omheen. De wachtpost, die op z'n torentje stond, wenkte mij om bij hem te komen. Ik dacht even: 'Zou hij mij neefknallen als ik buiten de omrastering zal gaan?'. Ik ging een paar passen. Bij het uitkijktorentje gooide hij mij een handstoffertje op en duidde me aan naaf boven te komen en de treden te vegen. 'Een rare manier, zou hij zelf zo corveediensten hebben moeten doen?', dacht ik. Toen ik boven bij hem op het plateautje was gekomen wees de SSer mij naar een halve kuch (twee rantsoenen). Die was voor mij, maar ik moest m'n zieke vtiend de helft ervan geven. Dat deed ik met pleziet en hartelijke dank. De zieke was gauw beter en hij vertelde mij dat de wachtpost ook een Berliner was. Bij de stallen was een joodse man aangesteld, een goed uitziende man van een jaat of dettig, schat ik, Morpurgo heette hij. Die moest dagelijks de scharminkels van


rijpaarden een uurtje rondrijden, luchten vóór de slacht zeker. Na enige weken was hij sterk vermagerd en zat ineengedoken te paard. Het heette in de kampen dat 'Die Hollander sich nicht halten könnten in de Lagers. Toen ik hem sprak vertelde hij me dat hij zo verschrikkelijk last had van steenpuisten. Een paardrijderskwaal? Van Paid, onze Kapo, hadden wij, degenen die de gehele dag buiten waren, weinig last. Die zat rechts achter de fabriek in een soort glazen kapelletje in een notitieboekje te krabbelen of hij zat achterover in een stoeltje of karretje buiten te sluimeren. Hij had keus genoeg, want rondom hem leek het een autosloperij: maar dan van invalide- en kinderwagens, krukken en andere schrootwaren. Gezond... Iedere dag rondhangen in de buitenlucht was heel gezond, maar je moest wel uitkijken hoe je die lange dagen ongeschonden en onopgemerkt moest doorbrengen. Vóór een zijdeurtje van de fabriek stond een keer een pot met vleesafval af te koelen. Ik keek eerst rond om te zien of alles op veilig stond en of er iets

Meldpunt Discriminatie Internet Voor klachten over discriminatie op het Nederlandse gedeelte van het internet meldpunt@meldpunt.nu

van mijn gading in die Topf was. Ik pakte er een paar stukjes lever uit (vóór de oorlog een dubbeltje een ons op het Amstelveld) en ik liet mij dat heerlijk smaken. Abram kwam er ook op af, wie anders? 'Je kan er nog veel meer van eten', zei hij tegen mij, 'Ook van die uiers, maas? en testikels. Dat aten wij ook bij ons in het dorp.' Abram was een Poolse, joodse Haftling, een goed model voor Jozef Israëls of Mark Chagall. Al was hij nog geen vijftig |aar, hij wist veel meer dan alleen waar hij de mosterd moest halen. Hij was een superorganisator. Een andere maal lier hij mij een stuk leer zien, waar ruimschoots een paar zolen en hakken uit konden hetgeen vele rantsoenen brood en boter waard was. Dan moest hij het veilig het kamp (*it brengen, waar ondertussen de marsmuziek speelde en SSers tussen onze rijen steekproeven namen om te fouilleren en in de eetketeltjes te kijken. Voor mij was, behalve de afschuwelijke stank uit de paar grote bassins in de fabriek, dat stuk leer het bewijs dat er daar ook gefabriceerd werd. O p een andere dag, ik maakte aanstalten voor ons vertrek, kwam ik

vóór de fabriek terecht. Daar, in een soort spelonk, zaten een Rijksduitse oude Haftling met twee heel kleine Franse jongens. Ze waren bezig met knotten wol en andere fournituren. Wie kwam bij hen zitten, (ik dacht om te helpen)? Natuurlijk Abram. Hij pakte een paar knotten en sneed ze met een scherp mes doormidden. Hij zocht naar juwelen, vertelde hij mij ter opheldering, omdat ik zo verbaasd toekeek. We stonden bij elkaar om zo dadelijk naar het kamp terug te gaan. Een grote Duitse Civilist, die ik daar wel vaker zag rondgaan alsof hij hier de eigenaar of Verwalter \an het complex was, kwam nu bij ons staan. Hij was nu als een jager gekleed, met plusfours ('drollenvanger'), rijlaarzen en een geweer. In de hoge bomen zaten kraaien elkaar krassend de liefde te verklaren. De Mof legde aan en schoot. Eén van de vogels dwarrelde door de lucht en kwam gedood neer. De twee jongetjes kwamen nader. En vol droefheid, alsof het hun hondje was, huilden ze: 'Un corbeau! Un corbeau!' J.J. Furth

STICHTING

ICODO

Informatie- en Coördinatieorgaan Dienstverlening Oorlogsgetroffenen Voor vragen op het gebied van wetten en regelingen voor oorlogsgetroffenen,maar ook voor vragen over zelfhulpgroepen, therapeutische hulp of maatschappelijk werk, en voor literatuur over de Tweede Wereldoorlog en zijn gevolgen kunt u terecht bij de Stichting Icodo. Oorlogsgetroffenen, hun partners en kinderen (ook de naoorlogse generatie zijn welkom bij STICHTING I C O D O Maliebaan 83, 3581 CG Utrecht tel. 030-2 34 34 36 (9-13 uur; bibliotheek 9-17 uur) Bezoek is - na telefonische afspraak - iedere dag mogelijk.


Handelsman in vee en vlees De belevenissen v a n Louis de Wijze Louis de Wijze is een van de meest markante personen uit de wereld van vee en vlees. Ton Schönwetter tekent in het recent uitgekomen boek Handelsman in vee en vlees, de belevenissen van Louis de Wijze diens leven op en legt daarbij vooral de nadruk op zijn carrière in de vlees en vishandel. In chronologische volgorde vertelt De Wijze over allerlei zaken die hij tijdens zijn loopbaan heeft meegemaakt, heeft geleefd o f heeft zien veranderen.

voordeden binnen de sector en hoe de bedrijven daarop inspeelden. Zo wordt bijvoorbeeld aandacht geschonken aan de gevolgen van het feit dat Nederland zichzelf in de jaren '30 uit de markt prijsde door vast te houden aan de gouden standaard. Maar ook worden voorbeelden

Handelsman

in v e e e n v l e e s

Alvofens over zichzelf te beginnen, vertelt hij ovet de geschiedenis van de Nedetlandse veehouderij in het algemeen

en

ovet

hoe dieten geslacht en schoongemaakt wotden. Er wordt verteld hoe de verschillende soorten vlees worden gefabriceerd en verpakt, allemaal gelardeerd met voorbeelden of anekdotes uit de loopbaan van Louis de Wijze. Wat ook uitgebreid aan bod komt is de schaalvetgroting. De vele fusies en overnames die plaats hebben gevonden, leidden er uiteindelijk toe dat er nog slechts plaats is voor enkele gtote spelers op de markt.

de

belangrijke rol die de familie De Wijze hierin van oudsher heeft gespeeld. Dit wotdt gevolgd doot een uitgebteide beschrijving van de gebruiken op veemarkten en de veranderingen die deze in de loop van de tijd hebben ondergaan. Pas daarna volgt de eigenlijke biogiafie van Louis de Wijze. Die begint op het moment dat hij als vierjarige aan de hand van vader mee mocht gegeven van veranderde consumptielangs boerderijen op zoek naar vee en gewoonten waar de producenten op eindigt bij zijn voorzitterschap van in dienden te spelen. Zo had vleeshet Centraal Overleg Vleessector tussen reclame vroeger vooral de boodschap 1980 en 1990. 'gezellig en lekker en dus gezond', terwijl tegenwoordig nadruk wordt gelegd op zaken als 'ijzethoudende Z e e t gedetailleetd wotdt de kwaliteiten van vlees' of het welzijn ontwikkeling van de vlees- en van de dieren. veehandel in Nederland beschreven aan de hand van de carrière van Louis de Wijze. Veel aandacht wordt ook besteed aan Bijna van jaar tot jaat kunnen we de technische kant van het vak. lezen welke veranderingen zich Uitvoerig wordt uit de doeken gedaan

Louis de Wijze is ondernemer in een branche waar hij als kind is ingerold. Zijn manier van vertellen vet raadt een gtote liefde voor het vak dat hij in alle facetten kent. V o o t buitenstaanders zijn de opsommingen van technische ptocedutes of feiten misschien niet altijd even intetessant, ondanks de soms grappige anekdotes. Dat Louis de Wijze van joodse afkomst is, is in het boek niet zo'n erg belangrijk thema, al komen het koosjere slachten en natuurlijk de oorlog wel aan de orde. Het boek biedt vooral een uitvoerige geschiedenis van de vee- en vlees-industrie in Nederland als een sterk veranderende industriële branche en gezien door de ogen van een joodse ondernemer.

Roy Jadi

Ton Schönwetter, Handelsman in vee en vlees, de belevenissen van Louis de Wijze, Uitgeverij SDU, 2000, f39,90 ISBN9012087457,180pag.


Meldpunten discriminatie Het Meldpunt Discriminatie Amsterdam en het Meldpunt Discriminatie Internet berichten ons dat ze een stijgend aantal incidenten constateren waarbij antisemitisme een rol speelt. Het Meldpunt Discriminatie Amsterdam ontving klachten over bekladding van joodse bezittingen en over racistische opmerkingen op straat of in een werkgerelateerde situatie. Het Meldpunt Discriminatie Internet constateert een forse toename van antisemitische uitlatingen op het internet. De berichtgeving in de media bevestigen dit beeld. Het lastigvallen en bedreigen van bezoekers van een synagoge, het scanderen van antisemitische leuzen tijdens een demonstratie en een poging tot brandstichting in een synagoge, dragen bij aan een sfeer van angst die

geleid heeft tot het nemen van veiligheidsmaatregelen voor een aantal joodse instellingen. Beide Meldpunten spreken hun bezorgdheid over deze ontwikkelingen uit. Teneinde de omvang van de recente toename in kaart te brengen verzoeken zij klachten over antisemitisme bij hen te rapporteren. De registratie is mede van belang om vast te stellen of er sprake is van op zichzelf staande incidenten of van een structureel patroon. De feiten en omstandigheden kunnen eveneens van belang zijn bij het traceren van daders. Een betrouwbare analyse kan alleen worden opgesteld aan de hand van gerapporteerde feiten. Dit is de basis om een signaal af te geven aan overheid en maatschappelijke organisaties. Bij het Meldpunt Discriminatie Amsterdam k u n t u, eventueel

a n o n i e m , melding doen als u onlangs werd geconfronteerd met antisemitisme. Ook is het mogelijk een klacht in te dienen met het verzoek deze te onderzoeken. Bij bekladdingen laat het Meldpunt de tekst of afbeelding zo spoedig mogelijk verwijderen. Adres van het Meldpunt Discriminatie Amsterdam is: Vijzelstraat 77 I, 1017 H G Amsterdam, tel. 020 6385551. Bij het Meldpunt Discriminatie Internet kunt u melding doen als u via uw computer antisemitische en b e l e d i g e n d e uitlatingen tegenkomt op het internet. Het Meldpunt Discriminatie Internet verzoekt de doorgever (provider) de desbetreffende uitlating zo spoedig mogelijk te verwijderen of doet aangifte bij de officier van justitie. Meldpunt Discriminatie Internet: tel. 020 7766606.

Brochure Sobibor Door de stichting Sobibor is een door Jules Schelvis geschreven en vormgegeven brochure uitgebracht die in klein bestek de afschuwelijke geschiedenis van het vernietigingskamp Sobibor samenvat. In Sobibor zijn tussen 3 mei 1942 en 14 oktober 1943 ongeveer 250.000 joden op industriële wijze vergast. Van hen kwamen 143.000 uit Polen en 34.000 uit Nederland, dat daarmee een schaamtevolle tweede plaats inneemt. Verder kwamen slachtoffers van Sobibor uit Oostenrijk, Duitsland, de SovjetUnie, Frankrijk, Slowakije en Tsjechië. De brochure vertelt ook iets over de voorgeschiedenis van het kamp en over de opstand van 14 oktober 1943,

waarbij 365 joden het kamp konden ontvluchten van wie 47 uiteindelijk de oorlog hebben overleefd.

De brochure is geïllustreerd met onder meer een plattegrond van het kamp en een foto van de door Jules Schelvis vervaardigde maquette. Uitvoerig wordt ingegaan op de 19 deportatietreinen die van 2 maart tot 20 juli 1943 van Westerbork naar Sobibor vertrokken met in totaal 34.313 Nederlandse joden. De brochure kost ƒ 7.50 inclusief porto en kan besteld worden door dit bedrag (of een veelvoud) over te maken op postbankrekening 3302525 t.n.v. penningmeester Stichting Sobibor te Culemborg onder vermelding van: brochure en het gewenste aantal. Of door de brochure te bestellen bij: Jules Schelvis, Langstraat 25, 4196 JATricht, tel/fax 0345 572613.


Herinneringsteken Joods Lyceum Op 6 oktober j.1. is op het schoolgebouw aan de voormalige Stadstimmertuin nummer 1 een herinner'mgsplacjuette onthuld ter herinnering aan het Joods Lyceum dat hier op last van de Duitsers in de jaren 1941 tot 1953 was gevestigd. Het was een initiatief van een oud-leerlinge van het lyceum. Er zal ook een boek verschijnen over de geschiedenis van dit Joods Lyceum. Het herinneringsteken, ontworpen door Ralph Prins, bestaat uit een tableau van majolica-tegels waatin de jaartallen 1941-1943 zijn gebakken. Daar v贸贸r is een verwrongen Magen David van brons bevestigd. Het tableau is boven de ingangsdeut aangebracht. Naast de deur hangt een hatdglazen plaat, op een kleine afstand van de muur. Op die plaat is een tekst aangebracht in het Nederlands en het Hebteeuws:

De n a a m Melkman 2 In het vorig nummer van dit bulletin hebben we een brief opgenomen van de heer M. Melkman uit Mermaid Waters, Queensland, Australia, die zich er over beklaagt dat hij nooit antwoord heeft gehad van degenen die betrokken zijn bij de herdenking in Bergen N.H. toen hij hun heeft gevraagd de naam van zijn ouders aan te brengen op de herdenkingssteen op de Algemene Begraafplaats aldaar. Als reactie hierop ontvingen wij de volgende brief van mevrouw S. Trijtel uit Amsterdam, een nicht van de heer Melkman: 'Onlangs publiceerde het N.A.C. een brief uit Australi毛 van de heer M.

in dit schoolgebouw door de bezettet in de jaten van de tweede weieldootlog tot joods lyceum verklaard hebben ruim 400 meisjes en jongens in de bloei van hun leven onderwijs genoten na de grote vernietiging bleek slechts de helft van de leetlingen en docenten nog in leven mogen hun zielen gebundeld worden in de band van het eeuwig stralende licht Nadere informatie: Herinnerings-teken Joods Lyceum, Riouwsttaat 55d 1094 XG Amsterdam, tel.020 7790686, e-mail: HTJL@emails.nl Melkman aangaande de prachtige gedenksteen op de Algemene Begraafplaats in Bergen N . H . De heer Melkman suggereerde dat op zijn brieven aan de personen die zulk moois tot stand hebben gebracht nooit is gereageerd en dat is pertinent onjuist. Dit particuliere initiatief is voor de betrokkenen een grote troost geweest. De heer Melkman woonde echter met zijn ouders ten tijde van de vervolgingen niet meer in Bergen, maar, sinds 1937, in Amsterdam. S. Trijtel

Amsterdam' Wij hebben hierna de heer Bruel uit Bergen N.H. gebeld en hij verzekerde ons eveneens dat de heer Melkman wel degelijk antwoord heeft gehad, er is zelfs al een uitvoerige correspondentie over. De heer Bruel

betreurt het, maar het is nu eenmaal nodig ergens een grens te trekken. Voor dit, op 4 mei 1999 onthulde m o n u m e n t is het jaar 1940 aangehouden. Alle joden die in dat jaar in Bergen N.H. woonden en die zijn omgekomen worden op de gedenksteen vermeld. De heer en mevrouw Melkman woonden al vanaf 1937 niet meer in Bergen N.H. Overigens is de naam Melkman wel vermeld op de herdenkingswand in de Hollandsche Schouwburg aan de Plantage Middenlaan in Amsterdam. Redactie


Zwarte weduwe naar Enschede? In het Bulletin van de Stichting Vriendenkring Mauthausen van oktober 2000 staat een verslag van de jaarlijkse herdenking in Enschede op 14 september j.l. van de razzia van 1941. Daaraan kleefde dit jaar een sinister aspect. Diezelfde ochtend had namelijk in het plaatselijk dagblad Tubantia een bericht gestaan, dat de weduwe Rost van Tonningen, alias de Zwarte Weduwe, van plan zou zijn naar Enschede te verhuizen. Dit

nieuws werd door

loco-

burgemeester Helder in zijn herdenkingstoespraak verwerkt en dat kwam voor velen hard aan. Helder zei dat het bericht ook door het gemeentebestuur 'met bijzonder weinig vreugde' is ontvangen, maar dat anderzijds in een democratie zelfs iemand met abjecte ideeën vrijheid van meningsuiting heeft en zich vrijelijk ergens kan vestigen. Door rabbijn Jacobs en andere aanwezigen werd hier bitter op gereageerd. Jacobs zei onder meer dat ook de democratische vrijheid haar grenzen heeft.

Wilt u zich gratis abonneren op dit blad of heeft u familie, vrienden of kennissen die op de hoogte willen blijven van de activiteiten van het Nederlands Auschwitz Comité? Als u onderstaande bon invult en opstuurt naar: Het Nederlandse Auschwitz Comité, Knoopkruid 54, 1112 PV Diemen,

Volgens Tubantia is het echter nog maar de vraag of Rost van T o n n i n g e n zich metterdaad in Enschede zal vestigen. Haar chauffeur/butler Willem Ago van Straalen, voormalig gemeenteraadslid voor de Centrum Democraten, noemt het een "papieren actie" om een adres in Nederland te houden. O p het ogenblik verblijft het paar in België, nadat Rost van Tonningen haar villa in Velp in het voorjaar had verkocht, en haar pogingen een appartement in Arnhem te kopen niet waren gelukt.

ontvangen zij vijf m a a l per jaar het blad van het Nederlands Auschwitz Comité. Aan het abonnement zijn geen kosten verbonden. Wel ontvangen alle abonnees één maal per jaar een acceptgirokaart voor een vrijwillige donatie ten behoeve van de voortgang van het werk van het Nederlands Auschwitz Comité.

Naam:

Adres:

Postcode en woonplaats.

Land: Opsturen naar: Het Nederlands Auschwitz Comité, Knoopkruid 54, 1112 PV Diemen (a/s u dit blad niet wilt beschadigen

kunt u de bon ook fotocopiëren

of

overschrijven)


Agenda * Josua Reichert - Leven met letters

* Discriminatie? Dat zoeken we op!

Periode: Locatie:

t/m 10 december 2000. Joods Historisch Museum, Jonas Daniël Meijerplein 2-4 te Amstetdam. Openingstijden: dagelijks: 11.00-17.00 uut. Inlichtingen: Joods Histotisch Museum, afd. communicatie, Lisette de Groot of Karianne Schippeis (020-6269945) of www.jhm.nl

Periode: Locatie:

* Met het hart in de lens Foto's van Sem Presser 1935-1986

* Vreemd is anders heel gewoon Educatief spellencircuit.

Periode: Locatie:

15 december 2000 t/m 6 mei 2001. Joods Historisch Museum, Jonas Daniël Meijerplein 2-4 te Amsterdam. Openingstijden: dagelijks: 11.00-17.00 uur. Inlichtingen: Joods Historisch Museum, afd. communicatie, Lisette de Groot of Karianne Schippets (020-6269945) ofwww.jhm.nl

Periode: Locatie:

* Geen kinderspel Speelgoed uit de oorlogstijd.

* Banierententoonstelling

Petiode: Locatie:

21 december 2000 t/m 18 februari 2001. Verzetsmuseum Amsterdam, Plantage Kerklaan 61 te Amstetdam. Openingstijden: di. t/m vrij.: 10.00-17.00 uur; za., zo./feestdagen: 12.00-17.00 uut. Inlichtingen: Vetzetsmuseum Amstetdam, Afd. Voorlichting, Marjan Otter (020-6202535).

medio november t/m 31 december 2000. Verzetsmuseum Zuid-Holland, Turfmarkt 30 te Gouda. Openingstijden: di. t/m vrij.: 13.00-17.00 uur; za. en zo.: 12.00-17.00 uur. Inlichtingen: Verzetsmuseum Zuid-Holland, Caroline Batendregt, Truusje Vêlu of Marie-Thérèse Konsten (0182-520385); e-mail: vetzetsmusuem-zh@wxs.nl

15 februari t/m 15 aptil 2001. Verzetsmuseum Amstetdam, Plantage Ketklaan 61 te Amstetdam. Openingstijden: di. t/m vtij.: 10.00-17.00 uut; za., zo./feestdagen: 12.00-17.00 uut. Inlichtingen: Vetzetsmuseum Amstetdam, Afd. Vootlichting, Marjan Otter (020-6202535).

Periode: Locatie:

Februaristaking

21 februari t/m 27 mei 2001. Vetzetsmuseum Amstetdam, Plantage Kerklaan 61 te Amstetdam. Openingstijden: di. t/m vrij.: 10.00-17.00 uur; za., zo./feestdagen: 12.00-17.00 uur. Inlichtingen: Verzetsmuseum Amstetdam, Afd. Vootlichting, Marjan Otter (020-6202535).


Het boek "Nooit meer Auschwitz": Het Nederlands Auschwitz Comité, 1956-1996. Dr. R. van der Leeuw schreef in een recensie over dit boek: "Het Comité moest tot twee keer toe constateren dat

het

monument

Wertheimpark

in

het

vernield werd — om

welke reden dan ook. Dat is symbolisch voor de overtuiging dat het werk van het Comité voortgang moet vinden , zolang dit werk tot zegen kan strekken van allen die zich op enigerlei wijze betrokken voelen bij alles waarvoor "Auschwitz staat. Het gedenkboek is een belangrijk instrument bij het toekomstig werk. " Dit boek over 40 jaar Auschwitz

Nederlands

i t

Comité kost fl. 29,50 en *

1

is te bestellen bij de penningmeester ( de prijs is exclusief

verzendkosten)

Boekenl ijst Deze boeken schriftelijk

kunnen

besteld

tel e f o n i s c h

of

w o r d e n bi]

de

extlusief

de

penningmeester. De JTAATSMUSEUM ! N

p r i | zen

zi|n

verzendkosten

0 ê VV ! £ C I M (

f1uschtDtt3

Bkhenou

- A u s c h w i t z - Voices t r o m the

ground

fl.

32,50

fl.

16,50

fl.

17,50

-KI.Auschwitz scen b\

t h e SS

-Bv bread alone A

survivor

- 4 0 |aar

Nederlands Comité

fl. 2 9 , 5 0

-Auschwitz

Brochure

fl.

3,50

-Auschwitz

i n f o r m a t i e g ds

fl.

3,50

Auschwitz

-Ver w e g en t o c h d i c h t b i j

fl. 15,00


Auschwitz Bulletin, 2000, nr. 05 December  

Ik was net in Israël en mij viel op dat deze besmuiktheid daar niet bestaat. Daar speelt het thema antisemitisme niet op zo'n manier als bui...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you