Cor & Vic - editie 1 2025

JAARGANG 2 | EDITIE 1 MAART 2025

Het leukste magazine voor de W-installateur

THEMA VERWARMEN, KOELEN & VENTILEREN

OPLEIDING VAN

EEN PITTIGE OPLEIDING Interview

“ZONEREGELING IN PLAATS VAN THERMOSTAAT”

Op stap

Trend

KIJKJE IN DE HOE BEREKEN JE FABRIEK BIJ CO-CERTIFICERING ZEHNDER DOOR AAN KLANT?

Jouw groothandel voor hybride en elektrische warmtepompen

en airconditioning

vihamij.nl

4&5 juni 2025 Brabanthallen Den Bosch

Exposeer op de vakbeurs voor duurzame HVAC-techniek in de Benelux Exposant worden?

Scan de QR-code voor meer info

Neem contact op met Don Valkering d.valkering@greenheatingsolutions.eu +31(0)72 - 572 97 94

Op de hoogte blijven?

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Part of

SUSTAINABLE

SOLUTIONS

COLOFON & INHOUD Cor & Vic is het leukste magazine voor de W-installateur.

Van verwarming tot ventilatie en van sanitair tot riool. We reizen mee met onze vakmaatjes Cor en Vic. Zij gaan elke editie het land in en komen terug met verhalen uit de praktijk: altijd herkenbaar en uit het hart gegrepen. Hierdoor verbinden we jong en oud in de installatietechniek. Het magazine verschijnt vijf keer per jaar.

THEMA VERWARMEN, KOELEN & VENTILEREN

De maart-editie van Cor & Vic heeft een thema. We besteden speciale aandacht aan de onderwerpen verwarmen, koelen en ventileren.

Het gaat over kansen voor de

Jaargang 2, nummer 1, maart 2025

warmtepomp, co-certifi­cering en

UITGEVER Media Vakman B.V. Keulenstraat 9 7418 ET Deventer

zoneregeling. We nemen ook een kijkje achter de schermen bij ventilatiefabrikant Zehnder.

HOOFDREDACTIE Peter Besselink, redactie@mediavakman.nl REDACTIE Pim van de Beek, Sjoerd Geurts, Diede de Klein, Han Neijenhuis en Eric Sleeuwits BLADMANAGER Matthea Kiemeney, matthea@mediavakman.nl AAN DIT NUMMER WERKTEN MEE Suzanne Beurmanjer (communicatie), Gejo Flierman en Tim Kollen (verkoop), Marco IJmker (vormgeving) en Tim Nijhof (eindredactie) ADVERTENTIES info@mediavakman.nl

“LEG HET ANDERS UIT AAN DE KLANT” Arnold Bakker van Resideo weet alles van slim verwarmen, waterzijdig inregelen, zone­regelingen en nachtverlaging. Hij verzorgt trainingen voor installateurs.

“Ze verzuimen vaak het

VORMGEVING Media Vakman B.V. DRUK Tuijtel

waterzijdig inregelen aan te bieden.”

10

ABONNEMENTEN EN ADMINISTRATIE info@mediavakman.nl Verschijning: 5 x per jaar Abonnementsprijs Nederland € 47,50 per jaar (excl. 9% btw, incl. verzendkosten) Losse nummers € 9,75 (excl. 9% btw, incl. verzendkosten) Abonnementen kunnen op elk gewenst moment ingaan en worden automatisch verlengd, tenzij twee maanden voor de vervaldatum schriftelijk is opgezegd.

“WIND TEGEN, MAAR BEWEGING GAAT DOOR” Voorzitter Frank Agterberg

ALGEMENE VOORWAARDEN EN PRIVACYSTATEMENT Zie corenvic.nl COPYRIGHT

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. Uitgever en auteurs verklaren dat deze uitgave naar beste weten is samengesteld, evenwel kunnen aan de volledigheid en juistheid van de informatie, zoals weergegeven in deze uitgave, geen rechten worden ontleend. De uitgever en auteurs kunnen dan ook geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie uit deze uitgave.

van Vereniging Warmtepompen houdt vertrouwen in de warmte­

18

pomp, ondanks een mager verkoopjaar. "Een dergelijke grote transitie gaat altijd met horten en stoten. Maar het is onomkeerbaar."

DUURZAME TIP: HOUD ‘T SIMPEL Robin van den Hooven

VOLG ONS Cor: @CorvanCenV | Vic: @VicvanCenV

en zijn echtgenote Marjola

facebook.com/CorEnVic

kochten in 2016 een bouw­

instagram.com/corenvicmagazine linkedin.com/company/cor-vic linkedin.com/in/vic-van-cor-en-vic info@corenvic.nl

val van bijna honderd jaar oud, in ‘t Loo. Samen verbouwden ze het krot tot een duurzame woning,

CORENVIC.NL

die ze ook verhuren voor vakantieweekenden. Cor en Vic zijn benieuwd.

4

|

MAART 2025

20

INHOUD

24 “IK WERK NU MET VOLWASSEN LEGO” Ben van de Bunt was verkoper

veranderen continu. Maar service

WEL OF NIET VAN HET GAS AF?

en onderhoud, bijvoorbeeld aan

Het zijn best rare tijden voor de W-installateur.

cv-ketels en warmtepompen,

Want ga maar na. Het kon niet op met de

dat blijft altijd bestaan.”

warmtepomp, totdat afgelopen jaar de

en werd servicemonteur. “De technieken waar ik nu mee werk

markt inklapte. Geen 150.000 verkochte warmtepompen, maar slechts 110.000.

Vooral veroorzaakt door het afschaffen van

DE SENSOREN DOEN DE TRUC

de hybride warmtepomp als standaard vanaf 1 januari 2026 en verder zijn ook de subsidies

Softwarebedrijf Ultraware

op de warmtepomp flink teruggeschroefd.

heeft het groenste pand van

Tegelijkertijd zien we dat het aantal verkochte

Assen. Door alle installaties,

cv-ketels weer terug is op het oude niveau.

waaronder de warmtepomp

Met 434.000 verkochte toestellen in 2024

en zonnepanelen, slim met

zelfs 98.000 meer dan in het jaar daarvoor.

elkaar te combineren, wordt er

Thema van dit nummer is ‘Verwarmen, koelen

75 procent energie bespaard.

Het maakt Cor en Vic nieuws­

30

gierig.

en ventileren’. Natuurlijk zijn we langsge­ gaan bij Frank Agterberg van de Vereniging Warmte­pompen met de vraag of het nog goed komt met de warmtepomp. Een hoopgevend verhaal. “Die energietransitie, het gaat gewoon

BALANSVENTILATIE DE NIEUWE NORM De mannen hebben er zin in. Cor en Vic mogen een kijkje nemen achter de technische schermen bij Zehnder in Zwolle.

Zehnder is Europees marktleider op het gebied van ventilatie. Cor en Vic

38 MEER

zijn benieuwd naar trends en nieuwtjes.

gebeuren”, zegt hij. “Zoiets groots gaat altijd met horten en stoten. Nu zit het even tegen, maar deze beweging is niet te stoppen!”

Ook duiken we in de wereld van de COcertificering. Gevolg van die certificering is dat de kosten van het ketelonderhoud fors duurder zijn geworden. Maar hoe ga je daar­ mee om? Bereken je alle certificeringskosten door aan de klant, of er zijn er alternatieven?

Voor handige tips: lees ons trendverhaal.

Verder een kijkje in de fabriek bij Zehnder in Zwolle, Europees marktleider op het gebied van ventileren. Daar vertelt Jerôme Corba alles over balansventilatie, maar ook over de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van geluidsreductie, rendement en slimme

09 STORING

geïntegreerde systemen. Tenslotte brengen we

15 DE BUS VAN

Assen, waar met slimme sensoren 75 procent

36 DE DAG VAN

de juiste temperatuur is. Veel leesplezier!

44 SANITAIRTIPS

Peter Besselink, hoofdredacteur redactie@mediavakman.nl

14 DE OPLEIDING VAN

een bezoek aan het groenste bedrijfspand in

16 NIEUWS

op de energie wordt bespaard en het altijd

42 SPOTLIGHT 46 PUZZEL

MAART 2025 |

5

Extra certificeringskosten en administratieve regeldruk

HOE BEREKEN JE CO-CERTIFICERING DOOR AAN KLANT?

De verplichte CO-certificering voor het werken aan bijvoor­ beeld cv-ketels zorgt ervoor dat steeds meer installatie­ bedrijven de vereiste papieren in huis hebben. Dit heeft tot gevolg dat de kosten van het ketelonderhoud fors duurder zijn geworden. Maar hoe ga je daarmee om? Bereken je alle certificeringskosten door aan de klant of zijn er alternatieven?

6

|

MAART 2025

A

ls gevolg van de Gasketel­

deze extra kosten als installatiebe­

wet hebben inmiddels

drijf doorberekent in je (onderhouds)

ruim 3.100 installatiebe­

tarieven. Uit onderzoek blijkt dat de

drijven zich gecertificeerd.

tarieven de afgelopen twee jaar flink

De verwachting is dat we straks

zijn gestegen.

uit­komen op zo’n 3.500 bedrijven

Gemiddeld genomen tussen de 21

die het gewenste papiertje in huis

en 41 procent. Deels komt dat door

hebben. Inmiddels hebben zo’n

de CO-certificering, maar ook door

23.000 monteurs hun vakbekwaam­

andere factoren, zoals gestegen

heidsbewijs binnen. Als het gaat om

personeels- en materiaalkosten.

de veiligheid en het verkleinen van

Met name kleinere installateurs

ongelukken met koolmonoxide is dit

worstelen met de vraag hoe ze

natuurlijk een goede zaak.

moeten omgaan met die extra

Keerzijde is wel dat de kosten van het

kosten. Bereken je alles door aan de

ketelonderhoud door de verplichte

klant, of zijn er ook alternatieven?

CO-certificering fors zijn toegeno­ men. Dit als gevolg van extra scho­

MINDER VAAK GAAN

lingskosten en meer administratieve

Deze vraag legden we voor aan

regelingen. De vraag is in hoeverre je

accountant Stefan van Maas­akkers

TREND

"MINDER REGELDRUK, BETERE HANDHAVING" Op basis van het rapport ‘Evaluatie

Stefan van Maasakkers Accountant Bol Adviseurs

CO-stelsel’ heeft minister Mona Keijzer toegezegd te willen kijken hoe de regeldruk van de CO-certificering voor kleine installatiebedrijven kan worden aangepast. Voorzitter Doekle Terpstra van Techniek Nederland is blij dat de minister oog heeft voor de lastendruk, die het stelsel vooral kleinere bedrijven bezorgt. Verder is hij tevreden dat de minister inziet dat de handhaving van de ‘Gasketel­wet’ door de gemeenten niet op orde is. “Dat is wel een cruciaal punt. Zonder goede handhaving vallen meldingen over onveilige installaties tussen wal en schip en krijgen gecertificeerde bedrijven te maken met oneerlijke concurrentie door bedrijven zonder certificaat.”

van Bol Adviseurs. Zijn bedrijf is gespecialiseerd in de installatie­

tot 15 procent van de miljoenen ketels in Neder­

branche. Volgens hem zou je als installateur bij vaste contracten

land niet eens periodiek onderhoud krijgt. Dat

voor ketelonderhoud minder vaak kunnen komen. Bijvoorbeeld

blijkt uit de ‘Evaluatie CO-stelsel’, uitgevoerd in

niet één keer per jaar, maar één keer in de anderhalf jaar. “De prijs

opdracht van het ministerie van Volkshuisvesting

blijft hetzelfde en hoeft dus niet per se omhoog. Daardoor kun je in

en Ruimtelijke Ordening. Techniek Nederland

dezelfde tijd meer klanten bezoeken. Je verdient de CO-kosten dus

denkt zelfs dat dit percentage met rond de 40

terug door bij een vast contract minder vaak te komen.”

procent nog veel hoger ligt en ondersteunt het

Bijkomend voordeel is dat er dan gelijk wordt ingespeeld op het

streven van Minister Keijzer om het periodiek

grote probleem dat er nu eigenlijk al te weinig ‘handjes’ zijn om

onderhoud te bevorderen.

al het serviceonderhoud uit te voeren. Daar komt nog eens bij dat 10

“KLANT WEET VAAK NIETS VAN VERPLICHTING” Cor moppert wat. Hij vindt het niet kunnen dat er nog steeds installateurs zijn die doelbewust zonder CO-certificering werken. “Oneerlijk ten opzichte van collega’s die wel het keurmerk ‘CO-vrij’ voeren. Om eerlijk te zijn snap ik de klant ook niet…”, moppert hij.

Vic snap de frustratie van zijn oudere collega. “Grootste probleem is misschien wel dat veel klanten helemaal niet weten

dat er een verplichte CO-certificering

is. Misschien dat de overheid daar iets

aan kan doen! Bijvoorbeeld door een voorlichtingscampagne te voeren,

over meerdere jaren. Dat helpt ook

om het aantal bedrijven zonder cer-

tificaat dat wél werkzaamheden

blijft uitvoeren, terug te dringen.”

KLEINERE INSTALLATEURS Vooral kleinere installatiebedrijven – zoals zzp’ers worstelen met de vraag hoe ze moeten om­ gaan met de CO-certificering. Vooral met de toegenomen regeldruk en administratie, maar ook met de toegenomen kosten en het door­ berekenen daarvan aan de klant. Accountant Stefan van Maasakkers vraagt deze groep om serieus na te denken in hoeverre cv-onderhoud voor hen nog een goed verdienmodel is.

“Je moet flink wat vaste contracten hebben, an­ ders verdien je er aan de voorkant al weinig aan.

Een alternatief is om te stoppen met onder­ houd. Vaak durf je zoiets niet, omdat je bang bent dat de klant boos wordt. Maar een klant is dat snel vergeten. Zeker als je hem een alter­ natief biedt, door je onderhoudscontracten te verkopen aan een specialist. Op die manier kun je je als installateur richten op ander werk, waar je een betere marge op maakt.”

MAART 2025 |

7

www.caleffi.com

TROTS OP 30 JAAR

Wij zijn jarig! En wie jarig is, trakteert! Van 1 maart t/m 30 juni 2025 spaar je bij elke aankoop van een promobox automatisch voor mooie cadeaus. Scan de QR-code en ontdek alle actievoorwaarden. CALEFFI GUARANTEED.

4B01700031_cale_dEXE_ADV_CORPORATE_B1_190x136mm_NL.indd 1

23/01/2025 10:58:50

Thermische batterij voor het duurzaam verwarmen van tapwater pese platform voor energietarieven. Met behulp van deze koppeling, warmt de boiler op wanneer de prijs het meest gunstig is. Dit is meestal vóór een piek in een gebruiksmoment, waardoor netcongestie verlaagd wordt.

Koppeling met pv-panelen Daarnaast kunt u de Charge koppelen aan uw pvpanelen. Wanneer de spanning op het stroomnet stijgt, schakelt de Charge in. Zo gebruikt u zelfopgewekte energie en minimaliseert u terugleverkosten.

D

e Charge, nieuw in Masterwatts assortiment, is een slimme bedieningseenheid die u aansluit op de Sagaboiler. Hij geeft u volledige controle over uw elektriciteits- en warmwaterverbruik.

Hoe werkt de Charge?

Thermische batterijen werken vaak op één manier, maar de Charge kan meer: ■ regelen op dynamische energietarieven; ■ koppeling met pv-panelen.

Dynamische energietarieven De Charge is gekoppeld aan Nord Pool, het Euro-

Alles regelen met één app De besturingsunit wordt aangestuurd met een eenvoudige mobiele app. In de app kunt u precies zien hoeveel warm water beschikbaar is, hoeveel u heeft verbruikt, wat de kosten zijn en nog veel meer.

Maar dat is niet alles!

In de boiler zit een dompelbuis met drie sensoren.

Deze meet de temperatuur in de boiler op drie verschillende plekken. Zo kan hij altijd op het juiste moment de juiste hoeveelheid water verwarmen.

STORING

Jaarlijks 10-20 doden in Nederland door koolmonoxidevergiftiging

CO is een levensgevaarlijke sluipmoordenaar

(en zo’n 200 ziekenhuisopnames)

ER ZIJN IN NL RUIM 3.100 CO-GECERTIFICEERDE INSTALLATIEBEDRIJVEN

BIJ 15 TOT 40 PROCENT CV-KETELS GEEN PERIODIEK ONDERHOUD

47% NEDERLANDERS NIET OP HOOGTE VAN VERPLICHTE CO-CERTIFICERING

Merendeel klanten stelt cv-onderhoud ondanks hogere kosten niet uit

KOOLMONOXIDE RUIK, PROEF EN ZIE JE NIET

Rookmelder niet hetzelfde als CO-melder

85% NL HEEFT EEN CV-KETEL

Rook stijgt omhoog en CO blijft hangen op 1,5 meter

SLECHTS 35% NL EEN CO-MELDER

Bron: Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV), Evaluatie CO-stelsel van Kwink Groep, Techniek Nederland en Nederlandse Brandwondenstichting

MAART 2025 |

9

EVEN VENTILEREN Applicatiespecialist Arnold Bakker van Resideo weet alles van slim verwarmen, waterzijdig inregelen, zoneregelingen en nachtverlaging. Namens Resideo verzorgt hij onder andere trainingen voor installateurs, waarin hij zijn kennis overdraagt.

Wat hem opvalt? “Installateurs verzuimen vaak het waterzijdig inregelen aan te bieden.”

ARNOLD BAKKER Applicatiespecialist Resideo 10

|

MAART 2025

EVEN VENTILEREN

“INSTALLATEUR MOET VANUIT COMFORT VOOR KLANT DENKEN” WAT IS WATERZIJDIG INREGELEN EIGENLIJK? “Met waterzijdig inregelen stel je de warmte­ pomp of cv-installatie zo in dat het water gelijkmatig verspreid wordt over de verwar­

klant. Hij wil het niet aankaarten met de angst

mingselementen. Je creëert balans met het

te duur te zijn. Soms begrijpen ze er zelf niet

water, zodat er geen verschil is tussen radiatoren

voldoende van. Je moet het de klant ook anders

of vloerverwarming die kort op de warmtepomp

uitleggen. Door enerzijds jouw installatie naar

of ketel zijn gekoppeld, of juist verder weg. Je

een nulbeurt terug te brengen - slangen door­

zorgt ervoor dat het water overal op een be­

spoelen, et cetera - en vervolgens waterzijdig

paalde temperatuur het verwarmings­element

in te regelen haal je voor de bewoner het maxi­

ingaat en met inregelbare ventielen stel je in dat

male rendement uit de installatie. Wie wil dat

de uitgaande temperatuur ongeveer 25 procent

niet? Door waterzijdig in te regelen, bespaar je

lager ligt. Door waterzijdig in te regelen houd je

altijd! Dat moet je duidelijk maken.”

de retourtemperatuur onder controle, komen kamers gelijktijdig op temperatuur en verhoog je het comfort in de ruimte. Daarnaast is de

HOE KAN DE INSTALLATEUR HET BETER AANPAKKEN RICHTING DE KLANT?

installatie op deze manier zuiniger.”

“Zorg dat jouw offerte niet een overzicht is van zaken die je uitsluit. Laat in jouw offerte zien wat

IS WATERZIJDIG INREGELEN VERPLICHT?

je wél kunt betekenen voor de klant met het

“Volgens de wet is het verplicht bij bestaande

optimaliseren van de installatie. Laat zien wat

woningen waar bijvoorbeeld een cv-ketel of

je kunt betekenen op de drie pijlers comfort,

warmtepomp wordt vervangen of vernieuwd.

controle en energie. Je wilt comfort in huis,

Of wanneer meer dan dertig procent van alle

controle op de instelbaarheid van de installatie

afgifteapparaten zoals radiatoren zijn vervangen.

en zo efficiënt mogelijk met energie omgaan.”

Maar het gebeurt niet altijd. Veel problemen bij installaties ontstaan wanneer er niet waterzijdig

HOE GAAT HET NU IN DE PRAKTIJK?

is ingeregeld.”

“Het is vaak zo dat een klant bijvoorbeeld vraagt om een tweede thermostaat boven. Daar moet je

WAAROM LATEN INSTALLATEURS DIT LIGGEN?

niet meteen ja op zeggen, maar vraag eerst eens

“Ik proef een stuk weerstand bij de installateur,

mostaat? Naar welke oplossing of welk comfort

die het ziet als een extra kostenpost voor de

zoekt de klant? Zoek naar de echte vraag en geef

wat het probleem is. Waarom wil hij die extra ther­

MAART 2025 |

11

HUISCOMFORT EN VEILIGHEID Resideo is een wereldwijd opererend technologiebedrijf dat zich richt op slimme oplossingen voor huiscomfort, beveiliging en energiebeheer. Het bedrijf, voortgekomen uit de thermostaat- en beveiligingstak van Honeywell, heeft een rijke geschiedenis van innovatie en kwaliteit. In Nederland werken bij Resideo ongeveer 120 mensen, twintig op het hoofdkantoor in Amsterdam en honderd bij de fabriek voor gasblokken in Emmen.

Resideo biedt een breed scala aan producten, waaronder slimme thermostaten onder het label Honeywell Home, waterbeheer­ oplossingen onder het label Braukmann en veiligheidssystemen zoals rook- en CO-melders. Een van de producten van Resideo is evohome. Dit zoneregelsysteem stelt gebruikers in staat de temperatuur per ruimte te regelen.

geen antwoord op een door de klant bedachte

staatknoppen. Wordt het te warm, dan schakelt de

oplossing. We worden in deze branche te vaak

verwarming daarmee automatisch terug.”

gezien als probleemoplossers. Maar ons nut is dat we de klant van comfort voorzien.”

HOEVEEL ENERGIE KUN JE MET WATERZIJDIG INREGELEN BESPAREN?

IN VEEL HUIZEN IS HET BOVEN KOUD WANNEER DE THERMOSTAAT BENEDEN DE TEMPERATUUR HEEFT BEREIKT? “Inderdaad. Beneden moest de thermostaat hoger

“Minstens twaalf procent. Maar dat kan flink

gezet worden en kon je met naregelingen de

oplopen. Het is dus veel meer dan alleen een

temperatuur op de afzonderlijke kamers terugbren­

verplichting.”

gen. Als een soort handrem. De nieuwe standaard biedt een oplossing. Dat is de vraaggestuurde zone­

EN DAN HEB JE OOK NOG DE ZONEREGELING?

regeling. In de oude situatie kenden we een master/

“In de laatste versie van het Bouwbesluit uit

hele woning bepaald vanuit de hoofdthermostaat,

2020 is niet alleen de verplichting van water­

die meestal in de woonkamer hing. Bij een zone­

zijdig inregelen opgenomen, maar er is ook

regeling gebruiken we een master/master-­regeling,

gesteld dat je bij mutaties zelfregulerende

waarbij iedere ruimte een eigen thermostaat heeft

apparatuur moet aanbieden. Bewoners moe­

die de temperatuur regelt, zonder afhankelijk te zijn

ten de temperatuur in verschillende zones, bij

van een hoofdthermostaat. Het voordeel hiervan is

voorkeur per leefruimte, apart kunnen regelen.

dat de eindgebruiker de temperatuur per ruimte

Dit kan in de bestaande bouw met thermo­

kan instellen. Ook veel zuiniger.”

" Door waterzijdig

in te regelen, bespaar je altijd”

slave-­regeling. Daarmee werd de temperatuur in de

ZIJN TECHNISCHE RANDVOORWAARDEN NODIG WANNEER JE WIL OVERSTAPPEN OP EEN ZONEREGELING? “Soms wel, bijvoorbeeld wanneer de bestaande installatie het in een woning niet aankan. Die vereist dan extra inhoud, met een buffervat, een bypass voor de vereiste doorstroming, oftewel flow, een betere afstelling van de ketel of warmtepomp. Of

12

|

MAART 2025

EVEN VENTILEREN

“TEMPERATUUR KAN ‘S NACHT BEST GRAADJE LAGER” Arnold Bakker

Veel installateurs drukken klanten

op het hart om de temperatuur van een warmtepompinstallatie 24 uur

per dag constant te houden. Arnold misschien een radiator met meer capaciteit, omdat de bestaande niet voor de functie als verblijfsruimte was geselecteerd. Bij nieuwbouw is het een stuk eenvoudiger, dan maak je de ge­ wenste installatie van A tot Z volgens de geldende

Bakker is het daar niet mee eens. “In mijn ogen kan de installatie, ook als je vloerverwarming hebt, ‘s nachts best een halve of hele graad lager worden gezet. Dan hoeft de ketel

of warmtepomp ’s nachts, wanneer het kouder wordt, niet steeds aan

eisen en wensen van de klant.”

te slaan om alles op temperatuur te

MET EVOHOME HEBBEN JULLIE ZELF EEN SLIMME ZONEREGELING ONTWIKKELD?

aan en uit gaan is slecht voor een

“Deze zoneregeling kan tot wel twaalf ruimtes onafhankelijk van elkaar regelen. Dit product brengen we, net als alle thermostaten en inregel­ bare radiatorkranen, onder de merknaam

houden. Dat op minimaal vermogen toestel. Mensen hebben ‘s morgens ook minder behoefte aan warmte

dan ‘s avonds. Je bespaart op deze manier en geeft de installatie wat rust.”

Honeywell Home op de markt, een merk van Resideo. Evohome is dus geen thermostaat, maar een zoneregeling waarmee je in verschillende ruimtes de temperatuur en het energieverbruik automatisch regelt. Hiermee vergeet je nooit meer

warmtepompen ook topkoeling kunnen ver­

de temperatuur terug te brengen naar een basis.

zorgen. Bij renovatie wordt vaak voor hybride

Het is ook een zelflerend systeem. Wanneer jij

verwarmingssystemen gekozen. Daarbij blijven

om 7 uur ’s morgens 20 graden wil hebben in de

mensen soms gebruikmaken van bestaande

keuken, dan rekent evohome zelf uit wanneer de

radiatoren en vloerverwarming. De installateur

installatie moet beginnen te draaien.”

raadt het in die gevallen vaak af om te koelen.

‘Gebruik maar een airco’, wordt dan gezegd.

TOT SLOT, HOE BELANGRIJK WORDT KOELEN IN HUIS?

Een probleem in deze situaties is dat je de

“In nieuwbouwwoningen wordt het standaard

via de vloer absorbeer je warmte in de ruimte.

meegenomen. Daar is het mogelijk, omdat veel

Dat kun je maar beperkt doen.”

temperatuur nooit stabiel houdt. Bij koeling

MAART 2025 |

13

D E O P L E I D I N G VA N

Aron Millenaar (25), volgt opleiding Service Technicus

“ OPLEIDING IS STUK PITTIGER DAN VORIGE” Aron Millenaar (25) werkt als monteur

Aron Millenaar

kortlopende projecten bij totaalinstallateur Den Doorn in Giessen. Na acht jaar werkervaring is hij afgelopen zomer gestart met de mbo niveau 4-opleiding tot servicetechnicus. “Ik blijf doorleren, omdat de techniek nooit stilstaat.”

JE KOOS EERST VOOR DE E-INSTALLATIE. WAAROM TOCH DE W-KANT OPGEGAAN?

DUS BESLOOT JE OOK JE W-PAPIEREN TE HALEN? “Ja, ik heb in totaal nu drie mbo niveau 3-diploma’s: Elektro, Eerste monteur W en Monteur Service & Onderhoud. Ik blijf doorleren, omdat de techniek nooit stilstaat.”

WAAROM HEB JE GEKOZEN VOOR DE SERVICETECHNICUS-OPLEIDING? “Mijn plafond lag niet bij mbo niveau 3, dus ik heb bewust

“Toen ik 16 jaar was, ben ik begonnen als elektricien

voor niveau 4 gekozen. Deze opleiding richt zich op grote

bij een klein installatiebedrijf. Op mijn eerste werkdag

installaties, zoals ketelruimtes in bedrijfspanden. Dat vind ik

liep ik met een loodgieter mee. Omdat ze klein

leuk.”

waren, had je geen specifieke E- of W-monteur.

Je deed gewoon alles.”

HOE BEVALT DE OPLEIDING TOT NU TOE? “Deze opleiding is een stuk pittiger dan de eerdere. Waar ik

JE BENT DUS ALLROUND. ALS JE MOET KIEZEN, WAT VIND JE DAN LEUKER?

bij mijn vorige opleidingen nog makkelijk wegkwam, vraagt

“Bij elektra zit veel verborgen in de muur, daar zie je

aan de slag. Het vraagt meer tijd en energie, maar ik wil het

niet veel van. Hooguit de meterkast, maar daar blijft

zeker halen.”

niveau 4 om veel zelfstandigheid. Ik moet vaak thuis ook nog

het bij. De WTB-kant is veel zichtbaarder en er zit meer technische opbouw in. Daarom vind ik de W-kant

HOE COMBINEER JE WERK EN STUDIE?

leuker.”

“Maandag is mijn studiedag, en de rest van de week werk ik. Het leer-werktraject wordt betaald door Den Doorn.

Vaak kan ik de opdrachten uitvoeren tijdens mijn werk bij klanten, wat het makkelijker maakt om de theorie in de prak­ tijk te brengen.”

WAT MAAKT JOUW WERK ALS MONTEUR ZO AFWISSELEND? “Elke dag is anders. De ene dag los ik storingen op, de andere dag stel ik een warmtepomp in bedrijf. Daarnaast heb ik veel contact met klanten.”

WAT IS JE TOEKOMSTVISIE? “Mijn doel is om mezelf steeds verder te ontwikkelen. Ook vind ik het leuk om jongeren te enthousiasmeren voor dit vak.

Mijn broertje van 15 jaar heeft vorig jaar bij Den Doorn een snuffelstage gelopen en is nu aangenomen. Volgend school­ jaar start hij zijn BBL-traject. Dan zijn we collega’s, daar kijk ik erg naar uit.”

14

|

MAART 2025

D E B U S VA N

“ ER ZITTEN STERKE VEREN ONDER” Vanaf zijn zeventiende werkt hij in de installatie­ techniek. Servicemonteur Bjorn Schaars (31) uit

Servicemonteur Bjorn Schaars van Peters Installatietechniek

Didam combineert bij Peters Installatietechniek in Zevenaar de E met de W. Hij is blij met zijn Volks­ wagen Transporter, waarmee hij naar iedere klus rijdt. “Ik vind het leuk om allround te zijn. Want aan een warmtepomp zit ook een draadje.”

De inrichting van de bussen is bij iedere monteur van Peters Installatietechniek hetzelfde. “Je mag het aan­ geven als je iets anders wil, maar ik vind deze inrichting prima. De hoge lades vol onderdelen, zoals printplaatjes en thermostaten, zijn ideaal. Daar kun je ook goed bij

W

als er groot materiaal onder staat. Het zwaardere ge­ e ontmoeten Bjorn op de locatie

reedschap staat op de grond en het lichte gereedschap

Iseldoks in Doetinchem, waar Peters

ligt wat hoger. Dat is fijn.” Of de bus groot genoeg is?

Installatietechniek – een allround

“Een bus is altijd te klein. Je ziet hoe vol hij staat. Maar

bedrijf, met vestigingen in Zevenaar

een grotere bus rijdt niet fijn. Je kunt er ook nergens

en Winterswijk - werkt aan een gloednieuw appar­

mee parkeren. Deze bus is gewoon lekker praktisch

tementencomplex bij het water. “Mijn werk bestaat

en comfortabel.”

uit opleveringen, het in bedrijf stellen van installaties en het keuren van afgeleverd werk. Hier ben ik op Iseldoks mee bezig. Bij klachten of storingen word ik ook ingevlogen. Ik ben begonnen als loodgieter, maar heb mijn werk na tweeënhalf jaar neergelegd om de papieren voor elektrotechniek te halen.

Zodat ik zowel met W als E aan de slag kon. Ik heb veel vrijheid in mijn werk, wat het erg fijn werken maakt bij Peters.”

Het is Bjorns vijfde werkbus. De eerste drie waren Volkswagen Caddy’s, de laatste twee Volkswagen Transporters. “In de huidige bus rijd ik een half jaar.

Dit is een nieuwe dieseluitvoering, waarmee ik ook de grote steden in kan. Bij Peters ligt de focus op elektrisch rijden, maar voor dit formaat is dat in de praktijk niet handig. Grote voordelen van deze bus zijn het laadvermogen en de sterke veren die eronder zitten. Je voelt niet dat je in een bus rijdt.”

VIC: “DEZE BUS STRAALT PROFESSIONALITEIT UIT” Vic geniet van de opvallende uitstraling van

de bus. “Deze is niet alleen ruim qua inhoud, maar met de bestickering straal je uit

dat je een modern en innovatief bedrijf bent. En je laat dankzij de groene kleur zien dat je een groen bedrijf bent.

Hoe mooi.” Volgens Bjorn stond vroeger alleen de P van Peters op de zijkant.

Dat is een paar jaar geleden veranderd.

Vic: “Een prima beslissing. Er is echt

wat aan de uitstraling gedaan en dat is een goede zaak. Het straalt een stukje

professionaliteit uit. Misschien moet ik ook eens naar mijn eigen bus kijken.”

MAART 2025 |

15

Bijna vier op de tien Nederlanders verwachten binnen tien jaar volledig energieneutraal te

wonen. Dat blijkt uit onderzoek van

duurzaamheidsplatform Slimster.nl onder 1.000 ondervraagden. Het

wordt echter een behoorlijke kluif om iedereen mee te krijgen, want

een op de vijf geeft namelijk weinig tot niets om energieneutraal wo-

nen. “Het benadrukken van andere voordelen dan klimaatwinst, zoals meer wooncomfort en lagere

lasten, is belangrijk om deze groep te motiveren”, aldus het onder-

zoeksrapport. Jongeren zijn daarbij optimistischer dan ouderen: 60

procent van de twintigers verwacht binnen tien jaar energieneutraal te wonen, tegenover slechts 25

4 OP DE 10 ENERGIENEUTRAAL

procent van de vijftigers.

NIEUWE ROL ROB MAASSEN

We kennen Rob Maassen als de algemeen directeur van ATAG Verwarming. Vanaf 1 januari van dit jaar is hij ook verantwoordelijk voor Brink Climate Systems. Als countrymanager verwarming & ventilatie Nederland gaat hij beide functies combineren. Zowel Brink Climate Systems als ATAG Verwarming is onderdeel van de Ariston Group, het Italiaanse concern dat wereldwijd hoogstaande verwarmings- en ventilatie­ producten produceert en verkoopt. Brink en

JAGA VALT IN DE PRIJZEN

Jaga heeft onlangs twee internationale prijzen in ontvangst mogen nemen voor de baanbrekende en innovatieve Briza Net Zero. De nieuwe design fancoil is recent bekroond met de German Design Award 2025, in de categorie Excellent product design energy. Ook won Briza Net Zero de Henry van de Velde Award in de categorie Environment. Dit dubbele succes benadrukt Jaga’s inzet voor innovatie, duurzaamheid en design en laat zien dat deze pijlers perfect gecombineerd kunnen worden. Tijdens de Installatie Vakdagen, vorig jaar in Hardenberg, werd Briza Net Zero voor het eerst in Nederland gepresenteerd.

16

16

|

MAART 2025

ATAG blijven elk zelfstandig opereren.

NIEUWS

Flinke besparing met hybride

Vic: “De hybride warmtepomp kan wel een duwtje in de goede richting ge-

bruiken. Het afgelopen jaar is die markt

behoorlijk ingestort. Daarom is het goed om te lezen dat bij een vervolgonder-

zoek blijkt dat de consument met een hybride warmtepomp gemiddeld

zo’n 75 procent op zijn gasverbruik

bespaart. Bij dit onderzoek van de

OPLEVING WARMTEPOMP

In de laatste twee maanden van 2024 zijn aan­ zienlijk meer warmtepompen verkocht dan in de tien maanden daarvoor. Dat had alles te maken met de ISDE-subsidie die vanaf 1 januari 2025 flink is teruggeschroefd. Voor consumenten die eind 2024 nog snel even een warmtepomp kochten - maar die pas in 2025 wordt geïnstalleerd

Vereniging Duurzame Warmte

werden de data van 174 woningen gebruikt. Gemiddeld daalde het gasverbruik van 1875 kuub naar

478 kuub. Hoewel het gemiddel-

de stroomverbruik (2.514 kWh) wel

toenam, levert dit per woning - tegen elkaar weggestreept - nog steeds een jaarlijkse besparing van zo’n

duizend euro op. Kijk, dat zijn dingen die de klant graag wil horen!”

- gold een overgangsregeling. Bij warmtepomp­ specialist Quatt kwamen eind 2024 maar liefst 7.000 getekende offertes binnen. Dat was meer dan in de tien maanden daarvoor.

BEURS GREEN HEATING SOLUTIONS

Op woensdag 4 en donderdag 5 juni vindt in de Brabanthallen in Den Bosch Green Heating Solutions plaats, de grootste vakbeurs voor duurzame klimaattechnologie in de Benelux.

APPARTEMENT VAN HET GAS AF

Om appartementen en kleine woningen gasvrij te

Nu de energietransitie op stoom komt, is

maken, heeft fabrikant ETHERMA een nieuw concept

dit de plek waar alle vragen beantwoord

ontwikkeld. De basis van dit concept wordt gevormd

worden over verwarming, koeling en ventilatie.

door de Fire+Ice warmtepomp. Deze lucht-lucht-

Green Heating Solutions draait om de

warmte­pomp is speciaal ontwikkeld om op een efficiënte

nieuwste innovaties, praktische seminars en

en snelle manier de hoofdvertrekken in kleine woningen

netwerkgesprekken met iedereen die er toe

te verwarmen. De overige ruimtes worden verwarmd

doet in de branche. De beurs biedt exposanten

met LAVA infraroodpanelen (in bijvoorbeeld de slaap­

en bezoekers uit de HVAC-sector de kans om

kamer en badkamer) en eFLOOR vloerverwarming (in

met elkaar in contact te komen, zich te laten

bijvoorbeeld de badkamer). Voor warm water zorgt de

informeren en de nieuwste ontwikkelingen in

AQUA warmtepompboiler of doorstroomheater. In de

de industrie te volgen.

zomer kan de Fire+Ice bovendien de hoofdvertrekken

Info: greenheatingsolutions.nl

aangenaam koel houden. Het concept van ETHERMA vergroot de mogelijkheden om appartementen en kleine woningen gasloos te maken.

MAART 2025 |

17

“EVEN WIND TEGEN, MAAR DE BEWEGING IS NIET TE STOPPEN” Er zijn in 2024 fors minder warmtepompen verkocht. Ruim een derde minder zelfs, dan een jaar eerder. Oorzaken? Een kabinet dat minder inzet op klimaat, onduidelijkheid over subsidie, te weinig vakmensen om te installeren. Voorzitter Frank Agterberg van Vereniging Warmtepompen kent de dilemma's, maar heeft onverminderd vertrouwen. "Een dergelijke grote transitie gaat altijd met horten en stoten. Maar het is onomkeerbaar."

1

De verkoop is ingestort, Frank. Dat kunnen we wel zo stellen?

"De afzet is inderdaad flink gedaald in 2024, met 35 procent maar liefst.

Ik wil dat wel nuanceren. Sinds de ISDE-subsidie in 2016 waren we gewend aan enorme groeicijfers, tussen de 30 en zelfs 100 procent.

Dus het is lang heel goed gegaan.

We hebben al een grote slag

18

de branche flink heeft geïnvesteerd

seerd. De gasprijs is weliswaar niet

om dat wél te halen."

zo laag als in 2021, maar wel zodanig

Dit zagen we toch allang aankomen met deze nieuwe regering?

2

"Je bedoelt dat het nieuwe kabinet minder waarde hecht aan klimaat? Dat klopt. De verkiezingen van november

2023 wierpen hun schaduw vooruit.

dat de noodzaak voor mensen om een warmtepomp te kopen minder groot is. Op al die zaken hebben wij geen invloed."

Als branchevereniging kun je toch bij de politiek lobbyen?

3

"Jazeker, dat doen we continu.

geslagen. Maar nu zitten we in een

Klimaatmaatregelen hadden geen

dip. Het recente Warmtepomp

prioriteit in sommige verkiezingspro­

Trendrapport zegt dat we onze

gramma's en dus is de markt aan het

duurzame doelstelling voor de

afwachten. Maar dat is niet het enige.

heid nodig die met maatregelen de

bebouwde omgeving lang niet

Andere oorzaak van de verkoopda­

markt stimuleert om te kiezen voor

gaan halen. Extra zuur, omdat

ling is de gasprijs, die is gestabili­

de warmtepomp. Maar dit kabinet

|

MAART 2025

Zeker nu we in deze grote energietransitie zitten. Daar­ voor hebben we een over­

8 VERHITTE VRAGEN

7

klimaatdoelen hebben geformuleerd.

Jan met de pet heeft wel andere zaken aan het hoofd, denk je niet?

Dat vind ik onbestaanbaar. Niet alleen

"Dat is waar. Maar de businesscase

die energietransitie. Daarvan ben ik

als voorzitter van de branchevereni­

van de warmtepomp is altijd goed.

overtuigd. Zoiets groots gaat altijd

maakt simpelweg gas goedkoper, terwijl we met zijn allen in Parijs

ging, maar ook als burger én als opa.

Dat laatste is voor mij een intrinsieke motivatie om me hier vol voor in te zetten. Wij maken als branchever­ eniging helaas geen beleid, maar

5

Ah, er is nog hoop!

"Hoop is te zacht uitgedrukt.

Het gaat gewoon gebeuren,

Het is duurzaam, maar het

met horten en stoten, nu zit het even

bespaart ook geld. Dat

tegen. Maar het gaat door, deze be­

moeten we communiceren.

weging is niet te stoppen. Natuurlijk

En nieuwe klanten moeten

besef ik dat er hordes zijn. Hebben

financieel worden gefaciliteerd. Hoe,

we genoeg vakmensen voor installa­

we blijven stevig in gesprek met de

dat weet ik niet precies. Subsidie

tie en onderhoud als de vraag weer

verantwoordelijke mensen."

ja, maar er is bijvoorbeeld ook een

loskomt, lukt het met ons elektrici­

4

klimaatfonds. Of een groene hypo­

teitsnet? Er moet een hoop gebeu­

theeklening met lage rente. Dat

ren. Maar dat gaat goedkomen."

Maar die hebben heel andere prioriteiten, zoals asiel?

"In het hoofdlijnenakkoord zegt dit kabinet letterlijk dat het verduurza­ men van een pand goed is voor de portemonnee. Dus het is wél een

soort opties willen we bespreken."

6

Maar maken de PVV en BBB zich daar ook druk om?

"Er zijn nog twee andere partijen, die

Zijn de producenten van warmtepompen er echt klaar voor?

"Ja, er is veel geïnvesteerd. In levering van apparaten en in vakmensen. De

onderwerp. Maar de uitdaging is hoe

voelen hopelijk meer verantwoordelijk­

we Jan met de pet aan de warmte­

heid. Vooral de VVD. Minister Sophie

pomp krijgen. De mensen die er al

Hermans van Klimaat en Groene

één hebben, die konden dat betalen.

Groei is van die partij, zij staat achter

Een grote groep kan dat niet. Hen

de klimaatdoelen en voor het groene

moeten we helpen, vertrouwen ge­

bedrijfsleven. Zij is onze gesprekspart­

Europa moet weer omhoog. Dat gaat

ven. Daarover wil ik met de overheid

ner. Dus ik heb er vertrouwen in dat er

ook gebeuren, we hebben tenslotte

en installatiesector in gesprek."

werk van wordt gemaakt."

met zijn allen doelen gesteld."

8

productiecapaciteit is sterk omhooggegaan, in Nederland, maar ook in het buitenland.

Heel Europa zit trouwens in

een economische dip, niet alleen wij.

VIC: “FRANK KIJKT VERDER DAN DE WARMTEPOMP” Cor is benieuwd namens wie Frank Agterberg eigenlijk spreekt. Vic antwoordt: “In de eerste

plaats namens de Vereniging Warmtepompen.

Maar Frank is ook voorzitter van de commissie Gebouwde Omgeving en bestuurslid van de

Nederlandse Vereniging Duurzame Energie. Hij kijkt bij de energietransitie dus verder dan de

warmtepomp.” Vindt de Vereniging Warmte-

pompen dit goed, vraagt Cor zich af. “Ja”, weet Vic. “Frank noemt dit ook belangrijk, want het

gaat volgens hem om integraal verduurzaamde

wijken. De warmtepomp is één van de mogelijke

oplossingen. Beleidsmakers worden geadviseerd over het beste totaalplaatje. Soms is een

warmte­net een beter passende oplossing dan individuele warmtepompen. Lastig voor de branche, maar er is begrip voor."

MAART 2025 |

19

Robin van den Hooven

“HOE SIMPELER HOE BETROUWBAARDER” Ze zijn er gewoon aan begonnen. Robin van den Hooven kocht in 2016 samen met zijn echtgenote Marjola een bouwval van bijna honderd jaar oud. Samen verbouwden ze het krot tot een duurzame woning, die ze ook verhuren voor vakantieweekenden. Cor en Vic zijn benieuwd en reizen af naar ’t Loo (Oldebroek).

20

|

MAART 2025

OV E R D E V LO E R

“Wat wil je installateurs meegeven?”

V

ia een onverhard pad bereiken Cor en Vic de woning van Robin en Marjola. Ook het naastgelegen gastenverblijf springt in het oog. Het is het tweede project van het stel.

De schuur werd omgebouwd tot een energieneutraal gastenverblijf. Cor parkeert zijn bus en wijst op het dak vol zonnepanelen op de ‘schuur’. Hij ziet ook op de woning een glimp van zonnepanelen: “Die zijn wat moeilijker te zien vanwege de dakkapellen.”

Vic en Cor komen voor de woning waar Robin en

“We hielden alleen de buitenmuren over, simpele

Marjola in wonen en die ook verhuurd wordt. In dat

steensmuren die ooit op zand werden gebouwd. We

laatste geval verhuizen de twee naar hun gasten­

besloten de muren aan de buitenkant te isoleren en

verblijf. Vic is benieuwd, omdat de woning helemaal

er met een houten frame een isolatieschil omheen te

van het gas af zou zijn. Robin, die de mannen ontvangt,

zetten. De muren zijn op veel plaatsen 65 centimeter

bevestigt dat. “De woning dateert uit 1928 en was een

dik. Het dak is ook vervangen en geïsoleerd. We

bouwval toen we haar kochten. Het gas was vanwege

maakten zelf geïsoleerde kozijnen met triple glas.

de veiligheid afgesloten. Wij hebben het gewoon niet

Dankzij het eigen ontwerp is er geen koudebrug meer.

meer laten aansluiten.”

De nieuwe buitengevels zijn zo vormgegeven dat de

Opvallend is dat het echtpaar zelf de handen uit

‘jaren dertig-uitstraling’ intact is gebleven.”

de mouwen stak. Robin: “Ik was industrieel product­

Vic wil weten hoe de woning verwarmd wordt. Robin:

ontwerper en heb ook werktuigbouwkunde

“We hebben de kleinste houtkachel gekocht die er

gestudeerd. We hebben de hele verbouwing vrijwel

bestond. Eentje van 4,5 kW. Die kan de woning prima

zelf gedaan, ook omdat veel aannemers zich geen

verwarmen. Omdat we zijn gaan verhuren, hebben

raad wisten met onze plannen.”

we - voor wat meer comfort - op twee plekken in de

Sloopmateriaal

keuken en kamer elektrische vloerverwarming gelegd.

Deze ligt ook in de badkamer en slaapkamer op de

De woning werd compleet leeggetrokken en waar

begane grond. In totaal bedraagt het vermogen van

mogelijk werd het sloopmateriaal hergebruikt. Cor

de vloerverwarming ongeveer 4 kW. De rest van de

wil weten hoe de opbouw vervolgens begon. Robin:

woning heeft geen verwarming. Op het dak liggen 36

MAART 2025 |

21

RVS GreenFlex The Dynamic Way RVS GreenFlex is dé oplossing voor installateurs die op zoek zijn naar betrouwbaarheid en efficiëntie bij de installatie van warmtepompen en solar.

Ontworpen met hoogwaardige materialen, biedt deze flexibele ribbelbuis alles wat je nodig hebt voor snelle, duurzame en energieefficiënte installaties.

Flexibel RVS (316L) Uitstekende corrosiebestendigheid en lange levensduur.

EPDM-isolatie tot 175°C Minimaliseert warmteverlies bij warmtepompen en solar.

UV-bestendige en waterdichte mantel Duurzaam en geschikt voor ondergrondse toepassingen.

Scheidbare duo-leiding met sensorkabel Bespaart tijd, ruimte en kosten.

O.a. verkrijgbaar bij:

www.thedynamicway.com | info@thedynamicway.com | 06 27 90 86 16

NIEUWE CERTIFICERINGSEISEN VOOR WARMTEPOMPEN: VEILIG EN DUURZAAM MET LAAG GWP-KOUDEMIDDELEN Op 11 maart 2024 is de nieuwe F-gassenverordening 2024-573 in werking getreden, waarmee de Europese Unie een duidelijke richting heeft gegeven aan het gebruik van koudemiddelen met een laag Global Warming Potential (GWP), waaronder koolwaterstoffen, CO2 en ammoniak. Deze verordening is van grote invloed op diverse sectoren, zoals de warmtepomptechnologie, die een cruciale rol speelt in de verduurzaming van de gebouwde omgeving en de energietransitie.

VEILIG WERKEN MET KOUDEMIDDELEN IN WARMTEPOMPEN De focus op koudemiddelen met een laag GWP brengt nieuwe veiligheidsuitdagingen met zich mee. Veel van deze stoffen zijn brandbaar, wat specifieke kennis en zorgvuldigheid vereist. De nieuwe uitvoeringsverordening uit september 2024 beschrijft de minimumeisen voor certificering. Er gelden nu ook eisen voor het werken met niet-F-gassen, zoals koolwaterstoffen, CO2 en ammoniak.

DE ROL VAN NVKL NVKL, de brancheorganisatie van koeltechnische bedrijven, speelt in Nederland een belangrijke rol bij de implementatie van de nieuwe F-gassenverordening en certificering.

Samen met de sector worden relevante opleidingen ontwikkeld die aansluiten bij de nieuwe certificeringseisen en wordt regelgeving praktisch toepasbaar gemaakt.

NVKL zet zich daarnaast in om de veiligheid en vakbekwaamheid van installateurs te verhogen, zodat zij goed voorbereid zijn op de nieuwe eisen en veilig kunnen omgaan met brandbare en laag GWP-koudemiddelen.

DE NOODZAAK VAN INTERNATIONALE SAMENWERKING De groeiende populariteit van warmtepompen in Europa maakt internationale samenwerking op het gebied van certificering en regelgeving nog belangrijker. NVKL werkt hiervoor samen met Europese partnerorganisaties in AREA, de Europese vereniging van koel-, klimaat- en warmtepompinstallateurs.

Daarnaast werkt NVKL ook samen met EHPA aan het project Skillsafe Europe om een internationale standaard voor veilig werken met R290-monoblock warmtepompen te ontwikkelen.

Ga voor meer informatie over de F-gassenverordening naar www.nvkl.nl

OV E R D E V LO E R

De drie zonnecollectoren op het dak

zonnepanelen, die zelfs in deze bosrijke omgeving

heeft van zes jaar verbouwen. “We leren iedere dag.

jaarlijks nog 10.000 kWh stroom opleveren. Ongeveer

Ik wil mijn opgedane kennis graag delen. Daarom

de hoeveelheid die we jaarlijks ook verbruiken.”

ben ik tegenwoordig werkzaam als onafhankelijk

Karakter behouden

verduurzamingsadviseur. Ik geef graag adviezen.

Voorbeelden? Je kunt vaak meer dan je zelf denkt

Het doel was volgens Robin en Marjola om het

door logisch na te denken. Hoe simpeler je iets maakt,

karakter van het huis te behouden, maar de woning

hoe betrouwbaarder het wordt. Alles wat wij hebben

ook zo min mogelijk energie te laten gebruiken.

gebouwd, werkt zonder storingsgevoelige apps of

Daarom kwamen er ook drie zonnecollectoren, een

moeilijke software. Het is low-tech. Daar hebben

lucht-water warmtepomp en een 300 liter buffervat.

we geen whizzkid bij nodig. Maar het werkt wel. En

“Het is een warmtepomp van 5 kW. Omdat we ons

onze woning heeft zelfs het hoogste energielabel

huis ook wel eens verhuren, waarschuwen we de

A++++ gekregen.”

gasten wel dat je rekening moet houden met 300 liter

Cor vraagt wat Robin installateurs wil meegeven?

water. Doorgaans is dat genoeg voor een gezin om te

“Dat het allemaal maatwerk is. En dat je eerst goed

douchen, maar je moet niet overdrijven.”

moet uitrekenen wat een woning precies nodig heeft.

Vic ontdekt een wtw-ventiel aan het plafond. “Wij

Dat doe ik ook voor klanten. En nogmaals: denk niet

hebben zelf balansventilatie aangelegd met wtw.

te ingewikkeld.” Cor en Vic zijn onder de indruk van de

Dat betekende heel veel leidingen trekken, maar

handige familie Van den Hooven. Cor: “Misschien ga

omdat we het huis helemaal gestript hebben, kon dat

ik deze woning eens een keertje huren om te ervaren

heel goed”, zegt Robin. Vic wil weten wat hij geleerd

hoe het allemaal werkt.”

DUURZAME HUIZENROUTE Tijdens de landelijke Duurzame Huizenroute

openen honderden huiseigenaren hun deuren

om anderen te inspireren met duurzame oplossingen. Van zonnepanelen en warmtepompen tot complete nul-op-de-meter-woningen: be-

zoekers krijgen praktijkvoorbeelden en tips van ervaringsdeskundigen. De route benadrukt het

belang van energiebesparing en het verduurzamen van woningen. Robin en Marjola openden in het verleden ook hun woning voor ‘de route’.

“Het is mooi om onze ervaringen te delen en anderen te motiveren”, zegt Robin. “Alleen doen we vaak niet mee als onze woning is

verhuurd. Dat was de laatste edities het geval.”

MAART 2025 |

23

MENSEN BLIJ MAKEN, DAT IS HET MOOISTE ’’

BEN VAN DE BUNT servicemonteur

24

|

MAART 2025

C V VA N

CV VAN

BEN VAN DE BUNT (26)

BEDRIJF

naar de installatie­

VAN VERKOPER NAAR SERVICEMONTEUR – EEN LOGISCHE STAP?

techniek te maken.”

“Eigenlijk wel! Ik werkte ruim

EN NU BEN JE ALS ZIJINSTROMER BIJ DEN DOORN BELAND.

Den Doorn in Giessen

vijf jaar in de retail. Eerst als verkoper in het witgoed en later ook als monteur.

“Ja, via via werd ik getipt over Den Doorn.

FUNCTIE

Alles wat ik verkocht, installeerde ik ook

Zij hadden plek voor een zijinstromer

Servicemonteur

zelf bij de klanten thuis. Van vaatwassers

en die uitdaging wilde ik graag aan­

tot soundbars: eigenlijk alles waar een

gaan. Na een proefmaand kreeg ik een

OPLEIDING

stekker aan zit.”

jaarcontract. Inmiddels werk ik hier met

Retail management

veel plezier en heb ik al een contract voor onbepaalde tijd.”

W-installatie

WAT MISTE JE IN JE VORIGE BANEN? “Vooral diversiteit. Een vaatwasser blijft een

GEFELICITEERD!

ZWEMDIPLOMA

vaatwasser. Het trucje blijft hetzelfde. De

“Dankjewel. Ik pak het gelukkig snel op.

technieken waar ik nu mee werk, verande­

Technisch inzicht heb je, of dat heb je

ren continu en dit blijft altijd bestaan.”

niet. Het is vaak gewoon doen en niet

Service en Onderhoud

A, B & C WERKERVARING Electro World en Expert HOBBY’S

bang zijn. Fouten maken is menselijk,

WAT BEDOEL JE MET ‘HET BLIJFT BESTAAN’?

Voetballen en uitgaan

“Ik ben nu 26. Als ik straks

WEKKER

of speciaalzaken op het

40 ben, vraag ik me af

6:00 uur

gebied van witgoed nog be­

ONTBIJT

online tegen die tijd. Van

“Ik werk nu met een soort volwassen Lego”

ook bij klanten. Liever niet natuurlijk, maar je hoeft er niet bang voor te zijn. Het gaat er vaak ook om hoe je het brengt.”

Twee boterhammen

mijn huidige werk – service

KLANTCONTACT IS EEN BELANGRIJK ONDERDEEL VAN JE WERK. HOE VIND JE DAT?

en onderhoud, bijvoorbeeld

“Ik vind mensen blij maken

STERKE EIGENSCHAP

aan cv-ketels en warmtepompen – weet

het leukste onderdeel van dit werk. Als

ik dat het altijd blijft bestaan.”

iemand zonder warm water zit en jij komt

Spontaan

staan. Alles is misschien wel

om dat op te lossen, maak je iemands dag goed. Het is heel dankbaar werk.”

Nee zeggen

HOE KWAM JE OP HET IDEE OM ECHT VOOR DE TECHNIEK TE KIEZEN, ALS MONTEUR?

VAKLITERATUUR

“Techniek heeft me altijd al aangespro­

EN NU WEER IN DE SCHOOLBANKEN OP JE 26STE – HOE BEVALT DAT?

ken. Als klein mannetje was ik al dol

“Het was even wennen. Als monteur ben

op Lego. Nu werk ik met een soort

ik de hele dag bezig en ik zit niet graag

‘volwassen Lego’.”

acht uur lang stil. Maar op woensdagen

MINDER GOED IN

TEB-vakschool, handleidingen fabrikanten CV OF WARMTEPOMP Cv

zit ik nu weer in de klas. Gelukkig is de stof

HOE BELAND JE DAN IN DE INSTALLATIETECHNIEK?

vakgericht; dat maakt het interessant.”

“Op zaterdagen hielp ik mijn schoon­ ontdekte ik dat techniek veel meer is

WAAROM KOOS JE VOOR DE OPLEIDING SERVICE EN ONDERHOUD VAN DE W-INSTALLATIE?

dan alleen apparaten aansluiten.

“Elektronica is veel fijner werk; W-instal­

Dat heeft me getriggerd om de overstap

latie past beter bij mij. Het werk is grover,

vader, die een cv-ketelbedrijf had. Zo

MAART 2025 |

25

Selecteer snel en simpel de juiste warmtepomp

SYSTEM

Installeren #LikeABosch

*

nefit-bosch.nl/warmtepomp-selectietool

Compress 5800i AW serie

C V VA N

en dat ligt me meer. Daarnaast leer ik veel in de praktijk, vooral over cv-ketels, WTW-units,

WAT ZOU JE TEGEN TWIJFELENDE ZIJINSTROMERS WILLEN ZEGGEN?

radiatoren en warmtepompen. Het is fijn dat

“Gewoon doen! Trek de stoute schoenen aan

Den Doorn praktijk en theorie goed op elkaar

en loop een dagje mee met een monteur.

afstemt.”

Techniek is veelzijdig en nooit saai. Wat ook mooi is: je kunt leren en werken tegelijk. Veel

HOE WORD JE INTERN BEGELEID?

werkgevers, zoals Den Doorn, bieden oplei­

“De eerste vijf maanden heb ik

dingen aan tijdens je werk. Dan kun je leren

meegelopen met een ervaren

én je geld verdienen.”

monteur. Van hem heb ik de

EEN ONVERWACHTE LOOPBAAN Met een achtergrond bij Defensie en later in de retail, lijkt Bens loopbaan op het eerste gezicht verrassend. Toch is hij blij met de keuzes die hij heeft gemaakt. “Ik wilde soldaat worden, maar na de opleiding raakte ik geblesseerd en moest ik na revalidatie opnieuw beginnen. Dat was toen vervelend, maar nu ben ik er blij mee. Ik ben elke dag op pad, maak mensen blij en leer elke dag iets nieuws. Dit werk past perfect bij mij, dus het heeft zo moeten zijn.”

kneepjes van het vak mogen

HEB JE NOG VERDERE AMBITIES?

leren. Sinds een maand werk

“Absoluut. Over anderhalf jaar rond ik mijn

ik zelfstandig. Maar ik heb een

opleiding af en wil ik doorgroeien naar ser­

praktijkbegeleider die ik altijd kan

vicetechnicus. Werken in utiliteit, waar veel

bellen voor hulp en ik heb regel­

wordt gewerkt met grote warmtepompen

matig ontwikkelgesprekken.”

en regeltechniek, lijkt me interessant.”

HOE ZIEN DIE ONTWIKKELGESPREKKEN ERUIT?

EN DE E-KANT?

“We behandelen de lesstof van

cv-ketels en warmtepompen werken

dat moment en dat wordt aan de

tegenwoordig samen met internet, en dan

praktijk aangepast. Binnenkort

is kennis van elektronica essentieel. Ik wil

gaan we bijvoorbeeld op school

allround zijn en blijven leren.”

“Ja, die staat ook nog op mijn lijstje. Veel

warmtepompen behandelen. Ik ga nu al met een collega mee op pad die warmtepompen installeert.”

JE DOET DUS PRAKTIJK­ ERVARING OP, VOORDAT JE DE LESSTOF KRIJGT? “Ja, dat doen ze heel goed hier. Omdat ik dan al wat praktijkervaring heb, neem ik de informatie in de klas veel beter op. Ik herken het dan sneller en kan het beter toepassen.”

WAT VIND JIJ BELANGRIJK IN DE BEGELEIDING VAN LEERLINGEN? “Luisteren naar wat de leerling nodig heeft en leerlingen de ruimte geven om fouten te maken en daarvan te leren.”

MAART 2025 |

27

PIPELIFE MASTER3PLUS LICHTER. STILLER. SLIMMER.

Pipelife Master3Plus is een robuust en geluidsarm binnenrioleringsysteem dat makkelijk en snel te installeren is dankzij diverse handige features.

Daarnaast is het ook nog het lichtste systeem op de markt. Dat maakt installeren sneller, prettiger én eenvoudiger. Zonder dat je inlevert op kwaliteit, stijfheid en robuustheid.

Het innovatieve PP-systeem is ontwikkeld om te voldoen aan de strengste eisen op het gebied van kwaliteit, geluidsisolatie en levensduur. En dankzij het uitgebreide assortiment is er voor elk gebouw en voor elke uitdaging een passend systeem samen te stellen.

Meer informatie?

Check snel www.pipelife.nl/master3plus

Pipelife Master3Plus DE BETERE METERS!

PIPELIFE Nederland B.V. Flevolaan 7, 1601 MA, Enkhuizen | pipelife.nl

UITGELICHT

Zo werkt Oosterberg aan luchtkwaliteit

ENERGIEVERBRUIK GAAT 40 PROCENT OMLAAG DOOR SLIMME VENTILATIE Aanpassing van de ventilatie wordt vaak gezien als een noodzakelijk kwaad: essentieel voor een gezond binnenklimaat, maar een extra energiekostenpost die we voor lief nemen. Dat beeld is achterhaald. Moderne, slimme ventilatiesystemen kunnen het energieverbruik in gebouwen drastisch verlagen – met besparingen tot wel 40 procent op de energierekening.

I

n tegenstelling tot traditionele systemen, die

zonder dat de gebruiker hier iets voor hoeft te doen.

continu draaien, werken slimme systemen

Dit is interessant voor woningen, kantoren, scholen en

vraaggestuurd: ze passen zich aan op basis

andere openbare gebouwen waar luchtkwaliteit een directe

van CO2-niveaus, vochtigheid en aanwezigheid

impact heeft op prestaties en welzijn. Door de combinatie

van mensen. Dit betekent dat alleen wordt

van energiebesparing en gezondere lucht is slimme

geventileerd wanneer dat nodig is, zonder onnodige

ventilatie een noodzaak voor duurzame gebouwen.

warmteverliezen.

Eén van de grootste inefficiënties in traditionele

Oosterberg: jouw partner

ventilatiesystemen is warmteverlies. Warme lucht

“Koninklijke Oosterberg begrijpt hoe belangrijk een goed

wordt vaak afgevoerd, terwijl de verwarming blijft

ventilatiesysteem is”, zegt Wouter Wijma, businessunit

draaien om de ruimte op temperatuur te houden.

manager klimaat en ventilatie. “Als Nederlands familie­

Slimme ventilatieoplossingen, zoals warmteterug­

bedrijf met meer dan 130 jaar ervaring levert Oosterberg

winning (WTW), hergebruiken deze om de binnen­

producten voor energie-efficiënte installaties en denkt

komende lucht te verwarmen. Dit resulteert in een

actief met de klanten mee. De Business Unit Klimaat &

energie-efficiëntere luchtverversing zonder

Ventilatie biedt ondersteuning op een compleet assor­

comfortverlies. Bovendien kunnen ze automatisch

timent ventilatieoplossingen, inclusief WTW-systemen,

lucht­stromen optimaliseren en afstemmen op de

CO2-gestuurde ventilatie en slimme regeltechniek.”

daadwerkelijke behoeften van de ruimte. Dit

Met 21 vestigingen in Nederland en een team van

voorkomt verspilling en zorgt ook voor een stabieler

specialisten staat Oosterberg klaar om installateurs te

en aangenamer binnenklimaat.

ondersteunen met advies, trainingen en snelle leveringen,

Duurzame noodzaak

voegt Wijma toe. “Samen bouwen we aan een toekomst waarin ventilatie niet langer een kostenpost is, maar een

Slimme ventilatie biedt financiële voordelen, maar

slimme investering in energie-efficiëntie en comfort.”

draagt ook bij aan een betere luchtkwaliteit en een

“Neem contact op met ons Klimaat & Ventilatie-team, via

gezondere leefomgeving. Verhoogde CO2-waarden in

klimaatenventilatie@oosterberg.nl, of telefonisch op 055 -

binnenruimtes leiden tot vermoeidheid, concentratie­ problemen en hoofdpijn.

Door gebruik te maken van intelligente ventilatie wordt het binnenklimaat continu gemonitord en aangepast,

369 55 37. Oosterberg brengt je verder!”, besluit Wijma.

Meer info:

oosterberg.nl

MAART 2025 |

29

Sensoren maken pand Ultraware in Assen slimmer

DOOR SLIMME SOFTWARE ALTIJD JUISTE TEMPERATUUR Het pand van softwarebedrijf Ultraware is het groenste pand van Assen.

Door alle installaties, waaronder de warmtepomp, slim met elkaar te combineren wordt er inmiddels 75 procent energie bespaard.

Cor en Vic gaan op ontdekkingsreis door het energiezuinige pand.

30

|

MAART 2025

P R OJ ECT

MAART 2025 |

31

ALLES BEGINT MET EEN VISIE Installateurs vinden het lastig om innovatieve ideeën om te

zetten in nieuw werk. Althans dat merkt Serge de Mul,

directeur van Ultraware en Comforest in Assen. “Het

H

32

begint allemaal met een visie. et fraaie pand van Ultraware ligt

Studentenproject

vlak naast snelweg A28 in Assen.

Serge zocht contact met

Waar ook de fietsenstalling vol ligt

de Hanzehogeschool in

met zonnepanelen en naar later

Groningen. Samen met

Daar ontbreekt het nog wel eens aan. Maar de energie­

transitie gaat alles veranderen.

Wil je een toekomst hebben, dan moet je daarin mee.

zal blijken ook het dak. “Het pand heeft een

studenten werden nieuwe

A-label met het maximale aantal van vijf plus­

oplossingsrichtingen

jes”, vertelt Cor terwijl hij zijn bus parkeert. “Ik

bekeken. Daarnaast

ben benieuwd hoe ze dat voor elkaar hebben

betrok Serge ook

gekregen”, zegt Vic.

technologiepartner

In het pand ontmoeten de mannen Serge

Sinewave, sterk in hardware,

de Mul, directeur bij Ultraware. Zijn bedrijf is

bij de ontwikkeling. Serge:

gespecialiseerd in IT-software. Cor vraagt waar

“We hebben het pand

zijn duurzame drive vandaan komt. “Eigenlijk

eerst luchtdicht gemaakt,

begint het verhaal met mijn eigen woning.

want daar begint het mee.

Toen ik duurzaam wilde bouwen, kon ik geen

Vervolgens zijn we naar de

aannemer of installateur vinden die in mijn

technieken gaan kijken.

gedachten mee wilde. De installateur vond het

We kregen het idee om met

maar eng. Ik heb het huis toen zelf gebouwd.”

sensoren te gaan werken. Om die te koppelen

In 2014 kocht Ultraware het huidige pand in

aan de verwarmings- en koelinstallatie, het

Assen, waar twintig medewerkers kwamen te

licht en de ventilatie. We kregen subsidie en

werken. Serge: “Het dateerde uit 1998. Het ver­

gingen met enkele panden, waaronder ons

bruikte 17.000 m3 gas en 110.000 kWh elektrici­

eigen pand, aan de slag. Als pilot. Het werd

teit per jaar. Dat moest beter kunnen, vond ik.”

een groot succes.”

|

MAART 2025

Nieuwe technieken maken verduurzaming ook leuk.

Net als het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI). Daar moet je een visie op loslaten.

Een visie kan ook zijn dat je

alles bij het oude laat. Prima,

maar dan weet ik niet hoe de toekomst van jouw bedrijf eruitziet.”

P R OJ ECT

Serge de Mul Ultraware

Draadloze Comforest multisensor

Basisregels

“Ook de verwarming?”, vraagt Cor. Serge:

Cor heeft gehoord dat er enkele basisregels

“Omdat je ’s nachts altijd wat warmte verliest

worden gehanteerd. Serge: “We wilden niet

naar buiten toe, brengen we de temperatuur

meer dat mensen zelf aan knopjes konden

terug naar 15 graden. Daardoor hoef je niet de

Als ons pand leeg is, gaat alles uit

zitten. Alle ruimten worden apart

hele nacht bij te stoken tot 19 graden. Dankzij

aangestuurd. Dus niet een heel

onze Daikin lucht-lucht warmtepomp en de

pand tegelijk. Dat doen we met

luchtverwarming kunnen we alles snel weer

sensoren. Pas als iemand ergens

op temperatuur brengen. Daarbij komt ook

binnenkomt, gaan het licht en de

kunstmatige intelligentie om de hoek kijken,

verwarming, koeling of ventilatie

oftewel AI. Dankzij onze eigen software en het

aan. Overdag houden we de tem­

zelflerende systeem weet de warmtepomp

peratuur wel als basis op 19 gra­

precies wanneer hij ‘s nachts in actie moet

den en als iemand binnenkomt

komen om de ruimten om 8 uur op 19 graden

kun je met onze luchtverwarming

te hebben. Hij leert van het gebruik en de

iets bijverwarmen. Dat werkt heel

instellingen. Het mooie is dat je ook optimaal

goed. Het sluipverbruik is aan banden gelegd.

gebruikmaakt van de warmtepomp, die niet

70 procent van de tijd staat een kantoorpand

overbelast wordt.”

leeg. Maar ook op die momenten wordt veel energie verbruikt. Van de lift, het koffieappa­

Comforest

raat en de wifi tot de printer. Bij ons gaat alles

Ultraware en Sinewave besloten hun concept

uit. Zelfs de stopcontacten.”

uit te rollen en de start-up Comforest op te

MAART 2025 |

33

Hij wil een regelaar

thermostaat

zoneregeling

voor een

warmtepomp

slimme woning

vloerverwarmin

die zich aanpast aan zijn drukke leven

Got it.

Met ons uitgebreide productassortiment zit je goed. © 2024 Resideo Technologies, Inc. Alle rechten voorbehouden. Het handelsmerk Honeywell Home wordt gebruikt onder licentie van Honeywell International Inc. Dit product wordt vervaardigd door Resideo Technologies, Inc. en haar dochterondernemingen.

ng

P R OJ ECT

richten. “We zijn met Comforest al

ondernemers zijn afwachtend.

bij 25 panden aan de slag gegaan.

Ook veel installateurs en aanne­

Waaronder de UMCG ambulance­

mers vinden nieuwe ideeën vaak

post, de NOM in Groningen en

lastig en ingewikkeld. Er heerst

een advocatenbureau in Assen.”

angst. Installateurs denken vaak

Omdat Serge zijn kennis graag

in vaste prijzen en aanneemsom­

deelt, gebruikt hij zijn bedrijfs­

men. Gelukkig zijn er ook installa­

en komen wij in het traject daarna

pand ook als living lab. Ook Cor

teurs die openstaan voor innovatie.

weer in beeld bij de monitoring.

en Vic worden meegenomen voor

Logisch, we kunnen met techniek

Want die is heel belangrijk om het

een rondje. Plafonds en wanden

veel verduurzamen. Wij willen met

systeem goed te laten werken en

zijn deels voorzien van glas, om

ons systeem ook geen concurrent

waar nodig bij te kunnen ‘twea­

de technieken daarachter niet te

zijn voor de installateur, maar een

ken’.” Cor en Vic genieten van het

verstoppen. “Wij ontvangen on­

aanvulling. Als wij aan de voorkant

enthousiasme van Serge én de

dernemers, maar ook installateurs,

mee mogen praten bij een project,

rondleiding. Vic: “Mooi wat je alle­

die een kijkje komen nemen. Veel

kan de installateur het installeren

maal met techniek kunt doen…”

OP DE TERUGWEG

Op de terugweg hebben Cor en Vic veel te bespreken.

COR: “Ik ben in veel duurzame gebouwen geweest. Maar

dit bezoek vond ik wel bijzonder.” VIC: “Eigenlijk is het ook

heel simpel. Geen stroom of energie gebruiken waar je het niet nodig hebt en daar moet je een installatie voor be-

denken.” COR: “Dat is hier gelukt en dat je daarmee al vijf

jaar lang 75 procent bespaart, vind ik wel indrukwekkend.

Misschien moet ik thuis ook maar eens iets bedenken om ‘s

nachts alle stroom uit te zetten die niet nodig is.” VIC: “Als jij ‘s avonds op tijd naar bed gaat en minder tv kijkt, scheelt het al de helft, haha.”

MAART 2025 |

35

DE DAG VAN NIECK ARNOLD projectleider Peters Installatietechniek Zevenaar Hij begon als leerling bij een klein loodgietersbedrijf.

IK KAN GENIETEN VAN EEN MOOIE INSTALLATIE”

Nieck Arnold (32) was meteen verkocht. In 2011 kwam hij bij Peters Installatiebedrijf terecht, waar hij tegen­ woordig werkzaam is als projectleider. “Ik geniet iedere dag van mijn werk.”

“Ik pak koffie. Peters

Installatietechniek is van

origine een loodgieter. Toen

7.00

ik hier kwam werken stonden er 25 mensen op de loonlijst, nu ruim 140. We hebben

vestigingen in Zevenaar en

Winterswijk, een engineerings-

5.30

bureau in Roemenië en HDF is ons prefabbedrijf. In Zevenaar staat de W centraal, vanuit Winterswijk bedienen we ook de E.”

“Ik ga achter mijn bureau zitten om e-mail weg te werken. Peters is een fijn bedrijf. Ze verwachten er dat je hard werkt, maar motiveren je ook om jezelf

“Ik woon in Tolkamer, samen met mijn

te ontwikkelen. Om mee

vriendin Priscilla en dochtertje Jaydi (2).

te groeien met het bedrijf.

Soms laat ik de hond uit, maar vaak doet

Die kansen heb ik altijd

Priscilla dat. Ik zorg dat ik rond 7 uur

aangegrepen. Leuk is dat je

op kantoor in Zevenaar ben. Ik ben bij

veel vrijheid krijgt en dat

Peters Installatietechniek begonnen als leerling-monteur, werd achtereenvolgens hoofdmonteur en montageleider en tegenwoordig ben ik projectleider.”

36

|

MAART 2025

geen dag hetzelfde is.”

9.00

D E D A G VA N

9.45 “Ik loop even naar de overkant, naar

HDF Prefab, een dochterbedrijf van Peters Installatietechniek. Daar prefabriceren

we bijvoorbeeld mechanische ventilatie, warmtepompborden, rioolstelsels en

vloerverwarmingsverdelers. Alle componenten die we kunnen voorbereiden. Mijn vader werkt daar ook. Die is vandaag vrij. Ik overleg even met bedrijfsleider Marcel Piek.”

“Ik kan genieten van een mooie installatie. In het bedrijf hebben we een glazen wand gemaakt waar je de installatie gewoon kunt zien. Deze morgen hebben we planningsoverleg met collega’s. Dat doen we één keer per week. We werken bij Peters met drie projectenteams en kijken waar we de beschikbare monteurs inplannen.”

11.00 “Ik bezoek project Iseldoks in het

centrum van Doetinchem, aan de IJssel.

Daar worden in opdracht van Ter Steege Bouw drie appartemententorens en

negentien grachtwoningen gebouwd.

Een heel mooi project. Ik ben hier nog

12.20

vanuit mijn oude rol als montageleider.

Ik controleer de voortgang. De opleve-

“Terug op kantoor. Ik vul het planbord voor de komende dagen aan. Rond half 5 rond ik af en ga ik een uurtje sporten. Daarna schuif ik thuis met het gezin aan tafel. ‘s Avonds kijk ik graag een serie op Netflix, maar ik klus ook regelmatig. Rond 22.30 uur duik ik het bed in.”

ring is binnen enkele weken.”

JIJ IN COR & VIC? Wil jij ook eens een werkdag gevolgd worden

door Cor en Vic? Of wil je met je bus of hobby in ons blad? Mail ons dan op redactie@corenvic.nl.

Misschien sta jij de volgende keer dan wel in ons magazine!

15.00 MAART 2025 |

37

Kijkje achter de technische schermen bij Zehnder

“KENNIS OVER VENTILATIE TE BEPERKT”

38

|

MAART 2025

O P S TA P

Jerôme Corba Zehnder

De mannen hebben er zin in.

Cor en Vic mogen vandaag een kijkje nemen achter de technische schermen bij Zehnder in Zwolle.

Zehnder is Europees marktleider

en meer comfort Daar vraagt de

slag gaan. Zehnder ontwikkelt en

consument om. Die wordt zich steeds

produceert voor diverse Europese

bewuster van het effect van het bin­

landen ventilatiesystemen voor

nenklimaat op de gezondheid. Een

woningen. Zowel voor nieuwbouw

goede ventilatie kan daarbij helpen.”

als renovatie. Daarnaast levert Zehnder designradiatoren. Zehnder

VERSCHILLEN

heeft vestigingen in Europa, Azië

Cor wil meer weten over de verschil­

en Noord-Amerika.

len tussen mechanische ventilatie en

Vic vraagt meteen naar de ontwik­

balansventilatie. Jerôme: “Bij mecha­

kelingen in ‘ventilatieland’. “Mecha­

nische installatie zuig je lucht uit de

nische ventilatie verdwijnt wat naar

woning en wordt de lucht ververst

de achtergrond”, zo begint Jerôme te

met roosters. Daarmee komt in de

or en Vic kibbelen wat af

vertellen. “Maar we leveren het nog

winter wel de kou binnen. Het is dan

op weg naar het bedrijf

wel. Balansventilatie is de nieuwe

lastiger om vocht af te voeren. Zeker

Zehnder in Zwolle.

norm. Zowel in nieuwbouw als in

wanneer je een lage temperatuur­

De mannen willen alles

bestaande woningen, waar ventilatie

verwarming hebt. Daarnaast ben je

weten van ontwikkelingen

zorgt voor een beter binnenklimaat

bij mechanische ventilatie afhanke­

op het gebied van ventilatie.

Cor en Vic zijn benieuwd naar trends en nieuwtjes.

C

dagelijks 240 medewerkers aan de

in de ventilatie, maar Cor zweert ondertussen nog steeds bij de wat traditionele mechanische ventilatie.

“Waarom moet het nu allemaal plotseling anders?”, klinkt hij stuurs.

Vic is het niet met zijn collega eens.

“Balansventilatie heeft de toekomst.

We vragen het zo aan Jerôme Corba, adviseur bij Zehnder.”

Zehnder Zwolle is al meer dan twin­ tig jaar te vinden in Zwolle, waar

lijk van bewonersgedrag. Roosters

“Balansventilatie is de nieuwe norm”

worden dichtgezet wanneer het niet moet, waardoor de luchtverversing niet goed verloopt. Balansventilatie werkt anders. Daarbij blaas je lucht in de woning, die ook weer wordt afgevoerd. De lucht wordt op deze manier prima ververst. De aanvoer van lucht gaat hierbij gelijk op met de afvoer. Door middel van warmte­ terugwinning zorg je ervoor dat de

MAART 2025 |

39

ZEHNDER ACADEMIE De ‘Zehnder Academy’ in Zwolle biedt trainingen en cursussen warme binnenlucht de binnenkomende koude

fabriek assembleren we de

lucht opwarmt. Dat zorgt voor een gezond en

systemen. Wij ontwikkelen

comfortabel binnenklimaat. Daarbij blijft het

alle onderdelen samen met

warmteverlies met balansventilatie beperkt.

onze toeleveranciers. Daar­

Hierdoor verbruik je minder energie en heb

voor beschikken we over een

je minder vermogen nodig om een woning te

eigen research & develop­

verwarmen. Dankzij een goede balansventilatie

ment-afdeling. Wij assem­

kun je met een kleinere warmtepomp toe. Ba­

bleren het product hand­

lansventilatie wordt tegenwoordig in de meeste

matig. We overwegen wel

nieuwe huizen geïnstalleerd.”

een stukje robotisering en

ONTWIKKELINGEN

sen, maar we hebben het zo

het gebied van ventilatie- en

klimaattechniek. De academie

speelt in op actuele uitdagingen, zoals energiezuinige ventilatie­ systemen en duurzame

installatietechnieken. Adviseur Jerôme Corba: “Er is te weinig kennis in Nederland over

ventilatiesystemen. Installateurs nemen daar te weinig tijd voor.

Daarom hebben we een eigen

academie opgezet. We werken

Vic vraagt naar de nieuwste ontwikkelingen op

ontwikkeld dat het product

ventilatiegebied. Jerôme: “In het verleden moest

eenvoudig op te bouwen

je vooral een energie-efficiënt product leveren.

en te stekkeren is. Daardoor

Nu kijken we ook naar zaken er omheen. Bij­

kunnen we ook werken met

voorbeeld de effecten op het gebied van milieu

minder technisch geschool­

en de levensduur van producten. Ook bij de pro­

de mensen.”

installatie. Soms is het ook

dat in een tijd waarin we steeds minder handjes

MINDER GELUID

deel te laten volgen. De een is

hebben, de installaties eenvoudiger worden en

Vic vraagt wat in de technie­

sneller geïnstalleerd kunnen worden.”

ken van ventilatiesystemen

Cor wil graag een kijkje bij de productie nemen,

allemaal verbeterd is. Jerôme:

maar dat mag vanwege veiligheid en uit concur­

“Bijvoorbeeld het geluid dat

rentieoverwegingen alleen op afstand. Vanaf een

een installatie produceert. Daar hoorde je

balustrade zien de gasten toch hoe het er in de

vaak klachten over. Daarnaast is het rendement

productiehal aan toegaat. Jerôme: “We maken

van de warmtewisselaar en elektromotoren

hier een echt Nederlands product. We werken

beter geworden. De regelingen worden

met veel regionale toeleveranciers. In onze

doorontwikkeld. We werken tegenwoordig met

ductie zijn zaken veranderd. We zorgen ervoor

40

optimalisatie van de proces­

– ook voor installateurs – op

|

MAART 2025

in modules. Een basiscursus,

hoe ontwerp je een installatie, hoe regel ik een installatie in, hoe onderhoud ik een

goed om een monteur een

beter in installeren, de ander in onderhouden en inregelen.”

O P S TA P

geïntegreerde vochtsensoren, CO Hoe zijn de gestuurde systemen en bedieningen technieken via de app. De app waarschuwt bijvoor­ automatisch wanneer je filter van ventilatie- beeld vervangen moet worden. Dat stukje con­ systemen nectiviteit gaat steeds verder. We willen dat installaties in huis slimmer worden verbeterd? en steeds meer gaan samenwerken.”

2

Ook de vraag vanuit de markt verandert, vertelt Jerôme. “Nu de consument be­ wuster met gezondheid bezig is, krijgen we vaker de vraag naar speciale filters. In onze toestellen zit een standaard filter, maar je kunt ook fijnstoffilters, pollen­

vervang je eenvoudig de mechanische

filters of actieve koolfilters gebruiken.”

ventilatie op zolder door een wtw-unit. Er

BESTAANDE WONING

zijn alleen enkele nieuwe toevoer­kanalen naar de eerste verdieping nodig.”

Cor wil weten hoe eenvoudig het is om

Vic wil samen met Jerôme nog even naar

in een bestaande woning de mecha­

de toekomst kijken. Jerôme: “De systemen

nische ventilatie aan te passen naar

blijven zich doorontwikkelen. We opti­

balansventilatie. Jerôme: “Het gebeurt

maliseren de algoritmes en de installaties

steeds vaker. We hebben daar ‘overflow

gaan meer samenwerken. Ik denk dat je

technology’ voor ontwikkeld. Daarmee

straks één apparaat krijgt dat alles doet.”

pas je bestaande mechanische ventilatie

Het bezoek zit erop. Vic is onder de

vrij eenvoudig aan naar balansventilatie.

indruk en ook Cor heeft veel geleerd.

Overflow technology haalt extra lucht

“Misschien toch maar eens kijken of

van buiten naar binnen. Daarvoor

balansventilatie ook iets voor mij is…”

MAART 2025 |

41

Totaalleverancier Celsis nu ook in klimaattechniek

“ALLE INFORMATIE OVER PRODUCTEN OP EEN PLEK

Celsis is bekend als toeleverancier op gebied van koudetechniek. Dat het Apeldoornse bedrijf tegenwoordig ook een breed pakket aan producten voor klimaattechniek levert, weet nog niet iedere installateur. Ramon Koster, manager klimaat, vertelt er meer over en licht één product uit: de Krauma Easyfix Buffertank.

42

|

MAART 2025

D

e afgelopen jaren heeft

"Als toeleverancier voor de instal-

Celsis een belangrijke

latiemarkt kijken wij voortdurend

metamorfose onder-

naar ons assortiment, om het

gaan. De gerenommeer-

optimaal te laten aansluiten op de

de totaalleverancier van producten

vraag uit markt. We willen innova-

en middelen in de koudetechniek

tief zijn, met nieuwe oplossingen

is drie jaar geleden uitgebreid met

komen. We merken vooral dat de

de afdeling klimaattechniek. "Een

installateur behoefte heeft aan

nieuwe, dynamisch bedrijfstak,

meer uniformiteit en standaardisa-

die zijn sporen aan het verdienen

tie", vertelt Koster.

is in de klimaattechniek", zo zegt

Met 'innovatief' bedoelt hij plug

Ramon Koster, manager klimaat.

& play-oplossingen, waardoor de

Met deze uitbreiding levert het

installatie eenvoudiger wordt. Het

Apeldoornse bedrijf de installateur

levert tijdwinst op en zorgt voor

nu een totaalpakket op gebied van

vermindering van faalkosten. Als

koudemiddelen, koudetechniek,

voorbeeld belicht Koster de Krauma

airconditioning en warmtepompen.

Easyfix buffertank. Een buffertank

SPOTLIGHT

CELSIS Totaalleverancier Celsis in Apeldoorn is al sinds 1951

gespecialiseerd in koude-

middelen en leveringen aan

koude- en klimaattechnische

bedrijven. Met de veranderende vraag naar verduurzaming van woningen en bedrijfsge-

bouwen is de oorspronkelijke bedrijfsnaam Uniechemie in 2021 veranderd in het eigen-

tijdse Celsis. In dat jaar is ook

de bedrijfstak klimaattechniek toegevoegd. Bij Celsis werken ongeveer vijftig mensen. De

koude- en klimaattechnische

installateur is de belangrijkste klant van Celsis. Bij de nieuwe

Ramon Koster manager klimaat

is kort gezegd de scheiding tussen de warmtepomp en het warmteafgifte­ systeem, ofwel de vloerverwarming of radiator. De tank zorgt voor opslag,

naam hoort een nieuwe slogan: “met de 'Warm. Koud. Geregeld'. krauma kun je een halve scheelt het ook dat de dag tijdwinst Daarbij installateur niet alle benodigde boeken” componenten los hoeft te bestellen.

zodat de warmtepomp ook kan

"Het gaat dan om zo'n acht à negen

losse componenten. Die komen vaak

draaien wanneer er geen warmtevraag is. De Krauma

van verschillende leveranciers. Bestellen kost dan veel

is volgens Koster een heel efficiënte buffertank.

tijd. Dit is vele malen eenvoudiger. Bovendien is het

SNEL EN EENVOUDIG "Alle losse componenten die normaal gesproken nodig

risico op faalkosten flink verminderd, doordat alles is voorgemonteerd."

zijn in zo'n hydraulisch circuit, zoals een circulatie­

LANGER MEE

pomp, een expansievat of een magneetfilter, zijn alle­

Een buffertank is sowieso nuttig om te gebruiken bij

maal voorgemonteerd op de Krauma. Dat maakt deze

een warmtepomp, stelt Koster. De warmtepomp kan

buffertank direct geschikt om te installeren. Er zijn wel

zodoende efficiënter draaien en heeft minder starts en

meer buffertanken waarop componenten zijn voorge­

stops, waardoor met name de compressor in de pomp

monteerd, maar vooralsnog niet één zo uitgebreid als

minder zwaar wordt belast. "De warmtepomp gaat

de Krauma."

in combinatie met een buffertank simpelweg langer

De markt wil dit, weet Ramon Koster. "Zoveel mogelijk

mee", aldus Koster, die vertelt dat een nieuwe versie

plug & play, zodat de installatietijd verkort wordt. Dat is

van de Krauma aanstaande is. "Een modernere uitvoe­

belangrijk in deze tijd van een tekort aan vakmensen. Wij

ring, maar vooral met een grotere capaciteit. Geen 50,

krijgen die vraag ook heel concreet van de installateur."

maar 100 liter. Daarmee kunnen we in de woningbouw

AANZIENLIJK

iedere warmtepomp voorzien van een buffertank."

Die tijdwinst is aanzienlijk, volgens Koster. "De instal­

TRAININGSCENTRUM

latie van een warmtepomp duurt gemiddeld twee

Om installateurs wegwijs te maken op het brede vlak

tot drie dagen. Met de Krauma kan je een halve dag

van koude- en klimaattechniek, opent Celsis in het eer­

tijdwinst boeken, zeker in nieuwbouw is dat haalbaar.

ste kwartaal van 2025 een trainingscentrum. "Daar is ons

In renovatiepanden hangt het af van de situatie, maar

hele portfolio te zien en kunnen we installateurs trainen

tweeënhalf tot drie uur sneller moet ook daar lukken."

en opleiden. Het wordt echt een experience center."

MAART 2025 |

43

SANITAIR TIPS

1 DEZE DOUCHEVLOER IS MAKKELIJK TE PLAATSEN De ACO ShowerDrain Floor douchevloer is gemaakt van de nieuwste generatie composietmateriaal.

Hierdoor ontstaat een superlichte, slag- en stootvaste douchevloer, die perfect geluid dempt en dankzij de isolerende eigenschappen lekker warm aan de voeten voelt. Door de beperkte inbouwhoogte van 35 milli­ meter kan deze douchevloer vrijwel overal in de vloer

2

worden geplaatst. Zijn extreem lage gewicht en grote sterkte maken de douchevloer eenvoudig te vervoeren, hanteren en plaatsen. ACO.NL

GEKLEURD KERAMIEK: VAN KOEL TOT WARM Grijs, mosterd, Italiaans zand, blauw, roze of pijnboom­ groen. Van koel en beheerst, tot warm en uitbundig. En

EEN FONTEIN VAN KUNSTSTOFAFVAL

toch allemaal eigentijds. Er zijn drie mooie keramische

3

modellen om uit te kiezen. De Flush 3 is de klassieker bij uitstek en toch net dat beetje specialer dan alle imitators, dankzij de ovale afvoerplug. De Vale-serie, met zijn zachte curve, spreekt tot de verbeelding.

Welke kleur fontein je ook kiest, een vrolijke sfeer is gegarandeerd, belooft Clou. CLOU.NL

4

STIJLVOLLE PANELEN IN VIER NIEUWE KLEUREN

afval gerecyclede fontein voor de toiletruimte. Dit gerecyclede en circu­laire materiaal ademt ecologie en heeft een eigen karakter. Om

Je kunt je sanitaire mogelijkheden uitbreiden met WISA Delos panelen. Ze zijn er nu in vier stijlvolle nieuwe kleuren: geborsteld nikkel,

geborsteld brons, geborsteld koper en geborsteld titanium zwart. Deze toiletpanelen combineren functionaliteit met een hoogwaardige,

esthetische uitstraling. Perfect voor installateurs die klanten net dat beetje extra willen bieden.

Maak ieder toiletproject compleet met deze moderne en tijdloze afwerkingen, tipt Wisa.

Eenvoudig te monteren, mooi om te zien.

WISA-SANITAIR.COM

44

De Ecorazzo is de eerste volledig uit

|

MAART 2025

milieu­­vervuiling tegen te gaan wordt (industrieel) kunststofafval opnieuw gebruikt. Een proces van verzamelen, rangschikken per kleur, versnippe­ ren en hergebruiken, brengt nieuwe duurzame producten tot stand.

Kleine afwijkingen in kleur, zoals ‘verloren snippers’, zijn eigen aan het maakproces en maken jouw duur­ zame wasbakje écht uniek. CLOU.NL

S A N I TA I R T I P S

TIJDLOZE LADEKAST VAN MASSIEF EIKEN

Het is de schoonheid van massief eiken in de badkamer die

5

het hem hier doet. De Basic Drawer ladekast is een fijn tijdloos design. Het eiken is beschermd tegen alle invloeden in de

badkamer. Het badmeubel is standaard leverbaar in 60, 70,

80, 100 en 120 centimeter, in de kleuren Old Grey en Black. De

Basic Drawer ladekast is uitstekend te combineren met diverse waskommen, spiegels en accessoires, zodat je je badkamer geheel naar eigen stijl kunt inrichten. LOOOX.NL

6

DOUCHEGOOT OM U TEGEN TE ZEGGEN De R-Line Clean Color is functioneel en fraai van vorm. De geborstelde rvs douchegoot is verkrijgbaar in brushed stainless steel, matt black, matt white, brushed black chrome, brushed bronze, brushed brass en brushed red gold en is perfect te combineren met andere badkameritems. De R-Line Clean Color heeft standaardlengtes van 700 tot 1200 millimeter. Een ander praktisch voor­ deel van de douchegoot: hij is voorzien van de krachtige en onderhoudsarme Dryphon® Techniek. Daardoor ben je minder tijd kwijt aan schoonmaken.

EASYDRAIN.NL

7

EEN MULTIFUNCTIONELE TROEF VAN EASY DRAIN

8

BOOGVORMIGE INBOUWNIS EN MEER OPBERGTRENDS

De bekende Easy Drain Multi douchegoten

LoooX heeft zijn opbergcollectie uitgebreid met drie producten.

bijna onbeperkte mogelijkheden. Zo kun je

De inbouwnissen hebben een boogvormige variant gekregen:

kiezen voor een zero (gesloten) rooster en een

de Colour BoX Arc. De ‘arc’ speelt in op een trend, is van roestvrij

sleuvenrooster (Fixt-1) van geborsteld rvs. Nu

staal en in het wit en zwart verkrijgbaar. Makkelijk in installatie

ook leverbaar in de kleur ‘black’. Het ‘unieke

en tegelplaatsing. Met de Wooden BoX Oval, een ovaalvormig

gepatenteerde multi sifonhuis’ kun je inkorten

wandrek, voeg je stijl toe aan badkamer en douche. Perfect te

tot elke gewenste hoogte, met een minimale

combineren met een ovale spiegel. De Corner Shelf Rounded

inbouwdiepte van 79 millimeter. De uitloop is

tenslotte. Dit praktische shampoorek kun je naadloos integreren

360 graden draaibaar, waardoor hij gemakke­

in de voegen van de tegels. LOOOX.NL

lijk geïnstalleerd kan worden. EASYDRAIN.NL

worden veel in huishoudens gebruikt, maar ook projectmatig. Ze zijn multifunctioneel, met

MAART 2025 |

45

PUZZEL

KRUISWOORDPUZZEL Haal letters met een gelijk getal naar het verzameldiagram en lees zo de oplossing.

1

2

3

4

5

11 14

6

7

12

15

17

27

30

31

19

28

32

47

2

52

11

3

33

34

35

43

4

48

5

649

44

10

7

61

21

65

24

58

22

67

25

69

10

48

57

9

32

19

2

28 60

23

70

27 49

18

64

66

30 31 Horizontaal: 1 Vlinderlarve (4) 4 Rotan (5) 8 Zoogdier (4)

59

17

63

26

54

13

57

62

8

50

53

16

55

36

45

12

60

68

9

29

42

15

20

100,-

39

41

40

56

t.w.v. €

23

38

37

51

Win ee Dagje Un Cadeau it kaart

25

26

1 46

10

18

22

21 24

14

9

13

16

20

55

8

36

© Persbelangen

29

20

33 34 35 36 Verticaal: 1 Plaats in Gelderland (5) 2 Heildronk (6) ©Persbelangen 3 Boetepreek (7) 5 Gong (3) 6 Nationaalsocialist (4) 39

11 Koordans (3) 12 laboratorium (3) 13 Hulpverlening 37 38 bij

Ongevallen en Calamiteiten (afk.) (3) 14 Ketel (4) 16 Vent

7 Order of the British Empire (afk.) (3) 8 Uit de Bohemen

(5) 18 Roofvis (4) 20 Loodzegel (7) 24 40 (6) 22 Zich inzetten 41

Geluid (5) 25 Kleiduivenschieten (5) 26 Zerk (5) 28 Bijwoord 47 (5) 30 Chemisch element (2) 31 46 Niettegenstaande (2) 3248

Bouwval (afk.)

42 (7) 9 Afgelegen (6) 1043 44 (5) 15 Oosterlengte 45 (2) 16 Verlegenheid (4) 17 Bemiddelde (5) 19 Als eerder 49 50 (9) 26 Griekse (afk.) (2) 21 Gebochelde (9) 23 Beuren

(4) 40 Kilometer (2) 41 Eenheid van kracht (2) 42 Bospad 55 56 (3) 43 Eerwaarde (afk.) (2) 45 Europese normen (afk.) (2) 46

Interchange Architecture (afk.) (3) 36 Onbepaald 57 58 59 voornaamwoord (3) 41 Uitje (7) 44 Plaats in Overijssel

Jood (3) 34 Dominee (2) 35 Intramusculair (afk.) (2) 37 Titel 51 52 (3) 38 Gepensioneerde voorgangers (7) 39 Rivier in België

Benodigd gereedschap (5) (5) 6049 Negatief geladen deeltje61 52 Kwartsgesteente (5) 53 Bakenton (5) 55 Roeiboot (6)

58 Vuil (6) 60 Vruchtbare plaats in een 65woestijn (4) 61 Ui (5)

64 Idem (4) 65 Drie (Romeins) (3) 66 Atomaire Biologische 69 Chemische wapens (3) 6768 Voornaamwoord (3) 68 Deel van het lichaam (4) 69 Landgoed (5) 70 Reukorgaan (4).

Oplossing:

55

49

10

48

letter (5) 27 Geurstof (5) 29 Voorwaarden stellen (5) 53 54 30 Hals (3) 32 Straalvliegtuig (3) 33 Document

62 (7) 47 Letsel 63 (6) 48 Indianenvolk 64 (4) 49 Bijbelse figuur (4) 50 Olievetstof (6) 51 Broeierig (5) 54 Schatje

66 (5) 56 Hectare (afk.) (2) 6757 Blaasinstrument (4) 59 Landcode van Italië (2) 62 Klauw (3) 63 Informatie- en communicatietechnologie70 (afk.) (3).

57

9

2

60

36

20 ©Persbelangen

Stuur de oplossing met je naam en adres naar info@mediavakman.nl o.v.v.

Cor & Vic Puzzel Editie 1-2025 en maak kans op een Dagje Uit Cadeaukaart t.w.v. 100 euro.

Winnaar van de vorige editie: Berrie van Manen 46

|

MAART 2025

ted piping t: zijn eenvoudig met neren

jouw partner in leidingsystemen VSH Super

VSH SudoPress

VSH XPress

VSH Shurjoint

VSH PowerPress®

Seppelfricke

Apollo Valves

VSH UltraPress

VSH Tectite

ons complete assortiment press-, groef-, push- en knelfittingen maakt jouw werk sneller, eenvoudiger en efficiënter!

don’t just buy products, buy solutions.

Aalberts integrated piping systems B.V. / +31 (0)35 68 84 330 / info.nl@aalberts-ips.com / www.aalberts-ips.nl