nederlands auschwitz comité
mei
1965
secr. voorlopig: v. Walbeeckstraat 9hs, amsterdam-w., postgiro 2 9 3 0 8 7 bankrek.: amsterdamsche bank nr 1 0 6 5 4 0 , bijk.: van baerlestraat amsterdam z.
en
verdelging
dom
van
194011945",
het
Nederlandse
door prof.
H e t boek b e a n t w o o r d t één, m a a r
N a de meidagen
Joden-
dr. J .
Presser.
dan
lang-
lopende v r a a g : hoe ging de v e r s c h r i k k i n g zijn w e r k ? waarop
Het
het
doet
talloze
antwoord
wel
in
vragen
rijzen,
eens v a n
beslis-
sende betekenis v o o r de t o e k o m s t
kan
zijn.
H e t t o o n t , h o e een k r a n k z i n n i g e w a a n i d e e i n misdadige D e z e w e k e n heeft de bevrijding, die 2 0 a c h t e r ons ligt, Nederlandse vrije dagen
in h e t m i d d e l p u n t
openbare tot
leven
jaar
van
het
gestaan.
extra-nummers,
Van
school-ten-
toonstellingen tot t.v.-manifestaties, hoe
ook
o f o n n a d e n k e n d e h e l p e r s in a l l e o f f i c i ë l e g e l e d i n g e n een o n v o o r s t e l b a r e s l a c h t i n g t e w e e g
het
gekost
moet
hebben
om
deze
artistieke
is s p r i n g l e v e n d , m o e t en k a n d a t o o k blijven,
v a n die m o o r d d a a r te m a k e n en t e
omdat
den.
r e n d e z e h e b b e n a a n v a a r d , t o t iets v a n
hen-
documenten
Het
doening,
stemt
ons
uit
een
comité
bracht. dat
bladen, behou-
grote
d a t het er z o wezenlijk toe
dit
Het
vol-
gedweeë
heldhaftig
één
verzet,
procent
van
overweldigende boek
zichzelf (er w o r d t
succes
van
is
onderwerp
een
het
goed
al e e n d e r d e d r u k
kunnen bijdragen, d a t deze weerslag v a n g e -
b e r e i d ! ) ; wij kunnen ons niet herinneren
o p de u i t g a v e v a n eigen p l a k - en tekenboeken,
doemd
ons
e r o o i t a a n enig d r u k w e r k
met
l a n d s k w a m en o p
ge-
in d e g e h e l e p e r s is b e s t e e d . W i j z u l l e n
eigen o p s t e l l e n en g e d i c h t e n
lieren,
op
de
voorstelling
van
door
scholieren ( o n d e r leiding v a n een leraar)
van
een
groot
scho-
middelbare
aantal
toegewijde scènes
4
mei kon
worden
opend.
trachten
O p 4 mei
verscheen ook „Documenten
van
van
d e J o d e n v e r v o l g i n g in N e d e r l a n d 1 9 4 0 - 1 9 4 5 " ,
zoveel
dat
aandacht
dit verschijnsel te v e r k l a r e n ,
spreken slechts de h o o p uit, d a t dit rige,
op
voor-
z e l f g e m a a k t . W i j b e h o e v e n slechts t e w i j z e n
l e v e n b i n n e n d e o u d e w a l l e n in
de
kreeg.
aangekondigde
heeft
ondanks
nauwelijks
plaatsruimte
voorportaal
tot
En
echter
gedienstige,
be-
altijd wat
maar
met
Auschwitz
v e r m o o r d en m e n b e d e n k t m e t e e r b i e d ,
alleen
handen
r e s i e n s t a d t in d i e k a m p s t a d z e l f v o o r h e b b e n n e e r g e l e g d . A l l e n zijn in
van
machtige
hulp
g e s l a a g d , zij b e w e z e n één d i n g : d e v i j f d e m e i d e j e u g d , in h e t b i j z o n d e r d e k i n d e -
maar
n a a r s h u n e r v a r i n g e n en i n d r u k k e n v a n T h e -
niet maar
uitvoe-
verschrikkelijke boek, d a t conclusies a a n
B r e c h t s „ V r e e s en e l l e n d e v a n h e t d e r d e r i j k "
een b i j z o n d e r z o r g v u l d i g u i t g e z o c h t e en u i t -
de
in d e S t a d s s c h o u w b u r g .
gegeven v e r z a m e l i n g , die de s c h a n d e v a n h e t
schuldbetuigingen
D a t s t e r k e v o o r t l e v e n is m i s s c h i e n h e t m e e s t
n a z i d o m bij h e t v e r d e l g e n v a n d e j o o d s e b e -
zovele heeft kunnen lezen, m a a r o o k t o t het
lezer
overlaat,
deze
mag
niet
slechts
tot
leiden, zoals m e n
er
b e m o e d i g e n d v o o r o n s , d i e dagelijks h e r d e n -
volking v a n
ken
D e b u n d e l g a a t v e r uit b o v e n d e e e r s t e o p -
o f v r o u w . W a n t het geeft een c o m p l e e t beeld
zet, een catalogus v o o r de d o c u m e n t a t i e
v a n de wijdvertakte machinerie v a n het fas-
en z o n d e r
bevrijding
allang
niet
meer
v a n d e z e a a r d e z o u d e n zijn. E r is n a t u u r l i j k g e e n d e n k e n a a n h i e r o p reeks
van
plechtigheden,
uitgaven
s p r a k e n in t e g a a n , h o o g s t e n s t e dat
twee
Amsterdamse
en
de toe-
vermelden,
wijkcentra
op
de
N e d e r l a n d open en bloot
cistische m o o r d g r o o t b e d r i j f , t e beginnen de J
bij
van
p u b l i c a t i e s , d i e bij d e 2 0 s t e v e r j a a r d a g
van
l a n g e l k e w e e k d e as v a n d u i z e n d v e r m o o r d e
hebben
Nederlandse joden verspreidden . . . E e n goed
de schoorstenen v a n Birkenau, die t w e e
jaar
de
g e z i e n . D i e s t r o o m is z o b r e e d , d a t z e l f s h e t
geconstrueerd
s i g n a l e r e n o n d o e n l i j k is. W e l w i j z e n w i j h i e r
m o o r d e n a a r m a a r een h a n d l e b e h o e f d e
b u u r t o p een v r o u w e n b i j e e n k o m s t d e z i n v a n
o p d i e s t r o o m z e l f , d i e o p een b e h o e f t e d u i d t ,
te halen,
h e t h e r d e n k e n en in d e o u d e b i n n e n s t a d v o o r
w a a r a a n soms w e l , d a n niet, w e r d
t o t o n d e r de a m b t e n a r e n , t o t o n d e r d e s l a c h t -
schoolkinderen
I n d e e e r s t e p l a a t s d a n h e t eigenlijke m o n u -
o f f e r s t o e in b e w e g i n g t e z e t t e n . Z o
ment
opgezet
immers
geschre-
steeds m e t
oorlog
van
dit
blad
een
in
de
heeft
met
en eindigend
Admiralen-
redactrice
Zo
en een e n k e l o n t s l a g
man
H i e r m e e zijn w i j a l b e l a n d in d e s t r o o m
ons
gevraagd.
van
& van Gennep).
de bevrijding v a n ons land het licht
hebben
scherper inzicht v a n de gewaarschuwde
het Joods Historisch Museum, (uitgave Polak
v i e r d e m e i d e m e d e w e r k i n g v a n een l i d v a n comité
legt.
tentoonstelling
over
de
toegelicht.
Tentoonstellingen
zijn
er
op
vele
plaatsen
g e h o u d e n , in v e l e s c h o l e n , z o w e l
bijzondere
als o p e n b a r e ,
zelf
richt,
vaak
door
van
de
leerlingen
eigen
w e r k , een
belangrijk
senhausen,
van
is d e de
gewijd
rondreis
van
vriendenkring
aan
en
bezetting,
Auschwitz
tijdens
kampen
de
over
In
met
recordbezoek. d e h o o f d s t a d is bij d e 2 0 s t e
van het
de bevrijding Anne
druk
Frankhuis
herdenking
geëxposeerd:
(waar
het
zo
in
Nederlands
A u s c h w i t z C o m i t é in a p r i l w e e r e e n
forum-
a v o n d , v o o r a l bezocht d o o r belangstellenden uit het onderwijs, heeft gehouden): w e r k van een Israëlische schilderes. D e dienst v o o r s o ciale zaken
der gemeente
Amsterdam
bood
een v i e r t a l j o n g e k u n s t e n a a r s de gelegenheid hun visie o p de o o r l o g s j a r e n t e tonen. H e t t r e f f e n d s t en d o e l t r e f f e n d s t v a n d e m e i e x p o s i t i e s a c h t e n w i j d i e in d e W a a g , men
zien
kan
hoe
vier
ven monument
opgeleverd,
„Ondergang",
het de
En
over
handlangers, werkte
wij leven
nog
moordenaars.
vervolging
E.
T.
Tsjechische
Jiddisje schrijvers tot alle
joden:
Vertel het uw kinderen!
bevrij-
d i n g s w e e k in d e U t r e c h t s e B u u r k e r k — een
dagen
het nazisysteem.
de
opper-
de
Sach-
e n z . , d o o r o n s a a n g e v u l d m e t een deel deportatie
deze
de o v e r h e i d
kleineren,
de
getuigenis
centen. tentoonstelling
in
van
o m de
waar
inge-
o o k v a n d e loffelijke inspanning v a n de d o Bijzonder
en
in o p d r a c h t
voldaan.
raderwerk,
waar
kunste-
A l s lid v a n het N e d e r l a n d s A u s c h w i t z C o m i té heb ik deelgenomen aan de 'pelgrimage', de t o c h t n a a r de vernietigingskampen A u s c h w i t z en M a j d a n e k , t e r g e l e g e n h e i d v a n d e 2 0 s t e v e r j a a r d a g v a n de bevrijding van A u s c h w i t z . D a a r is t o e n d e e e r s t e s t e e n v o o r het internationale monument gelegd. O p uitnodiging v a n de joods-maatschappelijke o r g a n i s a t i e e n d e r e d a c t i e v a n d e J i d disje k r a n t „ D i e V o l k s s t i m m e " h e b i k d e e l genomen a a n een s y m p o j i u m v a n jiddisj sprekende vertegenwoordigers v a n verschill e n d e l a n d e n : d a a r ik e e n P o o l s e j o d i n b e n , is h e t J i d d i s j m i j n m o e d e r t a a l . E r w e r d v a n g e d a c h t e n g e w i s s e l d o v e r hit v r a a g s t u k v a n de verjaring van oorlogsmisdadigers, de m o o r d e n a a r s v a n ons volk. D e z e gesprekken
zijn, o n d a n k s d e g r o t e v e r s c h e i d e n h e i d v a n p o l i t i e k e en m a a t s c h a p p e l i j k e opvattingen v a n d e a a n w e z i g e n in z e e r g o e d e e n k a m e raadschappelijke verstandhouding verlopen. A a n h e t s l o t w e r d een o p r o e p t o t a l l e j o d e n u i t a l l e l a n d e n en a l l e k r i n g e n o m z i c h t e v e r e n i g e n in d e strijd t e g e n e l k e v e r j a r i n g s termijn ten gunste v a n hen die schuldig staan a a n h e t o n n o e m e l i j k e l e e d en v e r l i e s a a n mensenlevens, d a t d o o r H i t l e r - D u i t s l a n d de o n d e r d r u k t e v o l k e n e n in h e t b i j z o n d e r d e j o d e n , is a a n g e d a a n H i e r o n d e r v o l g e n d e hoofdzaken van deze oproep. E . Korper Eisenstadt
(zie
pag.
2)
(Vervolg
De hoe en en
van
strijd tegen eenstemmig vastberaden beschermers
pag.
Jubilerende studenten
1)
de verjaring beeft bewezen het verlangen is naar waardig verzet tegen de erfgenamen van de nazi-moordenaars.
H e t aandeel v a n de joodse volksmassa's a a n d e p r o t e s t a c t i e w a s een b e l a n g r i j k e b i j d r a g e t o t d e a l g e m e n e strijd v a n a l l e v o l k e r e n t e gen h e t m i n a c h t e n d e r n o r m e n v a n d e r e c h ten v a n de mens d o o r de regering v a n de Bondsrepubliek, ten bate van de schuldigen aan volkerenmoord. H e t besluit v a n de Bondsregering o m de verjaringstermijn 4'A j a a r o p t e s c h u i v e n is o n g e t w i j f e l d een r e s u l t a a t v a n h e t g r o t e v o l k s p r o t e s t in a l l e l a n den, d o o r eensgezind stelling n e m e n v a n j o d e n in d e g e h e l e w e r e l d . Het besluit van de Bondsdag van West-Duitsland b e t e k e n t in w e r k e l i j k h e i d bevestiging van de verjaring, die alleen v o o r een korte s p a n n e tijds is uitgesteld en h e e f t t e n d o e l d e publieke opinie in de wereld te demobiliseren en de groeiende volksverontwaardiging van de beschermers der H i t l e r - m o o r d e n a a r s af te wenden o m o p die m a n i e r een a l g e m e n e en d e f i n i t i e ve amnestie te bewerkstelligen v o o r hen, die schuldig zijn a a n d e s m a r t en h e t lijden v a n o n s v o l k en alle v o l k e n v a n d e b e z e t t e g e b i e den. In deze situatie v o e l e n wij ons g e d w o n g e n een v u r i g b e r o e p t e d o e n o p a l l e j o o d s e m e n s e n en o r g a n i s a t i e s in d e g e h e l e w e r e l d . L a a t U w v e r z e t niet v e r z w a k k e n tegen het intreden v a n verjaring v o o r de schuldigen, d i e een d e r d e v a n o n s v o l k l i e t e n v e r s t i k k e n , v e r g a s s e n en v e r b r a n d e n in d e c r e m a t o r i a v a n de v e r n i e t i g i n g s k a m p e n ! R i c h t U tot U w p a r l e m e n t e n m e t d e v e r m a n i n g alles t e doen o m amnestie v o o r de Hitlerbeulen te beletten. Eist d a t de schuldigen a a n v o o r het gerecht k o m e n !
volkerenmoord
AAN ALLE JOODSE MENSEN DIE PEN OF H E T W O O R D VOEREN!
DE
A a n alle joodse schrijvers, journalisten, m e d e w e r k e r s v a n r a d i o en t e l e v i s i e , a a n a l l e r e d e n a a r s en d o c e n t e n : l a a t U w w o o r d v a n t o o r n en p r o t e s t t e g e n h e t b e d r i e g e l i j k e besluit v a n de Bondsdag, tegen vergevingsgezindheid jegens d e s c h u l d i g e n a a n heel o n s g r o t e o n g e l u k l u i d en g e d u r i g k l i n k e n ! JOODSE VADERS E N
MOEDERS!
V e r t e l U w k i n d e r e n v a n h e t leed en d e h e r o ische strijd v a n o n s v o l k d a t in d e g e l e d e r e n v a n d e a n t i - f a s c i s t i s c h e c o a l i t i e , in d e p a r t i s a n e n - a f d e l i n g e n en in h e t b i j z o n d e r tijdens d e o p s t a n d e n in d e g e t t o ' s v a n W a r s c h a u en B i a l y s t o k , in d e d o d e n k a m p e n v a n T r e b l i n k a en S o b i b o r , h e e f t g e s t r e d e n . I n d e z e strijd h e b b e n zij h u n o n o m s t o t e l i j k e m o e d , hun vastberadenheid getoond o m de f a s c i s t i s c h e , rassistische en a n t i s e m i t i s c h e p e s t te bestrijden. L a t e n wij de v e r b o r g e n nazi-moordenaars o p s p o r e n en o n t m a s k e r e n en eisen, d a t zij h u n verdiende straf ontvangen. Lajb Domb, Hersch Smolar, Dr. David Sward, Jidl K o r m a n , E d w a r d Reiber, Bestuursleden v a n de J o o d s e C u l t u r e e l - M a a t s c h a p p e l i j k e O r g a n i s a t i e in P o l e n . A a r o n Vergelis, hoofdredacteur v a n Sowjetische H e i m l a n d , h e t J i d d i s j e t i j d s c h r i f t v o o r l i t e r a t u u r en k u n s t t e M o s k o u . H e r s c h P o l i a n k e r , Jiddisje schrijver te K i ë w . Sjloime Rabinowitsj, journalist te Moskou. Sjloime G r a j e k ( S t e f a n ) , v o o r z i t t e r v a n de B o n d v a n J o o d s e G e t t o - s t r i j d e r s in I s r a ë l . Z i p o r a G o e t n i k , secretaresse v a n de B o n d v a n J o o d s e G e d e p o r t e e r d e n in F r a n k r i j k . Z a l m a n Brier, bestuurslid v a n de B o n d v a n J o o d s e G e d e p o r t e e r d e n in F r a n k r i j k . Maurice Rosenblum, v o o r z i t t e r v a n de B o n d v a n J o o d s - M a a t s c h a p p e l i j k e O r g a n i s a t i e s in Frankrijk. E v a K o r p e r , lid N e d e r l a n d s A u s c h w i t z C o mité. A n d e z e lijst zijn tijdens d e p l e c h t i g e 2 2 s t e h e r d e n k i n g v a n d e o p s t a n d in h e t g e t t o v a n
waarschuwen
Wiesenthal: W a t doen tegen herhaling? „Aan het aandenken van miljoenen kinderen en aan onze kinderen zijn wij het schuldig voort te gaan", aldus Simon Wiesenthal dezer dagen op een studentenbijeenkomst ter inleiding van de film „Het dagboek van Anne Frank" te Amsterdam. Het is ook ons standpunt. En wij weten het naar waarde te schatten, als jonge mensen, die een mijlpaal vieren, dit gebruiken om te wijzen op de misdaad van het fascisme en de gevaren, die nog bestaan. Dit deed de ASVA, de overkoepelende studenten-organisatie aan de universiteit van Amsterdam, deze maand twintig jaar oud, net als velen van haar leden en de bevrijding. Men heeft dit lustrum gevierd met een reeks films over het nazidom, de hervertoning van de film over het 'Achterhuis' en een uitnodiging aan ing. Wiesenthal. Deze richtte zich met de vraag uit de aanhef tot zijn gehoor van studenten en vertelde, dat hij de man, die de familie Frank in 1944 arresteerde, heeft opgespoord, omdat hij kinderen van Anne's leeftijd in Linz hoorde zeggen, dat zij niet bestond: Anne Frank „ein jüdischer Schwindel"! Hij wilde bewijzen, dat deze jeugd misleid is. Uit soortgelijke motieven sprak hij ook voor studentenclubs als 'Teutonia' in Baden-Baden, waar hij dankbaar werd aangehoord. „Men moet de misdadigers vervolgen tot de
schuldige generatie geheel uitgestorven is", vindt Wiesenthal. „Het is niet alleen een Europees probleem, ons werk tegen de volkerenmoord heeft voor de hele wereld betekenis, tot in het kleinste dorp. Nooit meer mogen zulke begaafde en alle andere kinderen in zulk een noodlottige situatie komen. De heer Wiesenthal heeft op een persconferentie het aantal thans in de Bondsrepubliek verblijvende nazi-misdadigers geschat op een 80.000, velen van hen in openbare functies; men vindt hen op alle departementen van de regering te Bonn, zoals Vialon, nu staatssecretaris voor economische ontwikkeling, toen financieel leider en handelaar in joodse gevangenen en grafstenen te Riga! Men moet vooral de ambtenaren van de „Zivilverwaltung" in Polen en Tsjechoslowakije opsporen, aldus Wiesenthal, ook zij hebben gruwelijke misdaden gepleegd. Reden temeer, waarom verjaring ontoelaatbaar is. Ook de zg. neo-fascistische bewegingen volgt Wiesenthal en hij interesseert zich voor hun geldgevers. Naar aanleiding van de kansen op berechting in Oostenrijk merkte hij op: dat dit vlak voor verkiezingen nauwelijks plaats vindt: „De vermoorden hebben geen kiesrecht, de moordenaars wel".
„Een paar minuten is het stil D e kinderen v a n 10 tot 15 jaar, v o o r wie P i e r r e J a n s s e n dit b o e k j e s c h r e e f , z u l l e n m i s schien w a t l a n g e r stil blijven en z e k e r o o k v o o r en n a d e v i e r d e m e i n o g w e l eens d e n ken a a n de r a k e foto's ( v a n H a n s S a m s o n , d i e v o o r o n s a p r i l n u m m e r o o k een f o t o h e e f t a f g e s t a a n ) . E n o o k de volwassene m a a k t zich d a a r n i e t snel v a n los, z o m i n als v a n J a n s sen's s l o t w o o r d e n :
men de inhoud, de substantie e r v a n u i t m a ken. Pierre Janssen richt zich o n o m w o n d e n t o t zijn l e z e r , d e k i n d e r l i j k e en o o k d e v o l w a s s e n e , en l a a t die n i e t m e e r los. H i j schijnt h e m niets t e v e r t e l l e n , hij l a a t d e k l e i n s t e l e z e r en k i j k e r z i e n , w a t d e z e eigenlijk al g e zien heeft, misschien z o n d e r het te beseffen. E n d a t besef p r a a t P i e r r e Janssen n i e m a n d in, hij g a a t e r v a n uit.
„ H e t v a l s e g e l o o f in d e h a a t h e e f t d o o d g e z a a i d o v e r de wereld, vijf j a a r lang. Mensen w o r d e n n i e t g e b o r e n o m o p een s l a g v e l d t e sterven, of o m doodgeschoten te worden. Mensen w o r d e n geboren o m te leven. Jij leeft.
Z o s l a a g t hij e r i n n i e t a l l e e n een v o o r t r e f f e lijke t o e l i c h t i n g bij o n z e v o o r n a a m s t e o o r logsen v e r z e t s m o n u m e n t e n t e s c h r i j v e n , m a a r z e l f s n o g een e v e n k n a p p e als b e k n o p t e s c h e t s v a n N e d e r l a n d in o o r l o g s t i j d , g e h e e l a f g e s t e m d o p h e t k i n d , z o a l s hij z e l f w a s en v e r m e l d t , t o e n d e o o r l o g u i t b r a k , en d a a r o m nooit kinderachtig.
D e n k a a n d e mensen, die w e v e r l o r e n h e b b e n , toen. M e n s e n p r e c i e s z o a l s jij en i k " . E r is, n u als een s o o r t a f k o o p de t w i n t i g s t e v i j f d e m e i in den b r e d e en o f f i c i e e l is g e v i e r d , heel w a t te d o e n g e w e e s t o m d e v r a a g h o e d i t m o e t en z e l f s w a t a a n d e j e u g d o v e r de z w a r t e jaren m o e t w o r d e n v o o r g e l e g d . Juist o m de onwil hier, de ongewisheid, hoe het m o e t , elders, kan men de u i t g a v e v a n dit boekje niet genoeg toejuichen. O m de o p z e t , d e t o o n , de u i t v o e r i n g , die a l l e t e z a -
D i t k l e i n e b o e k j e b i e d t een h o u v a s t v o o r a l l e n , die z o e k e n h o e k i n d e r e n b e k e n d t e m a k e n m e t o o r l o g , o n d e r d r u k k i n g en v e r z e t , in o n z e dagen gezien. M e n zal er menige t r e f f e n d e g e d a c h t e in v i n d e n , die o o k een o u d e r e a a n h e t n a d e n k e n z e t . I e t s heel b r u i k b a a r s . E.
T.
(Samsom, ƒ 1.40).
Gereedschappenhandel
LEVENSLANG Langzaam aan loopt het Auschwitz-proces te Frankfort af. Tegen de grote meerderheid der verdachten heeft de procureur-generaal levenslang, thans de maximumstraf in WestDuitsland, geëist. Daaronder is ook dr. Lucas, de „medicus", die allerlei selecties heeft uitgevoerd, zoals o.a. twee leden van het Nederlands Auschwitz Comité op het proces hebben getuigd. Men ziet hieraan nogmaals de betekenis van het verzamelen van materiaal tegen de kamp-SSers en andere nazimisdadigers en van de berechting. De vonnissen in het Auschwitz-proces worden deze zomer verwacht.
Warschau toegevoegd: D a v i d Z e l t z e r , joodse schrijver te N e w Y o r k . H e r s c h Loifer, medewerker v a n joodse cult u r e l e o r g a n i s a t i e in U r u g u a y .
Gebr. Tertaas Oude Schans 73 Amsterdam tel. 37123
M a x S a l z m a n n , m e d e w e r k e r aan joodse cult u r e l e o r g a n i s a t i e in A r g e n t i n i ë . Charles Eisen, bestuurslid B o n d v a n A n t i n a z i - s t r i j d e r s in A u s t r a l i ë .
Het appèl van Auschwitz Een gevangene beklimt de tribune. Tromgeroffel. De gevangene: Bijna n i e m a n d o p de A p p e l p l a a t s en ik z i e heel a n d e r e k l e d i n g . D e p o o r t is n u g e s l o t e n en o p h e t p e r r o n k o m e n t h a n s geen t r e m e n m e e r a a n . D e w i n d w a a i t d o o r de o p e n b a r a k k e n ; de v u r e n v a n d e c r e m a t o r i a zijn g e d o o f d ; d e c e l l e n zijn leeg, b l o k elf is leeg, n i e m a n d m e e r o p p a d en v e l d . Gij zijt e r n i e t m e e r . G i j b e n t e r n i e t m e e r , behalve dat handjevol geredden. M a a r ik w e e t . T o c h zijt Gij h i e r . U bent o n d e r o n s , in d e s c h a d u w e n v a n d e b a r a k k e n . U b e n t a a n w e z i g , in d e a a r d e v a n dit k a m p , U b e n t e r in d e a s , in d e z e m e t l i c h a m e n o p g e v u l d e g r a v e n , in d e a t m o s f e e r o m o n s h e e n , in d e l u c h t . U b e n t in o n s . U b e n t h i e r , in o n s b l o e d en in o n s h a r t . T o t jullie s p r e e k ik, gij d o d e n v a n A u s c h w i t z . I k r o e p j u l l i e , d e v e r m o o r d e n , jullie de s l a c h t o f f e r v a n de m i s d a a d , de m a r t e l a r e n . Tromgeroffel. Het koor zegt: W i j g e d e n k e n jullie in e r e . I k r o e p jullie d i e in g e v a n g e n i s s e n en o p s t r a a t zijn o m g e k o m e n , jullie d i e m e t d e bijl in M o a b i t o n t h o o f d w e r d e n , d i e in P o z n a n w e r d e n g e d o o d d o o r de valbijl, jullie d e v e r m o o r d e n v a n A l e j a S z u c h , jullie d e g e h a n genen a a n de k a m p g a l g e n , de slachtoffers van Mauthausen, Ravensbrück, Neuengamme, B u c h e n w a l d . G r o s s - R o s e n en M a j d a n e k . I k r o e p jullie, die g e f u s i l l e e r d w e r d e n bij d e d o d e n m u u r v a n A u s c h w i t z e n in B a b i J a r bij K i e w , jullie u i t h e t b o s v a n P a l m y r a , jullie o n d e r d e m u r e n d e r W a r s c h a u e r h u i z e n en in d e g r a v e n v a n d e M o n t V a l é r i e n , jullie uit v e s t i n g V I I in P o z n a n en d e f u s s i l l a d e p l a a t s e n in d e s t e d e n v a n G r i e k e n l a n d , B e l g i ë , H o l l a n d en J o e g o s l a v i ë . I k r o e p jullie, bij b o m b a r d e m e n t e n verb r a n d , die o m k w a m e n in d e in b r a n d g e s t o k e n g e t t o h u i z e n en b o e r e n w o n i n g e n , jullie d e m a r t e l a r e n uit h e t g e b i e d v a n Z a m o j s z c en uit O r a d o u r , uit h e t B j e l o r u s s i s c h e M i n s k , het Hollandse Putten, het Tsjechische Lidice, uit h e t S l a v i s c h e N e m e c k a en u i t d e o n t e l b a r e n P o o l s e en S e r v i s c h e d o r p e n . Het koor zegt: W i j g e d e n k e n jullie in e r e . I k r o e p jullie, die m e t d e k n u p p e l w e r d e n n e e r g e s l a g e n l a n g s d e w e g , bij d e s l a v e n a r b e i d en o p d e a p p e l p l a a t s , ik r o e p jullie m a r telaren v a n de s t r a f k a m p e n , dwangarbeid e r s , s l a v e n v a n d e B u n a en I G - F a r b e n , v a n d e A E G K r u p p en G o e r i n g - c o n c e r n s , jullie g e v a n g e n e n in d e m i j n e n in D o r a en d e S o w j e - h e u v e l s , d e g e v a n g e n e n in d e o n d e r g r o n d se b e d r i j v e n , d o o d s t u n n e l s , h o l e n v a n d e m i s d a a d . I k r o e p jullie, die a a n u i t p u t t i n g g e s t o r v e n , l a n g s d e w e g d o o d g e v r o r e n en n e e r g e s c h o t e n b e n t . I k r o e p juliie, m a r t e l a r e n v a n L e n i n g r a d e n in h e t g e t t o t o t d e h o n g e r d o o d v e r o o r d e e l d e n , jullie d i e zijn v e r h o n g e r d in d e k e r k e r s , jullie d i e g e d u r e n d e d e k a m p e v a c u a t i e s o m h e t l e v e n zijn g e b r a c h t . I k r o e p jullie, v e r m o o r d d e krijgsgevangenen, s l a c h t o f f e r s v a n in w i t t e jas g e p l e e g d e m i s d a d e n , jullie d i e d o o r p h e n o l - i n j e c t i e s en o p o p e r a t i e t a f e l s zijn v e r m o o r d , jullie die t e n g e v o l g e v a n m e d i s c h e m i s d a d e n en m i s d a d i g e e x p e r i m e n t e n g e s t o r v e n zijn. Tromgeroffel. I k r o e p jullie, s l a c h t o f f e r s v a n d e g r u w e l i j k ste m i s d a d e n , jullie u i t d e s t r o o m v a n m i l j o e nen, die „ d o o r de schoorsteen bent g e g a a n " ik r o e p jullie, die d o o r u i t l a a t g a s en c y c l o o n gas w e r d vergiftigd. Jullie, slachtoffers v a n d e g a s k a m e r s , jullie m a r t e l a r e n v a n A u s c h w i t z , B i r k e n a u en M a j d a n e k , Sobibor en B e l z e c , T r e b l i n k a en R o g o z n i c a , jullie die in z o g e n a a m d e doucheruimten de dood werden i n g e j a a g d bij m i l l i o e n e n u i t P o l e n , D u i t s l a n d , uit F r a n k r i j k en Tsjecho-Slowakije, uit de O e k r a ï n e en B j e l o - R u s l a n d , D e n e m a r k e n en G r i e k e n l a n d , u i t B e l g i ë , J o e g o s l a v i ë en H o n g a r i j e , u i t A m s t e r d a m en T h e r e s i e n s t a d t , u i t M e t z en P i o t r k o w , u i t O d e s s a en G n i e z n o .
I k r o e p jullie, d i e in d e c r e m a t o r i a en g r a v e n in o n g e b l u s t e k a l k en o p b r a n d s t a p e l s omkwamen. Tromgeroffel. , Koor: W i j g e d e n k e n jullie m e t e r e . I k r o e p jullie, d e v e r m o o r d e n , jullie a l l e n — 2 0 millioen v e r m o o r d e n — 2 0 millioen offers v a n de afschuwelijkste m i s d a a d , 2 0 millioen offers v a n het fascisme. I k r o e p jullie a l l e n , c o m m u n i s t e n en p r i e s t e r s , P o l e n en F r a n s e n , Russen en J o e g o s l a v e n , D u i t s e r s en j o d e n , g r i j s a a r d s en k i n d e r e n , slachtoffers van hetzelfde k w a a d , verenigd in d e d o o d . I k r o e p jullie d o d e n v a n d e g a n s e w e r e l d , alle doden v a n A u s c h w i t z . S t a a t o p uit d e m a s s a g r a v e n , d a a l t n e e r v a n d e b r a n d s t a p e l s , s t a a t o p uit h e t d u i s t e r v a n d e e e u w i g e n a c h t , uit d e r o o k die o v e r o n s h a n g t , uit d e l u c h t die wij i n a d e m e n . W a n t ik h e b g e z i e n . . . h e t g e r e e d s c h a p v a n d e a m b a c h t s l i e d e n en d e brillen v a n d e i n t e l lectuelen, de k a p o t t e schoenen v a n de w e r k lozen, de lokken v r o u w e n h a a r , die i e m a n d
Auschwitz steen voor
11 april 1965. De het internationale
z o heeft liefgehad, de beduimelde t e d d y b e e r , h e t l i e f s t e s t u k s p e e l g o e d v a n een j o n g e t j e , en een v l e c h t m e t een s t r i k , d i e v a n een s c h o o l m e i s j e m o e t zijn g e w e e s t . I k r o e p U als g e t u i g e n bij d e z e m i s d a a d . I k r o e p jullie, d e d o d e n , o p d a t d e l e v e n d e n j u l lie z u l l e n h o r e n . O p d a t zij n o o i t v e r g e t e n w a t v o l k e r e n m o o r d is, g e e n d r o g e j u r i d i s c h e u i t s p r a a k , n i e t een n a a m , m a a r d e t r a g e d i e d e r mensen, de tragedie v a n millioenen mensen. Tromgeroffel . . . I k r o e p U als g e t u i g e n v a n d e m i s d a a d . I k r o e p U , gij d o d e n , o p d a t d e l e v e n d e n h e t z u l l e n h o r e n . Koor... In ere g e d e n k e n w i j h e n , Z i j z u l l e n in v r e d e r u s t e n . M a a r de herinnering a a n hen z a l blijven. Tromgeroffel. . . . Koor W i j zullen aan hen denken ! W i j zullen aan hen denken ! W i j zullen aan hen denken ! Tromgeroffel. . . Een officier stapt op het spreekgestoelte en zegt: , Bij dit a a n t r e d e n v o o r d e d o d e n , bij d i t a p p é l tot de soldaten van de grote antifascistische w e r e l d o o r l o g , r o e p ik U o p , die in d e strijd zijt g e v a l l e n , U allen, c o l l e g a ' s , s t r i j d m a k k e r s , g e v a n g e n e n die als s o l d a t e n v o c h t e n en s o l d a t e n die als g e v a n g e n e n s t i e r v e n . I k r o e p U , d i e n o o i t in d e z e m i s d a a d h e b t b e r u s t . . . Tromgeroffel. (Vervolg
Poolse premier Cyrankiewicz, zelf oud-gevangene, monument, na het appèl door prof. Turski uit
op
pag.
legt de Krakau.
elke vermoorde is een aanklager99
4)
eerste
99
Greet van Amstel is een oude, goede bekende v a n onze lezers en van die van het boek van Presser, die h a a r vuak citeert; haar laatste boek heet „verboden te l e v e n " en al aun het begin lezen wij: elke vermoorde is een aanklager, er zijn miljoenen aanklagers, zij kunnen niet zwijgen, zwijgen is medeplichtig zijn. Hier zouden wij het bij kunnen laten: het drukt in minder woorden precies uit wat wij bedoelen, waarom wij iedere maand weer ons blad laten verschijnen, het vat de brieven ook samen, die wij telkens weer uit alle hoeken van het land, ja van de aarde ontvangen. E l k e uit de hel ontsnapte vindt er iets in van zichzelf, ieder, die er dierbare naasten heeft verloren, ontmoet ze een
ogenblik weer op h u n laatste weg. A a n het slot van haar gedicht in vrije strofen „en er viel geen duisternis over de a a r d e " zegt de dichteres: de littekens van onze wonden blijven branden en het is juist deze, men zou haast zeggen, directe afdruk van het verminkte leven, die haar werk tot zo iets eigens maakt, niet alleen van haar zelf, maar van talloze lotgenoten, in engere en meer nog in ruimere zin. Greet van Amstel heeft deze bundel als een soort van verantwoording aangevuld met een sober verslag van de thuisreis naar Nederland en de ontgoochelende ontvangst. W i j wensen „verboden te l e v e n " zeer, zeer veel lezers toe. E. T. ( P o l a k & V a n Gennep, ƒ
4.90).
(Vervolg
van
pag.
3)
I k r o e p U , a l l e n d i e zijt g e v a l l e n o m d a t U U w makkers de helpende h a n d hebt geboden, U die zoveel v o o r de vijand verborgen hield en d i e o n d e r b r o e d e r s , m e d i c i j n e n , b r o o d e n soep v e r d e e l d e n . I k r o e p U allen, die d e d o cumenten en foto's v e r z a m e l d e n en foto's en berichten d o o r g a v e n , o p d a t de m i s d a a d niet straffeloos z o u blijven. I k r o e p U , die o n d e r aardse gangen groeven, de kleren en adressen verstrekten en de v e r v o l g d e n geleid en v e r stopt hebt. I k roep U o p , die de wapens v o o r de o p s t a n d hebt v e r z a m e l d . I k r o e p U , sold a t e n v a n h e t v e r z e t in A u s c h w i t z e n B u c h e n w a l d , rebellen v a n T r e b l i n k a , uit h e t g e t t o v a n W a r s c h a u e n B i a l y s t o k . Koor ... Zij vielen o p het v e l d v a n e e r . Tromgeroffel. Ik roep U , gevangenen w a a r o p het nazidom experimenteerde, Haftlinge v a n Pawiak, de S z u c h - A l l e e en v a n M o n t e l u p i e , uit d e f o l t e r k e l d e r s d e r G e s t a p o in P a r i j s e n B e r l i j n , K i ë w en B e l g r a d o . I k roep U allen die z w i j gend gestorven bent. I k r o e p jullie, s o l d a t e n v a n h e t v e r z e t e n d e o n d e r g r o n d s e , p a r t i s a n e n en saboteurs, d e dienstplichtigen en l a n d s t o r m e r s , soldaten v a n a l l e l a n d e n e n f r o n t e n . I k r o e p jullie, d e d a p p e r e n , die . , n e e n " zeiden tegen d e f a s c i s t i s c h e m i s d a a d . I k r o e p jullie, s t r i j d e r s t e gen h e t fascisme, v e r d e d i g e r s v a n M a d r i d e n h e l d e n v a n d e E b r o , gij c o m m u n i s t e n , s o c i a l i s t e n e n k a t h o l i e k e n , gij D u i t s e a n t i f a s c i s t e n . Koor: zij v i e l e n o p h e t v e l d v a n e e r ! I k r o e p jullie, s o l d a t e n v a n d e t r a g i s c h e Poolse septembermaand, verdedigers van W e s t e r p l a t t e e n W a r s c h a u , jullie v e r d e d i g e r s v a n F r a n k r i j k , B e l g i ë e n J o e g o s l a v i ë , jullie verdedigers v a n L o n d e n . I k r o e p jullie, S o w j e t - m e n s e n , d i e m e t jullie m i l l i o e n e n l i chamen de w e g n a a r de terreur versperden. Jullie verdedigers v a n het belegerde Brest, Leningrad, Kiëw, Odessa en Stalingrad. I k r o e p jullie, o v e r w i n n a a r s , d i e u i t M o s k o u en a a n d e W o l g a , d i e v a n E l A l a m e i n e n v a n de toppen der Apennijnen, o v e r w i n n a a r s v a n alle fronten, o p de slachtvelden v a n F r a n k rijk en B j e l o - R u s l a n d , a a n d e W e i c h s e l , d e O d e r e n d e R i j n . I k r o e p jullie s o l d a t e n v a n het Sowjet-leger, bevrijders v a n E u r o p a , m e t wier graven de bodem v a n Polen, Duitsland en T s j e c h o s l o w a k i j e , d e S l o w a a k s e b e r g e n e n Joegoslavische heuvels, die v a n R o e m e n i ë en B u l g a r i j e b e z a a i d zijn . . . Koor: Zij vielen o p h e t v e l d v a n e e r . Tromgeroffel. E e n tens l o t t e r o e p i k a l d i e h e l d e n d i e g e v a l l e n zijn a a n het eerste Oekrajiense front, de soldaten v a n de Sowjet-divisies, die de p o o r t v a n A u s c h w i t z opengebroken en d e v u r e n v a n d e crematoria d a a r hebben uitgedoofd. Jullie allen r o e p i k , d i e i n d i e s t r i j d v i e l e n . J u l l i e allen, die zich actief teweerstelden tegen h e t beestachtige recht in de „tijd der v e r a c h t i n g " . Jullie die m e t eigen menselijke k r a c h t s i n s p a n ning en m e t het dierbaarste menselijke o f f e r de ketting d e r m i s d a a d d o o r g e h a k t hebt. I k roep jullie: Staat o p en getuigt: welk lot de
De auto voor iedereen
TRABANT vanaf
»C1IDSI< U goede
voorlichting
voor gramofoonplaten,
Garage LEEH en
726545
en
31
m e t zijn
e n o r m e voorraad op elk g e b i e d . Onze prachtige verbouwing is zo juist gereed
gekomen.
O F F . DEALER G A R R A R D motoren e n combinaties
en d e g e n e n d i e n a o n s k o m e n e n o o k n a h e n , n a al die velen die het niet m o c h t e n beleven. W i j willen leven en wij hebben e r r e c h t o p . E e n r e c h t d a t w i j m e t b i t t e r lijden e n b l o e dige strijd ons hebben b e v o c h t e n . D e n k t e r aan. D i t nooit meer. W i j zullen h e t niet d u l d e n . Tromgeroffel. ,
Moeilijke zaken D e talloze klachten, die ons bereiken o v e r J o k o s en C a d s u kunnen wij moeilijk alle p u bliceren. H e t k o m t erop neer, d a t de z.g. m o e i l i j k e g e v a l l e n j a r e n bij d e n o t a r i s s e n e n o p b u r e a u x blijven liggen en e r misschien n o g jaren zullen blijven liggen, aldus een uits p r a a k v a n een t e r z a k e kundige notarisklerk. Zijn o p v a t t i n g w a s : „ d e ingewikkelde e r f e n i s s e n g a a n t e v e e l tijd k o s t e n " . O v e r de Jokos-claims, die gemakkelijk v e r liepen en die de notarissen geen windeieren h e b b e n g e l e g d , w o r d t wijselijk n i e t g e s p r o ken, nog m a a r gezwegen v a n de enorme verervingen v a n joodse bezittingen m e t hun roerende en v o o r a l o n r o e r e n d e goederen. M e n m a g natuurlijk de notarissen niet v e r a n t w o o r d e l i j k stellen v o o r d e t a l l o z e p r o b l e m e n , d i e a a n h e t i n g e w i k k e l d e stelsel v a n verervingen volgens de Nederlandse wetgeving vastzitten. D a t de Nederlands-Duitse overeenkomst het n o g i n g e w i k k e l d e r h e e f t g e m a a k t , is o n s n i e t o n t g a a n . T o c h v r a g e n w i j o n s a f o f d a t alles wel z o nodig w a s en o f d e v a k m e n s e n , die h i e r a a n t o c h h e b b e n m e d e g e w e r k t d e listen en l a g e n w e l v o l d o e n d e h e b b e n o n d e r k e n d . D e c l a u s u l e , d a t d e g e r o o f d e g o e d e r e n in West-Duitsland o f West-Berlijn terechtgekom e n m o e s t e n zijn, w a s b . v . e e n v a n d i e p u n ten, die o n d e r k e n d h a d d e n m o e t e n w o r d e n , d a a r d i t d e r o o f d o o r N e d e r l a n d s gespuis buiten beschouwing heeft gelaten. O o k de successierechten, w a a r o p de Nederlandse r e gering z o u letten, h a d een punt v a n besprek i n g m o e t e n u i t m a k e n . V a s t s t a a t , d a t bij vele verervingen de kosten v a n een notaris plus successierechten vele m a l e n h o g e r lagen d a n w a t i e d e r e e r f g e n a a m o p zijn p o r t i e k r e e g , v o o r a l bij v e r s p l i n t e r d e v e r e r v i n g e n . O o k bij d e C a d s u - g e v a l l e n zijn v e l e p r o b l e men, hoewel v a n eenvoudiger aard. U i t de publicaties in de pers bleek, d a t veel v i e z e rikken geprobeerd hebben v a n de z.g. s m a r t e uitkering te profiteren. D e bovenpartijdigheid v a n de commissie-Drees m a a k t dit mogelijk, d a a r in e e r s t e i n s t a n t i e u i t s l u i t e n d a a n j o o d s e s l a c h t o f f e r s g e d a c h t w a s . T y p e r e n d is, d a t n o c h bij J o k o s n o c h bij C a d s u h e t N e d e r lands Auschwitz C o m i t é ooit o m advies gev r a a g d is, o v e r b o v e n p a r t i j d i g h e i d g e s p r o ken. H e t probleem joodse nazi-slachtoffers is b l i j k b a a r n o o i t t e r s p r a k e g e b r a c h t , a n d e r s z o u d e z e C a d s u - a f w i k k e l i n g e r heel a n d e r s hebben moeten uitzien. Als v o o r b e e l d v a n een geval v a n C a d s u a f w i k k e l i n g w i l l e n w i j eens a a n d a c h t b e s t e den a a n de z.g. halfjoodse gezinnen. H e t ene g e z i n h a d h o e g e n a a m d g e e n l a s t , in a n d e r e gezinnen w e r d v a d e r o f moeder weggeh a a l d en k w a m nooit m e e r terug. N u kunnen de b r a v e geleerden w e l schrijven en zeggen „ U h o e f d e geen ster t e d r a g e n " , m a a r d e praktijk w a s v a a k anders. Vele halfjoodse kinderen b.v. werden geweigerd o p bepaalde s c h o l e n , l i e p e n g e r u i m e tijd m e t e e n s t e r e n werden op vele manieren gehandicapt. D e v r a a g is: w a a r o m kreeg de een w e l uitkering v a n d e C a d s u en h e t a n d e r e s o o r t g e lijke g e v a l n i e t ? Geregeld bereiken ons dergelijke klachten, w a a r o p w i j n o g v e r d e r h o p e n in t e g a a n . Valeriusstraat 2 4 0 " Jos Slagter, Amsterdam Z.
Stereo e n Monoraal
Jan Evertsenstr. 126
Amsterdam 726426
Koor: Nooit meer! Tromgeroffel. I n n a a m v a n d e g e v a l l e n e n e n in n a a m v a n de levenden, bezweer ik U : Vergeet dit niet. W a t e e n m a a l g e b e u r d is, k a n z i c h h e r h a l e n . W a t eens e e n e i n d e m a a k t e a a n m e n s e l i j k e heldhaftigheid en onmetelijke inspanning, k a n m e n s e l i j k e k r a c h t o o k in d e t o e k o m s t v o o r k o m e n . D e n k t d a a r a a n : W i j willen leven, eenvoudig en g e w o o n , w i j willen leven en w e r k e n , o n z e v r e u g d e n e n o n z e z o r g e n hebben, liefhebben en o p b o u w e n , v o o r ons
a d v i e s , dan is C A R U S O Uw zaak
Hoofddealer voor Amsterdam en omstreken
tel.
Koor: Nooit meer. Tromgeroffel. I n n a a m v a n h e t menselijke g e l u k , d a t d e fascisten b r u t a a l verdelgden, in n a a m v a n het onvoltooide werk, de verminkte gezinnen, de verijdelde verlangens, de uitééngerukte g e l i e v e n , d e n o o i t in v e r v u l l i n g g e g a n e h o o p , in n a a m d e r v e r t w i j f e l i n g d i e r g e n e n d i e in hun d o o d s u u r vielen en sidderden, al h u n lijden z o u g e e n z i n g e h a d h e b b e n , h u n i n stilte o n d e r g a n e l o t z o u n i e m a n d t o t w a a r s c h u w i n g zijn, o f b e s c h e r m e n , in n a a m v a n de a f s c h u w , v a s t g e h o u d e n in d e ogen v a n de stervende, r o e p ik U o p , levenden! K o o r : N o o i t meer. In n a a m v a n deze doden b e z w e e r i k U : S p a n t U w k r a c h t e n in v o o r h e t l e v e n , v e r e n i g t a l l e k r a c h t in n a a m v a n het leven: O p d a t nooit meer iemand de volkeren dicteert w i e v a n U leven m a g o f sterv e n m o e t . O p d a t n o o i t m e e r bij h e t g l o r e n van de ochtend, met geweerkolven onze deuren g e r a m d worden, o p d a t nooit meer iem a n d o p w e g n a a r zijn w e r k , s c h o o l , o f n a a r de m a r k t , o n v e r w a c h t s o p s t r a a t gegrepen wordt, n a a r een politiebureau gebracht en daarna versleept o m te sterven. O p d a t nooit iemand meer de vuren der crematoria ontsteekt.
Wilt
f 3575.-
lste J a c . v. Campenstr.
ene mens d e a n d e r o o k m o g e toedenken, h e t is d e m e n s e v e n e e n s g e g e v e n d i t l o t t e k e r e n . D e m i l l i o e n e n die g e v a l l e n zijn, zijn n i e t tevergeefs gevallen. Zij hebben hun L e v e n terwille v a n het Leven gegeven. Koor: Zij vielen o p het v e l d v a n eer. Tromgeroffel. E r e zij h u n n a g e d a c h t e n i s . Haftling: H o o r t mij a a n , jullie a l l e n d i e d o o r vernietiging w e r d bedreigd. H o o r t . . . niet d o o r e e n w o n d e r m a a r d o o r e n o r m e en b l o e dige i n s p a n n i n g v a n m e n s e n zijt gij g e r e d . L u i s t e r t . . . z o n e n en d o c h t e r s d e r g e v a l l e n e n en v e r m o o r d e n . J u l l i e a a n w i e r t a f e l n o g steeds e e n l e e g t e is, w a a r e e n stoel e n e e n b o r d n o g steeds w a c h t o p i e m a n d die niet t e r u g k e e r d e . Jullie die n u leven, die de z o n en d e v r e u g d e v a n d e w e r k d a g e n d e z o n d a g geniet, d e v r e u g d e v a n h e t bestaan, jullie die verlangens kennen en idealen, o f liefhebt. H o o r t m i j a l s je d i e n i e t w i l t v e r l i e z e n . I n n a a m v a n d e z e a l l e r n a a s t e n , w a a r gij v e r geefs o p w a c h t , in n a a m v a n d e z e b e k e n d e a l l e r n a a s t e n e n in de n a a m v a n d i e w i e r l i c h a a m t o t as is g e w o r d e n , o p e e n h o o p g e g o o i d in e e n n a a m l o o s g r a f , o f in m a s s a graven, de onbekende soldaten, deze ongelukkigen, w a a r v a n zelfs d e n a a m niet o v e r b l e e f , in n a a m v a n h e n a l l e n b e z w e e r i k U : Denkt aan hen!
Amsterdam
- Tel. 87271 privé 1 9 2 3 5 7
H e b t U d e jaarlijkse bijdrage niet v e r g e t e n ? D O E T HET N U ! N.A.C. 293087 — D a v i d v a n G e e n s