Issuu on Google+

nederlands auschwitz comité

december 1965 secr. voorlopig: v. Walbeeckstraat 9 hs, amsterdam-w., postgiro 29 30 87 bankrek.: A M R O nr 106540 bijk.: van baerlestraat amsterdam z.

H e r d e n k i n g e n -o o k i n1 9 6 6 H e t j a a r begint m e t de m a a n d v a n de A u s c h w i t z - h e r d e n k i n g . D i t j a a r zal deze een tegelijk nieuw en v e r t r o u w d k a r a k t e r dragen. O p n i e u w komt Regina Smendzianka, aan wie velen v a n o n z e t r o u w e vrienden zulke goede herinneringen hebben. Z i j treedt d i t m a a l m e t een bijzonder p r o gramma op. V o o r het eerst z a l een d a n s d r a m a , „ R o m e o , J u l i a en de duisternis", gewijd a a n J o d e n v e r v o l g i n g en verzet, in ons l a n d worden gebracht door de

ontvielen en o n z e gedachte wijd uit te d r a g e n : NOOIT MEER AUSCHWITZ Kaarten voor de herdenkingen zijn verkrijgbaar: v o o r D e n H a a g , Diligentia, 2 3 j a n . bij P h . A l t e r , Badhuisweg 5 5 , S c h e veningen, t e l . 5 5 81 8 3 . Mevr. M . Levie-van Wijngaard, T o matenstr. 2 1 0 , tel. 68 4 4 6 2 . voor Amsterdam, Bachzaal, 2 5 jan. de Z w a r t e , v . W a l b e e c k s t r . 9 hs, tel. 8 36 22, Amsterdam-W. V . Geens, Orteliusstr. 1 7 8 hs, A m s t e r d a m - W . , t e l . 8 55 7 2 . J . S l a g t e r , Valeriusstr. 2 4 0 " , A m s t e r dam-Z., tel. 79 80 3 6 . Muziekbeurs Amsterdam, Trompenburgstr. 1 1 1 A ' d a m - Z . , t e l . 7 1 11 7 9 . voor Rotterdam, Rijnhotel, 2 6 j a n . L. Bentveld, Heneg.laan 1 8 ' " , R o t eerdam, t e l . 12 55 1 3 .

Kelly Christophorid.es van het Nationale Theater te Athene, die voor de Auschwitzherdenkingen voor het eerst in Nederland haar dansdrama „Romeo, Julia en de duisternis" zal brengen. Met haar werken mede leden van het Nationale Ballet o.l.v. Sonia Gaskel.

Griekse choreografe K e l l y Christophorides zelf. D a n k zij de m e d e w e r king v a n de N e d e r l a n d s e a m b a s s a deur te A t h e n e , m r . R . B . B a r o n v a n Lynden, van mevrouw Sonia Gaskel, die de leiding heeft v a n het N a t i o n a l e B a l l e t en d a n k zij zeer veel andere, z o w e l artistieke als organisatorische hulp hopen w i j dit j a a r o p een nieuwe w i j z e samen te herdenken w i e ons

Beulen van Sobibor berecht

H i j moet het absolute record v o o r m o o r d e n b e z i t t e n , d e z e B a u e r , eens t e r d o o d , n u tot levenslang veroordeeld, de m a n die a c h t tien m a a n d e n lang de Dieselmotor v a n Sobib o r bediende en n u al t w e e m a a l als getuige is o p g e t r e d e n . N i e m a n d k e n t zijn „ r e s u l t a t e n " . D e a a n k l a c h t tegen de elf die nu t e rechtstaan vermeldt 2 5 0 . 0 0 0 slachtoffers v a n h e t k a m p a a n d e B o e g , niet v e r v a n L u b l i n . D e president noemt een getal v a n een miljoen — m e t e e n S S - f e e s t j e m o e t d a t s u c c e s zijn gevierd.

Alleen voor het Auschwitz-blad

Presser over "Ondergang" In bijna evenveel exemplaren als het aantal slachtoffers, dat het beschrijft, circuleert „Ondergang", het grote werk van prof. dr. ]. Presser, onder het Nederlandse publiek. De gehele pers heeft erover geschreven, de auteur ontving vele honderden reacties. Over deze reacties op zijn boek schreef prof. Presser een artikel voor ons herdenkingsnummer. „Jullie bent de enigen voor wie ik zo iets doe", vertrouwde hij ons toe. Ieder die wil weten hoe de schrijver denkt over de ontvangst van zijn boek, dat zulk een bittere vermaardheid verwierf, leze ons januari-nummer. Men zal er nog veel meer in vinden.

E e n k w a r t m i l j o e n m e n s e n w o o n t n u in H a g e n , d e p r o c e s s t a d . „ E e n s t a d als H a g e n h e b ben z e o p hun geweten, d a n mogen z e t o c h niet vrij r o n d l o p e n ! " D a t vindt d r . Scherm e r , d e o f f i c i e r v a n j u s t i t i e , die n a v i e r j a a r inspanning 2 4 ( v a n d e 3 0 ) o v e r l e v e n d e en destijds r e b e l l e r e n d e g e v a n g e n e n h e e f t o p g e spoord. H i j meent ook d a t er nog meer N e derlanders de d o o d hebben gevonden o n d e r Bauers moordende handen, beklaagde Frenzels z w e e p e n B o l e n d e r s b l o e d h o n d d a n d e 3 4 . 3 1 3 , die d o o r het Nederlandse R o d e Kruis zijn o p g e g e v e n en a a n d e n a b e s t a a n d e n g e meld. E r zijn m a a r t w e e u i t N e d e r l a n d g e d e p o r teerde v r o u w e n o n d e r de getuigen geweest, m e v r . S. E n g e l - W i j n b e r g en m e v r . Ilona S a f r a n (toen Ursela S t e r n ) . Alleen de eerste is in N e d e r l a n d g e b o r e n . A l l e a n d e r e n zijn in o v e r - , o v e r g r o t e m e e r d e r h e i d e e n p a a r uur na aankomst vergast. D i e a a n k o m s t o p h e t p e r r o n ging soms o o k met geweld gepaard. „ D e H o l l a n d e r s h a d d e n g e e n i d e e d a t zij d e d o o d t e g e m o e t l i e p e n " , z e g t een g e t u i g e . D e S S aasde o p de v a n n a a m en adres v o o r z i e n e k o f f e r s , d i e m e n n e t j e s o p e e n rij o p

Doorlezen volgende pagina


B

Vervolg van pag. 1

C

U

IG

Ï1

van Sobibor berecht het p e r r o n moest a c h t e r l a t e n . D a n ging het langs de knusse SS-huisjes, die G o t t e s H e i m a t o f Z u r lustigen F l o h heetten, langs de sorteerbarak, n a a r k a m p I I I . D a a r lag „het g o e d e l e v e n " , d a t een S S - e r n o g e v e n a a n prees: de zes g a s k a m e r s . D e P o o l s e , n u in C a l i f o r n i ë v e r b l i j v e n d e g e tuige B l a t t , moest de k o s t b a a r h e d e n v o o r de r o v e r s i n z a m e l e n . H i j w e e t n o g d a t hij o m „goud, geld, gorloges" moest v r a g e n . Als er v e e l v r o u w e n in een t r a n s p o r t w a r e n , h i e l p hij h e t h a a r a f k n i p p e n . T o t d e lijken t o e l i e t e n d e g i e r e n n o g n a z o e k e n — o p g o u d en juwelen. D a t is h e t e i n d e g e w e e s t v a n één o p e l k e drie N e d e r l a n d e r s gedeporteerden, het inw o n e r s t a l v a n een p r o v i n c i e s t a d ; d i t w a s d e b e s t e m m i n g v a n 1 9 t r e i n e n , die tussen 2 m a a r t en 2 0 juli 1 9 4 3 W e s t e r b o r k v e r l i e t e n en d r i e d a g e n l a t e r o p h e t s t a t i o n tussen C h e l m en W l o d a w a w e r d e n g e l e d i g d . N u s t a a n z e sinds 6 s e p t e m b e r d a n t e r e c h t , d e H a m b u r g s e p o r t i e r B o l e n d e r en d e t o neelmeester F r e n z e l ; volgens de aanklacht h e e f t hij 4 2 m a a l een o n b e k e n d a a n t a l m e n sen v e r m o o r d , a a n d e m o o r d o p a l l e 2 5 0 . 0 0 0 (het zeker te laag g e r a a m d e a a n t a l ) slachto f f e r s v a n S o b i b o r is hij m e d e p l i c h t i g . V o o r zijn eigen p l e z i e r d e e d hij e r d a n een s c h e p j e bovenop, mishandelen, doodschieten. „Dat h o e f d e n zij n i e t , m a a r zij d e d e n h e t g r a a g " , z e g t d e g e t u i g e . Z o h a d B o l e n d e r zijn h o n d afgericht o m naakte mannen aan te vallen, die hij d a n z e l f m e t een s c h o t a f m a a k t e . E e n v a n de broers W o l f uit het k a m p , nu een d e r v e r d a c h t e n — d e a n d e r e l e g d e h e t l o o d j e bij d e o p s t a n d — w o r d t e v e n e e n s a f g e s c h i l d e r d als m a s s a m o o r d e n a a r en c y n i s c h sadist, die o o k m e t g e n o e g e n zijn z w e e p h a n teerde tegen de Arbeitsjuden. V o l g e n s g e t u i g e B l a t t w a r e n e r in d e a f d e lingen I en I I v a n h e t k a m p a f w i s s e l e n d v a n 100 tot 6 0 0 , volgens anderen vijfmaal z o v e e l d e z e r „ A r b e i t s j u d e n " g e w e e s t , die d o o r d e S S s t e e d s w e r d e n „ v e r n i e u w d " , d.i. in h e t g a s g e s t u u r d en d o o r v e r s a a n g e v o e r d e m e e s t heel j o n g e m e n s e n v e r v a n g e n . V a n d a a r d a t d e m e e s t e g e t u i g e n n u n o g g e e n v e e r t i g zijn. S l e c h t s een e n k e l e , e e n k o k , een d r o g i s t , d i e v a a k uit N e d e r l a n d m e e g e b r a c h t e m e d i c i j n e n h e e f t h e l p e n u i t z o e k e n , h e e f t n a m a a n d e n in h e t k a m p d e o p s t a n d g e h a a l d , l e t t e r l i j k een d o o d e n k e l e n a m e e r d a n een j a a r .

OPSTAND D e opstand . . . het w o o r d v a l t telkens w e e r in d i t p r o c e s . D e o p s t a n d m a a k t e een e i n d e a a n h e t s l a c h t h u i s S o b i b o r en b r a c h t d e g e t u i g e n , n u v r i j w e l a l l e n in d e V . S . en I s r a ë l w o o n a c h t i g , n a a r H a g e n in W e s t f a l e n . Sobibor w a s bestemd v o o r de vernietiging v a n de P o o l s e J o d e n , v o o r a l ten oosten v a n de Weichsel. In het k a d e r v a n de „ A k t i o n R e i n h a r d t " w e r d e n d e z e n d a a r en in T r e b l i n k a en B e l z e c u i t g e m o o r d , p l a n m a t i g n a t u u r l i j k . R u s s i s c h e J o d e n , o . a . u i t M i n s k zijn daaraan toegevoegd. O p 5 m e i 1 9 4 3 eiste R a u t e r in D e n H a a g o m „ z o v e e l J o d e n als m e n s e l i j k e r w i j s m o g e lijk is . . . o p t r a n s p o r t t e s t e l l e n " . W e g e n s d e b o u w v a n d e B u n a - f a b r i e k in M o n o w i t z , A u s c h w i t z I I I , w a s een z o g r o o t m o g e l i j k a a n t a l J o d e n u i t h e t w e s t e n n o d i g , liefst n o g in

de eerste helft v a n m e i : W e s t e r b o r k m o e s t in sneller t e m p o w o r d e n l e e g g e h a a l d . M a a r A u s c h w i t z w a s in die tijd in v o l b e d r i j f , m e t transporten Joden uit Saloniki, Berlijn, F r a n k r i j k en v a n e l d e r s . N i e t d e l a n g z a m e d o o d d o o r slavenarbeid v o o r de I . G . - F a r b e n , m a a r de directe gang n a a r de gaskamer stond allen te w a c h t e n , o o k de H o l l a n d e r s , wier werkkracht Himmler zo „nodig" had. Z i j g i n g e n w e g e n s p l a a t s g e b r e k in d e c r e matoria v a n Birkenau naar Sobibor, d a a r o n d e r de bewoners v a n de J o o d s e I n v a l i d e en b e j a a r d e n h u i z e n en d e k i n d e r e n uit h e t beruchte kindertransport uit Vught. H i m m l e r h a d R a u t e r en diens s t a f o p g e j a a g d o n d e r d e i n d r u k v a n d e o p s t a n d in h e t W a r s c h a u s e g e t t o in a p r i l 1 9 4 3 . D e H o l l a n d e r s die in S o b i b o r a a n k w a m e n w i s t e n niets v a n d e strijd in W a r s c h a u , die in d e P o o l s e g e t t o ' s en k l e i n e s t a d j e s b e k e n d w a s , n e t als het lot d a t de J o d e n w a c h t t e . D e H o l l a n d s e J o d e n zagen er n a a r het o o r deel v a n h u n O o s t e u r o p e s e l o t g e n o t e n , die al j a r e n v o o r h u n a r r e s t a t i e in g e t t o ' s en plaatselijke k a m p e n vegeteerden, goed uit. Zij k w a m e n , z e g t e e n g e t u i g e , „ u i t n o r m a l e o m s t a n d i g h e d e n m i d d e n in h e t o n g e l u k t e r e c h t en d e v o l l e z w a a r t e d a a r v a n m a a k t e h e n o n v e r s c h i l l i g " . T o c h h e e f t een a a n t a l v a n de voorlopig uitgezochten o n d e r hen a a n een a c t i e d e e l g e n o m e n . I n elk g e v a l zijn er n a de v l u c h t v a n t w e e a n d e r e g e v a n g e nen 7 2 H o l l a n d e r s doodgeschoten. E e n plan v o o r v e r z e t o f d e o p z e t d a a r t o e is d o o r e e n der corrupte Oekrajiense bewakers, wiens althans passieve hulp men nodig h a d , v e r raden. Verschillende getuigen hebben beschreven hoe zij z e e r w e l b e g r e p e n w a t h u n b o v e n h e t h o o f d hing, toen de l a a t s t e „ A r b e i t s j u d e n " uit B e l z e c t e S o b i b o r w e r d e n b i n n e n g e b r a c h t (en, z e l f o o k o p d e h o o g t e , d e S S d e h a n d e n v o l g a v e n ) . D i t w e r d h e t sein o m o o k in S o b i b o r een o p s t a n d t e g a a n v o o r b e r e i d e n . I n augustus 1 9 4 3 , toen reeds het leeuwendeel v a n d e r u i m d r i e m i l j o e n z i e l e n t e l l e n de J o o d s e bevolking v a n P o l e n w a s uitger o e i d , b r a k d e o p s t a n d uit in h e t g e t t o v a n B i a l y s t o k , en w e l d r a in T r e b l i n k a , h e t e i n d s t a t i o n v a n d e uit W a r s c h a u w e g g e v o e r d e n en v e l e a n d e r e n . D e v e r g a s s i n g e n w e r e n juist stopgezet. M e t o n g e l o o f l i j k e i n s p a n n i n g , g e d u l d en v e r nuft bemachtigde men enkele wapens v a n de SS. O p 14 o k t o b e r 1 9 4 3 o n t v l a m d e de o p s t a n d o n d e r leiding v a n een o f f i c i e r v a n h e t R o d e L e g e r , P i e c z e r s k i , die b e h o o r d e t o t een t r a n s p o r t J o o d s e p a r t i s a n e n u i t B j e l o Rusland. Twintig Duitse SS-ers en een O e k r a j i e n e r w e r d e n g e d o o d , v a n de 6 0 0 g e v a n g e n e n in h e t k a m p o n d e r n a m e n e r 1 6 0 een v l u c h t p o g i n g , m a a r d e m e e s t e n v o n d e n d e d o o d in h e t m i j n e n v e l d d a t h e t k a m p omgaf. Dezelfde dag rukte Duitse politiev e r s t e r k i n g a a n uit o m l i g g e n d e p l a a t s e n en de o v e r g e b l e v e n „ A r b e i t s j u d e n " w e r d e n o p gruwelijke wijze a f g e m a a k t . D e r t i g m a n w a r e n erin geslaagd te o n t v l u c h ten: onder hen v o n d men de 2 4 o u d - g e v a n g e n e n o m in H a g e n t e g e t u i g e n . E r m o e t een d r i e - o f v i e r t a l uit N e d e r l a n d bij zijn g e weest. Zestien andere N e d e r l a n d e r s , die S o b i b o r o o i t h e b b e n a a n s c h o u w d en h e t k o n d e n n a v e r t e l l e n , zijn n a e n k e l e u r e n v a n h e t

station n a a r elders doorgestuurd. Enkelen hebben nog t o c h t g e n o t e n zien doodschieten, m a a r zijn n i e t in h e t p r o c e s g e d a g v a a r d . I n d e r e c h t z a a l h a n g t een p l a t t e g r o n d v a n h e t k a m p , d i e B a u e r in zijn g e v a n g e n i s h e e f t g e t e k e n d : een e n k e l e g e t u i g e v o n d d i e n i e t nauwkeurig genoeg. D e rechters kregen foto's te zien v a n de huidige t o e s t a n d v a n het t e r r e i n , w a a r n o g m a a r e n k e l e huisjes s t a a n , v o o r wie het gekend heeft genoeg o m het beeld te completeren, aldus B l a t t . Geen gevangene kon de laatste dagen v a n Sobibor navertellen. N i e t één. N i e t één v a n d e e l f v e r d a c h t e n , 2 2 j a a r l a t e r , v e r t o o n t een s p o o r v a n b e r o u w , v a n spijt z e l f s . E r zijn g e t u i g e n i n e e n g e z a k t o n d e r d e last v a n d e v e r s c h r i k k i n g e n die zij z i c h w e e r v o o r o g e n m o e s t e n h a l e n , een h i e l d d e b e u len zijn l i d t e k e n s v o o r , e e n a n d e r t o o n d e d e d o o r h e m z e l f p a s in S o b i b o r opgegraven v l e c h t v a n een v e r m o o r d e v r o u w . „ D e enige t r a a n die een v e r d a c h t e liet w a s o m h e t o o g d a t hij k w i j t i s " . D e o n t e l b a r e k i n d e r e n d i e zij als o n g e d i e r t e h e b b e n v e r d e l g d , d e b a b y ' s die zij e i g e n h a n d i g v e r m o r z e l d e n l a ten d e e l f m i s d a d i g e r s o n b e w o g e n , n u als t o e n . M a a r e r v a a r t een r i l l i n g d o o r d e g r o e p j o n g e n s v a n d e A l b r e c h t D ü r e r s c h o o l , die een z i t t i n g b i j w o o n t , als ze h o r e n h o e d e b e e n d e r a s uit d e l i j k e n g r o e v e n als k u n s t m e s t o v e r d e SS-moestuintjes w e r d gestrooid. Zichzelf vergaten de vergeetachtige heren n i e t . L i e t e n zij n i e t g e v a n g e n e n b e r g r u i m t e v o o r j u w e l e n en g o u d in f i e t s f r a m e s i n b o u w e n en g e r o o f d e k l e d i n g r e p a r e r e n ? Z o a l s zij b r o e r s , v a d e r s en z o o n s e l k a a r l i e t e n d o o d s l a a n v o o r z e de o v e r g e b l e v e n e n n e e r schoten.

SOBIBOR-PROCES:

ONZE

ZAAK

B i j n a v i e r m a a n d e n al d u u r t h e t g r o t e p r o c e s v a n S o b i b o r en h e t z a l n o g eens z o l a n g v o o r t g a a n . H e t is in d e h o o g s t e m a t e o n z e zaak, want 'Nederlands Auschwitz Comité' wil v o o r een b e l a n g r i j k deel z e g g e n n a b e s t a a n d e n v a n d e d o d e n v a n S o b i b o r . H e t is bedroevend dat er niet d o o r l o p e n d mensen uit N e d e r l a n d t e r z i t t i n g a a n w e z i g zijn. D e m i s d a a d d i e h i e r w o r d t b e r e c h t is n i e t t e schatten zo groot. M a a r onomstotelijk staat vast dat ruim 3 4 . 0 0 0 Nederlandse burgers h i e r h e e n zijn v e r v o e r d . „ D e d a g v a n a a n k o m s t is als s t e r f d a g v a n al d e z e m e n s e n t e b e s c h o u w e n " , v e r k l a a r d e h e t R o d e K r u i s in 1946. In H a g e n v o l t r e k t zich deze w i n t e r een n a spel v a n d e g r o t e t r a g e d i e . H i e r s t a a t h e t n a z i d o m in zijn v o l l e a f z i c h t e l i j k h e i d a a n d e k a a k . H e t is h o o g n o d i g , a l is h e t n i e t g e n o e g . W i e en w a a r is b . v . A l l e r s , d i e z i c h in p o l i t i e - u n i f o r m liet fotograferen, die B a u e r zijn v e r g a s s e r s b a a n b e z o r g d e en z i c h n u b l i j k b a a r in e e n „ g r o t e p r a k t i j k " v e r h e u g t ? E n w i e „ p r a k t i z e r e n " e r n o g m e e r in W e s t f a l e n en d a a r o m t r e n t , d i e d e g r u w e lijkste p r a k t i j k a l l e r t i j d e n e e n d o z i j n j a r e n , die er d u i z e n d leken, o p g a n g hielden? Z o lang z o v e e l ijverige u i t v o e r d e r s v a n de E n d l ö s u n g d e r J u d e n f r a g e n o g a c t i e f en g e r u s t k u n n e n zijn, z o l a n g is d e E n d l ö s u n g v a n h e t werkelijke v r a a g s t u k , v a n het fascisme, niet bereikt. E.

T.


Waarom uitkering aan slachtoffers;

EEN UIT VELEN E i n d 1 9 4 3 w e r d i k g e a r r e s t e e r d , b e l a n d d e in W e s t e r b o r k en verbleef d a a r tot 2 5 juni 1945, e e r d e r w a s e r v o o r ons geen v e r v o e r . N a d e o n d e r v r a g i n g w a a r o m j e in W e s terbork was gebleven, w e r d onze vrijheid g e g a r a n d e e r d . V r i j . Helaas waren voor ons geen auto's ter beschikking, maar de aanwezige verzetstrijders, die in de gevangenis van het kamp vertoefden, werden door Prins Bernhard zelf afgehaald met auto's door de Canadezen ter beschikking gesteld. D e niet belangrijke J o d e n w e r d aangezegd dat ze m o c h t e n v e r t r e k k e n o p eigen risico o f m o e s ten w a c h t e n t o t d a t er v e r v o e r beschikbaar was. Z o zaten wij dan m a a r w e d e r o m a f te w a c h ten w a n n e e r en h o e m e n a f g e v o e r d z o u w o r den. Mijn e n i g e z u s t e r w a s in E i n d h o v e n o n d e r g e d o k e n g e w e e s t . D a n k zij lijsten v a n de n o g a a n w e z i g e J o d e n in W e s t e r b o r k h e b b e n zij m e t v e e l m o e i t e v o o r mij e e n t i j d e lijke v e r b l i j f s v e r g u n n i n g in E i n d h o v e n g e k r e g e n , m a a r mijn d o m i c i l i e m o e s t A m s t e r dam worden. Bij mijn t e r u g k e e r b l e e k , d a t mijn z u s t e r in h e t n o o d z i e k e n h u i s in E i n d h o v e n v e r b l e e f . Z i j w a s één d e r g e n e n , die d e w a n d e l i n g Auschwitz-Bergen Belsen hadden meegem a a k t . N u l a g z e o p s t e r v e n in h e t n o o d ziekenhuis, was teruggekeerd n a a r H o l l a n d als l a a t s t e w e n s , w a n t v o o r h a a r w a s g e e n verder leven mogelijk. Z e had vlektyphus geh a d en h a a r l o n g e n w a r e n geheel v e r t e e r d . Z i j o v e r l e e d o p 5 a u g u s t u s 1 9 4 5 en ik g i n g l i f t e n d n a a r A m s t e r d a m , w a a r ik z w a a r z i e k a a n k w a m en d o o d z i e k z o c h t ik een k a m e r , die ik v o n d in d e v a n E e g h e n s t r a a t 2 4 en w a a r ik t o t h e d e n n o g w o o n . I k h a d n l . g e e l z u c h t , d i e i k r e e d s in m a a r t 1 9 4 5 o p l i e p , m a a r die n u h e v i g u i t b r a k . W a s 6 m a a n d e n ziek, verpleging w a s er a m p e r en g e l d n o g m i n d e r . N i e m a n d d e e d enige m o e i t e je t e h e l p e n . I k l o g e e r d e bij mijn t e r u g k e e r in E l i m , w a n t e r w a s v o o r o n s g e e n plaats, w a a r dan ook. G e l u k k i g k r e e g ik een a n t i e k e r i n g d i e i k in b e w a r i n g g e g e v e n h a d t e r u g en l e e f d e d a a r van tot februari 1 9 4 6 . Moest toen — hoew e l n o g n i e t geestelijk en l i c h a m e l i j k h e r s t e l d tijdelijk bij d e r i j k s p o s t s p a a r b a n k a a n h e t w e r k . K o n t o e n bij d e J o o d s e I n v a l i d e h e t z e l f d e w e r k g a a n d o e n als v o o r d e o o r l o g en k w a m d a a r in d i e n s t ( m e i 1 9 4 6 ) . In het k a m p W e s t e r b o r k m a a k t e ik d o o r : difterie, dysenterie, darmbloeding, middeno o r o n t s t e k i n g en g e e l z u c h t ; ik b e n n o o i t m e e r g e z o n d g e w e e s t . I k k r e e g d a a r d o o r een b i j nierafwijking, leef nu o p " D C A . D e j a r e n 1 9 4 5 en 1 9 4 6 k e n m e r k t e n z i c h d o o r m a a n d e n z i e k zijn. D e 6 j a a r d i e ik d o o r b r a c h t bij J o o d s e I n v a l i d e en G e m e e n t e A m -

s t e r d a m o o k . I n 1 9 5 2 n a m ik z e l f s t a n d i g o n t s l a g , o m d a t ik h e t g e v o e r d e t e m p o l i c h a melijk en geestelijk n i e t k o n v o l h o u d e n . D e h e e r , d i e in d i e t i j d mijn c h e f w a s , h a a t t e d e J o d e n en h a d m a a r één l i j f s p r e u k : „ w a a r o m gaan de overgebleven Joden niet n a a r Israël, d a a r kunnen ze meehelpen het land o p t e b o u w e n en zijn z e o p h u n p l a a t s . H i e r w o r d je ziek v a n hun agressie." D e z e m a n begreep v a n ons leed — het w a s p a s 1 9 4 8 — n i e t s . H i j h e e f t m i j z o h e t l e v e n t o t een h e l g e m a a k t , d a t ik h o e w e l in v a s t e d i e n s t bij d e G e m e e n t e , o n t s l a g i n d i e n d e , in o v e r l e g m e t d r . de W i n d , de z e n u w a r t s die ik ind e r t i j d b e z o c h t . M i j n z e n u w e n en mijn l i c h a a m w a r e n z o k a p o t , d a t ik n i e t m e e r in s t a a t w a s en b e n t o t v o l w a a r d i g e a r b e i d s prestatie. V a n 1 9 5 2 t o 1 9 5 7 w e r k t e ik h a l v e d a g e n . Leefde zeer summier. T o c h w a s ik nog vele malen ziek. Bij d e G e m e e n t e d i e n s t h e e f t e e n a r t s v o o r g e s t e l d d a t ik 5 0 % z o u g a a n w e r k e n , o m d a t z e mij niet geschikt v o n d v o o r hele d a g e n a r b e i d . D a a r d e s i t u a t i e mij v e r b o v e n h e t h o o f d g r o e i d e en ik p s y c h i s c h n i e t o p g e wassen w a s tegen zoveel tegenwerking, v e r t r o k ik m a a r , h e t g e e n a c h t e r a f d o m w a s . O o k de geneesheer directeur h a d geen begrip v o o r mijn s l e c h t e g e z o n d h e i d en d a a r m e e s a m e n h a n g e n d d e geestelijke m o e i l i j k h e d e n , d i e uit h e t l i c h a m e l i j k e v o o r t k w a m e n , A l m e t a l een r o t t i j d . N a 1 9 5 7 k w a m ik in tijdelijke d i e n s t bij d e l o o n b e l a s t i n g , h e l a a s k r e e g ik d e t o e n h e e r s e n d e A - g r i e p en b l e e f ik een j a a r z i e k , d a a r n a v o l g d e o n t s l a g , w a n t ik w a s tijdelijk. W a t de maatschappelijk werkster v a n het M i n i s t e r i e v a n S o c i a l e Z a k e n o o k v o o r mij deed, n i e m a n d w i l d e een „ k n e u s j e " hebben. A l l e mij b e k e n d e r e l a t i e s , d i e g r o t e b a n e n aan het Ministerie hadden, p o r d e ik aan, m a a r overal te vergeefs. Kneuzen k o n men niet gebruiken. T e n e i n d e r a a d w e n d d e ik mij t o t d r . S a j e t , d i e s t u u r d e mij w e e r n a a r d e h e e r B o e t j e en d e z e z o n d mij n a a r d e d i r e c t e u r v a n d e b i j z o n d e r e a r b e i d s b e m i d d e l i n g en z o b e l a n d d e ik als „ O o r l o g s s l a c h t o f f e r in e e n w e r k object, w a a r 9 0 % v o o r ons w o r d t bijbetaald en 1 0 % d o o r d e g e m e e n t e w a a r je w o o n t . D a t w i l d e m e n w e l . D o c h in d e z e r e g e l i n g zit alles, gestraften, N . S . B . - e r s enz. enz. M e n k o m t t e r e c h t bij d e w e r k v e r s c h a f f i n g , w a n t m e e r is h e t n i e t , h o e w e l m e n g o e d w e r k m o e t l e v e r e n . I k z a t bij h e t T o n e e l m u s e u m , als een Sociale Z a k e n - k l a n t . D i t heeft de d e u r mijner ellende t o e g e d a a n . Mijn z e n u w e n w e r d e n z o g e s p a n n e n , d a t ik t o t h e d e n n o g n i e t o v e r d e z e s c h o k k e n heen ben en n o g a l t i j d lijd a a n k a m p n a c h t m e r r i e ' s , die mij b e r o ven v a n slaap enz. enz.

In Frankfort is het tweede Auschwitzproces begonnen tegen de chef der administratie van Auschwitz, Burger, de chef van de politieke afdeling in Birkenau Hustek en de zg. verpleger in Monowitz, Neubert, die al in het grote proces moest verschijnen. Hij kreeg toen als zovelen — nu! — uitstel wegens ziekte.

N a w e d e r in die 6 j a a r , d i e ik bij h e t M u seum doorbracht, zeker drie jaar, wel niet o n o n d e r b r o k e n , z i e k t e zijn g e w e e s t , b e n ik nu v o o r 8 5 % door de Sociale Verzekeringsb a n k a f g e k e u r d en l e e f n u v a n d e z e w e t , d i e v o o r mijn l e v e n s o n d e r h o u d eigenlijk n i e t g e n o e g i s ; z o d o e n d e v e r h u u r ik één k a m e r o m g e e n a r m o e d e t e lijden. A l m e t al zou de regering ons, evenals de v e r z e t s s t r i j d e r s , w e l eens een eerlijk p e n sioen, d a t o n d e r d e bijz. p e n s i o e n e n v a l t , k u n nen geven. Zelfs de 5 0 % die v o o r de k a m p b e w o n e r s geldt, die lichamelijk niet m e e r k u n n e n , k a n ik n i e t k r i j g e n , o m d a t d e B i j z . pensioenwetregeling ons daarin niet tegemoet komt. N i m m e r h e b i k iets w a t z e l f s riekt naar g e l d k r i j g e n o n d e r n o m e n . A l l e s w a t ik in d e l o o p d e r j a r e n k r e e g h e b ik g e b r u i k t o m e r w e e r l i c h a m e l i j k b o v e n o p t e k o m e n en a l les is bij m i j a a n z i e k t e o p g e g a a n . S t e e d s m o e s t ik mij in r u s t h u i z e n l a t e n o p n e m e n en p r a c t i s c h alles v o o r e i g e n r e k e n i n g — één k e e r o n t v i n g i k bij d e 6 0 0 g u l d e n , die ik o p m a a k t e ; d a a r v a n ƒ 1 7 2 , — n a m a a n d e n vechten — v a n de bijstandsw e t en v e r d e r h e b i k z o g o e d e n k w a a d s t e e d s in e i g e n o n d e r h o u d v o o r z i e n . Z e l f s bij mijn t e r u g k e e r — o p een s c h o e n en een slof — h e b ik g e e n m o e i t e g e d a a n o m kleren of meubelen te bekomen. E r w e r d o o k niets v o o r mij g e d a a n . I k w o o n d e in d e v a n E e g h e n s t r a a t t w e e j a a r l a n g m e t een b e d ( g e l e e n d ) , een stoel en een t a f e l . E n z o is d e s i t u a t i e v a n h e t m o m e n t . I k h e b alles o p g e m a a k t w a t ik h a d en l e e f n u g e h e e l v a n de interimuitkering. Hoogachtend, E.

MONTANHE

Na elf kampen en twintig jaar Mijn man is al sinds de bevrijding ziek, met tussenpozen van een paar maanden waarin hij werkte. Hij is in oktober 1963 weer de ziektewet ingegaan en oktober 1964 voor 100% invalide verklaard en trekt nu invaliditeitsuitkering. Hij lijdt aan geestesstoornissen, die hij in de kampen heeft opgedaan en beleeft als het ware weer de kampjaren en alles wat daaraan verbonden was. Hij heeft elf kampen doorgemaakt. Ik heb thuis vier kinderen, de oudste is 18 jaar, de jongste is tien jaar. Ik hoop dat u goede resultaten zult bereiken in de strijd om een uitkering voor ons te krijgen, die gehandhaafd blijft. J.

Dagloonder

BESTELSTROOK Hierbij deel ik u mee dat ik een bedrag t.n.v. N.A.C. Ik verzoek u om toezending Den Haag Amsterdam Rotterdam Doorhalen

wat

op op op

niet verlangd

23 januari 25 januari 26 januari wordt.

van f van twee 1966. 1966. 1966.

heb overgemaakt met „Herdenking" plaatsen voor de Auschwitz-herdenking

op te

postrek.

29

30

87


INDERDAAD... O P IEDER U U R VOOR U PARAAT

om u met een snelle Tupolev 124 in 1 uur en 20 minuten naar Praag te brengen. Vluchten met de CSA elke dinsdag en zaterdag, op de overige dagen met de KLM en MALEV. Van Praag met Aerotaxi's naar alle delen van het land. Voor zakenmensen en toeristen een efficiĂŤnte manier om zich in Tsjechoslowakije te verplaatsen. Van Praag gunstige verbindingen naar het Nabije en Midden-Oosten. Verdere inlichtingen bij uw reisbureau of rechtstreeks bij CSA - LEIDSESTRAAT 4 - AMSTERDAM - TEL. 020 - 22 27 88 OF SCHIPHOL - TEL. 020 - 15 13 44

CZEEHnSlDV/lh

/UHIINES


Auschwitz Bulletin, 1965, nr. 12 December