Page 1

nederlands auschwitz comité

mei

1965

secr. voorlopig: v. Walbeeckstraat 9hs, amsterdam-w., postgiro 2 9 3 0 8 7 bankrek.: amsterdamsche bank nr 1 0 6 5 4 0 , bijk.: van baerlestraat amsterdam z.

en

verdelging

dom

van

194011945",

het

Nederlandse

door prof.

H e t boek b e a n t w o o r d t één, m a a r

N a de meidagen

Joden-

dr. J .

Presser.

dan

lang-

lopende v r a a g : hoe ging de v e r s c h r i k k i n g zijn w e r k ? waarop

Het

het

doet

talloze

antwoord

wel

in

vragen

rijzen,

eens v a n

beslis-

sende betekenis v o o r de t o e k o m s t

kan

zijn.

H e t t o o n t , h o e een k r a n k z i n n i g e w a a n i d e e i n misdadige D e z e w e k e n heeft de bevrijding, die 2 0 a c h t e r ons ligt, Nederlandse vrije dagen

in h e t m i d d e l p u n t

openbare tot

leven

jaar

van

het

gestaan.

extra-nummers,

Van

school-ten-

toonstellingen tot t.v.-manifestaties, hoe

ook

o f o n n a d e n k e n d e h e l p e r s in a l l e o f f i c i ë l e g e l e d i n g e n een o n v o o r s t e l b a r e s l a c h t i n g t e w e e g

het

gekost

moet

hebben

om

deze

artistieke

is s p r i n g l e v e n d , m o e t en k a n d a t o o k blijven,

v a n die m o o r d d a a r te m a k e n en t e

omdat

den.

r e n d e z e h e b b e n a a n v a a r d , t o t iets v a n

hen-

documenten

Het

doening,

stemt

ons

uit

een

comité

bracht. dat

bladen, behou-

grote

d a t het er z o wezenlijk toe

dit

Het

vol-

gedweeë

heldhaftig

één

verzet,

procent

van

overweldigende boek

zichzelf (er w o r d t

succes

van

is

onderwerp

een

het

goed

al e e n d e r d e d r u k

kunnen bijdragen, d a t deze weerslag v a n g e -

b e r e i d ! ) ; wij kunnen ons niet herinneren

o p de u i t g a v e v a n eigen p l a k - en tekenboeken,

doemd

ons

e r o o i t a a n enig d r u k w e r k

met

l a n d s k w a m en o p

ge-

in d e g e h e l e p e r s is b e s t e e d . W i j z u l l e n

eigen o p s t e l l e n en g e d i c h t e n

lieren,

op

de

voorstelling

van

door

scholieren ( o n d e r leiding v a n een leraar)

van

een

groot

scho-

middelbare

aantal

toegewijde scènes

4

mei kon

worden

opend.

trachten

O p 4 mei

verscheen ook „Documenten

van

van

d e J o d e n v e r v o l g i n g in N e d e r l a n d 1 9 4 0 - 1 9 4 5 " ,

zoveel

dat

aandacht

dit verschijnsel te v e r k l a r e n ,

spreken slechts de h o o p uit, d a t dit rige,

op

voor-

z e l f g e m a a k t . W i j b e h o e v e n slechts t e w i j z e n

l e v e n b i n n e n d e o u d e w a l l e n in

de

kreeg.

aangekondigde

heeft

ondanks

nauwelijks

plaatsruimte

voorportaal

tot

En

echter

gedienstige,

be-

altijd wat

maar

met

Auschwitz

v e r m o o r d en m e n b e d e n k t m e t e e r b i e d ,

alleen

handen

r e s i e n s t a d t in d i e k a m p s t a d z e l f v o o r h e b b e n n e e r g e l e g d . A l l e n zijn in

van

machtige

hulp

g e s l a a g d , zij b e w e z e n één d i n g : d e v i j f d e m e i d e j e u g d , in h e t b i j z o n d e r d e k i n d e -

maar

n a a r s h u n e r v a r i n g e n en i n d r u k k e n v a n T h e -

niet maar

uitvoe-

verschrikkelijke boek, d a t conclusies a a n

B r e c h t s „ V r e e s en e l l e n d e v a n h e t d e r d e r i j k "

een b i j z o n d e r z o r g v u l d i g u i t g e z o c h t e en u i t -

de

in d e S t a d s s c h o u w b u r g .

gegeven v e r z a m e l i n g , die de s c h a n d e v a n h e t

schuldbetuigingen

D a t s t e r k e v o o r t l e v e n is m i s s c h i e n h e t m e e s t

n a z i d o m bij h e t v e r d e l g e n v a n d e j o o d s e b e -

zovele heeft kunnen lezen, m a a r o o k t o t het

lezer

overlaat,

deze

mag

niet

slechts

tot

leiden, zoals m e n

er

b e m o e d i g e n d v o o r o n s , d i e dagelijks h e r d e n -

volking v a n

ken

D e b u n d e l g a a t v e r uit b o v e n d e e e r s t e o p -

o f v r o u w . W a n t het geeft een c o m p l e e t beeld

zet, een catalogus v o o r de d o c u m e n t a t i e

v a n de wijdvertakte machinerie v a n het fas-

en z o n d e r

bevrijding

allang

niet

meer

v a n d e z e a a r d e z o u d e n zijn. E r is n a t u u r l i j k g e e n d e n k e n a a n h i e r o p reeks

van

plechtigheden,

uitgaven

s p r a k e n in t e g a a n , h o o g s t e n s t e dat

twee

Amsterdamse

en

de toe-

vermelden,

wijkcentra

op

de

N e d e r l a n d open en bloot

cistische m o o r d g r o o t b e d r i j f , t e beginnen de J

bij

van

p u b l i c a t i e s , d i e bij d e 2 0 s t e v e r j a a r d a g

van

l a n g e l k e w e e k d e as v a n d u i z e n d v e r m o o r d e

hebben

Nederlandse joden verspreidden . . . E e n goed

de schoorstenen v a n Birkenau, die t w e e

jaar

de

g e z i e n . D i e s t r o o m is z o b r e e d , d a t z e l f s h e t

geconstrueerd

s i g n a l e r e n o n d o e n l i j k is. W e l w i j z e n w i j h i e r

m o o r d e n a a r m a a r een h a n d l e b e h o e f d e

b u u r t o p een v r o u w e n b i j e e n k o m s t d e z i n v a n

o p d i e s t r o o m z e l f , d i e o p een b e h o e f t e d u i d t ,

te halen,

h e t h e r d e n k e n en in d e o u d e b i n n e n s t a d v o o r

w a a r a a n soms w e l , d a n niet, w e r d

t o t o n d e r de a m b t e n a r e n , t o t o n d e r d e s l a c h t -

schoolkinderen

I n d e e e r s t e p l a a t s d a n h e t eigenlijke m o n u -

o f f e r s t o e in b e w e g i n g t e z e t t e n . Z o

ment

opgezet

immers

geschre-

steeds m e t

oorlog

van

dit

blad

een

in

de

heeft

met

en eindigend

Admiralen-

redactrice

Zo

en een e n k e l o n t s l a g

man

H i e r m e e zijn w i j a l b e l a n d in d e s t r o o m

ons

gevraagd.

van

& van Gennep).

de bevrijding v a n ons land het licht

hebben

scherper inzicht v a n de gewaarschuwde

het Joods Historisch Museum, (uitgave Polak

v i e r d e m e i d e m e d e w e r k i n g v a n een l i d v a n comité

legt.

tentoonstelling

over

de

toegelicht.

Tentoonstellingen

zijn

er

op

vele

plaatsen

g e h o u d e n , in v e l e s c h o l e n , z o w e l

bijzondere

als o p e n b a r e ,

zelf

richt,

vaak

door

van

de

leerlingen

eigen

w e r k , een

belangrijk

senhausen,

van

is d e de

gewijd

rondreis

van

vriendenkring

aan

en

bezetting,

Auschwitz

tijdens

kampen

de

over

In

met

recordbezoek. d e h o o f d s t a d is bij d e 2 0 s t e

van het

de bevrijding Anne

druk

Frankhuis

herdenking

geëxposeerd:

(waar

het

zo

in

Nederlands

A u s c h w i t z C o m i t é in a p r i l w e e r e e n

forum-

a v o n d , v o o r a l bezocht d o o r belangstellenden uit het onderwijs, heeft gehouden): w e r k van een Israëlische schilderes. D e dienst v o o r s o ciale zaken

der gemeente

Amsterdam

bood

een v i e r t a l j o n g e k u n s t e n a a r s de gelegenheid hun visie o p de o o r l o g s j a r e n t e tonen. H e t t r e f f e n d s t en d o e l t r e f f e n d s t v a n d e m e i e x p o s i t i e s a c h t e n w i j d i e in d e W a a g , men

zien

kan

hoe

vier

ven monument

opgeleverd,

„Ondergang",

het de

En

over

handlangers, werkte

wij leven

nog

moordenaars.

vervolging

E.

T.

Tsjechische

Jiddisje schrijvers tot alle

joden:

Vertel het uw kinderen!

bevrij-

d i n g s w e e k in d e U t r e c h t s e B u u r k e r k — een

dagen

het nazisysteem.

de

opper-

de

Sach-

e n z . , d o o r o n s a a n g e v u l d m e t een deel deportatie

deze

de o v e r h e i d

kleineren,

de

getuigenis

centen. tentoonstelling

in

van

o m de

waar

inge-

o o k v a n d e loffelijke inspanning v a n de d o Bijzonder

en

in o p d r a c h t

voldaan.

raderwerk,

waar

kunste-

A l s lid v a n het N e d e r l a n d s A u s c h w i t z C o m i té heb ik deelgenomen aan de 'pelgrimage', de t o c h t n a a r de vernietigingskampen A u s c h w i t z en M a j d a n e k , t e r g e l e g e n h e i d v a n d e 2 0 s t e v e r j a a r d a g v a n de bevrijding van A u s c h w i t z . D a a r is t o e n d e e e r s t e s t e e n v o o r het internationale monument gelegd. O p uitnodiging v a n de joods-maatschappelijke o r g a n i s a t i e e n d e r e d a c t i e v a n d e J i d disje k r a n t „ D i e V o l k s s t i m m e " h e b i k d e e l genomen a a n een s y m p o j i u m v a n jiddisj sprekende vertegenwoordigers v a n verschill e n d e l a n d e n : d a a r ik e e n P o o l s e j o d i n b e n , is h e t J i d d i s j m i j n m o e d e r t a a l . E r w e r d v a n g e d a c h t e n g e w i s s e l d o v e r hit v r a a g s t u k v a n de verjaring van oorlogsmisdadigers, de m o o r d e n a a r s v a n ons volk. D e z e gesprekken

zijn, o n d a n k s d e g r o t e v e r s c h e i d e n h e i d v a n p o l i t i e k e en m a a t s c h a p p e l i j k e opvattingen v a n d e a a n w e z i g e n in z e e r g o e d e e n k a m e raadschappelijke verstandhouding verlopen. A a n h e t s l o t w e r d een o p r o e p t o t a l l e j o d e n u i t a l l e l a n d e n en a l l e k r i n g e n o m z i c h t e v e r e n i g e n in d e strijd t e g e n e l k e v e r j a r i n g s termijn ten gunste v a n hen die schuldig staan a a n h e t o n n o e m e l i j k e l e e d en v e r l i e s a a n mensenlevens, d a t d o o r H i t l e r - D u i t s l a n d de o n d e r d r u k t e v o l k e n e n in h e t b i j z o n d e r d e j o d e n , is a a n g e d a a n H i e r o n d e r v o l g e n d e hoofdzaken van deze oproep. E . Korper Eisenstadt

(zie

pag.

2)


(Vervolg

De hoe en en

van

strijd tegen eenstemmig vastberaden beschermers

pag.

Jubilerende studenten

1)

de verjaring beeft bewezen het verlangen is naar waardig verzet tegen de erfgenamen van de nazi-moordenaars.

H e t aandeel v a n de joodse volksmassa's a a n d e p r o t e s t a c t i e w a s een b e l a n g r i j k e b i j d r a g e t o t d e a l g e m e n e strijd v a n a l l e v o l k e r e n t e gen h e t m i n a c h t e n d e r n o r m e n v a n d e r e c h ten v a n de mens d o o r de regering v a n de Bondsrepubliek, ten bate van de schuldigen aan volkerenmoord. H e t besluit v a n de Bondsregering o m de verjaringstermijn 4'A j a a r o p t e s c h u i v e n is o n g e t w i j f e l d een r e s u l t a a t v a n h e t g r o t e v o l k s p r o t e s t in a l l e l a n den, d o o r eensgezind stelling n e m e n v a n j o d e n in d e g e h e l e w e r e l d . Het besluit van de Bondsdag van West-Duitsland b e t e k e n t in w e r k e l i j k h e i d bevestiging van de verjaring, die alleen v o o r een korte s p a n n e tijds is uitgesteld en h e e f t t e n d o e l d e publieke opinie in de wereld te demobiliseren en de groeiende volksverontwaardiging van de beschermers der H i t l e r - m o o r d e n a a r s af te wenden o m o p die m a n i e r een a l g e m e n e en d e f i n i t i e ve amnestie te bewerkstelligen v o o r hen, die schuldig zijn a a n d e s m a r t en h e t lijden v a n o n s v o l k en alle v o l k e n v a n d e b e z e t t e g e b i e den. In deze situatie v o e l e n wij ons g e d w o n g e n een v u r i g b e r o e p t e d o e n o p a l l e j o o d s e m e n s e n en o r g a n i s a t i e s in d e g e h e l e w e r e l d . L a a t U w v e r z e t niet v e r z w a k k e n tegen het intreden v a n verjaring v o o r de schuldigen, d i e een d e r d e v a n o n s v o l k l i e t e n v e r s t i k k e n , v e r g a s s e n en v e r b r a n d e n in d e c r e m a t o r i a v a n de v e r n i e t i g i n g s k a m p e n ! R i c h t U tot U w p a r l e m e n t e n m e t d e v e r m a n i n g alles t e doen o m amnestie v o o r de Hitlerbeulen te beletten. Eist d a t de schuldigen a a n v o o r het gerecht k o m e n !

volkerenmoord

AAN ALLE JOODSE MENSEN DIE PEN OF H E T W O O R D VOEREN!

DE

A a n alle joodse schrijvers, journalisten, m e d e w e r k e r s v a n r a d i o en t e l e v i s i e , a a n a l l e r e d e n a a r s en d o c e n t e n : l a a t U w w o o r d v a n t o o r n en p r o t e s t t e g e n h e t b e d r i e g e l i j k e besluit v a n de Bondsdag, tegen vergevingsgezindheid jegens d e s c h u l d i g e n a a n heel o n s g r o t e o n g e l u k l u i d en g e d u r i g k l i n k e n ! JOODSE VADERS E N

MOEDERS!

V e r t e l U w k i n d e r e n v a n h e t leed en d e h e r o ische strijd v a n o n s v o l k d a t in d e g e l e d e r e n v a n d e a n t i - f a s c i s t i s c h e c o a l i t i e , in d e p a r t i s a n e n - a f d e l i n g e n en in h e t b i j z o n d e r tijdens d e o p s t a n d e n in d e g e t t o ' s v a n W a r s c h a u en B i a l y s t o k , in d e d o d e n k a m p e n v a n T r e b l i n k a en S o b i b o r , h e e f t g e s t r e d e n . I n d e z e strijd h e b b e n zij h u n o n o m s t o t e l i j k e m o e d , hun vastberadenheid getoond o m de f a s c i s t i s c h e , rassistische en a n t i s e m i t i s c h e p e s t te bestrijden. L a t e n wij de v e r b o r g e n nazi-moordenaars o p s p o r e n en o n t m a s k e r e n en eisen, d a t zij h u n verdiende straf ontvangen. Lajb Domb, Hersch Smolar, Dr. David Sward, Jidl K o r m a n , E d w a r d Reiber, Bestuursleden v a n de J o o d s e C u l t u r e e l - M a a t s c h a p p e l i j k e O r g a n i s a t i e in P o l e n . A a r o n Vergelis, hoofdredacteur v a n Sowjetische H e i m l a n d , h e t J i d d i s j e t i j d s c h r i f t v o o r l i t e r a t u u r en k u n s t t e M o s k o u . H e r s c h P o l i a n k e r , Jiddisje schrijver te K i ë w . Sjloime Rabinowitsj, journalist te Moskou. Sjloime G r a j e k ( S t e f a n ) , v o o r z i t t e r v a n de B o n d v a n J o o d s e G e t t o - s t r i j d e r s in I s r a ë l . Z i p o r a G o e t n i k , secretaresse v a n de B o n d v a n J o o d s e G e d e p o r t e e r d e n in F r a n k r i j k . Z a l m a n Brier, bestuurslid v a n de B o n d v a n J o o d s e G e d e p o r t e e r d e n in F r a n k r i j k . Maurice Rosenblum, v o o r z i t t e r v a n de B o n d v a n J o o d s - M a a t s c h a p p e l i j k e O r g a n i s a t i e s in Frankrijk. E v a K o r p e r , lid N e d e r l a n d s A u s c h w i t z C o mité. A n d e z e lijst zijn tijdens d e p l e c h t i g e 2 2 s t e h e r d e n k i n g v a n d e o p s t a n d in h e t g e t t o v a n

waarschuwen

Wiesenthal: W a t doen tegen herhaling? „Aan het aandenken van miljoenen kinderen en aan onze kinderen zijn wij het schuldig voort te gaan", aldus Simon Wiesenthal dezer dagen op een studentenbijeenkomst ter inleiding van de film „Het dagboek van Anne Frank" te Amsterdam. Het is ook ons standpunt. En wij weten het naar waarde te schatten, als jonge mensen, die een mijlpaal vieren, dit gebruiken om te wijzen op de misdaad van het fascisme en de gevaren, die nog bestaan. Dit deed de ASVA, de overkoepelende studenten-organisatie aan de universiteit van Amsterdam, deze maand twintig jaar oud, net als velen van haar leden en de bevrijding. Men heeft dit lustrum gevierd met een reeks films over het nazidom, de hervertoning van de film over het 'Achterhuis' en een uitnodiging aan ing. Wiesenthal. Deze richtte zich met de vraag uit de aanhef tot zijn gehoor van studenten en vertelde, dat hij de man, die de familie Frank in 1944 arresteerde, heeft opgespoord, omdat hij kinderen van Anne's leeftijd in Linz hoorde zeggen, dat zij niet bestond: Anne Frank „ein jüdischer Schwindel"! Hij wilde bewijzen, dat deze jeugd misleid is. Uit soortgelijke motieven sprak hij ook voor studentenclubs als 'Teutonia' in Baden-Baden, waar hij dankbaar werd aangehoord. „Men moet de misdadigers vervolgen tot de

schuldige generatie geheel uitgestorven is", vindt Wiesenthal. „Het is niet alleen een Europees probleem, ons werk tegen de volkerenmoord heeft voor de hele wereld betekenis, tot in het kleinste dorp. Nooit meer mogen zulke begaafde en alle andere kinderen in zulk een noodlottige situatie komen. De heer Wiesenthal heeft op een persconferentie het aantal thans in de Bondsrepubliek verblijvende nazi-misdadigers geschat op een 80.000, velen van hen in openbare functies; men vindt hen op alle departementen van de regering te Bonn, zoals Vialon, nu staatssecretaris voor economische ontwikkeling, toen financieel leider en handelaar in joodse gevangenen en grafstenen te Riga! Men moet vooral de ambtenaren van de „Zivilverwaltung" in Polen en Tsjechoslowakije opsporen, aldus Wiesenthal, ook zij hebben gruwelijke misdaden gepleegd. Reden temeer, waarom verjaring ontoelaatbaar is. Ook de zg. neo-fascistische bewegingen volgt Wiesenthal en hij interesseert zich voor hun geldgevers. Naar aanleiding van de kansen op berechting in Oostenrijk merkte hij op: dat dit vlak voor verkiezingen nauwelijks plaats vindt: „De vermoorden hebben geen kiesrecht, de moordenaars wel".

„Een paar minuten is het stil D e kinderen v a n 10 tot 15 jaar, v o o r wie P i e r r e J a n s s e n dit b o e k j e s c h r e e f , z u l l e n m i s schien w a t l a n g e r stil blijven en z e k e r o o k v o o r en n a d e v i e r d e m e i n o g w e l eens d e n ken a a n de r a k e foto's ( v a n H a n s S a m s o n , d i e v o o r o n s a p r i l n u m m e r o o k een f o t o h e e f t a f g e s t a a n ) . E n o o k de volwassene m a a k t zich d a a r n i e t snel v a n los, z o m i n als v a n J a n s sen's s l o t w o o r d e n :

men de inhoud, de substantie e r v a n u i t m a ken. Pierre Janssen richt zich o n o m w o n d e n t o t zijn l e z e r , d e k i n d e r l i j k e en o o k d e v o l w a s s e n e , en l a a t die n i e t m e e r los. H i j schijnt h e m niets t e v e r t e l l e n , hij l a a t d e k l e i n s t e l e z e r en k i j k e r z i e n , w a t d e z e eigenlijk al g e zien heeft, misschien z o n d e r het te beseffen. E n d a t besef p r a a t P i e r r e Janssen n i e m a n d in, hij g a a t e r v a n uit.

„ H e t v a l s e g e l o o f in d e h a a t h e e f t d o o d g e z a a i d o v e r de wereld, vijf j a a r lang. Mensen w o r d e n n i e t g e b o r e n o m o p een s l a g v e l d t e sterven, of o m doodgeschoten te worden. Mensen w o r d e n geboren o m te leven. Jij leeft.

Z o s l a a g t hij e r i n n i e t a l l e e n een v o o r t r e f f e lijke t o e l i c h t i n g bij o n z e v o o r n a a m s t e o o r logsen v e r z e t s m o n u m e n t e n t e s c h r i j v e n , m a a r z e l f s n o g een e v e n k n a p p e als b e k n o p t e s c h e t s v a n N e d e r l a n d in o o r l o g s t i j d , g e h e e l a f g e s t e m d o p h e t k i n d , z o a l s hij z e l f w a s en v e r m e l d t , t o e n d e o o r l o g u i t b r a k , en d a a r o m nooit kinderachtig.

D e n k a a n d e mensen, die w e v e r l o r e n h e b b e n , toen. M e n s e n p r e c i e s z o a l s jij en i k " . E r is, n u als een s o o r t a f k o o p de t w i n t i g s t e v i j f d e m e i in den b r e d e en o f f i c i e e l is g e v i e r d , heel w a t te d o e n g e w e e s t o m d e v r a a g h o e d i t m o e t en z e l f s w a t a a n d e j e u g d o v e r de z w a r t e jaren m o e t w o r d e n v o o r g e l e g d . Juist o m de onwil hier, de ongewisheid, hoe het m o e t , elders, kan men de u i t g a v e v a n dit boekje niet genoeg toejuichen. O m de o p z e t , d e t o o n , de u i t v o e r i n g , die a l l e t e z a -

D i t k l e i n e b o e k j e b i e d t een h o u v a s t v o o r a l l e n , die z o e k e n h o e k i n d e r e n b e k e n d t e m a k e n m e t o o r l o g , o n d e r d r u k k i n g en v e r z e t , in o n z e dagen gezien. M e n zal er menige t r e f f e n d e g e d a c h t e in v i n d e n , die o o k een o u d e r e a a n h e t n a d e n k e n z e t . I e t s heel b r u i k b a a r s . E.

T.

(Samsom, ƒ 1.40).

Gereedschappenhandel

LEVENSLANG Langzaam aan loopt het Auschwitz-proces te Frankfort af. Tegen de grote meerderheid der verdachten heeft de procureur-generaal levenslang, thans de maximumstraf in WestDuitsland, geëist. Daaronder is ook dr. Lucas, de „medicus", die allerlei selecties heeft uitgevoerd, zoals o.a. twee leden van het Nederlands Auschwitz Comité op het proces hebben getuigd. Men ziet hieraan nogmaals de betekenis van het verzamelen van materiaal tegen de kamp-SSers en andere nazimisdadigers en van de berechting. De vonnissen in het Auschwitz-proces worden deze zomer verwacht.

Warschau toegevoegd: D a v i d Z e l t z e r , joodse schrijver te N e w Y o r k . H e r s c h Loifer, medewerker v a n joodse cult u r e l e o r g a n i s a t i e in U r u g u a y .

Gebr. Tertaas Oude Schans 73 Amsterdam tel. 37123

M a x S a l z m a n n , m e d e w e r k e r aan joodse cult u r e l e o r g a n i s a t i e in A r g e n t i n i ë . Charles Eisen, bestuurslid B o n d v a n A n t i n a z i - s t r i j d e r s in A u s t r a l i ë .


Het appèl van Auschwitz Een gevangene beklimt de tribune. Tromgeroffel. De gevangene: Bijna n i e m a n d o p de A p p e l p l a a t s en ik z i e heel a n d e r e k l e d i n g . D e p o o r t is n u g e s l o t e n en o p h e t p e r r o n k o m e n t h a n s geen t r e m e n m e e r a a n . D e w i n d w a a i t d o o r de o p e n b a r a k k e n ; de v u r e n v a n d e c r e m a t o r i a zijn g e d o o f d ; d e c e l l e n zijn leeg, b l o k elf is leeg, n i e m a n d m e e r o p p a d en v e l d . Gij zijt e r n i e t m e e r . G i j b e n t e r n i e t m e e r , behalve dat handjevol geredden. M a a r ik w e e t . T o c h zijt Gij h i e r . U bent o n d e r o n s , in d e s c h a d u w e n v a n d e b a r a k k e n . U b e n t a a n w e z i g , in d e a a r d e v a n dit k a m p , U b e n t e r in d e a s , in d e z e m e t l i c h a m e n o p g e v u l d e g r a v e n , in d e a t m o s f e e r o m o n s h e e n , in d e l u c h t . U b e n t in o n s . U b e n t h i e r , in o n s b l o e d en in o n s h a r t . T o t jullie s p r e e k ik, gij d o d e n v a n A u s c h w i t z . I k r o e p j u l l i e , d e v e r m o o r d e n , jullie de s l a c h t o f f e r v a n de m i s d a a d , de m a r t e l a r e n . Tromgeroffel. Het koor zegt: W i j g e d e n k e n jullie in e r e . I k r o e p jullie d i e in g e v a n g e n i s s e n en o p s t r a a t zijn o m g e k o m e n , jullie d i e m e t d e bijl in M o a b i t o n t h o o f d w e r d e n , d i e in P o z n a n w e r d e n g e d o o d d o o r de valbijl, jullie d e v e r m o o r d e n v a n A l e j a S z u c h , jullie d e g e h a n genen a a n de k a m p g a l g e n , de slachtoffers van Mauthausen, Ravensbrück, Neuengamme, B u c h e n w a l d . G r o s s - R o s e n en M a j d a n e k . I k r o e p jullie, die g e f u s i l l e e r d w e r d e n bij d e d o d e n m u u r v a n A u s c h w i t z e n in B a b i J a r bij K i e w , jullie u i t h e t b o s v a n P a l m y r a , jullie o n d e r d e m u r e n d e r W a r s c h a u e r h u i z e n en in d e g r a v e n v a n d e M o n t V a l é r i e n , jullie uit v e s t i n g V I I in P o z n a n en d e f u s s i l l a d e p l a a t s e n in d e s t e d e n v a n G r i e k e n l a n d , B e l g i ë , H o l l a n d en J o e g o s l a v i ë . I k r o e p jullie, bij b o m b a r d e m e n t e n verb r a n d , die o m k w a m e n in d e in b r a n d g e s t o k e n g e t t o h u i z e n en b o e r e n w o n i n g e n , jullie d e m a r t e l a r e n uit h e t g e b i e d v a n Z a m o j s z c en uit O r a d o u r , uit h e t B j e l o r u s s i s c h e M i n s k , het Hollandse Putten, het Tsjechische Lidice, uit h e t S l a v i s c h e N e m e c k a en u i t d e o n t e l b a r e n P o o l s e en S e r v i s c h e d o r p e n . Het koor zegt: W i j g e d e n k e n jullie in e r e . I k r o e p jullie, die m e t d e k n u p p e l w e r d e n n e e r g e s l a g e n l a n g s d e w e g , bij d e s l a v e n a r b e i d en o p d e a p p e l p l a a t s , ik r o e p jullie m a r telaren v a n de s t r a f k a m p e n , dwangarbeid e r s , s l a v e n v a n d e B u n a en I G - F a r b e n , v a n d e A E G K r u p p en G o e r i n g - c o n c e r n s , jullie g e v a n g e n e n in d e m i j n e n in D o r a en d e S o w j e - h e u v e l s , d e g e v a n g e n e n in d e o n d e r g r o n d se b e d r i j v e n , d o o d s t u n n e l s , h o l e n v a n d e m i s d a a d . I k r o e p jullie, die a a n u i t p u t t i n g g e s t o r v e n , l a n g s d e w e g d o o d g e v r o r e n en n e e r g e s c h o t e n b e n t . I k r o e p juliie, m a r t e l a r e n v a n L e n i n g r a d e n in h e t g e t t o t o t d e h o n g e r d o o d v e r o o r d e e l d e n , jullie d i e zijn v e r h o n g e r d in d e k e r k e r s , jullie d i e g e d u r e n d e d e k a m p e v a c u a t i e s o m h e t l e v e n zijn g e b r a c h t . I k r o e p jullie, v e r m o o r d d e krijgsgevangenen, s l a c h t o f f e r s v a n in w i t t e jas g e p l e e g d e m i s d a d e n , jullie d i e d o o r p h e n o l - i n j e c t i e s en o p o p e r a t i e t a f e l s zijn v e r m o o r d , jullie die t e n g e v o l g e v a n m e d i s c h e m i s d a d e n en m i s d a d i g e e x p e r i m e n t e n g e s t o r v e n zijn. Tromgeroffel. I k r o e p jullie, s l a c h t o f f e r s v a n d e g r u w e l i j k ste m i s d a d e n , jullie u i t d e s t r o o m v a n m i l j o e nen, die „ d o o r de schoorsteen bent g e g a a n " ik r o e p jullie, die d o o r u i t l a a t g a s en c y c l o o n gas w e r d vergiftigd. Jullie, slachtoffers v a n d e g a s k a m e r s , jullie m a r t e l a r e n v a n A u s c h w i t z , B i r k e n a u en M a j d a n e k , Sobibor en B e l z e c , T r e b l i n k a en R o g o z n i c a , jullie die in z o g e n a a m d e doucheruimten de dood werden i n g e j a a g d bij m i l l i o e n e n u i t P o l e n , D u i t s l a n d , uit F r a n k r i j k en Tsjecho-Slowakije, uit de O e k r a ï n e en B j e l o - R u s l a n d , D e n e m a r k e n en G r i e k e n l a n d , u i t B e l g i ë , J o e g o s l a v i ë en H o n g a r i j e , u i t A m s t e r d a m en T h e r e s i e n s t a d t , u i t M e t z en P i o t r k o w , u i t O d e s s a en G n i e z n o .

I k r o e p jullie, d i e in d e c r e m a t o r i a en g r a v e n in o n g e b l u s t e k a l k en o p b r a n d s t a p e l s omkwamen. Tromgeroffel. , Koor: W i j g e d e n k e n jullie m e t e r e . I k r o e p jullie, d e v e r m o o r d e n , jullie a l l e n — 2 0 millioen v e r m o o r d e n — 2 0 millioen offers v a n de afschuwelijkste m i s d a a d , 2 0 millioen offers v a n het fascisme. I k r o e p jullie a l l e n , c o m m u n i s t e n en p r i e s t e r s , P o l e n en F r a n s e n , Russen en J o e g o s l a v e n , D u i t s e r s en j o d e n , g r i j s a a r d s en k i n d e r e n , slachtoffers van hetzelfde k w a a d , verenigd in d e d o o d . I k r o e p jullie d o d e n v a n d e g a n s e w e r e l d , alle doden v a n A u s c h w i t z . S t a a t o p uit d e m a s s a g r a v e n , d a a l t n e e r v a n d e b r a n d s t a p e l s , s t a a t o p uit h e t d u i s t e r v a n d e e e u w i g e n a c h t , uit d e r o o k die o v e r o n s h a n g t , uit d e l u c h t die wij i n a d e m e n . W a n t ik h e b g e z i e n . . . h e t g e r e e d s c h a p v a n d e a m b a c h t s l i e d e n en d e brillen v a n d e i n t e l lectuelen, de k a p o t t e schoenen v a n de w e r k lozen, de lokken v r o u w e n h a a r , die i e m a n d

Auschwitz steen voor

11 april 1965. De het internationale

z o heeft liefgehad, de beduimelde t e d d y b e e r , h e t l i e f s t e s t u k s p e e l g o e d v a n een j o n g e t j e , en een v l e c h t m e t een s t r i k , d i e v a n een s c h o o l m e i s j e m o e t zijn g e w e e s t . I k r o e p U als g e t u i g e n bij d e z e m i s d a a d . I k r o e p jullie, d e d o d e n , o p d a t d e l e v e n d e n j u l lie z u l l e n h o r e n . O p d a t zij n o o i t v e r g e t e n w a t v o l k e r e n m o o r d is, g e e n d r o g e j u r i d i s c h e u i t s p r a a k , n i e t een n a a m , m a a r d e t r a g e d i e d e r mensen, de tragedie v a n millioenen mensen. Tromgeroffel . . . I k r o e p U als g e t u i g e n v a n d e m i s d a a d . I k r o e p U , gij d o d e n , o p d a t d e l e v e n d e n h e t z u l l e n h o r e n . Koor... In ere g e d e n k e n w i j h e n , Z i j z u l l e n in v r e d e r u s t e n . M a a r de herinnering a a n hen z a l blijven. Tromgeroffel. . . . Koor W i j zullen aan hen denken ! W i j zullen aan hen denken ! W i j zullen aan hen denken ! Tromgeroffel. . . Een officier stapt op het spreekgestoelte en zegt: , Bij dit a a n t r e d e n v o o r d e d o d e n , bij d i t a p p é l tot de soldaten van de grote antifascistische w e r e l d o o r l o g , r o e p ik U o p , die in d e strijd zijt g e v a l l e n , U allen, c o l l e g a ' s , s t r i j d m a k k e r s , g e v a n g e n e n die als s o l d a t e n v o c h t e n en s o l d a t e n die als g e v a n g e n e n s t i e r v e n . I k r o e p U , d i e n o o i t in d e z e m i s d a a d h e b t b e r u s t . . . Tromgeroffel. (Vervolg

Poolse premier Cyrankiewicz, zelf oud-gevangene, monument, na het appèl door prof. Turski uit

op

pag.

legt de Krakau.

elke vermoorde is een aanklager99

4)

eerste

99

Greet van Amstel is een oude, goede bekende v a n onze lezers en van die van het boek van Presser, die h a a r vuak citeert; haar laatste boek heet „verboden te l e v e n " en al aun het begin lezen wij: elke vermoorde is een aanklager, er zijn miljoenen aanklagers, zij kunnen niet zwijgen, zwijgen is medeplichtig zijn. Hier zouden wij het bij kunnen laten: het drukt in minder woorden precies uit wat wij bedoelen, waarom wij iedere maand weer ons blad laten verschijnen, het vat de brieven ook samen, die wij telkens weer uit alle hoeken van het land, ja van de aarde ontvangen. E l k e uit de hel ontsnapte vindt er iets in van zichzelf, ieder, die er dierbare naasten heeft verloren, ontmoet ze een

ogenblik weer op h u n laatste weg. A a n het slot van haar gedicht in vrije strofen „en er viel geen duisternis over de a a r d e " zegt de dichteres: de littekens van onze wonden blijven branden en het is juist deze, men zou haast zeggen, directe afdruk van het verminkte leven, die haar werk tot zo iets eigens maakt, niet alleen van haar zelf, maar van talloze lotgenoten, in engere en meer nog in ruimere zin. Greet van Amstel heeft deze bundel als een soort van verantwoording aangevuld met een sober verslag van de thuisreis naar Nederland en de ontgoochelende ontvangst. W i j wensen „verboden te l e v e n " zeer, zeer veel lezers toe. E. T. ( P o l a k & V a n Gennep, ƒ

4.90).


(Vervolg

van

pag.

3)

I k r o e p U , a l l e n d i e zijt g e v a l l e n o m d a t U U w makkers de helpende h a n d hebt geboden, U die zoveel v o o r de vijand verborgen hield en d i e o n d e r b r o e d e r s , m e d i c i j n e n , b r o o d e n soep v e r d e e l d e n . I k r o e p U allen, die d e d o cumenten en foto's v e r z a m e l d e n en foto's en berichten d o o r g a v e n , o p d a t de m i s d a a d niet straffeloos z o u blijven. I k r o e p U , die o n d e r aardse gangen groeven, de kleren en adressen verstrekten en de v e r v o l g d e n geleid en v e r stopt hebt. I k roep U o p , die de wapens v o o r de o p s t a n d hebt v e r z a m e l d . I k r o e p U , sold a t e n v a n h e t v e r z e t in A u s c h w i t z e n B u c h e n w a l d , rebellen v a n T r e b l i n k a , uit h e t g e t t o v a n W a r s c h a u e n B i a l y s t o k . Koor ... Zij vielen o p het v e l d v a n e e r . Tromgeroffel. Ik roep U , gevangenen w a a r o p het nazidom experimenteerde, Haftlinge v a n Pawiak, de S z u c h - A l l e e en v a n M o n t e l u p i e , uit d e f o l t e r k e l d e r s d e r G e s t a p o in P a r i j s e n B e r l i j n , K i ë w en B e l g r a d o . I k roep U allen die z w i j gend gestorven bent. I k r o e p jullie, s o l d a t e n v a n h e t v e r z e t e n d e o n d e r g r o n d s e , p a r t i s a n e n en saboteurs, d e dienstplichtigen en l a n d s t o r m e r s , soldaten v a n a l l e l a n d e n e n f r o n t e n . I k r o e p jullie, d e d a p p e r e n , die . , n e e n " zeiden tegen d e f a s c i s t i s c h e m i s d a a d . I k r o e p jullie, s t r i j d e r s t e gen h e t fascisme, v e r d e d i g e r s v a n M a d r i d e n h e l d e n v a n d e E b r o , gij c o m m u n i s t e n , s o c i a l i s t e n e n k a t h o l i e k e n , gij D u i t s e a n t i f a s c i s t e n . Koor: zij v i e l e n o p h e t v e l d v a n e e r ! I k r o e p jullie, s o l d a t e n v a n d e t r a g i s c h e Poolse septembermaand, verdedigers van W e s t e r p l a t t e e n W a r s c h a u , jullie v e r d e d i g e r s v a n F r a n k r i j k , B e l g i ë e n J o e g o s l a v i ë , jullie verdedigers v a n L o n d e n . I k r o e p jullie, S o w j e t - m e n s e n , d i e m e t jullie m i l l i o e n e n l i chamen de w e g n a a r de terreur versperden. Jullie verdedigers v a n het belegerde Brest, Leningrad, Kiëw, Odessa en Stalingrad. I k r o e p jullie, o v e r w i n n a a r s , d i e u i t M o s k o u en a a n d e W o l g a , d i e v a n E l A l a m e i n e n v a n de toppen der Apennijnen, o v e r w i n n a a r s v a n alle fronten, o p de slachtvelden v a n F r a n k rijk en B j e l o - R u s l a n d , a a n d e W e i c h s e l , d e O d e r e n d e R i j n . I k r o e p jullie s o l d a t e n v a n het Sowjet-leger, bevrijders v a n E u r o p a , m e t wier graven de bodem v a n Polen, Duitsland en T s j e c h o s l o w a k i j e , d e S l o w a a k s e b e r g e n e n Joegoslavische heuvels, die v a n R o e m e n i ë en B u l g a r i j e b e z a a i d zijn . . . Koor: Zij vielen o p h e t v e l d v a n e e r . Tromgeroffel. E e n tens l o t t e r o e p i k a l d i e h e l d e n d i e g e v a l l e n zijn a a n het eerste Oekrajiense front, de soldaten v a n de Sowjet-divisies, die de p o o r t v a n A u s c h w i t z opengebroken en d e v u r e n v a n d e crematoria d a a r hebben uitgedoofd. Jullie allen r o e p i k , d i e i n d i e s t r i j d v i e l e n . J u l l i e allen, die zich actief teweerstelden tegen h e t beestachtige recht in de „tijd der v e r a c h t i n g " . Jullie die m e t eigen menselijke k r a c h t s i n s p a n ning en m e t het dierbaarste menselijke o f f e r de ketting d e r m i s d a a d d o o r g e h a k t hebt. I k roep jullie: Staat o p en getuigt: welk lot de

De auto voor iedereen

TRABANT vanaf

»C1IDSI< U goede

voorlichting

voor gramofoonplaten,

Garage LEEH en

726545

en

31

m e t zijn

e n o r m e voorraad op elk g e b i e d . Onze prachtige verbouwing is zo juist gereed

gekomen.

O F F . DEALER G A R R A R D motoren e n combinaties

en d e g e n e n d i e n a o n s k o m e n e n o o k n a h e n , n a al die velen die het niet m o c h t e n beleven. W i j willen leven en wij hebben e r r e c h t o p . E e n r e c h t d a t w i j m e t b i t t e r lijden e n b l o e dige strijd ons hebben b e v o c h t e n . D e n k t e r aan. D i t nooit meer. W i j zullen h e t niet d u l d e n . Tromgeroffel. ,

Moeilijke zaken D e talloze klachten, die ons bereiken o v e r J o k o s en C a d s u kunnen wij moeilijk alle p u bliceren. H e t k o m t erop neer, d a t de z.g. m o e i l i j k e g e v a l l e n j a r e n bij d e n o t a r i s s e n e n o p b u r e a u x blijven liggen en e r misschien n o g jaren zullen blijven liggen, aldus een uits p r a a k v a n een t e r z a k e kundige notarisklerk. Zijn o p v a t t i n g w a s : „ d e ingewikkelde e r f e n i s s e n g a a n t e v e e l tijd k o s t e n " . O v e r de Jokos-claims, die gemakkelijk v e r liepen en die de notarissen geen windeieren h e b b e n g e l e g d , w o r d t wijselijk n i e t g e s p r o ken, nog m a a r gezwegen v a n de enorme verervingen v a n joodse bezittingen m e t hun roerende en v o o r a l o n r o e r e n d e goederen. M e n m a g natuurlijk de notarissen niet v e r a n t w o o r d e l i j k stellen v o o r d e t a l l o z e p r o b l e m e n , d i e a a n h e t i n g e w i k k e l d e stelsel v a n verervingen volgens de Nederlandse wetgeving vastzitten. D a t de Nederlands-Duitse overeenkomst het n o g i n g e w i k k e l d e r h e e f t g e m a a k t , is o n s n i e t o n t g a a n . T o c h v r a g e n w i j o n s a f o f d a t alles wel z o nodig w a s en o f d e v a k m e n s e n , die h i e r a a n t o c h h e b b e n m e d e g e w e r k t d e listen en l a g e n w e l v o l d o e n d e h e b b e n o n d e r k e n d . D e c l a u s u l e , d a t d e g e r o o f d e g o e d e r e n in West-Duitsland o f West-Berlijn terechtgekom e n m o e s t e n zijn, w a s b . v . e e n v a n d i e p u n ten, die o n d e r k e n d h a d d e n m o e t e n w o r d e n , d a a r d i t d e r o o f d o o r N e d e r l a n d s gespuis buiten beschouwing heeft gelaten. O o k de successierechten, w a a r o p de Nederlandse r e gering z o u letten, h a d een punt v a n besprek i n g m o e t e n u i t m a k e n . V a s t s t a a t , d a t bij vele verervingen de kosten v a n een notaris plus successierechten vele m a l e n h o g e r lagen d a n w a t i e d e r e e r f g e n a a m o p zijn p o r t i e k r e e g , v o o r a l bij v e r s p l i n t e r d e v e r e r v i n g e n . O o k bij d e C a d s u - g e v a l l e n zijn v e l e p r o b l e men, hoewel v a n eenvoudiger aard. U i t de publicaties in de pers bleek, d a t veel v i e z e rikken geprobeerd hebben v a n de z.g. s m a r t e uitkering te profiteren. D e bovenpartijdigheid v a n de commissie-Drees m a a k t dit mogelijk, d a a r in e e r s t e i n s t a n t i e u i t s l u i t e n d a a n j o o d s e s l a c h t o f f e r s g e d a c h t w a s . T y p e r e n d is, d a t n o c h bij J o k o s n o c h bij C a d s u h e t N e d e r lands Auschwitz C o m i t é ooit o m advies gev r a a g d is, o v e r b o v e n p a r t i j d i g h e i d g e s p r o ken. H e t probleem joodse nazi-slachtoffers is b l i j k b a a r n o o i t t e r s p r a k e g e b r a c h t , a n d e r s z o u d e z e C a d s u - a f w i k k e l i n g e r heel a n d e r s hebben moeten uitzien. Als v o o r b e e l d v a n een geval v a n C a d s u a f w i k k e l i n g w i l l e n w i j eens a a n d a c h t b e s t e den a a n de z.g. halfjoodse gezinnen. H e t ene g e z i n h a d h o e g e n a a m d g e e n l a s t , in a n d e r e gezinnen w e r d v a d e r o f moeder weggeh a a l d en k w a m nooit m e e r terug. N u kunnen de b r a v e geleerden w e l schrijven en zeggen „ U h o e f d e geen ster t e d r a g e n " , m a a r d e praktijk w a s v a a k anders. Vele halfjoodse kinderen b.v. werden geweigerd o p bepaalde s c h o l e n , l i e p e n g e r u i m e tijd m e t e e n s t e r e n werden op vele manieren gehandicapt. D e v r a a g is: w a a r o m kreeg de een w e l uitkering v a n d e C a d s u en h e t a n d e r e s o o r t g e lijke g e v a l n i e t ? Geregeld bereiken ons dergelijke klachten, w a a r o p w i j n o g v e r d e r h o p e n in t e g a a n . Valeriusstraat 2 4 0 " Jos Slagter, Amsterdam Z.

Stereo e n Monoraal

Jan Evertsenstr. 126

Amsterdam 726426

Koor: Nooit meer! Tromgeroffel. I n n a a m v a n d e g e v a l l e n e n e n in n a a m v a n de levenden, bezweer ik U : Vergeet dit niet. W a t e e n m a a l g e b e u r d is, k a n z i c h h e r h a l e n . W a t eens e e n e i n d e m a a k t e a a n m e n s e l i j k e heldhaftigheid en onmetelijke inspanning, k a n m e n s e l i j k e k r a c h t o o k in d e t o e k o m s t v o o r k o m e n . D e n k t d a a r a a n : W i j willen leven, eenvoudig en g e w o o n , w i j willen leven en w e r k e n , o n z e v r e u g d e n e n o n z e z o r g e n hebben, liefhebben en o p b o u w e n , v o o r ons

a d v i e s , dan is C A R U S O Uw zaak

Hoofddealer voor Amsterdam en omstreken

tel.

Koor: Nooit meer. Tromgeroffel. I n n a a m v a n h e t menselijke g e l u k , d a t d e fascisten b r u t a a l verdelgden, in n a a m v a n het onvoltooide werk, de verminkte gezinnen, de verijdelde verlangens, de uitééngerukte g e l i e v e n , d e n o o i t in v e r v u l l i n g g e g a n e h o o p , in n a a m d e r v e r t w i j f e l i n g d i e r g e n e n d i e in hun d o o d s u u r vielen en sidderden, al h u n lijden z o u g e e n z i n g e h a d h e b b e n , h u n i n stilte o n d e r g a n e l o t z o u n i e m a n d t o t w a a r s c h u w i n g zijn, o f b e s c h e r m e n , in n a a m v a n de a f s c h u w , v a s t g e h o u d e n in d e ogen v a n de stervende, r o e p ik U o p , levenden! K o o r : N o o i t meer. In n a a m v a n deze doden b e z w e e r i k U : S p a n t U w k r a c h t e n in v o o r h e t l e v e n , v e r e n i g t a l l e k r a c h t in n a a m v a n het leven: O p d a t nooit meer iemand de volkeren dicteert w i e v a n U leven m a g o f sterv e n m o e t . O p d a t n o o i t m e e r bij h e t g l o r e n van de ochtend, met geweerkolven onze deuren g e r a m d worden, o p d a t nooit meer iem a n d o p w e g n a a r zijn w e r k , s c h o o l , o f n a a r de m a r k t , o n v e r w a c h t s o p s t r a a t gegrepen wordt, n a a r een politiebureau gebracht en daarna versleept o m te sterven. O p d a t nooit iemand meer de vuren der crematoria ontsteekt.

Wilt

f 3575.-

lste J a c . v. Campenstr.

ene mens d e a n d e r o o k m o g e toedenken, h e t is d e m e n s e v e n e e n s g e g e v e n d i t l o t t e k e r e n . D e m i l l i o e n e n die g e v a l l e n zijn, zijn n i e t tevergeefs gevallen. Zij hebben hun L e v e n terwille v a n het Leven gegeven. Koor: Zij vielen o p het v e l d v a n eer. Tromgeroffel. E r e zij h u n n a g e d a c h t e n i s . Haftling: H o o r t mij a a n , jullie a l l e n d i e d o o r vernietiging w e r d bedreigd. H o o r t . . . niet d o o r e e n w o n d e r m a a r d o o r e n o r m e en b l o e dige i n s p a n n i n g v a n m e n s e n zijt gij g e r e d . L u i s t e r t . . . z o n e n en d o c h t e r s d e r g e v a l l e n e n en v e r m o o r d e n . J u l l i e a a n w i e r t a f e l n o g steeds e e n l e e g t e is, w a a r e e n stoel e n e e n b o r d n o g steeds w a c h t o p i e m a n d die niet t e r u g k e e r d e . Jullie die n u leven, die de z o n en d e v r e u g d e v a n d e w e r k d a g e n d e z o n d a g geniet, d e v r e u g d e v a n h e t bestaan, jullie die verlangens kennen en idealen, o f liefhebt. H o o r t m i j a l s je d i e n i e t w i l t v e r l i e z e n . I n n a a m v a n d e z e a l l e r n a a s t e n , w a a r gij v e r geefs o p w a c h t , in n a a m v a n d e z e b e k e n d e a l l e r n a a s t e n e n in de n a a m v a n d i e w i e r l i c h a a m t o t as is g e w o r d e n , o p e e n h o o p g e g o o i d in e e n n a a m l o o s g r a f , o f in m a s s a graven, de onbekende soldaten, deze ongelukkigen, w a a r v a n zelfs d e n a a m niet o v e r b l e e f , in n a a m v a n h e n a l l e n b e z w e e r i k U : Denkt aan hen!

Amsterdam

- Tel. 87271 privé 1 9 2 3 5 7

H e b t U d e jaarlijkse bijdrage niet v e r g e t e n ? D O E T HET N U ! N.A.C. 293087 — D a v i d v a n G e e n s

Auschwitz Bulletin, 1965, nr. 05 Mei  

secr. voorlopig: v. Walbeeckstraat 9hs, amsterdam-w., post- giro 29 30 87 bankrek.: amsterdamsche bank nr 106540, bijk.: van baer- lestraat...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you