Page 1

nederlands auschwitz comité

september 1968 No. 9

secr.:

victorieplein

D e gehele huidige samenleving in T s j e c h o s l o w a k i j e is de uitkomst v a n de worsteling tegen het fascisme. ' H e t is geen t o e v a l ' , lezen wij in een v e r k l a r i n g v a n de B o n d v a n A n t i f a s c i s tische strijders v a n Israël, ' d a t de p r e sident, Svoboda, de partijleider D o e b t s j e k en de v o o r z i t t e r v a n het p a r l e m e n t , S m r k o v s k y allen o u d strijders tegen het fascisme zijn. D e z e i n v a l schendt een v a n de heiligste b e ginselen v a n het internationale verzet, d a t v a n de vrijheid en o n a f h a n kelijkheid v a n alle v o l k e n . ' E n de B o n d v e r v o l g t : ' D e i n v a l in T s j e c h o slowakije h e e f t de k r a c h t e n v a n de wereldreactie aanzienlijk versterkt'. E n dat laatste is o o k te merken, al was het alleen m a a r dat de neonazistische N P D terstond w a a r d i g werd bevonden om o p één verkiezingslijst niet met de regeringspartijen uit te k o m e n ; niet meer alleen de grote, ook de grootste coalitie m a a k t een kans in de B o n d s r e p u b l i e k . D e reactie is v e r s t e r k t . M a a r tezelfder tijd hebben alle stromingen die v o o r vrede, meer b e g r i p , vooruitgang en meer d e m o c r a t i e o p k o m e n een gevoelige t r a p opgelopen. H e t land dat

postgiro

293087

bankrek.: AMRO, bijk. van b a e r l e s t r a a t , amsterdam-z. red.: amsteldijk 2 3 , amsterdam-z. gein. giro N 5500 N.A.C.

OM DE V R E D E IN E U R O P A U h e b t nevenstaande boodschap, ger i c h t t o t onze Tsjechoslowaak.se oudk a m p g e n o t e n , niet in u w k r a n t gelezen en d a t is een veeg teken. W i j hebben die enkele regels toch o p de o.i. beste w i j z e v e r z o n d e n ; bij het A N P meende men, misschien niet t e onféchte,~dat Gris b l i j k v a n medeleven de geadresseerde wel niet zou bereik e n en dus geen nieuws w a s . Z o v e r zijn w e d a n . O u d - g e v a n g e n e n v a n H i t i e r s k a m p e n k o n d e n moeilijk m e t e l k a a r in c o n t a c t t r e d e n en dus o o k moeilijk samen de strijd tegen het fascisme voeren. O n z e T s j e c h o s l o w a a k s e vrienden die w a a r dat nodig is n o o i t verstek laten g a a n , kregen te m a k e n met buitenlandse troepen, m a a r dan niet een v a n de eeuwenlange vijanden v a n hun v o l k . D e zonen v a n onze bevrijders zijn teruggekomen als bezetters, zei een der T s j e c h o s l o w a a k s e w o o r d v o e r ders. D e zonen v a n een land w a a r m e e zij n o o i t een c o n f l i c t hebben gek e n d en w a a r m e e zij sinds de b e v r i j ding b o v e n d i e n zijn verbonden, n a a r men meende o p vriendschappelijke wijze.

3 2 ' , amsterdam-z.,

dertig j a a r geleden H i t i e r s eerste doelw i t w a s buiten het z.g. Grossdeutschl a n d , is d o o r zijn vrienden allesbeh a l v e vriendschappelijk b e h a n d e l d . Zijn valse vrienden legden het er nog eens e x t r a b o v e n o p : men zou haast geloven d a t Kiesinger en Strauss met aanharig allen w a k k e r liggen v a n b e zorgdheid v o o r het socialisme en de democratisering. D e z e l f d e lieden die zo h o o g nodig wetten moesten invoeren o p de z.g. noodtoestand en meer al tien j a a r geleden de c o m m u n i s t i sche p a r t i j hebben verboden en dit v e r b o d streng h a n d h a v e n slaan een medaille v a n de communist D o e b t sjek! E e n toonbeeld v a n valse vriendschap is de heer V e r k i j k , die ons comité op het b e k l a a g d e n b a n k j e wilde zetten wegens het bestaan v a n diezelfde mensen die hij nu v i a de t . v . als 'eerlijke communisten' aanprijst, een w a a r l i j k luguber c o m p l i m e n t v a n die kant. M e n zou de N e d e r l a n d s e lezer-kijkerluisteraar onderschatten, als men meent d a t hij de valse vrienden v a n de T s j e c h e n en de S l o w a k e n , v a n een vreedzame en democratische o n t w i k keling k l a k k e l o o s zou volgen. W e l b a a r t het zorg dat zulk een o n t w i k k e ling niet w o r d t b e v o r d e r d d o o r het uitvieren v a n militaire en andere o v e r m a c h t in een b u u r l a n d v a n wijlen het H i t l e r r e i c h d o o r de mogendheid die d a t rijk de nekslag heeft toegeb r a c h t en w a a r v a n m e n mag a a n n e men d a t zij w a a k z a a m zal blijven en de regels v a n de i n t e r n a t i o n a l e b e t r e k k i n g e n zal respecteren, juist o m d a t deze regels elders zo v a a k en zo ernstig worden geschonden. U i t geheel E u r o p a k l i n k t in het b i j zonder in de kringen v a n het v o o r malige antifascistische verzet de a f keuring v a n de schending v a n de b e ginselen die het verzet tegen de n a z i o n d e r d r u k k e r hebben gedragen en die de overlevenden blijven volgen. D a t is dan o o k b r o o d n o d i g . L a a t ons niet vergeten: terwijl alle persen in de Bondsrepubliek tonnen j a m m e r k l a c h t e n o v e r het lot v a n T s j e c h e n en S l o w a k e n a f w e r p e n , weigert de Bondsregering, die zo graag universeel erfgenaam v a n het D e r d e rijk w i l zijn, nog n a dertig j a a r het ' v e r d r a g ' v a n M ü n c h e n , dat T s j e c h o -

Brief naar

Praag

O p 2 8 augustus z o n d het N . A . C . brief n a a r P r a a g : Aan

de

genen

Tsjechoslowaakse

van

Het

zich

waakse witz

Auschwitz

gericht

tot

van

geheel

naast

jullie

komen

elk

ingrijpen

het

bijzonder

Onze

dat

plaats

ieder

evenals

hankelijk den,

met

en en

en

omdat

levend

fascisme

volleven

militaire

en op

gezamenlijk de strijd

wordt

in

middelen. actie

land

ongehinderd

anders

staan

verwerpen in jullie

in zijn allen

nabestaanden

Auschwitz,

gemeenschappelijke

kent

Ausch-

vernietigingskampen.

"Wij, oud-gevangenen doden

Tsjechoslovan

andere

de

Comité

de

oud-gevangenen en

van

oud-gevan-

Auschwitz.

Nederlands

heeft

een

kan tegen

betezijn onafoptreher-

gesmoord.

Slowakije aan H i t i e r o f f e r d e ongeldig te verklaren — overigens een bewijs w a t het g e j a m m e r v a n d i e k a n t w a a r d is. München

ongeldig

verklaren!

D e v e r j a r i n g v a n oorlogsmisdaden is z o w a a r in de B o n d s d a g o o k weer op de p r o p p e n gekomen, n a enige pogingen v a n de minister v a n justitie, dr. H e i n e m a n n en nu o o k v a n minister B e n d a , o m de berechting v a n oorlogsmisdadigers te laten verder gaan. T o t dit doel is een Westduitse commissie v a n juristen te M o s k o u de stukken gaan inzien. D e berechting w e r p t t r o u w e n s al v r a gen genoeg o p . D e schuld v a n t r o u w e S S - e r s , die in P o l e n en B j e l o - R u s l a n d w o e d d e n z o n d e r een getuige in leven te laten, staat volgens de Westduitse rechters meestal niet vast. Z e zijn nogal eens te ziek o m tegen een p r o ces en z e k e r om tegen hun gerechte s t r a f te kunnen en het is nogal eens mis m e t de f o r m a l i t e i t e n . M e e r dan de h e l f t v a n de 22 uit het z.g. grote eerste A u s c h w i t z - p r o c e s l o o p t alweer v r i j r o n d . O p H a r s t e r k o m e n wij in dit n u m m e r nog terug. H e t b l i j f t o o k niet b i j h e t legale v o o r t b e s t a a n van de N P D om m a a r te zwijgen v a n een v e r b o d ; t o t in de R a a d v a n E u r o p a is het d o o r g e d r o n gen d a t er hoog nodig tegen dit groeiende nazigedrocht m o e t w o r d e n o p getreden. D e raeo-nazi's worden door de regeVervolg op pag. 2


NAZI-SLACHTOFFERS I Veel is er al geschreven over de nieuwe regeling die de staatssecretaris v a n C . R . M . , m r . H . J . van de P o e l , aan de pers h e e f t meegedeeld, nog steeds als vage b e l o f t e . W i j zouden een heel b l a d kunnen vullen met verbeteringen die worden gesuggereerd, m a a r dat zou niet stroken m e t onze gewoonte om k o r t en duidelijk te v e r k l a r e n w a t er aan de h a n d is. Laten wij beginnen te zeggen d a t wij blij zijn d a t er in regeringskringen plannen bestaan o m de R i j k s g r o e p s regeling O o r l o g s s l a c h t o f f e r s te v e r ruimen. H o e die verruimingen er uit zullen zien k u n n e n wij moeilijk v e r zinnen. O m enige voorbeelden te geven: 1. H o e v e e l w o r d t de m a x i m u m - u i t kering o p g e t r o k k e n ? 2 . W i e k o m e n er precies v o o r in a a n merking? 3 . W o r d t de medische begeleiding los gezien v a n de basis-uitkering? Alleen al het voorstel om de z.g. terugwerkende k r a c h t te laten a a n v a n gen o p 1 juli 1 9 6 8 demonstreert weer eens duidelijk de schrielheid die aan de dag w o r d t gelegd. D e mensen die zolang in de steek zijn gelaten m o c h ten eens teveel ineens in handen k r i j gen. E r zal in de regeling veel gewijzigd moeten w o r d e n , wil het grootste deel v a n o n z e mensen d a a r iets aan hebben en d a a r g a a t het toch uiteindelijk o m . R e e d s eerder hebben wij de bevoegde instanties erop gewezen dat, hoe s y m p a t h i e k o o k de bedoelingen zijn, deze regeling teveel v a s t zit aan het keurslijf v a n w a t wij 'de wet v a n de a r m o e d e ' hebben genoemd.

draaien en narekenen v a n iedere cent. W i j blijven het s t a n d p u n t huldigen dat een bijzondere uitkering o p basis v a n de uitbetalingen v a n de B u i t e n gewone P e n s i o e n w e t de enige redelijke oplossing is. W i j weten zeker dat velen die t o t oordelen bevoegd en geroepen zijn w e l w i l l e n d tegenover onze o p v a t t i n g e n staan. H e t bedrag d a t hiermee gemoeid is zal de regering niet v o o r ernstige financiële p r o b l e men stellen. W i j nebben de indruk d a t het formeel invoegen v a n de c a t e g o rie n a z i - s l a c h t o f f e r s in deze bijzondere uitkeringsregeling m i n d e r ingewikkeld is dan de hele soesah v a n w e t s wijziging v o o r de Rijksgroepsregeling Oorlogsslachtoffers. Nazi-slachtoffers

II

O n z e zieken en nagelaten b e t r e k k i n gen hebben er niets aan om enige tientjes b o v e n de uitkering v a n sociale z a k e n uit te k o m e n . H e t m o e t zo zijn d a t zij hun laatste levensjaren niet behoeven te vullen m e t het o m -

I n de afgelopen w e k e n en m a a n d e n hebben velen ons geschreven o f opgebeld. Z o v e e l mogelijk hebben wij o n ze vrienden d o o r h e t geven v a n b r i e ven o f hulp bij het opstellen v a n b r i e ven enz. bijgestaan. H e t was prettig te horen d a t deze hulp v o o r verscheidenen v a n hen al resultaten heeft o p geleverd. D a a r is geen d a n k v o o r n o dig, het is eenvoudig o n z e plicht. W i e k o m e n er n a a r onze mening in aanmerking? 1) A l l e n die tengevolge v a n v e r b l i j f in k a m p en/of onderduik lichamelijk o f geestelijk dusdanig zijn beschadigd dat zij niet meer in s t a a t zijn in hun onderhoud te v o o r z i e n . D a t m o e t o o k gelden v o o r hen die een zelfstandig beroep uitoefenen. 2) D e nagelaten b e t r e k k i n g e n v a n kampslachtoffers (weduwen en/of kinderen). W a t hebt u nodig? E e n medische v e r k l a r i n g . M o c h t u w arts deze weigeren, dan moet u een keuring a a n v r a g e n . O p advies v a n a m b t e n a r e n die m e t de uitvoering v a n de Groepsregeling

Vervolg van pag. 1 renden met égards behandeld, o m d a t men e l k a a r na staat, o.m. door de relaties v a n de vege minister F r a n z J o sef Strauss, de duistere m a c h t uit Beieren. D a a r is nu een — zeer t r e f fend — m o n u m e n t in het v o o r m a l i g e k a m p D a c h a u o n t h u l d , o p zichzelf te prijzen, als d a a r niet een Beierse m i nister het w o o r d h a d gevoerd, die n.b. door H i t i e r was v e r v o l g d , m a a r nu met zijn vroegere vervolgers o p het m o m e n t staat te w a c h t e n o m weer de H e i m a t v a n 1 9 3 7 in bezit te n e m e n . . . E r zijn er nog die de nazi-glorie niet vergeten zijn en nog steeds niet hebben geleerd d a t het derde rijk d o o r de gezamenlijke inspanning v a n de v o l keren is verslagen. Zij willen niet w e ten dat de grenzen in M i d d e n - E u r o p a het blijvende resultaat zijn v a n de nederlaag v a n het fascisme en p r o b e -

ren gebruik te m a k e n v a n de militaire activiteit in een b u u r l a n d om zelf hun potentieel te vergroten teneinde de u i t k o m s t v a n d e tweede wereldoorlog uit te wissen. A l s o f alle v o l k e n die d o o r n a z i - D u i t s l a n d zijn overvallen hun bevrijding n i e t duur genoeg h e b ben g e k o c h t ! W i j allen hebben duur b e t a a l d . W i j hebben geleerd hoe k o s t b a a r vrede is en hoe m e n e r v o o r m o e t pal staan. O o k nu is er geen vrede in verscheiden delen v a n de wereld. R e d e n te meer o m te verlangen d a t onder geen enkel voorwendsel de oude gevarenh a a r d in E u r o p a weer w o r d t gevoed. E n d a t de regering te B o n n het o n zalige v e r d r a g v a n M ü n c h e n , w a a r mee o n z e ellende begon, eens en v o o r al en v a n a f het m o m e n t d a t H i t i e r het dicteerde ongeldig v e r k l a a r t . D a t eist de vrede in E u r o p a .

O o r l o g s s l a c h t o f f e r s te m a k e n hebben raden wij u a a n u t e w e n d e n t o t de gemeentelijke sociale dienst in ü w w o o n p l a a t s . O p de envelop v e r m e l den: Rijksgroepsregeling Oorlogsslachtoffers. Attentie. V o o r hen die denken dat zij te l a a t k u n n e n zijn met a a n v r a g e n delen wij mee d a t er geen sluitingsdatum bestaat. H e t b o v e n s t a a n d e geldt uitsluitend v o o r hen die dringend hulp nodig hebben. A a n g a a n d e de nieuwe regeling, die o p k o m s t is, hopen wij u w a t uitvoeriger te k u n n e n inlichten, als wij o v e r de gegevens zullen b e schikken. N.A.C.

Harster vrij O p 11 juli meldden de b l a d e n d a t H a r s t e r , een v a n de hoofdschuldigen aan de d e p o r t a t i e v a n de o v e r g r o t e meerderheid der J o o d s e N e d e r l a n ders en a a n de d o o d v a n honderden verzetsstrijders, is vrijgelaten. N o g diezelfde d a g v e r k l a a r d e ons c o m i t é in een telegram a a n bondskanselier Kiesinger zich tegen het o p n i e u w v r i j laten van oorlogsmisdadigers als H a r s t e r c.s., nazi's v a n de eerste orde, ' H u n vrijlating is een h o o n aan de s l a c h t o f f e r s v a n het nazi-regime. H e t N . A . C . v e r z o e k t de Bondsregering m a a t r e g e l e n t e nemen o m de reeds vrijgelaten massamoordenaars zo snel mogelijk uit de samenleving te v e r wijderen.' D e gehele N e d e r l a n d s e pers h e e f t van ons protest melding gemaakt. H e t v a l t echter op d a t het bij ons protest is gebleven. G e e n enkele o r g a nisatie o f instantie reageerde op de h e r w o n n e n vrijheid v o o r de S D - b a a s v a n D e n H a a g . H e e f t dit soms iets te m a k e n met h e t gejuich dat opging, toen H a r s t e r , in het gezicht v a n een berg vernietigend bewijsmateriaal, zijn misdaden bekende? O f v e r w a c h t te men o v e r en w e e r d a t de r e e k s : papieren o p t a f e l leggen, ' b e r o u w ' tonen, een lichte veroordeling en spoedige v r i j l a t i n g 'wegens goed ged r a g ' de vlugste en v o o r ieder v o o r deligste weg b e t e k e n t om de b l o e d schuld a f te doen? H e t t r o k verder de a a n d a c h t d a t de beruchte Fraulein S l o t t k e die t o t v i j f j a a r w a s veroordeeld, m a a r t o t v o o r k o r t vrij rondliep, zich n a H a r s t e r s vrijlating bij het gerecht te M ü n c h e n h e e f t gemeld. M e n v e r m o e d t dat zij o f h a a r a d v o c a a t de kans schoon ziet o m o p een k o o p j e v a n h a a r toch al bijzonder lichte s t r a f a f te k o m e n .

Welke

nazi's?

H e t N . A . C . staat o p het standpunt d a t nazimisdaden niet k u n n e n en d a a r o m niet mogen v e r j a r e n en eist Vervolg

op pag.

3


De overlevende door Ed. Hoornik L e v e n n a A u s c h w i t z , wij weten het, k a n n o o i t meer hetzelfde zijn als erv o o r . S c h r i j v e n evenmin — de n a o o r logse literatuur t o o n t het aan. E e n w a r e stroom schrifturen is na de bevrijding losgekomen; en toch ging het goeddeels o v e r het onzegbare. E r verschenen verslagen, herinneringen, die soms een literaire v o r m a a n n a m e n . Kampervaringen werden geanalyseerd, eerst alleen d o o r o u d - g e v a n g e nen zelf. I n het bijzonder artsen s c h o n k e n hun bijdrage aan de w e t e n schap, v e r w e r k t e n hun eigen geschiedenis o f legden het resultaat v a n hun o n d e r z o e k o p congressen n a a s t d a t v a n anderen. B o e k d e l e n vullen de getuigenissen v a n N e u r e n b e r g en b o e k e n p l a n k e n die v a n h e t grote A u s c h witzproces. D e literatuur h e e f t het meest te m a k e n met de l a t e k a m p g e v o l g e n , als m e n het z o m a g noemen. D e directe neerslag v a n een vergelijkbare en onbegrijpelijke levenservaring k u n n e n wij als een eerste a a n l o o p beschouw e n . E e n mijlpaal v o r m d e H e t A c h terhuis, het oorlogsdocument bij uitstek, d a t o o k in het buitenland h e t bekendst is geworden en niet louter als s y m b o o l . I n een l a t e r stadium w e r k t de o p nieuw o p g e v a t t e berechting door. E r o n t s t a a t een gehele literatuur over het p r o c e s - E i c h m a n n , men denke aan het w e r k v a n Mulisch. N a de ' z a a k M u l k a en anderen' k o m t P e t e r Weiss met ' H e t O n d e r z o e k ' , een d o c u m e n t a i r toneelstuk. D e stem v a n de auteur k l i n k t d o o r het d o c u m e n t heen, schijnbaar o n b e wogen. I n werkelijkheid is dit een schreeuw, die n o o i t meer o n d e r d r u k t zal w o r d e n . Zien wij goed, dan is intussen al de derde fase ingetreden in de v e r h o u ding k a m p - s c h r i j v e r s , o o k v o o r die schrijvers die het k a m p b e s t a a n z e l f hebben gekend. Zij k e r e n terug n a a r het o o r d der vernietiging, zoals het zich nu, meer d a n t w i n t i g j a a r later, a a n ons v o o r d o e t . N i e t de herinnering overheerst in het eerste p r o z a w e r k van de lang bekende dichter E d . H o o r n i k , m a a r de c o n f r o n t a t i e v a n het heden m e t een verleden d a t o n u i t w i s b a a r in een z w a r t e achtergrond staat gegrift. O n u i t w i s b a a r en v a a k o o k onleesbaar. D e titel v a n het boek v a t eigenlijk het p r o b l e e m v a n de auteur s a m e n : de overlevende is hij die de b e p r o e v i n g h e e f t o v e r - l e e f d en er nooit meer d o o r z a l w o r d e n losgelaten, n o c h er a f s t a n d v a n k a n nemen. M a a r de o v e r l e v e n d e v a n de S S - w e r e l d ziet zich geplaatst, o f m o e t men zeggen o n t l o o p t niet, de gevolgen van een andere d o o r mensen g e m a a k t e c a l a m i t e i t : de u i t w e r k i n g v a n de t e r hoogte

v a n Z u i d - S p a n j e in zee gevallen a t o o m b o m . I n die streek h e e f t H o o r n i k zijn nabeschouwing, m e n aarzelt te zeggen zijn v e r h a a l , geplaatst. N e e n , het is geen v e r h a a l t j e , w a n n e e r hij ergens zegt d a t ' w i j , die geleerd hebben te sterven, voorbestemd zijn om te overleven.' N u is het procédé d a t in dit boek w o r d t gevolgd in de hedendaagse letteren eigenlijk gemeengoed, n.1. het c e n t r a l e t h e m a v a n de schrijver die zijn leven herschrijft en tevens v a n zich a f wil schrijven en die de lezer in het ongewisse l a a t zelfs over de b e t r e k k e l i j k e realiteit v a n zijn personages. D e v r o u w in het S p a a n s e p e n sion, w a a r K u y l l , de h o o f d f i g u u r , l o geert, lijkt o p de S S - b e w a a k s t e r uit A u s c h w i t z , die zijn vriendin een poos h e e f t ' b e s c h e r m d ' ; m a a r dit v r o u w s persoon h e e f t hij immers zelf b e d a c h t , evenals de vriendin trouwens. E n t o c h h e e f t hij z e l f in het vernietigingskamp gezeten, hij worstelt er nog mee v o o r t en hij w i l het d a a r o m en zijns o n d a n k s v o o r zich en v o o r anderen vastleggen — op p a p i e r ; uit zijn leven is het niet meer weg te b r a n d e n . D e schrijver K u y l l beleeft telkens weer de wurgende spanning, de gem e e n z a a m h e i d met de dood, die d o o r het gehele mechanisme v a n de willek e u r w a r e n geschapen. H i j h e r k e n t

Vervolg van pag. 2 v o o r t g a n g v a n de berechting en passende b e s t r a f f i n g v a n oorlogs- en n a zimisdadigers, w a a r zij zich o o k b e vinden. H e t a a n t a l v a n deze lieden is zo groot dat zij o o k zonder v e r j a ring n i m m e r v o o r een rechter zouden k u n n e n verschijnen. W i j menen d a a r om d a t het dubbel nodig is de ernstigste gevallen te aohterhalen. W i e zijn dat? In de eerste plaats zij die v e r a n t w o o r delijk zijn v o o r de dood v a n een groot a a n t a l mensen, een E i c h m a n n , een H a r s t e r , een Lages, een R a j a k o w i t s c h , o o k al hebben zij niet eigenhandig geschoten o f vergast. H i e r o n d e r vallen o o k de industriëlen die v a n de slavenarbeid v o o r - d e - v e r gassing hebben geprofiteerd. D a n zijn er de handwerkslieden, die getrouw de m o o r d b e v e l e n uitvoerden en soms nog e x t r a - i j v e r aan de dag legden. Bijzondere betekenis heeft het a a n w i j zen v a n belangrijke handlangers v a n H i t i e r op invloedrijke posten, v o o r a l o m d a t zij in hetzelfde voetspoor k u n nen v o o r t w e r k e n en nieuw gevaar scheppen en o m d a t hun hoge functie een premie o p de misdaad blijkt.. D i t inzicht w o r d t gedeeld d o o r allen w i e het ernst is met de berechting en met

die o o k in andere verschijnselen, v r o e gere én latere. H i j l a a t de k a m p v e r houdingen zien door de ogen v a n een k i n d en hij vergelijkt, ze m e t de situatie v a n mens en dier in het stierengevecht. H i j t r e k t de vergelijking niet t o t het laatst door. ' E e n beul, die in de uitoefening v a n zijn f u n c t i e pijn en dood trotseert, h e e f t opgehouden beul te zijn,' zegt de schrijver K u y l l eri d a a r m e e distancieert de schrijver H o o r n i k het S p a a n s e ritueel v a n dood en leven binnen de a r e n a v a n de grootindustrie v a n de dood in A u s c h w i t z . M a a r wel t r e k t hij de p a r a l l e l d o o r v a n het dier d a t soms genade krijgt en dan bij hoge uitzondering terug m a g keren n a a r zijn weide, als overlevende. H o o r n i k s v e r h a a l is niet alleen d o o r vlochten m e t verschillende m o t i e ven, het l a a t o o k meerderlei uitleg toe. H e t is s c h o k k e n d , misschien meer nog v o o r zijn lotgenoten dan v o o r d e toevallige lezer. H e t l o k t uit t o t m e e mijmeren, t o t h e t uitspinnen v a n een tegenfantasie. H e t is een belangrijk w e r k , het moest wel geschreven w o r den. E n het zal wel n i e t bij deze v e r w e r k i n g o p de lange d u u r blijven. D e verschijning v a n D e overlevende is v o o r het N e d e r l a n d s A u s c h w i t z C o m i t é o o k verder nog een reden t o t voldoening, o m d a t die n a u w samenh a n g t met het optreden v a n E d . H o o r n i k op de laatste A u s c h w i t z herdenking. N i e t alleen d a t zijn t o e s p r a a k zijn toehoorders (en de r a d i o -

het opruimen v a n naziresten- en k i e men. H e t is v o l k o m e n logisch d a t een s t a a t w a a r de regeringsleider de v e r a n t w o o r d i n g droeg v o o r een groot deel v a n G o e b b e l s ' o o r l o g s p r o p a g a n da en w a a r een m a n die c o n c e n t r a t i e k a m p e n b o u w d e president is weinig v e r t r o u w e n w e k t als bestrijder v a n fascistische gevaren. H e t zal w e l p o litiek zijn o m d a a r o p te wijzen, m a a r het is in elk geval gezonde politiek. H e t w e k t echter bevreemding, als de heer Wiesenthai, die zich pleegt te onthouden v a n elke verwijzing n a a r het actuele g e v a a r d a t oud-nazi's o p leveren, gelijktijdig m e t een nieuwe k o u d e oorlogsgolf een a a n t a l besmette n a m e n in de D D R weet te noemen. W i j hebben d a a r niets o p aan te m e r ken. O n s standpunt in deze z a a k hebben wij hierboven uiteengezet. Alleen rijst de v r a a g : is dit nu w e l o f geen p o l i tiek? E n zo j a , is het schoon schip m a k e n met het n a z i d o m o f iets a n ders? Overigens geen v r a a g die ons v a n ons w e r k houdt. W i j hebben alle gegevens die wij t e r opsporing v a n n a z i misdadigers v a n ir. W i e s e n t h a i o n t v i n g e n gepubliceerd en zullen d a a r mee d o o r g a a n . red. N . A . C .


Kurt Gerstein

Bibliografie van Auschwitz

Kurt Wij ontvingen drie delen v a n de 'Bibliografie

titels

v a n het c o n c e n t r a t i e k a m p

verslagen

Auschwitz-Birke-

nau 1 9 4 5 - 1 9 6 5 ' van J e r z y Lukowski. H e t een u i t g a v e v a n h e t s e c r e t a r i a a t - g e n e r a a l het

Internationaal

Auschwitz

is

van

Comité

en

m a a k t deel u i t v a n h e t g r o t e w e r k o v e r h e t k a m p d a t in v o o r b e r e i d i n g is bij h e t m u s e u m A u s c h w i t z . I n d e z e l i t e r a t u u r o p g a v e zijn a l le w e r k e n o p g e n o m e n d i e in t w i n t i g j a a r de bevrijding m e t b e t r e k k i n g t o t

Auschwitz

in h e t P o o l s zijn v e r s c h e n e n en e e n van

de

artikelen,

na

gedeelte

studies, p r o e f s c h r i f t e n

en

h e r i n n e r i n g e n in a n d e r e t a l e n . E e n s t e e k p r o e f wees uit d a t b.v. niet alleen de w e r k e n

van

d r . E . d e W i n d en d r . E . A . C o h e n en p r o f . v . C r e v e l d zijn v e r m e l d , m a a r o o k d e a r t i k e len d i e in d i t b l a d h e b b e n g e s t a a n o v e r S e weryna

Szmaglewska's

Rook

boven

Birke-

nau.

De

van

talloze,

meestal

Duitse,

hierover.

Gerstein

geworden

is p a s ( j a r e n t e l a a t )

door

uitbeelding

de

van

historisch

zijn

bekend

verantwoorde

optreden

in

Hochhuts

stuk 'De plaatsbekleder'. Gerstein, 'de

drie delen v a n

d e b i b l i o g r a f i e , die

veel

G o d s in d u i v e l s u n i f o r m ' , z o a l s zijn

n u t t i g m a t e r i a a l b e v a t t e n v o o r h e n die

zich

hem

in d e g e s c h i e d e n i s v a n A u s c h w i t z

verdiepen,

heeft

genoemd,

was

een

spion

biograaf

Duitse

anti-

f a s c i s t , d i e a r g w a a n k r e e g n a d a t zijn geestes-

k u n n e n w o r d e n b e s t e l d bij m e v r . F u r t h , D i e -

zieke

merkade 43, Diemen. Tel.

o f f e r w a s g e v a l l e n en als c h e m i c u s w i s t d o o r

D e prijs b e d r a a g t

voor

deel I en I I I

ƒ 1 0 . 5 0 en v o o r deel I I f van

inleiding

en

020-58842.

14.—. De

toelichtingen

ieder

voertaal

is P o o l s ,

de

titels zijn a l l e in d e o o r s p r o n k e l i j k e t a a l a a n -

schoonzuster

aan

de

'Gnadentod'

ten

t e d r i n g e n in h e t S S - a p p a r a a t , w a a r hij s p e cialist v o o r de desinfectie, d.w.z. het v e r k r i j gen v a n het gifgas Z y k l o n B w e r d . H i j slaagd e e r i n o m in a u g u s t u s 1 9 4 2 e e n b l i k t e s l a a n in d e g a s k a m e r s v a n o . a . B e l s e c , m a a k t e h i e r -

gegeven.

v a n een v e r s l a g en b e s t e e d d e d e r e s t v a n zijn Men wordt schuldigde

verzocht bedrag

bij bestelling

over

het

te m a k e n

rekening 2 9 3 0 87 t.n.v. N . A . C , of

(voor

Amsterdammers)

op

N

5500,

verhoogd

0.50

met

ƒ

ver-

op

post-

Amsterdam gemeentegiro portokosten

p e r deel en o n d e r v e r m e l d i n g

D e e l I I is h o o f d z a k e l i j k g e w i j d a a n d e p r o -

kranten-

op uw

giro-

strook v a n 'Bibliografie, dl. I, I I en/of

cessen in v e r b a n d m e t A u s c h w i t z en b e v a t d e

N.A.C.

Afd.

III.

documentatie

leven aan pogingen om eerst p a u s Pius X I I

d e w e r e l d en

op

grond

van

aller-

wat

hij

gezien h a d te a l a r m e r e n : tevergeefs. H i j w e r d niet geloofd o f g e w a n t r o u w d vrijding

opgepakt

en n a

in F r a n k r i j k ,

zijn c e l z e l f m o o r d

de

waar

be-

hij in

pleegde.

I n zijn i n t r e e r e d e t e R o t t e r d a m h e e f t d r . L . de J o n g

bekend

gruwelijkste

gemaakt

bevindingen

Nederlandse

vriend

dat

Gerstein

begin

heeft

'43

zijn

a a n een

meegedeeld;

een

m e d e w e r k e r v a n T r o u w h e e f t e r een v e r s l a g v a n g e m a a k t , d a t in 1 9 6 7 o p d e o m s l a g

Sieraden-comité

Aan zakenlieden groot en klein, aan de lezers

prof.

M e e r d a n w i j in o n s v o r i g n u m m e r kunnen

wij

u

niet

aan

schreven

informaties

geven.

Bijzondere gevallen moet u aan het Sieraden c o m i t é v o o r l e g g e n . S c h r i j f o n s dus n i e t m e e r

januari

1969

zal het w e e r

verschijnen

m e t g o e d e a r t i k e l e n v a n m e n s e n uit stromingen

uit

onze

Nederlandse

diverse samenle-

ving. van

tenminste

15.000

ex.

Al

i n f o r m a t i e s . A l l e g e v a l l e n zijn n o g

én advertenties

deze

verklaring

getekend

worden

mensen

bij

de

Duitse

consulaten. D e meesten v a n u weten het. V e r nummer.

moeten

worden

op-

door

gedaan

in

De

waarheid

Westduitse

niet

televisie

durven

heeft

zendt

ons

een

berichtje

enige

weken

extreem

geweten'

een

documentaire

een

uitge-

z o n d e n o v e r d e z e m a n d i e z i c h in h e t h o l v a n d e l e e u w w a a g d e en zijn l e v e n o v e r h a d

u

wilt

is een k a n t v a n

ook

Wat u beslist weten moet

zijn t r a g e d i e , d a t hij

werd

pasten

niet

in

de

kraam

Zijn

van

als d e m o e d i g e v e r z e t s s t r i j d e r ,

en

gebracht. Zij schreef n.l.: „Als

U l e z e r s k u n t in u w k e n n i s s e n k r i n g een h e l e -

en z i e k e v r o u w z i e ik g e e n k a n s u d i t

boel doen, doe h e t !

een functie

die

u

over

h e e f t o n s o p een

te m a k e n ,

ik u o o k g e e n b e r i c h t

van

daarom

mijn

adreswijzions

iets o v e r t e m a k e n ! D a t is een z a a k v a n

uw

portemonnaie

een l i c h t j e bij o n s

of uw

U

geweten. Niemand!

o n t v a n g t o n s b l a d zonder

ting

enige

verplich-

uwerzijds!

W a t wij u s l e c h t s n o g m a a l s b e l e e f d

Adres N.A.C.

stuur

uw

óók

adreswijziging

aan

vragen: ons,

het

steun

ons

s c h e e l t o n s k o s t e n en m o e i t e . secretariaatsadres Comité

van

wordt

het met

15 oktober V I C T O R I E P L E I N dam Z. Tel. 42 9 2 17. Wilt u hiervan nota nemen?

Nederlands ingang 32',

van

Amster-

Vindt

u ons

streven

sympathiek,

d a n financieel. L a t e n de m e e r gefortuneerden o n d e r u b e t a l e n v o o r h e n die w e l w i l l e n s t e u nen, m a a r

het

m o e s t u beslist

eenvoudig weten!

zich

als

de

niet

weduwe

pensioen

uiteraard

van

haar

kreeg niet

geniet.

Vervolg

van

pag.

3

branden!

N i e m a n d is lid v a n o n s c o m i t é o f h e e f t v e r plichtingen aan ons!

gemaakt

jaar

N i e m a n d , o n t h o u d d a t g o e d , is verplicht N.A.C.

verdienstelijk

zond

men resultaten. P r o b e e r

ging

zo

idee

ging."

het!

te die

alleenstaande

n i e t m o e t v e r w a a r l o z e n . W a a r een w i l is k o -

Er

wiens

gering

Een oud-kampgenote

bedragje

niet

t o r v a n B o h e m e n zijn v e r d i e n d e l o o n

het.

is een

de

G e s t a p o - c h e f H e y d r i c h , d i e als R e i c h s p r o t e k -

d o e h e t d a n als een o n d e r s t e u n i n g , m a a r d o e

zelfwerkzaamheid

om

d e g r o t e m i s d a a d t e b e s t r i j d e n . D a t hij f a a l d e

hij is g e w e e s t en k e n d e zijn w e d u w e d a n o o k

hun

dat

de

geloven.

geleden o n d e r de titel 'Geschiedenis van

erkennen

a d v e r t e r e n . Als u het niet zakelijk wilt zien,

Auschwitz

ontstellende

g e e n p e n s i o e n t o e . I n d e r d a a d , hij h e e f t

o p een p a g i n a o f o p een deel d a a r v a n

te

Onder

overheid weigerde de SS-officier Gerstein

een

helpen. Wij hebben u w hulp echt h a r d nodig.

Het

van

sterfgeval

m e d e p l i c h t i g e n en g o e d p r a t e r s . D e W e s t d u i t s e

bij-

U , l e z e r s en z a k e n m e n s e n , k u n n e n o n s d a a r b i j

De

'Een

d e b e z e t t i n g h e e f t m e n o o k in N e d e r l a n d

pogingen

v r i j e tijd.

Zakenman!

boekje

d o o d g e z w e g e n en b e l a s t e r d een a n d e r e .

die wij zullen krijgen.

voorbereidingen

handjevol

niet

a f g e w e r k t . V o o r g r o t e c l a i m s m o e t v a a k een

verschijnen.

O m v a n g en u i t v o e r i n g h a n g e n a f v a n d e dragen

om

der . . . u kent ons giro

Z o a l s i e d e r j a a r , z a l o n z e k r a n t in een lage

Jong's

A u s c h w i t z ' in f a c s i m i l e is a f g e d r u k t .

Ons herdenkingsnummer 1 9 6 9 gaat v a n start. Half

de

kunnen.

Dat

luisteraars) diep h e e f t g e t r o f f e n , m a a r hij b r a c h t d a a r m e e o o k de z a a k v a n de vergeten s l a c h t o f f e r s , d o o r ons al j a r e n bepleit, in de grootst mogelijke o p e n b a a r h e i d en h e r h a a l d e dit een dag o f w a t l a t e r v o o r de t . v . H i j h e e f t zo zijn aandeel genomen in de actie o p d a t de schaarse overlevenden v a n A u s c h w i t z krijgen w a a r zij recht o p h e b b e n . H i j b e s c h o u w t dit als zijn p l i c h t . H o o r n i k is z i c h z e l f als mens en k u n s t e n a a r t r o u w gebleven. E. T. E d . H o o r n i k , D e overlevende, M e u lenhoff Amsterdam, 1968.

Auschwitz Bulletin, 1968, nr. 09 September  

secr.: victorieplein 32', amsterdam-z., postgiro 293087 bankrek.: AMRO, bijk. van baerlestraat, amsterdam-z. red.: amsteldijk 23, amsterdam-...