nederlands auschwitz comité
maandblad
december
19 6 3
5 e jaargang no. 12 secr. r. cheval, volkerakstraat 2 6 ' amsterdam-z., postgiro 2 9 3 0 8 7
Kennedv, de vrede en wij... R a d i o en t.v., pers en het praatje op het achterbalcon hadden in de afgelopen tijd één onderwerp: de moord op Kennedy. E r bestond een grote eensgezindheid: verontwaardiging over de misdaad, deernis met een jong gezin, waaraan de vader bij de uitoefening van zijn plicht was ontvallen. Dat trof ieder, ongeacht zijn belangstelling of sympathie voor Amerika. Is dit, zal hier of daar iemand zeggen, een reden om er nog eens in ons blad op terug te k o m e n ? J a , en zelfs juist in ons blad. K e n n e d y is immers doodgeschoten op het moment, dat een zekere ontspanning in de wereld was ingetreden, waaraan hij had meegewerkt en zeker ook verder had willen bijdragen. E n is werken voor vermindering van het oorlogsgevaar, voor uitbannen van oorlog, niet de taak, het wezen zelf van ons comité? Hoe zouden wij kunnen vergeten, dat de Hitiers en Himmlers, van meet af aan op oorlog uit, pas in de oorlog hun vernietigingskampen in volle actie kregen alleen de oorlog en hun „ S i e g e s z u g " , in de bezette gebieden, hoe tijdelijk ook, maakte het hun mogelijk zoveel miljoenen mensen, burgers en militairen, mannen, vrouwen en kinderen te vermoorden. Intussen zijn de mogelijkheden om gehele bevolkingen en zelfs de mensheid uit te roeien nog groter geworden, zoals verantwoordelijke staatslieden alom erkennen. Voor ons spreekt het vanzelf op te komen voor vrede en overeenstemming tussen de volken en „blokk e n " , allen te steunen, die daar op hun manier n a a r streven. K e n n e d y was daar een van; hij is nu dood. E n men vraagt zich af: wie had er bij zijn dood belang? D e Zuidelijke rassenhaters, van eigen superioriteit overtuigd? D e profiteurs bij een koude of warme oorlog? Zij zullen wel met lede ogen een begin van betere verstandhouding aanzien. Het zullen wel h u n kinderen zijn, die dachten, dat ze moesten juichen, toen ze hoorden, dat de president dood was. Het schot op K e n n e d y is niet alleen een misdaad, het is een dreigement tegen alle vredelievende mensen; het is ook een alarm! Het beduidt, dat wij op onze hoede moeten zijn. Zoals wij
allen één zijn in onze afschuw van de moord, zo kunnen wij het ook zijn vóór de zaak, die de afschuw van zijn moordenaars wekte, de zaak van de vrede. E r is sprake van een verdere overeenkomst dan de beperkte kernstop, die een stap in de goede richting was: een vredespact tussen de verschillende bondgenootschappen, die er in Europa en gedeeltelijk ook daarbuiten bestaan. D e zaak van de vrede, van een N A V O - W a r s c h a u - v r e d e s p a c t is iets heel groots, het lijkt ons te boven te gaan, maar het is onze bloedeigen zaak. W i j oud-Auschwitzers en nabestaanden van Auschwitz-slachtoffers, wij zijn de sprekendste getuigen van wat oorlog betekent. W i j begrijpen dat zelf maar al te goed en wij kunnen het anderen en vooral jongeren doen begrijpen. Zeg niet: wij zijn met weinigen, een onbetekenend groepje gewone mensen. U hebt uit datzelfde Amerika deze weken nog iets anders vernomen. Iets dat ons ook aangaat, het geval P r e s ton Cobb. O n s comité heeft onmiddellijk tegen de voorgenomen executie van een jongen geprotesteerd en duizenden met ons. Het betrof hier immers weer de rassenwaan, die doodt. E n wat hebben wij gezien? E r kwam een beweging in de gehele wereld, in ons eigen land in de breedste kring, de regering maakte zich tot tolk van het verontruste volk — niet omgekeerd. Het succes bleef niet uit. Laat ons dat een voorbeeld zijn. Voor onze rechtvaardige zaak: nooit meer Auschwitz! — en dat houdt in: nooit meer oorlog, dus werken voor de vrede — zijn allen te winnen. O n z e verl a n g e n s ? Zij zijn toch vanzelfsprekend! Bestraffing — te langen leste — van de kampbeulen van Auschwitz in het proces te F r a n k f o r t ; uit-
Januari - hardenkingsmaand Ieder jaar herdenken wij in januari de bevrijding van het kamp Auschwitz. Ditmaal organiseert het Nederlands Auschwitz Comité een reeks manifestaties in het midden van deze maand. Daarom noemden wij januari 1964: herdenkingsmaand. Boris Goetnikow, de violist, die het laatste Tsjaikowski-concours won, zal meewerken aan alle avonden, die zullen plaats vinden. Op 11 januari te Amsterdam in het Kon. Instituut voor de Tropen. Op 12 januari te Den Haag, in Diligentia. Op 15 januari te Rotterdam, Palace, Zomerhofstraat 15. Houdt deze avonden vrij! Bestelt tijdig Uw plaatsen! Brengt Uw vrienden en bekenden op de hoogte! Bijzonderheden vindt U op pag. 3. Eind januari verschijnt onze herdenkingskrant, waar nu al, blijkens het grote aantal adverteerders, naar uitgekeken wordt. Door deze krant kunt U een nog groter kring van mensen met ons werk bekend maken. Stuurt ons hun namen en adressen.
betaling — eindelijk — en op een behoorlijke manier van het smartegeld, dat zo lang met smart verwacht is en geen fooi mag zijn. E n dan: oprichting van het monument te Auschwitz met steun ook van de Nederlandse regering. D a t is ons aller vaste wil en daar zullen ook de hoogst geplaatsten n a a r moeten luisteren. W i j verheffen onze stem tegen de moord op volken en presidenten, wij komen op voor vrede en recht.
Het leed van de Joden een fooi waard klein groepje). Een soort schaamtegevoel voor deze vernietiging schijnt de Bondsregering ertoe gebracht te hebben de eigen landgenoten met enige égards te behandelen, als gebaar tegenover de buitenwereld. Toch was het B E G oorspronkelijk opgezet om alle nazi-slachtoffers op deze basis uit te betalen. D e grote invloed van de oud-nazi's op het gehele leven in W e s t - D u i t s l a n d en de nog niet verleerde antisemitische opvattingen zullen aan de verandering in deze wel niet vreemd zijn. D a t er geen geld zou zijn is niet aanvaardbaar voor een ieder, die iets weet van de vooraanstaande economische positie, die de Bondsrepubliek bekleedt. W i j blijven het standpunt innemen, dat de uitbetaling van het smartegeld moet plaats vinden op basis van het B E G (Bündesentschadigungsgesetz); niet om het gewin, maar om de zin, als U begrijpt wat ik bedoel.
Eindelijk zijn de uitkeringen van smartegeld aan nazi-slachtoffers dan een feit geworden. Is er n u reden tot j u i c h e n ? Het tegendeel is waar. Meer en meer bekruipt je het gevoel ,,de goede g e v e r s " de fooi in hun gezicKt te moeten werpen. Zeker, duizend gulden is voor wie niets heeft een heleboel geld, maar wanneer je dit bedrag vergelijkt met uitkeringen, die via het B E G aan Duitse nazi-slachtoffers zijn uitbetaald, dan rijst de vraag, waarom aan de tienduizenden slachtoffers buiten het „ R e i c h " niet precies zo een uitkering is verstrekt. Stellig, het aantal nog levende Duitse nazi-slachtoffers is klein te noemen tegenover die in de toenmalige bezette gebieden. In tegenstelling tot het Duitsland van Hitier, waar het overgrote deel van de bevolking, als het al niet meehielp, dan toch onverschillig stond tegenover de vernietiging der Joden, zijn in de bezette gebieden velen, dank zij de verzetsbeweging, ontkomen aan de beulsklauwen (in Duitsland zelf lukte dit slechts een
Jos Slagter No. 1 7 9 6 9 6
N.A.C. vroeg Kennedy nog om gratie O p 2 1 november, dadelijk na het bekend worden van het voornemen de als 1 5 jarige in Georgia veroordeelde negerjongen Preston Cobb na ruim twee jaar a l s nog ter dood te brengen, verzond het N . A . C . het volgende telegram:
Aan
J. F. Kennedy,
Het
Nederlands
en op grond voorgenomen deze
moord
president
Auschwitz
van de V.S., Comité,
van ras vervolgden executie
te
Cobb.
Huis,
overlevenden
zijn ten zeerste
van Preston
op een kind
allen
Witte
van
verontrust
Verzoeken
Washington.
door
vernietigingskampen het besluit
U tussenbeiden
van
te komen
de om
beletten. Nederlands
Auschwitz
Comité
Onmiddellijk na het overseinen van dit telegram werd president K e n n e d y vermoord. Protesten en gratieverzoeken bleven binnenstromen bij zijn opvolger: uit Nederland o.a. van de Orde van advocaten, de hoogleraren in het strafrecht, honderden leerkrachten, het Humanistisch Verbond en nog vele anderen. Middelbare scholieren hielden een demonstratie te Amsterdam en minister Luns verklaarde in de K a m e r de verontrusting onder het Nederlandse volk te W a s h i n g t o n te zullen overbrengen. O p 5 december werd bekend gemaakt, dat een reizend federaal gerechtshof in Georgia de executie voor onbepaalde tijd had opgeschort.
de m e n s de m e n s e e n wolf Voorlichting studerende
voor de jeugd
Onder de titel „Homo homini lupus" (De mens de mens een wolf) is tussen Sinterklaas en Kerstmis in het Amsterdamse Maagdenhuis aan het Spui (een der gebouwen van de GemeenteUniversiteit) een vrij kleine, maar heel verhelderende tentoonstelling gehouden over bezetting en verzet, concentratiekampen en Jodenvervolging tijdens de tweede wereldoorlog. Deze expositie was speciaal bestemd voor studenten — al had ieder er vrij toegang en is tot stand gekomen door toedoen van de Vriendenkring van voormalige gevangenen van Sachsenhausen. Aanleiding was het ,,Dachautje spelen", dat aan het begin van het vorige studiejaar zoveel stof heeft doen opwaaien en waaruit bleek, dat de studerende jeugd (evenals nog zoveel anderen, helaas) vaak te weinig weet van de verschrikkingen, die wij hebben ondervonden en daardoor dus ook niet waakzaam genoeg zou zijn tegen een herleving van de fascistische barbarij. Uit de verzameling van de Vriendenkring Sachsenhausen, het Rijksbureau voor Oorlogsdocumentatie en aangevuld door enkele panelen en het album van het Nederlands Auschwitz Comité werd een reeks foto's bijeengebracht, die een bescheiden beeld konden bieden van wat de S.S.-wolven het Nederlandse volk hebben aangedaan. Speciale aandacht was gewijd aan hun opleidingscentrum, het kamp Sachsenhausen. Als contrast hiermee enige treffende modellen en ontwerpen voor verzetsmonumenten van vooraanstaande Nederlandse beeldhouwers. De tentoonstelling werd geopend door de rector-magnificus prof. Kók in aanwezigheid van genodigden, waaronder ons comité. Gelijktijdig met de tentoonstelling werd dagelijks de Sachsenhausenfilm kosteloos in theater Kriterion voor de studenten vertoond.
AUSCHWITZ - HERDENKING 1964 O p 2 7 januari 1 9 4 5 bereikte het Sowjet-leger Auschwitz en hield het vernietigingskamp op te bestaan. Ieder jaar wordt dit feit i n tal van landen herdacht. D i e bevrijding, die voor miljoenen te laat is gekomen, is een reden tot gedenken, maar ook ter waarschuwing voor de overlevenden, voor de nieuwe generatie. D e herdenking is de gelegenheid, waarbij de eed „Nooit meer Auschw i t z ! " sterker dan ooit doorklinkt tot ver buiten de kring van de slachtoffers en die h u n na staan. Het Nederlands Auschwitz Comité heeft binnen het kader van de internationale Auschwitz-herdenking al sinds jaar en dag een traditie gevestigd door omstreeks de bevrijdingsdag van het kamp een groot aantal van onze vrienden bijeen te brengen op een avond, die gewijd is aan wat ons aller gedachten blijft vervullen. Het is ons een grote eer en, menen wij, geheel in overeenstemming met de betekenis van wat wij herdenken, dat grote kunstenaars aan deze manifestaties zullen deelnemen. Wederom mogen wij een buitenlandse
Auschwitz-herdenking 1964 Amsterdam Aula K o n i n k l i j k Instituut voor de Tropen, Mauritskade zaterdag 11 januari, 's avonds 8 uur
gast begroeten: de violist Boris Goetnikow uit de Sowjet-Unie, die de eerste prijs won op het internationale Tsjaikowski-concours dat in 1 9 6 2 te Moskou werd gehouden en die in de zomer van dat jaar al i n het K u r h a u s te Scheveningen is opgetreden. Naast hem zal te Amsterdam het Kunstmaandorkest optreden, dat op het ereconcert voor de ghettostrijders in het voorjaar een onvergetelijke indruk achterliet. Eveneens te Amsterdam zal de bekende actrice Henny Orri een speciale opvoering voor ons geven van de vermaarde scène v a n Bertolt Brecht, die zij op de planken en voor de t.v. tot zulk een bezielend leven heeft gebracht. D e n Haag beleeft iets unieks: Boris Goetnikow speelt hier met T h e o Olof en W i l l e m Hielkema. E n Charlotte K o h i e r zal het Hooglied voordragen. T e Rotterdam zullen wij naast onze buitenlandse gast een gerenommeerd Nederlands musicus horen, de pianist F e l i x de Nobel. Ook hier zal het muzikale gedeelte
Auschwitz-herdenking 1964 Den Haag Diligentia, Lange Voorhout 5 zondag 12 januari 1 9 6 4 , s avonds 8 uur
Ter herinnering a a n de bevrijding van het kamp Auschwitz
T e r herinnering aan de bevrijding van het kamp Auschwitz
optreden van de violist
optreden van de violisten Boris Goetnikow, winnaar van het Tsjaikowski-concours 1 9 6 2 Theo Olof
Boris Goetnikow, winnaar Tsjaikowski-concours 1 9 6 2
van
met medewerking van het Kunstmaandorkest Kersjes
o.l.v.
Anton
H e n n y Orri vertolkt „ D e Joodse v r o u w " van Bertolt Brecht toespraak: J . G . R e n e s K a a r t e n a ƒ 3 . — en ƒ 2 . — a . i . v e r k r i j g b a a r bij d e s e c r e t a r i s R . C h e v a l , Volkerakstraat 2 6 1 , i . 7 9 9 8 6 2 ; mevr. I. de Z w a r t e , v a n W a l b e e c k s t r a a t 9 h s . , tel. 8 3 6 2 2 , A ' d a m W . ; J . S l a g t e r , V a l e r i u s s t r a a t 2 4 0 , A ' d a m Z . , tel. 7 9 8 0 3 6 ; D. van Geens, Orteliusstraat 176*, A'dam W . , tel. 8 5 5 7 2 ; mevr. E. F u i t h Halverstad, Diemerkade 4 3 , Diemen, tel. 5 8 8 4 2 ( n a zes u u r ) e n N e d . T h e a ter Centr., Singel 1 8 6 . Tel. 2 3 0 2 0 1 . t e
2
de pianist W i l l e m Hielkema Charlotte K o h i e r zal het „ H o o g l i e d "
voordragen
toespraak: D s . P. Lugtigheid K a a r t e n a ƒ 3 . — en ƒ 2 . — v e r k r i j g b a a r bij: Diligentia, Lange Voorhout 5, tel. 117647; Ned. Isr. Gemeente, N. Molstraat 1 3 ; Muziekhandel Smith, Nieuwstraat 2 5 , tel. 1 1 2 8 8 3 ; Muziekhandel Smith, L a a n van Meerdervoort 2 7 3 .
worden afgewisseld door voordracht en wel van E n n y Mols-de Leeuwe. W i j twijfelen er niet aan of de Auschwitz-herdenking zal ook in 1 9 6 4 weer een belangrijke gebeurtenis in het openbare leven der drie grote steden zijn.
Boris
Goetnikow
Auschwitz-herdenking 1964 Rotterdam Gebouw Palace Zomerhof straat 1 5 woensdag 15 januari, 's avonds 8 uur Ter herinnering aan de bevrijding van het kamp Auschwitz optreden van de violist Boris Goetnikow, winnaar van het Tsjaikowski-concours 1 9 6 2 tezamen met de pianist F e l i x de Nobel E n n y Mols-de Leeuwe draagt voor toespraak: Drs E . T a s K a a r t e n a ƒ 2 . 5 0 verkrijgbaar bij: de R o t t e r d a m s e K u n s t k r i n g , W i t t e de W i t h s t r a a t 3 5 , tel. 1 2 3 0 3 3 ; Ned. Isr. Gemeente, Paetsstraat 4 0 ; E. Benjamins, Grote Markt 1; mevr. F. Schaap-de Levie, Provenierss t r a a t 1 1 b , tel. 4 2 3 2 1 ; mevr. E. Herrewegen, Taanderstr. 8 8 ; M . van D a m , Beatrijsstraat 9 a .
Alle schriftelijke aanvragen om kaarten te richten tot mevr. I. de Zwarte, van Walbeeckstraat 9hs, Amsterdam W . , met vermelding van de stad, waar men de herdenking wil bijwonen. Men wordt verzocht het verschuldigde bedrag over te maken op de postrekening N . A . C , 2 9 3 0 8 7 , onder vermelding van „ K a a r t e n Auschwitz-herdenking Amsterdam, Den Haag of Rott e r d a m . "
Kaarten voor alle drie herdenkingen indien nog voorradig 's avonds aan de zaal.
Het N.A.C. ontving de volgende
Een nog groter bedrag
brief:
wil
De auto voor Binnenkort worden
mij
aan zit, bitter,
onder en
te
kamp
een het
heet
voor
een
niet
brengen
onder
Deze
zal ons
vergoeding
eenzaamheid weer
kinderen, niet
bezetting. niet
of
helpen die
zich
als
van
Monument
die in
te vergeten!"
niet.
Van
het komende
album
KL
Auschwitz
uit
bij het N . A . C .
AUSCHWITZ,
de te
kunComi-
verkoop
verkrijgen
waarvan
de o p -
b r e n g s t b e s t e m d is v o o r de o p r i c h t i n g v a n het internationale het
voormalige
Als
U
monument
onderstaande
een b r i e f k a a r t frankeerd
o p het t e r r e i n
coupon
uitknipt
en op
plakt of i n o p e n e n v e l o p , g e -
stuurt
a a n de voorzitter
v a n het
J . Slagter, Valeriusstraat 2 4 0 * , A m -
sterdam Z . en ƒ
1 0 . — of e e n v e e l v o u d d a a r -
v a n o v e r m a a k t , o n t v a n g t U e e n of m e e r e x e m -
f 3575.-
p l a r e n v a n het a l b u m
Hoofddealer
voor
Amsterdam
en
omstr
voor
30. — voor
het
monument
Uw krant,
helpt
om
het
hier,
dan
daar
heus
niet
cisme
te bestrijden.
Voor
iets van de bittere
smart
weer
lukt
Garage LEEH
zal ik U
hen, die te Auschwitz
thuis.
Verzoeke om toezending van
l»te Jac. v. Campenstr. 31
die
tel. 726426 en 726545
fictieve,
Betaling geschiedt op Postgirorekening 2 9 3 0 8 7 t.n.v. N . A . C .
omkwamen mee-
a ƒ 10.-.
naam adres
dan
opduikende
fas-
mij neemt
Bestellingen
dit
kunnen
eveneens
per giro-overdracht plaats
weg.
vin-
den. Z.,
Onderschrift beeld ter
van
vernietigingskamp.
het
gedachMij
smartegeld
100. — sturen
en f
Comité
exempl. K L . Auschwitz
toch
het
voor
te
het a l l e e n
N.A.C.,
vanaf
Auschwitz
ouders,
vrienden,
ons weer
TRiBMT
té
komen.
„Probeer
f
de
bij ons meldt, broers
ik
Nederlan-
te verjagen,
overleefden,
ten
die
andere
ders ondergingen
steeds
behande-
of onderduik),
honderdduizend
de
bittere
omdat
te zijn
woorden (ster,
toegestuurd
waar
vergoeding
ling
geld
(CADSU),
smaak een
zal
iedereen
het Nederlands
n e n o v e r m a k e n a a n het I n t e r n a t i o n a l e
semi-rijksambtenaar
der redactie: navolging!
Een
voor-
Alles op het gebied van Televisie, Radio en electrische apparaten
RAF Telefoon
aruóo
P
U W
Gebr. Tertaas
PLATEN-LEVERANCIER
Groots uitgebreide collectie; opera-, operette-, dans en klassieke platen Altijd voorradig grote sortering Joodse platen
Algemeen Technisch Bureau I. R A F A L O W I T C H ,
Gereedschappenhandel
Rijnstraat 158
713597-792067
Oude Schans 73 Amsterdam tel. 37123
WIE HELPT ONS AAN EEN MACHINE?
dealer van G A R R A R D motoren en wisselaars j a n E v e r t s e n s t r a a t 126 Amsterdam
T e l . 87271
S. S w a r t
E l k e m a a n d eist het a d r e s s e r e n v a n d u i z e n d e n k r a n t e n e n o r m v e e l tijd en i n s p a n n i n g v a n d e leden v a n o n s c o m i t é . A l geschiedt het a d r e s seren o p p r i m i t i e v e wijze, het lukt t o c h steeds het b l a d o p tijd bij de lezers t e krijgen. M a a r het z o u g e m a k k e l i j k e r k u n n e n , zelfs m o e t e n , o m d a t o n s lezerstal ( g e l u k k i g ) steeds t o e n e e m t . W i e is bereid o n s m e t r a a d e n d a a d bij t e s t a a n , hetzij door het b e s c h i k b a a r stellen v a n e e n a d r e s s e e r m a c h i n e , b e m i d d e l i n g bij v o o r d e lige a a n s c h a f of f i n a n c i é l ë e h u l p ? L e z e r s , wij w a c h t e n o p U w t e l e f o o n t j e of b r i e f k a a r t ! W i e i n l i c h t i n g e n heeft w e n d e z i c h t o t m e v r . I . d e Z w a r t e , v a n W a l beeckstraat 9hs., Amsterdam W . , tel. 8 3 6 2 2 .