Heit en Mem nr. 1 2012

GRATIS EN FERGEES

poepen een probleem?

oan it boarst

op de operaasjetafel

NR. 01 - 2012

Wat fertelle bern mei gedrach?

s没n gamen

de Zorg van één Kraamzus t 0513 418888 • www.kraamzus.nl

Lezen en voorlezen prikkelt de fantasie, ontwikkelt taalgevoel en bezorgt kinderen veel plezier.

Jens & Julia kidswear

Dé nieuwste baby- en kindermodezaak van Leeuwarden e.o.!

(voor)lezen is leuk!

Nieuwsgierig wat wij voor de kleintjes (gratis) te bieden hebben?

Loop binnen bij de bibliotheek of kijk op ontdekdebieb.nl

Bezoek voor de leukste en hipste kleding Peperstraat 10 in Leeuwarden of shop online op www.jensjulia.com

Nu ook distributiepunt van Heit & Mem!

us hushAlding

Wolle jim ek mei jim húshâlding yn Heit en Mem? Stjoer dan in foto mei in koart ferhaaltsje nei ynfo@heitenmem.nl

Sûnt Nelson der is, hat hy in eigen website: www.nelsonkeuning.nl. Mem Nelleke en heit Johan ha dy yn it libben roppen om’t harren beide famyljes net neist de doar wenje. Oerdei binne Nelleke en Johan, njonken partners, ek kollega’s fan inoar.

Nelleke komt út Seelân en is parttime fotograaf, webdesigner en foarmjouwer en Johan komt fan Waskemar. Nelleke: ‘Vooral toen Nelson nog klein was, merkte ik dat ik vaak dezelfde mailtjes verstuurde. Familie en vrienden willen heel graag op de hoogte blijven van Nelsons prille leventje en wij willen dat natuurlijk graag delen. Om dat te ondervangen heb ik een website gemaakt zodat iedereen kan lezen hoe het met Nelson gaat.’ Krekt

famylje keuningWouters út raerd Mem Nelleke Wouters en heit Johan Keuning mei soan Nelson (8 moanne).

Nelleke en Johan hawwe ek in pleechdochter, Mathilda, fan 9 jier.

omdat de famylje fier fuort wennet, ha Nelleke en Johan in soad oanhâld oan de buorlju, de famyljes Banga en Boersma. ‘Ze springen regelmatig bij, passen op of hebben de babyfoon over de vloer. We vinden het heel fijn dat dit zo kan. We wonen hier heerlijk en de kleinschaligheid van dit dorp spreekt ons erg aan. Wanneer de oranje kinderwagen langsrijdt, dan weet iedereen “daar is Nelson” en dat geeft een veilig en vertrouwd gevoel.’ De bern yn it doarp komme del om mei Nelson te boartsjen of om him in fleske te jaan. Nelleke: ‘We vinden het belangrijk Nelson mee te geven dat hij niet alleen onderdeel is van ons gezinnetje maar ook van een groter geheel. Iedereen is hier altijd welkom.’

3

Gamen

Ciska Noordmans

Ciska Noordmans is redakteur fan Heit en Mem. Se is troud en is mem fan twa moaie bern, Maite (11) en Netithon (7).

Kolofon

redaksje Ciska Noordmans, Dieuwke van der Meer en Aukje Mulder haadredakteur: Ernst Bruinsma meiwurkers: Piter Banga, Mirjam van Houten, Aukje Mulder, Linda Peelen, Thea van der Schaaf, Marrit de Schiffart, Tjalling de Vries en Nynke van der Zee

4

korreksje: Ytsje Steen-Buwalda redaksje-adres/ útjouwer: Afûk Postbus 53 8900 AB Ljouwert www.afuk.nl e-mail: ynfo@afuk.nl / ynfo@heitenmem.nl tel.: 058 - 234 30 70 Printwurk: Telenga Drukwerk Service www.telenga.nl info@telenga.nl tel.: 0517 - 38 09 80 Yllustraasjes: Andrea Kruis (side 30) andrea.kruis@orange.fr

It is sa’n wurd dat mei it grutske gemak meigiet yn de Nederlânske en Fryske stavering: ik game, do gamest, wy ha gamed… ik fernuverje my altyd oer hoe’t bern boartsje mei sokke wurden. Lêstendeis ried ik mei in freontsje fan Netithon op ’e achterbank nei it swimbad. Hy rôp: ‘Ik heb de hele middag genintendood!’

‘In hiele middei?’ frege ik him, ‘komt de stoom dy ek ta de earen út?’ It freontsje seach my benaud oan, hy koe de útdrukking net. ‘Nee hoor, er komt niets uit mijn oren’, wie it antwurd, en foar de wissichheid lei hy de hannen nochris oer syn earkes hinne om te fielen.

Netithon seach my ek oan mei eagen as pantsjes sa grut; hy snapte bêst wat ik bedoelde, mar thús gean pas nei fiven de knopkes fan de televyzje, kompjûters of gameboys oan. Mar wat is goed? Op side 18 stiet in stik oer gamen. Gamen en televyzje sjen kinne hiel ûntspannend wurkje en bytiden ek noch bysûnder edukatyf wêze. Geregeld in skoftke game is sels befoarderlik foar de eachhânkoördinaasje, sizze se.

Sels ha ik net sa’n soad mei knopkes; al moat ik tajaan dat de nije media wol ferliedlik binne. De tablets, de smartphones dêr’tst de hiele wrâld mei bestjoere kinste. Fyftjin jier lyn hie elkenien noch wazich sjoen by sa’n idee, no kinne wy der net mear sûnder. En hoefier soenen wy wêze oer noch 15 jier, yn 2027? Ik soe wol fleane wolle… kin dat ek mei in supersoanyske ynternetferbining regele wurde? Sûnder rûs, geblyb en oar gelûd? It liket my in walhalla, gefoelich at ik bin foar allerhanne lûden op de eftergrûn. Der binne mear dy’t hiel gefoelich binne foar lûden en oare prikkels, hypersensityf. Wolst dêr mear fan witte?

Blêdzje eefkes troch nei it artikel oer kindercoaching side 44 en de kollum side 33.

Fansels kinst noch folle mear fine yn dizze nije HEIT en MEM. En ast ’m út hast, kinst altyd noch eefkes game en fierder lêze mei de nijste apps (side 46) op dyn smartphone of tablet.

Foarmjouwer: BW H ontwerpers www.bwhontwerpers.nl info@bwhontwerpers.nl tel.: 058 - 213 35 43 Fotografy: Het Hoge Noorden www.hogenoorden.nl info@hogenoorden.nl tel.: 058 - 215 79 66 Fotografie Lydia studio foto's www.fotografielydia.nl info@fotografielydia.nl tel.: 058 - 843 37 05 Jitske Monsma (side 22) www.jitskemonsma.nl info@jitskemonsma.nl tel.: 06 - 28 93 03 05

Distribúsje: Heit en Mem wurdt fergees ferspraat yn in oplage fan 35.000 eksimplaren. Der wurdt wurke neffens in redaksjestatút dat boarch stiet foar de ûnofhinklikheid fan de redaksje.

Dizze Heit en Mem is it earste nûmer dat yn 2012 ferskynt fan dizze rige. Heit en Mem is in meartalich tydskrift en spesifyk rjochte op âlders mei bern yn Fryslân. Heit en Mem is fergees te krijen by boekhannels, bibleteken, gemeentehuzen en yn oare iepenbiere romten. Sjoch foar de ferspriedingslist op www.heitenmem.nl.

Abonnemint Mei in abonnemint op it blêd Heit en Mem wurdt jo foar € 10,3 nûmers tastjoerd. Sjoch op www.heitenmem.nl foar mear ynformaasje.

ISSN: 1878-4437 Heit en Mem kinst ek folgje fia: Utjûn mei stipe fan de provinsje Fryslân.

Ynhâld nr. 01 18

38

De soarchbuorkerij

It geheim fan sûn gamen

12

08

Peuter DansMetMij 03 Us hushâlding 04 Kollum Ciska Noordmans 06 Heit en Mem Post 08 PeuterDansMetMij 11 Swier & Swiet 12 Als poepen een probleem is 14 Bern 17 Oan it boarst op de operaasjetafel 18 It geheim fan sûn gamen 21 Berneboeken 22 Yn ferwachting 24 Bernepraatsjes 25 Heit en Mem boeken

33 28

Bûtenboartsje 27 Kollum Tjalling de Vries 28 Bûtenboartsje 30 De letters dûnsje, mem 32 Heit 33 Kollum Linda Peelen 34 Trommelvliesbuisjes 37 Kollum Piter Banga 38 De soarchbuorkerij 42 Fotowedstryd jierdei 43 Kollum Dieuwke van der Meer 44 Coaching by heechsensitiviteit 46 Apps 47 Pake syn pop

5

heIt & MeM Post Yn july komt it folgjende nûmer fan Heit & Mem út. Wolsto wat oan ús kwyt?

In bysûnder ferhaal, in moaie foto, in goeie tip of gewoan dyn miening ergens oer?

Mail it ús of stjoer it op! ynfo@heitenmem.nl Heit & Mem, Postbus 53, 8900 AB Ljouwert.

Of sykje ús op fia Twitter, Hyves of Facebook.

pAke syn pet Us famke Fenna hie in pet fan har pake krigen en dêr sleepte se de hiele dei al mei om. Se die him op ’e holle en pakte myn sjaal. Dat wie wol in foto wurdich! Ow ja de nijste ‘Heit & Mem’ wie wer super! Ik fyn it in geweldich blêd, sjoch der altyd wer nei út as der in nijen komt.

Groetnis Liesbeth Vrieswijk - de Vries

verstopt Net voordat Heit thuiskomt van zijn werk, heeft Paulus Jan zich verstopt.

Als heit thuisgekomen is, vraagt hij aan Paulus Jan om een geluidje te maken. Maar het blijft doodstil. Paulus Jan is in slaap gevallen onder de eetkamertafel op de stoelen en zijn knuffel heeft hij op de grond laten vallen.

Groetjes Jitske van der Heide (mem van Paulus Jan)

TRIJE KEAR PAKE EN BEPPE Op de foto stean Pake en Beppe (Tjidsger en Tjitske Westerdijk út Tsjom) mei har trije allerearste pakeen beppesizzers. Watse is berne op 18 juny, Yske in wike letter en op 8 augustus waard Klaas Siebe berne! Wat in tafal dat myn sus, myn skoansus en ik allegear yn deselde tiid yn ferwachting rekken! Beppe is hiel grutsk en wol altyd graach troch it doarp kuierje om te pronkjen mei de poppe yn de moaie bernewein dy’t se fan har dochters krigen hat. Oan de reaksjes te hearren, liket it wol as oft it hiele doarp har dan ek rinnen sjocht!

Groetnis Pytsje Bokma

IT SYNDROOM FAN RAYNAUD Ik frege my ôf oft der mear memmen binne dy’t lêst hawwe fan it Syndroom fan Raynaud yn de tepels. Ik jou boarstfieding en fan in laktaasjedeskundige wit ik dat ik dit ha, mar de húsarts en de apoteker hienen der noch nea fan heard. It komt nammentlik foaral yn de fingers of teannen foar. En ek op ynternet is der net in soad oer te finen. Binne der ek mear dy’t dit (hân) hawwe en hat ien ek tips om de pine wat te ferlichtsjen?

Groetnis fan Sonja Rintjema Reaksjes kinne maild wurde nei ynfo@heitenmem.nl

6

lieke en lotte Wy (Lieke en Lotte) wenje yn Bleskensgraaf en sjogge ús famylje yn Fryslân net sa faak. Dêrom in foto fan ús yn de Heit & Mem om de hiele famylje te ferrassen!

Groetsjes fan Lieke (rjochts) en Lotte (links)

poppe fAn de moAnne! ok tober

desimber Tygo Yuri Delfstra

Mary-Lynn de Bruin

(8 moanne) út Langsweagen

(10 wike) út Twizelerheide

jAnneWAris

novimber

sobber Dit is Johan de Weijer út Bladel. ‘Hjir yn Brabân is ús Johan tige wiis mei syn sobber. Hy hat in hiele protte mar dizze is dochs syn favoryt!’

Dizze foto is ynstjoerd nei ynfo@heitenmem.nl en de ynstjoerder is útlotte foar in PraatmarFryskkreampakket! Fan herten lokwinske!

Elisa ten Hoor

Patrick Metz

(1 dei) út Waskemar

(3,5 moanne) út Twizelerheide

Fynsto dat dyn soan, dochter, beppesizzer, omkesizzer, buorjonkje of buorfamke ek de moaiste poppe fan de wrâld is? Mail dan in foto nei ynfo@heitenmem.nl. En wa wit ferskynt dyn foto as poppe fan de moanne op heitenmem.nl en krije jo it nijste Fryske berneboek tastjoerd! ‘Poppe’ is Fries voor baby. De baby mag niet ouder dan één jaar zijn!

Sjoch foar mear ynformaasje oer dizze aksje op: www.heitenmem.nl.

7

D没nsje fol fantasij by PeuterDansMetMij Nynke van der Zee

Yn in fleurich r么s tutu-rokje kuiert Manou (2) tegearre mei har mem de grutte sportseal yn. In ent没sjaste glimp ferskynt op har gesicht as se juf Marianne sjocht.

Op de bank sitte njoggen pjutten te wachtsjen op it momint dat alle heiten en memmen de seal 煤t geane.

Want it is tiid foar PeuterDansMetMij!

8

Tsien lytse dûnserkes springe troch de seal. Op bleate fuotten, yn kleurige maillots, of gewoan yn ’e spikerbroek.

Se drave tsjin de hurde wyn yn, reedride oer beferzen fivers en stean stokstil as sniemannen. Mar as de sinne begjint te skinen, feroarje de stive poppen samar ynienen yn wetterplaskes. Tsien teiwetterplaskes lizze mûsstil op ’e grûn te wachtsjen hokker muzykje at der no komt. Want by PeuterDansMetMij kin alles.

Gek op dûnsjen Dûnsje mei pjutten, yn grutte stêden lykas Rotterdam en Amsterdam bestiet it al folle langer. Mar oant ferline jier hienen wy der hjir yn Fryslân noch nea fan heard. Grutsk fertelt inisjatyfnimster Marianne Kalkman hoe’t se op it idee kaam. ‘Vorig jaar vertelde een kennis me over de peuterdanslessen die ze in Amsterdam geeft. Is dat niet iets voor jou, vroeg ze me. Alle puzzelstukjes vielen op hun plaats. Ik ben gek op dansen, heb jarenlang voor de klas gestaan en kan nu al mijn creativiteit in de lessen kwijt.’ It begjin fan in gouden idee.

Peuters leren hun eigen lichaam kennen en ontwikkelen spelenderwijs hun grove en fijne motoriek.

Sûnt septimber ferline jier jout Marianne les yn Snits en Boalsert. De reaksjes binne allinnich mar posityf. It giet sels sa goed dat PeuterDansMetMij yn it nije jier ek yn Ljouwert fan start gongen is. ‘Mijn geheim?’, glimket Marianne geheimsinnich. ‘Ik denk de persoonlijke, kleinschalige opzet. Aandacht voor ieder kind. Vandaar dat ik groepen heb van maximaal twaalf kinderen.’ Want wa’t by peuterdûns tinkt oan it massale diskodûnsjen fan animaasjeteams op fakânsjeparken, hat it hielendal mis.

Schudden met die billen Dy ynstek fan PeuterDansMetMij is folle breder as in dûnske út ’e holle leare, leit Marianne út. ‘Dansen is eigenlijk niet helemaal het goede woord. We doen veel meer dan dat. Peuters leren hun eigen lichaam kennen en ontwikkelen spelenderwijs hun grove en fijne motoriek. Maar ook de woordenschat groeit, doordat ze woorden koppelen aan bewegingen en acties. Achter en voor, onder en boven. En natuurlijk hun lichaamsdelen. Zo hebben ze net het woord “scheenbenen” geleerd en vandaag ontdekken we samen waar hun oksels zitten.’ As de lêste mem de doar tichtdien hat, kin de les begjinne. ‘We gaan eerst ons lijf wakker maken’, fertelt Marianne.

‘Zullen we beginnen met onze buik?’ Mei beide hannen trommelje de pjutten as aapkes op har búk. Dan binne de fuotten oan de beurt. En net te ferjitten de skynbonken.

As lêste moatte fansels de lytse kontsjes wekker wurde. ‘Schudden met die billen’, ropt Marianne boppe it gekir fan de bern út.

Reedride op sokken Eltse les betinkt Marianne fan begjin oant ein sels. Ek de muzyk siket se persoanlik út. Fan har kollega út Amsterdam krige se in goeie tip mei. ‘Zorg voor herhaling en regelmaat. Herhaling is bij peuters erg belangrijk. Het zorgt ervoor dat ze nieuwe dingen beter onthouden. Ik gebruik in mijn les een aantal vaste activiteiten zoals het namenrondje, het wakker maken van je lijf en de gezamenlijke afsluiting om ze houvast te geven.’ De lessen keppelt Marianne oan in bepaald tema. ‘Ik hoor van ouders dat de kinderen thuis regelmatig oefeningen nadoen.

Zoals tegen de wind in lopen of waaien als een boom. Prachtig toch?’

Hjoed stiet de winter sintraal. As ynlieding lêst Marianne foar út it boekje ‘Kikker en de sneeuwman’. De bern krûpe ticht tsjin har oan om te sjen hoe’t Kikker en syn freontsjes op redens oer de beferzen fiver glydzje. As it boekje út is, giet de muzyk oan en is it de beurt oan

de tsien lytse pjuttekikkertsjes. As echte reedriders swiere se op sokken troch de seal. ‘Kunnen jullie dat ook met de handen op de rug?’ Mei de tonge út de mûle dogge de bern Marianne nei. Oan fantasije gjin gebrek.

Yn de ‘vriendjestrein’ kuierje de lytse dûnserkes de seal út, op nei heit en mem.

De vriendjestrein Wat opfalt is dat der gjin heiten en memmen yn de seal sitte. In bewuste kar, leit Marianne út. ‘Ik merkte tijdens de eerste lessen dat de kinderen bleven plakken aan papa of mama. Dat leidt alleen maar af. Vandaar dat ouders en opa’s en oma’s in de kantine wachten tot we klaar zijn. En het leuke is dat de kinderen nu zelf vertellen en voordoen wat ze hebben geleerd.’ Twa kear yn ’t jier litte de pjutten yn de ‘kijkles’ harren keunsten sjen oan it publyk. ‘De laatste keer zat de hele zaal vol. Ik kreeg er kippenvel van’, glimket Marianne.

Trije kertier springe en dûnsje is samar wer om. Mei reade wangen gean de pjutten yn de kring sitten.

Dan komt it momint dêr’t in soad lytskes de hiele wike al nei útsjogge: it PeuterDansMetMij-stimpel. Ien foar ien bestimpelt Marianne de lytse fûstjes.

Grutsk sjocht Manou nei har hân. By de doar stiet de ‘vriendjestrein’ al te wachtsjen. Yn in treintsje kuierje de lytskes de seal út, op nei heit en mem.

Manou sjocht noch ien kear om. ‘Dag!’ Nêst Peuterdans is der ek Dreumesdans en Kleuterdans. Nijsgjirrich?

Sjoch op www.peuterdansmetmij.nl of www.kleuterdansmetmij.nl.

9

Tegen inlevering van deze advertentie ontvang je

10% korting op een *zwangerschapsshoot *newbornshoot *babyportretabonnement

Tevens als

cadeaubon te verkrijgen

PRINTEBOEK FOTOGRAFIE .....de kunst van het weglaten

ambachtswei 11 I 8501 xa joure I 06-51242971

* portretfotografie * bruidsreportages *newborn fotografie * cursussen * geboorte- en trouwkaarten * fotolijsten

I www.printeboek.nl I info@printeboek.nl I

Tast-baar-baby

begeleiding op maat voor u en uw baby

Bericht voor oppasoma’s en opa’s ViaViela Sneek en ViaViela Leeuwarden bieden u: • Gratis opleiding thuis in 6 weken • Gratis kinder EHBO Check www.viaviela.nl voor alle info!

U bent er voor de kinderen. Wij zijn er voor u!

Workshops

Moeder worden, moeder zijn Introductie haptonomische zwangerschaps begeleiding Leer je kindje lekker slapen Je baby huilt... wat wil hij je vertellen?

Foto: Almar Setz

Steiger 11 • 8502 CG Joure • Tel. 0513-880797

www.tast-baar-baby.nl

‘t zal u bevallen!

Middenweg 14 8537 SN ECHTEN Telefoon: (0514) 542177 (06) 12338419 info@zorgburodedriehoek.nl www.zorgburodedriehoek.nl

sWIer & sWIet DÉ OPLOSSING VOOR SPREIDBROEKEN Oeda de Jong, geboren en getogen Friezin, kwam op het idee om speciale kleding te maken voor kinderen met een spreidbroek. En inmiddels is het een succes! Heupluxatie komt in Nederland voor bij 4000 kinderen per jaar.

Maar nu hoef je als ouder niet meer zelf te knutselen met kleding. Want op www.kiekhipwear.nl kun je o.a. broekjes zoals deze kopen, met een speciale sluiting die wel past over de spreidbroek maar er uitziet als een normale broek. Deze unieke broeken zijn genomineerd voor de Baby Innovation Award 2012. Naast de broeken heeft KIEK HIP WEAR extra brede slaapzakken en andere praktische oplossingen. Alle producten zijn fluweelzacht en gemaakt van biologisch katoen.

POPULÊR YN FRYSLÂN Yn 2011 wienen Femke, Fenna, Anna, Lieke, Silke en Sanne de populêrste famkesnammen yn Fryslân. Foar de jonkjes wienen dat Jesse, Ruben, Milan, Lars, Hidde en Jayden. Bist ek op syk nei in moaie Fryske foarnamme?

Sjoch gau op HeitenMem.nl!

BEHANGLETTERS Wat stiet it leuk en fleurich, dizze behangletters op de bernekeamer! It binne houten letters fan sa’n 12 sm heech, dêr’t prachtich behang op oanbrocht is.

En do kinst sels oanjaan yn watfoar styl ast se behingje litte wolst. Neist de namme fan dyn berntsje kinst fansels ek kieze foar in leuke tekst, sa as ‘Lekker koese’ of ‘Lyts en leaf’. Sjoch gau op www.mijnkinderkamer.nl.

HOT MAMA! Wanneer je net een kindje hebt gekregen wil je er toch wel een beetje vrouwelijk bij liggen.

MamaMea heeft naast hippe voedingsbh’s (van maat 65A tot en met 100L!) ook geweldige voedingstops en nachtkleding te koop, waarbij alle tops voorzien zijn van een onderbusteband en voedingscups. Je hoeft dus met zo’n top niet meer een bh te dragen voor extra steun en je compressen blijven goed op hun plek. En niet te vergeten, je ziet er mooi, sexy én vrolijk uit in je kraambed! Kijk snel op www.MamaMea.nl.

SÊFT EN STOER! Witst noch net watfoar geslacht at dyn poppe hat? Z8 hat in nije ‘newborn’ kolleksje makke, dy’t geskikt is foar jonkjes én famkes.

Mar spesjaal foar de lytse famkes ha se ek noch in pear echt rôze items. Sa as dit moaie rôze pakje mei hertsjes. Leaf no? Sjoch op z8-baby.nl foar mear ynformaasje.

11

Aukje Mulder

Als poepen een probleem is...

Steeds meer klantjes voor de spreekuren op de Poeppoli

12

Veel kinderen hebben, soms al vanaf de babyleeftijd, problemen bij het poepen. Obstipatie, in de broek poepen en combinaties daarvan. Vervelend, zeker als een kind naar de basisschool gaat. Wat doe je als ouders? Afwachten of actie ondernemen? Sandra Haringsma uit Bolsward meldde haar dochter Evelien aan bij de Poeppoli in het Antonius Ziekenhuis in Sneek.

Evelien was vier en allang zindelijk wat het plassen betreft. Maar ze wilde op de wc niet poepen. Ze hield haar ontlasting de hele dag op en vroeg voor het slapengaan om een luier. In een hoekje van de kamer poepte ze in haar luier - ze vond het vies om het in haar broek te doen. ‘Het komt wel goed’, zeiden kennissen. ‘Het komt wel goed’, zei ook de huisarts. Sandra: ‘En tóch zei mijn gevoel: hulp inschakelen. Op de Poeppoli was Evelien na een halfjaar van haar probleem verlost.’

De eerste stap is altijd een bezoek aan de huisarts. Als het probleem aanhoudt, kan doorverwezen worden naar de kinderarts.

Hij bekijkt een kind altijd eerst, om medische oorzaken uit te sluiten. Daarna wordt een kind doorverwezen naar de Poeppoli – er zijn meerdere in het land. Aan de hand van een ‘poepvragenlijst’ brengen de ouders eventuele problemen in kaart. Zijn er bijvoorbeeld angsten of gedragsproblemen? Hiervoor kan een kinderpsycholoog worden ingeschakeld.

Bang voor de wc, geen tijd om naar het toilet te gaan.

Hectiek Meestal komen de kinderen op het spreekuur van de pedagogisch medewerkers.

‘Onze Poeppoli wordt steeds drukker’, vertelt Dieuwke van Hijum, een van de vier pedagogisch medewerkers. ‘We hebben er geen verklaring voor. Geeft de hectiek van deze tijd meer stress en daardoor vaker poepproblemen? Of weten ouders ons gewoon beter te vinden?’

Poepproblemen kunnen zich op allerlei manieren uiten. Lusteloosheid, vermoeidheid, prikkelbaarheid, buikpijn, weinig eetlust, harde ontlasting, pijn tijdens het poepen en soms scheurtjes in de anus. Of het niet herkennen van aandrang, bang zijn om te poepen en het ophouden van poep. Soms verliezen kinderen onvrijwillig ontlasting in hun onderbroek. Dit komt omdat dunne ontlasting langs de harde poep loopt.

Vieze luchtjes Komt de basisschool in zicht, dan neemt de spanning bij ouders toe. Je zoontje kan immers worden gepest omdat er vieze luchtjes om hem heen hangen. Of je dochter wil niet meedoen aan zwemles of gym. En raakt daardoor buiten de groep.

Om dat te voorkomen leggen ouders soms nóg meer nadruk op het wc-gedrag van hun kind. Waardoor bij zoon of dochter de stress toeneemt en het gezin – ongewild – in een vicieuze cirkel belandt.

Omdat ieder kind zijn eigen aanpak nodig heeft, geven de medewerkers begeleiding op maat. Dieuwke: ‘Soms blijkt een kind bang voor de wc. Soms wil een kind de eigen poep niet weg zien spoelen in de toiletpot. Of gaat een kind zó in het spel op dat het geen tijd neemt om naar het toilet te gaan. Vaak vinden we geen verklaring voor het probleem. Eigenlijk zijn we er ook helemaal niet op uit om de diepere oorzaak boven tafel te krijgen.’

Goede resultaten ‘Voor ons is wel belangrijk te doorgronden of een kind niet wil of niet durft te poepen.

Dáárop stemmen we onze aanpak af. Met als doel dat een kind een goede stoelgang krijgt. Bij de een past een ontlastingspatroon van twee keer per dag, bij de ander

eens in de twee dagen. Het is elke keer spannend om te zien wat voor kind we voor ons hebben. En om zo’n jongetje of meisje in een ontspannen sfeer te laten spelen en te laten praten over poep en poepen. Vaak vinden kinderen dat heel leuk. Poepen wordt weer “gewoon”, zonder “moeten”. We zien goede resultaten: 90 tot 95 procent van de kinderen gaat hier “schoon” de deur uit.’

Ontspannen sfeer De tweewekelijkse bezoekjes aan de Poeppoli misten ook op Evelien hun uit-werking niet. Sandra: ‘Evelien verheugde zich erop. Ze had echt een klik met Dieuwke. Dieuwke had allerlei spelmaterialen en boekjes en ze maakten tekeningen. Soms had ze speelgoed met poep of poepen als thema en soms werd de aandacht juist op andere dingen gericht. De sfeer was altijd ontspannen.

Zelf hadden we al – zonder resultaat – een beloningssysteem met stickers geprobeerd. Via Dieuwke werkte dat wel.

Vreemde ogen dwingen.’

‘Evelien leerde om niet langer in de kamer te poepen maar in de gang. Daarna staand naast de toiletpot. Na een halfjaar was ze zover dat ze zittend op de wc-bril durfde te poepen. Maar nog steeds met een luier om.

De volgende stap was op de wc-bril zónder luier. Een dagje aan de laxeermiddelen gaf het laatste zetje. De knop ging om. We zijn blij dat we bij de Poeppoli hebben aangeklopt. Want voor die tijd heeft Evelien haar ontlasting altijd krampachtig lopen ophouden. Nu zien we dat ze ’s ochtends, ’s middags en ’s avonds kan poepen. Ze gaat zelfstandig naar de wc. Op het moment dat ze aandrang krijgt. Heel gewoon, zoals het hoort.’

13

Bern WA rydt der mei?

Soe dyn soan net graach ride wolle yn sa’n stoere reade klassike auto? (€ 259,-) Of sjocht dyn dochter harsels al sitten as prinsessepiloat yn dit skattige rôze fleantúchje mei in echt draaiende propeller? (€ 499,-) Se binne bedoeld foar bern fan 3 oant 6 jier. Okee, goedkeap is it net echt, mar wol hieeeeel moai! Dizze Airflow Collectibles binne ûnder oaren te krijen by www.kaadoocenter.nl.

Werkende vAder Wil meer tijd voor de kinderen 67 procent van de ondervraagde werkende vaders bekent dat hij zijn kinderen mist, dit in tegenstelling tot de werkende moeder, waarvan slechts 43 procent dit bekent. Dit verschil kan verklaard worden door het feit dat het vaak de mama’s zijn die bij het ontbijt of avondeten thuis zijn. Vaders moeten vaak vroeg de deur uit of komen pas laat thuis. Dit is gebleken uit een onderzoek van onderzoeksbureau Motivaction bij meer dan 1100 ouders met kinderen tot 13 jaar.

Bron: www.babycourant.nl

fryske bernemeditAAsjes Bern dogge hieltyd faker oan yoga. Om’t de memmetaal faak de taal fan de emoasje is hat ‘Hjir en No’ in boek útbrocht mei trije Fryske bernemeditaasjes: ‘It aventoer fan de see’, ‘Ik bin ik!’en ‘Sa frij as in fûgel’. De meditaasjes binne mei rêstige muzyk op cd set. De cd sit by it boek yn. Op www.hjirenno.nl kinst fêst in stikje belústerje!

14

verjAArdAgsshirt Van de verjaardag van je kind wil je uiteraard wat bijzonders maken. Om de dag gelijk al feestelijk te beginnen is het natuurlijk fantastisch als je kind zo’n geweldig verjaardagsshirt cadeau krijgt!

Je kunt het shirt naar eigen wens laten maken bij www.verjaardagshirt.com

foAr de sier Meitsje dyn bern ek fan dy prachtige tekeningen?

Catharina de Vries makket moaie sieraden mei in krabbel as foarbyld. De fersulvere of fergulde tekening kin ferwurke wurde as brosj, ring of hinger oan in kettinkje. Foar mear ynfo: www.sieradenenobjecten.nl

verjAArdAgsfeestje? dieren-ehbo

Een piratenvlot maken en de vlag veroveren? Een reuzenkatapult maken en kijken hoe ver je kunt schieten?

Of slaap jij liever samen met je vrienden of vriendinnen in de tuin? ’s Avonds stoere verhalen vertellen en marshmallows bakken boven je eigen kampvuur? Kijk voor meer info op: www.abee-outdoor.nl

“Vogelasiel de Fûgelhelling” yn Oerterp is in opfangsintrum foar fûgels en sûchdieren dy’t help nedich ha. 5.000 bisten elk jier wer! Se wurde opfongen en leafdefol fersoarge en, as it kin, op ’e nij útsetten yn de natuer. Wolsto dêr hinne of der mear fan witte? Sjoch dan op www.defugelhelling.nl

de big eXpo Karbonades, daaraan denkt bijna iedereen als het om varkens gaat.

Maar varkens zijn ook heel slimme dieren! Ze kunnen zeldzame truffels opsporen en je kunt ze kunstjes aanleren voor een rol in de film. In de BIG expo zie je hoe de mens en de varkens samenleven. T/m 27 mei in het Natuurmuseum Fryslân. Meer info: www.natuurmuseumfryslan.nl

us hÚshÂlding Bisto grutsk op dyn húshâlding? Op www.familiestickers.nl kinst dyn eigen famylje gearstalle yn de foarm fan in stikker!

Sels de hûn, it fiskje en it hynder kinne der by op. Plak de famyljestikker op jim auto, brievebus, bakfyts of kuolkast. De stikkers binne wer maklik te ferwiderjen en binne al te bestellen fan € 1,49 ôf it stik! En ast de koartingskoade ‘heit&mem’ brûkst krigest ek nochris 15% koarting!

15

De moaiste Fryske berneboeken fine jo by de Afûk...

Wy geane hjoed op bearejacht

Tomke – Dikke tút foar Romke

Michael Rosen

Riemkje Pitstra

Fjouwer bern geane mei harren heit op bearejacht. Underweis belibje se allegearre aventoeren. En dan komme se in echte bear tsjin…

Tomke is Romke kwyt en Kornelia mist twa woarstjes! Wat soe der oan ’e hân wêze?

Printeboekje op rym.

€ 12,95

€ 6,50

100x Tomke

Stip - lûden op ’e pleats

Auck Peanstra, Riemkje Pitstra

Eric Hill

100 aventoeren fan Tomke, Romke, Yana Yu en Kornelia om foar te lêzen.

In samling fan de ferhaaltsjes dy’t yn de Weekkrant Fryslân stien ha.

Stip helpt syn heit op ’e pleats. De bisten meitsje in protte lûd, mar de trekker fan heit is it alderlûdst. Druk mar ris op de knop.

€ 11,99

€ 9,50

Snot en triennen en oare gedichten

De Traveliers: Kantsje board op Kurasao

Baukje Wytsma

€ 9,95

Auck Peanstra

Gefaarlike nachtbisten, in krantewyfke, Pony Petronel, Juf Prottel en tal fan oare kleurrike figueren komme foarby yn dizze gedichten foar bern út de boppebou en âlder.

De famylje Travelier reizget de wrâld oer. Se komme op plakken dêr’t it aventoer om’e hoeke leit. It sân op Kurasao wurdt wol hiel hyt ûnder de € 12,50 fuotten as se op in drugsbinde stuitsje.

...en ek de moaiste kreamkadootsjes!

Slabbe ‘Berne yn 2012’

€ 6,95

Fryslân babyslofkes fan lear

€ 19,95

Fryske boek- en taalwinkel, Bûterhoeke 3, Ljouwert, tel. 058-234 30 70 ek op sneon iepen fan 10.30 oant 17.00 oere of bestel online op www.afuk.nl

Badcape ‘lytse pop’

€ 10,95

Thea van der Schaaf

Boarstfieding, fansels, tocht Thea doe’t sy swanger wie. Oant sy by de befalling op ’e operaasjetafel telâne kaam foar in keizersneed. Ynienen lieken it ‘natuerlike’ en de boarstfieding hiel fier fuort. Mar by it oanwêzige personiel yn de operaasjeseal fan De Sionsberg yn Dokkum net. Arjen, noch mar krekt op ’e wrâld, kaam lykas by in natuerlike befalling fuortendaliks by mem oan it boarst, noch óp de operaasjetafel.

Dat soks frij unyk is yn Nederlân, blykt wol út de reaksjes. ‘Yn ferskate grutte lanlike sikehûzen binne spesjalisten entûsjast oer wat wy yn Dokkum op dit mêd beävesearje’, sa fertelle ferpleechkundigen Froukje Steringa en Janet Pebesma. ‘Wy sykje kontinu nei mear mooglikheden om de boarstfieding by mem en bern suksesfol ferrinne te litten.’ Dy spontane aksje op ’e operaasjetafel begûn by in kolleezje laktaasjekunde, dêr’t de froulju foar yn oplieding binne. Froukje: ‘Wy hienen krekt de moarns ús kennis dield mei ús kollega’s op de kreamôfdieling doe’t him

Oan it boarst op de operaasjetafel in keizersneed foardie. De ferpleechkundige fan tsjinst wie fuort beret en brocht dy kennis daliks yn praktyk.’

Dat de earste oeren nei de befalling tige wichtich binne, sa net beslissend, foar de bining tusken mem en poppe en it op gong bringen fan de boarstfieding, mei bekend wêze. Janet: ‘Sa’n operaasje moat dy earste wichtige oeren net yn it paad stean.

Nijberne poppen binne fysiologysk op dat momint it helderst.’ Hormonaal bart der by in keizersneed itselde by de mem as by in natuerlike befalling. ‘De refleksen fan it sykjen by de poppe en it tasjitten fan de molke by de mem, it soe ivich skande wêze om dêr gjin gebrûk fan te meitsjen.’

‘Fansels hingje de mooglikheden wol ôf fan de tastân fan mem en poppe en de omstannichheden, mar eins binne der net folle beheinings om de boarstfieding slagje te litten’, giet Froukje fierder. ‘Leafst sa gau mooglik nei de befalling in hiel soad én goed oanlizze, folhâlde en advys

en help freegje wêr’t dat nedich is. Ek dyn omjouwing spilet bot mei. Do moatst in partner hawwe dy’t dy helpt en stipet, mar ek hoe’t oare famylje en freonen der oer tinke kin in stimulâns wêze.’ Fierder is in goede tarieding in pree, witte wat jo te wachtsjen stiet en op ’e hichte wêze fan de foardielen motivearret hiel bot, wit ek Janet: ‘Ik joech ús bern seis moanne it boarst. As ik doe witten hie wat ik no as laktaasjekundige wit oer it goede fan memmemolke, wie ik der nóch langer mei trochgien.’

Thea beseft pas letter hoe bysûnder oft it allegear eins wie, dêr op ’e operaasjetafel, daliks nei de keizersneed. Trije moanne suksesfolle boarstfieding hat it opsmiten.

Mar benammen in oantinken oan it allerearste kontakt mei soantsje Arjen. ‘By in keizersneed joust de befalling letterlik út hannen. Je binne machteleas en lichaamlik gefoelleas. Mar doe samar dat waarme bleate lyfke op it boarst, op dat momint, dat gefoel hie ik net misse wollen!’

17

Nynke van der Zee

It geheim fan sûn gamen It pylkje fan de kompjûtermûs fljocht fan de iene nei de oare kant fan it byldskerm. Spannende muzyk galmet út de boksen. Foar de kompjûter sitte Hielke Marten en Jorn (beide 9), hielendal ferdjippe yn it spultsje Minecraft. ‘Dit spylje ik ek op myn DS en ik wol it noch graach foar myn Xbox 360.’ Wolkom yn de digitale wrâld fan generaasje Z. De game-generaasje, dy’t it leafst dei en nacht efter de kompjûter sit. Mar hoe hâlde jo as âlders in eachje yn it digitale seil?

Hielke Marten lit syn fingers yn rap tempo oer de pylkjes op it toetseboerd fleane. ‘Sjoch, hjir kinst grave yn de cave om te sykjen nei koalen om torches fan te meitsjen.’ Jorn hâldt sekuer de omjouwing yn ’e gaten. ‘Moatst oppasse foar de creepers en skeletons dy’t nachts yn it bosk omstrune.’ Foar de beide jonges is de online wrâld, opboud út bits en bites, krekt like echt as de skommel bûten yn ’e tún.

Boppedat kin hjir alles wat yn it echt net kin. Hielke Marten wit it wol as er kieze mei. ‘Ik kin de hiele dei wol game.’

18

Sûn Bewege. Dy noarm jout oan dat bern eltse dei in oere matich yntinsyf bewege moatte. Hieltyd faker sjogge wy bern dy’t te swier binne. Wie it earst de televyzje dy’t dêr de skuld fan krige, hjoeddeis wize deskundigen mei in beskuldigjende finger nei de kompjûter. Gamen is ferslaavjend, net sûn en net te kontrolearjen.

Moatst oppasse foar de creepers en skeletons dy’t nachts yn it bosk omstrune.

‘Dat schrikbeeld van te dikke kinderen, die dag en nacht met vierkante ogen achter de computer zitten, is verre van reëel.’ Oan it wurd is Taco Jan Osinga, dosint Multimedia oan de NHL Hogeschool yn Ljouwert en ferantwurdlik foar de minor Game Design.

‘Je kunt een goede parallel trekken tussen games en tv. Toen ik klein was, was men huiverig voor schadelijke gevolgen van televisiekijken. Nu is het de beurt aan games. Ouders zijn bang voor iets dat ze niet goed kennen, en dat is jammer.’

Ferslaavjend en net sûn Ut sifers fan it CBS blykt dat yn 2006 noch gjin 29% fan de bern fan 0 oant 14 jier foldie oan de Nederlânske Noarm

Aktyf kennis opdwaan Taco ûntkent net dat games ferslaavjend wêze kinne, mar neffens him is dat net oars as by televyzje. ‘Game designers

maken bewust gebruik van triggers, om ervoor te zorgen dat je door blijft spelen.

Vergelijk het met de cliffhanger van een soapserie.’ Dochs hat gamen in belangryk foardiel yn fergeliking mei televyzje, fynt Taco. ‘Bij tv kan een kind kennis en beelden alleen maar absorberen. Bij games moet het zelf nadenken, beslissingen nemen, kennis vergaren en actief zijn vaardigheden trainen.’ En krekt dêr leit de krêft fan gamen. ‘Gamen kan leuk en leerzaam tegelijk zijn.’

Bij games moet je nadenken, beslissingen nemen, kennis vergaren en actief je vaardigheden trainen.

Grutsk fertelt Taco oer syn dochterkes fan seis en fjouwer, dy’t opgroeie mei ynternet, social media en de nijste gadgets. ‘Toen

Tips foar sûn gamen 1. Meitsje ôfspraken oer gametiden en brûk der in kôkwekker by.

2. Doch sels ris mei oan in game.

3. Wês iepen en earlik oer de risiko’s.

4. Sjoch nei de leeftydskategory op it PEGI-label.

5. Skermje bepaalde websites ôf mei Parental Control.

mijn dochter Sara anderhalf was, wist ze al hoe ze mijn iPhone kon ontgrendelen.

Binnen de kortste keren kon ze zelf een liedje van Kinderen voor Kinderen opzoeken. Ze zag hoe ik dat deed en testte het daarna zelf uit. Ik vind het prachtig om te zien hoe oplossingsgericht kinderen zijn. Ze leren ontzettend snel, omdat ze bepaalde vaardigheden nodig hebben om hun doel te bereiken. Daar valt ook binnen het onderwijs nog veel winst te behalen.’

Sporte mei de Wii Yn de praktyk sjocht Taco dat der hieltyd mear games makke wurde dy’t sawol learsum as leuk binne. Mar ek bewegen en sûnens is populêr foar game designers.

‘Neem bijvoorbeeld de Wii. Bij deze spelcomputer kunnen kinderen zich helemaal uitleven. Fanatiek gamen met de fysieke Wii-games is vergelijkbaar

met gewoon sporten. Bovendien gebruik je diverse spiergroepen wanneer je verschillende spelletjes speelt. Een goede afwisseling voor games waarbij je stil zit.’

Speel het spel zelf eens, zodat je weet wat je kind doet en ziet.

Taco fynt dat âlders altyd alert wêze moatte, benammen by online social games en ynternet yn it algemien. ‘Bij sommige social games en andere sociale media heb je direct contact met andere mensen, bijvoorbeeld door chatberichten. Mensen met wie je kind contact heeft, kunnen zich anders voordoen dan ze in werkelijkheid zijn. Bovendien, wat een kind op internet

zet, wordt mogelijk voor altijd bewaard.

Wees dus voorzichtig met het geven van persoonlijke informatie.’

It geheim fan sûn gamen? ‘Maak je kind bewust van de risico’s, zonder de boeman te worden. En ontdek zijn wereld door het spel zelf ook eens te spelen, zodat je weet wat hij doet en ziet. Maar het belangrijkste is nog: geniet er samen van.’

Beltsjelelle Hielke Marten is ûndertusken drok yn gefjocht mei in binde wylde wolven. As er op it punt stiet opfretten te wurden, drukt er op de Escape-knop. Floep, it byld springt werom nei it fertroude skerm. ‘Sa, sille wy no bûten boartsje?’ Jorn syn eagen glinsterje. ‘Ja, beltsjelelle!’ Gniffeljend sette de jonges nei bûten. Want der is neat sa moai as in échte lilke buorfrou.

19

© Disney

IN FLEURICH FRYSK BLÊD

Donald Duck yn it Frysk!

€ 2,95

Fan heal april rûnom yn Fryslân te keap

Nei it Hollânsktalige Fryslânnûmer fan Donald Duck ferskynt heal april in folslein Fryske Donald Duck.

Yn de Fryske Donald Duck ferskine yn totaal 9 yn it Frysk oersetten strips fan de ferneamde ein.

In unike útjefte!

Fryske boek- en taalwinkel Bûterhoeke 3 8911 DH Ljouwert 058-2343070 ynfo@afuk.nl www.afuk.nl

BerneBoeKen Dikke tút foar Tomke RIEMKJE PITSTRA, AFÛK

Tomke is Romke kwyt en Kornelia mist twa woarstjes!

Wat soe der oan ’e hân wêze?

Printeboekje op rym

timme jarno en tsjisse Dynand op ’e pleats mei stip Stip-lûden op ’e pleats is in printeboekje foar de jongste bern. Stip heart op de pleats allerhande lûden fan de

bisten op ’e buorkerij mar it moaiste lûd is it lûd fan ’e

trekker. Bern kinne de motor sels oansette mei de grutte reade knop op it boek.

Mem Elske en heit Willem út Aldwâld hawwe de beide

soannen Timme Jarno (3) en Tsjisse Dynand (1,5) it boekje foarlêzen. ‘De lûden fan de baarch, de kij en de hintsjes binne hiel werkenber foar ús bern,’ fertelt Elske, ‘mar

it moaiste is fansels it lûd fan de trekker. Pake hat ek in

reade trekker, dus dit spruts de bern fuort oan.’ Willem: ‘Wy brûke meast net it wurd “pleats” mar “buorkerij” dus dat ha wy al lêzendewei oanpast.’

By de famylje Bosch wurde de bern jûns foar it sliepen gean foarlêzen, mei de pyama’s oan op ’e bank. ‘Foar’t

€ 6,50

3+

€ 10,-

Hein en syn hin

GRATAMA / VAN DER HEIJDE, FRIESE PERS BOEKERIJ

4+

Hein en syn hin is in prachtich printeboek foar bern fan fjouwer jier en âlder. Rients Gratama skreau it ferhaal oer it jonkje Hein en de aventoeren mei syn hintsje en Carla van der Heijde makke de tekeningen.

€ 9,99

Meneer G.

GUSTAVO ROLDÁN, VAN GOOR

7+

Meneer G. woont al zijn hele leven in een stil dorp in de woestijn. Het is meneer G. er te stil en daarom besluit hij een bloembol in de grond te planten die voor muziek zal zorgen.

De dorpsbewoners verklaren meneer G. voor gek. Bloemen kunnen helemaal niet overleven in een gortdroge woestijn en ze kunnen al helemaal geen muziek maken. Of toch wel?

Dit prentenboek in klein formaat is een betoog voor het waarmaken van dromen.

it boekje út is lizze de bern faak al lekker te koesen en

gean se sa har bedsjes yn’, fertelt Willem. ‘Meastentiids lêze we Nederlânske boekjes, omdat it oanbod

Nederlânsktalige boekjes no ienris grutter is, mar we lêze ek graach Tomke-boekjes en Stip-boeken. Fansels wurde de bern op it bernedeiferbliuw yn Kollumersweach ek regelmjittich foarlêzen mar omdat de liedsters oeral wei komme, ek út Grinslân, is it oanbod Frysk net sa

grut. Fernimst dat de bern in soad nije wurden fan it deiferbliuw meinimme nei hús. Thús prate we altyd

Frysk dat sadwaande krije se fan beide talen wat mei.’

€ 9,95

Snot en triennen

WYTSMA & WIJNSTRA, AFÛK

Timme Jarno: ‘De “koeikes” en de trekker fyn ik moai.’

Tsjisse Dynand befêstiget dat troch noch in kear op ’e

knop te drukken; trrrrrrrt, oan ’e kant, de trekker komt der oan!

9+

Dêr binne se dan. 25 bekende en ûnbekende gedichten om te lêzen of foar te dragen, foar bern út de boppebou en âlder.

Gefaarlike nachtbisten, in krantewyfke, Pony Petronel, Juf Prottel, in fûgelfamke, in wanhopich feintsje fan Menaam en tal fan oare kleurrike figueren komme foarby. Koartsein Snot & Triennen, gedichten om te laitsjen en te gûlen...

€ 12,50

De Traveliers, Kantsje board op Kurasao

10+

AUCK PEANSTRA, AFÛK

Stip-lûden op ’e pleats ERIC HILL

De famylje Travelier reizget de wrâld oer. Mei troch it wurk fan heit foar alderhande projekten yn it bûtenlân komme Hidde en Fardau op plakken dêr't it aventoer om 'e hoeke leit. Ditkear is de famylje op Kurasao.

€ 11,95

21

hoe bysÛnder soe it WÊZe om tAgelyk mei tWA (skoAn)suskes yn ferWAchting te WÊZen?

Roelien Hoekstra-Woudstra, Wypkje Hoekstra en Jildou Ykema-Hoekstra kinne dêr fan mei-prate.

Roelien (27) wie op 5 maart útrekkene, Wypkje (29) op 7 jannewaris en Jildou (24) op 2 maart.

Op de foto binne se (fan links nei rjochts) 29, 37 en 29 wike yn ferwachting.

22

‘us heit en mem binne Út ’e skroeven!’

Wypkje: ‘Nei seis en in heale wike kaam ik der efter dat ik yn ferwachting wie. It wie foar ús in grutte ferrassing, mar wy binne der fansels hiel wiis mei.

De swangerskip giet oant no ta goed, al ha ik wol wat lêst fan it bekken en myn fuotten wurde no hieltyd dikker, dat ik kin myn skuon net mear oan! Ik sjoch der wol nei út dat ik alles wer kin, want ik kin no net iens mear wat út it dashboardkastje pakke! It wie hiel bysûnder doe’t myn suske Jildou mei har freon Pieter delkaam om harren goede nijs te fertellen. No koe ik moai mei har op swangerskipsswimmen! En letter bliek ús skoansus ek noch foar de twadde kear yn ferwachting te wêzen. Bysûnder dochs? Ik bin hiel benijd wat wy krije, myn foargefoel seit in jonkje. Ik bin op 7 jannewaris útrekkene, it soe moai wêze at it net mei de feestdagen berne wurdt. Op 9 jannewaris is it folle moanne, dus wa wit.’ jildou: ‘Ik hâld der eins net sa fan om sa yn de belangstelling te stean mar foar myn sus en skoansus doch ik it graach. Ik wurkje yn in kroech, dus it wie lêstiger om myn swangerskip te ferbergjen mar dat is gelokkich goed slagge. Al wie de swangerskip by ús ek in grutte ferrassing, Pieter en ik binne frij nuchter en wy meitsje ús dan ek net sa gau drok.

Utsein dan oer de famkesnamme, dêr kinne wy mar net útkomme. Wy wenje net grut dus ús sliepkeamer moat opsplitst wurde. Ik ha sa’n gefoel dat Wypkje en Roelien in poppe fan itselde geslacht krije en ik ien fan it oare. Mar wy sille sjen. Wy binne echt hiel wiis mei myn swangerskip, wy kinne hast net wachtsje oant de poppe der is. Gelokkich fiel ik my noch hiel goed, ik doch noch twa kear per wike oan follybal.

Allinne wurdt myn enerzjy al wat minder.’ roelien: ‘Doe’t nei Wypkje, Jildou ek mei it goeie nijs kaam, ha ik my noch in pear wike stilhâlden.

Omdat we sá ticht nei elkoar útrekkene binne foel dat net ta, mar ik woe earst Jildou alle tiid jaan om

har nijs oan de minsken te fertellen. Ik wit fan myn earste swangerskip noch hoe leuk at alle reaksjes wienen en om no gelyk te hearren “do ek al” is ek net sa leuk. Wy hawwe al in dochter, Fardau hjit se. Se is hielendal “baby-fan” en se jout myn búk in soad oandacht mei aaikes en tútsjes. Dat makket myn twadde swangerskip wol hiel spesjaal. Wol fyn ik it no wat swierder as mei de earste swangerskip. Ik ha no wat minder tiid foar mysels. Ek bin ik der minder mei dwaande, want al it babyguod ha ik ek al yn ’e hús. Somtiden tink ik wolris, no moat ik der echt fan genietsje, want de swangerskip fljocht foarby. It is ek sa bysûnder al dy babyskopkes. Wy witte wol wat it wurde sil, mar wy hâlde dat as ferrassing. Al fyn ik it wol hiel lestich om it foar my te hâlden.’

En hoe is it no om mei syn trijen tagelyk yn ferwachting te wêzen?

Wypkje: ‘Us heit en mem binne yn alle gefallen hielendal út ’e skroeven! Ik fyn it sels ek sa leuk dat de bern meielkoar opgroeie sille. It leuke is dat wy ek noch allegear flak by elkoar wenje. jildou: ‘‘Ja, en dy fan Roelien en my komme sels by elkoar yn de klasse!’ roelien: ‘As wy mar nei elkoar ta kinne as wy befallen binne…’ jildou: ‘En oars moatte wy mar mei de poppe foar de webcam!’

Wolst witte hoe’t de befallingen gongen binne en hoe’t de poppen der út sjogge? Gean nei www.heitenmem.nl foar de ferfolchferhalen!

Bisto yn ferwachting en wolst ek meidwaan oan dizze rubryk? Mail in foto fan dysels mei in koart ferhaaltsje derby nei ynfo@heitenmem.nl.

23

Bernepraatsjes Hat dyn bern ek fan dy útsûnderlike útspraken?

Mail se gau nei ynfo@heitenmem.nl.

Mislik Lisa (3) sjocht troch it rút en seit: ‘Sjoch heit, it is mislik bûten!’

Zere bek Willem (3) loopt met mama door de stad.

Mama is zwanger en heeft last van haar bekken, dus ze moet even rusten op een bankje. Willem heeft wel weer in de gaten hoe laat het is en roept door de winkelstraat: ‘Heb je weer ’n zere bek?’

Allinne pisje Arjen (3) merkt op dat heiten noait poepe, want dy steane altyd yn de wc.

Mieren Maike (4) hat ‘mieren’ yn ’e búk.

Dat hat se sels op ‘Klokhuis’ sjoen. Allinne gie dat oer de nieren...

Fan tafel!

Trynke (2) hat har nocht en wol graach fan tafel, mar mem hat har iten noch net op. Dêrom skoot Trynke mem har panne oan de kant en seit: ‘Memmy hoecht net mear!’

Longen op ’e tonge Beppe fertelt Sem dat se gjin koekjes ite kin, want se hat blierren op ’e tonge. Letter fertelt Sem it hiele ferhaal oan mem: ‘Mem, Beppe koe gjin koekjes ite, want se hie longen op ’e tonge!’

Eigen skuld!

Mem brânt har oan de ûne (oven) en krijt in blier op har finger. Dytmar (4) komt yn de keuken en wol fansels de blier ek even sjen. Hy besjocht de blier en seit: ‘Eigen skuld mem, hie mem mar sinnebrân opsmarre moatten!’

24

Heitory Jens (3) is wyld fan syn memory-spultsje fan Cars.

Nei in pear potsjes hat mem gjin nocht mear en seit se dat hy it de jûns noch marris mei heit spylje moat. Jens tinkt even nei en seit: ‘Dan is it gjin “mem”ory mar “heit”ory!’

heIt en MeM BoeKen De twadde hûd

€ 17,00

HILDA TALSMA, ELIKSER

Ut de boekekast fan Gisèle Melissen Gisèle wennet mei har man, dochter Lora (8), soan Joren (7), kat en hûn yn Langwar. Sy hat dêr net altyd wenne, har ‘roots’ lizze yn de Westereen. Foar de rubryk ‘Ut de boekekast’ fan HEIT en MEM hat sy it boek ‘It beest fan de Westereen’ lêzen, skreaun troch Ate Grijpstra.

‘De cover fan it boek is al like spooky as it ferhaal’, seit Gisèle, ‘alle plakken dy’t yn it boek beskreaun wurde, klopje. De kroechjes en de camping dy’t neamd wurde, diskoteek Ringo út Feankleaster, dêr kamen wy eartiids ek. Sels guon personaazjes sjoch ik noch sa foar my! Ek it plaknammeboerd fan Feankleaster, dêr’t de haadpersoanen Steven en Sjoerd stean te wachtsjen en in sjekje roke, is bekend.

Wy praten dêr ek ôf, nijsgjirrich as wy wienen oft wy in glimp fan de baronesse opfange koenen. Mar wy seagen neat, it bleau in grut mystearje.’ Net allinne de plakken en de lokaasjes binne bekend, ek de taal sjongt har wer as muzyk yn de earen. ‘It Westereners dat is in apart taaltsje hear, dêr moast ik earst wol wer even oan wenne, mar it ferhaal lêst as in trein.’

Gisèle: ‘It boek is earst hiel grappich. Fan dy “onderkoelde” Fryske humor. Dêrnei wurdt it ferskuorrende spannend. Ik moast trochlêze. De hûn stûn by de stoel te piipjen, sa graach woe se der út, mar ik koe it boek net dellizze. Allinne jûns op bêd doarde ik net fierder te lêzen.’

Op de achtergrûn klonk oargelmuzyk, dy't hieltyd hurder ôfspile waard, as oft ien mei syn fûsten op de toetsen omhufte. Ik draafde oer in einleaze, tsjustere flakte en oer alles hinne lei it ljocht ...

Ek foar Friezen sûnder Westerener roots is it boek in oanrieder!

It beest fan de Westereen ATE GRIJPSTRA

Elske hat in opstannige dochter en in man dy’t nei in ûngelok de moed opjûn hat, mar dochs docht se har bêst om wat fan har libben te meitsjen. Lykwols, djip yn harsels heakket der wat. Se tinkt dat in lytse poppe har libben kompleet meitsje sil, mar dat kin net mei Sjoerd, dy is ûnfruchtber. Se sit sa fol fan har bernewinsk, dat se op in stuit yn beskonken tastân in drastysk beslút nimt. Mar de keardel dy't se útsiket om har dream útkomme te litten, foldocht likemin oan har winsk. Se hat sa'n spyt fan har domdrystens dat se har djip skammet. De jûns foar de merke set se him oan ’e dyk, mar dêr is hy it net mei iens.

Hoe krijg je je tweede kind eerst

€ 18,95

COLBURN, K., KELLY COLBURN, ROB SORENSEN, ELIKSER

Ouders van twee of meer kinderen zullen bevestigen dat alles makkelijker is na de geboorte van het tweede kind. In dit bemoedigende boek geven ervaren ouders adviezen aan jonge ouders met een eerste kind. De adviezen gaan over het maken van keuzes rond de bevalling, borstvoeding, slapen, reizen, huilen en vooral over hulp vragen en rust vinden. Zo kunnen ouders al bij hun eerste kind de ontspanning in hun dagelijks leven bereiken die ze normaal pas bij hun tweede of derde kind ontdekken. Ouders van twee of meer kinderen zeggen allemaal hetzelfde: ze kunnen zich nog amper voorstellen dat ze zich met één baby zo moe en uitgewoond voelden. Maar dat waren ze wel, dat zijn alle nieuwe ouders. In dit boek staat alles wat ervaren ouders graag hadden geweten bij hun eerste kind.

Djipdún

€ 17,00

JAN SCHOKKER, ELIKSER

Anna Buttenveldt van Him fan Beetstersweach wurdt fermist. Har man Germ kloppet by resjersjeur Ale Alema oan, mar as se de twadde kear ôfprate fynt de Bontebokster Germ yn it koetshús, delslein. De fynst fan it boek Dramatysk Djipdún, skreaun troch Anna, is it begjin fan in speurtocht dy’t djip giet. Fan de kelder ûnder it koetshús nei it topke fan it dún mei it fakânsjehûs op Skiermûntseach. It dollen yn it mystearje út it ferline is dreech en de wierheid is net samar boppe it waad, Skiermûntseach en Beetstersweach te krijen, en sa gefaarlik as yn Djipdún hat hy it noch net earder meimakke. Djipdún is spannend, mysterieus mar ek loftich.

It Selskip fan de Ring

€ 35,00

J.R.R. TOLKIEN OERSETTING: LIUWE H. WESTRA, ELIKSER EN FRYSK EN FRIJ

Spannende, benaude en merakelse aventoeren yn Tolkiens fi ktive wrâld Midierde, oerset yn geef en oansprekkend Frysk troch Liuwe Westra. De Hobbit Frodo Balsma krijt fan syn âlde nuveraardige omke Bilbo in wûnder ding presint: in magyske ring dy’t yn oerâlde tiden makke is troch de Tsjustere Hear Sauron om dêr de wrâld fi naal mei te oerhearskjen. Frodo stiet foar de drege taak om dat op te kearen.

Hy moat de Ring yn it fjoer goaie fan ’e fulkaan dêr’t dy yn smeid is.

Dat smyt spannende, benaude en merakelse aventoeren op.

€ 14,95

25

Catalpa Catalpa Kinderopvang Kinderopvang Meertalige kinderopvang, Fries en Nederlands!

In blijde verwachting?

Leg dit geweldige moment nú vast in een fotoshoot, buikschilderij of gipsbuik! www.jitskemonsma.nl

Meertalen nu – meer kansen voor later Op onze gezellige locaties krijgen kinderen de talen aangeboden oa door voorlezen, liedjes en gesprekjes. Het geeft een extra stimulans aan hun ontwikkeling. Juist daardoor krijgen zij iets extra’s mee voor later.

T 0800-0743 (gratis), www.catalpa.nl

e Spe

eweegt - Ontw lt - B i kk elt

Dyslexie of Fixatie Disparatie?

Laat dit testen…!

Alleen dan weet u zeker dat uw kind de juiste behandeling krijgt!

Voor informatieavonden bij u in de buurt kijk op www.someone-els.nl/agenda of bel 06 11401660

Buorren 62 9289 HH Drogeham 0512-332915 / 06-40892256 www.hout-speeltoestellen.nl miedema176@hotmail.com

Burum 06-11401660 www.someone-els.nl / info@someone-els.nl

Altijd nat

Tjalling de Vries (1959) is sinds 1991 algemeen kinderarts in het Medisch Centrum Leeuwarden.

Hij is getrouwd en vader van drie kinderen: Fedde (1991), Marga (1995) en Anne (1998).

Jildou komt binnen en als moeder zit, fluistert Jildou moeder in haar oor: ‘Ik moat pisje.’ Moeder kijkt me aan en ik zeg: ‘Toe maar, ga maar naar de wc.’

Ik wacht liever even dan dat ik dweil.

‘Dat is nou precies het probleem,’ zegt moeder als ze weer terug zijn, ‘Jildou moet telkens naar de wc en zelfs tussendoor is ze nat. Soms zijn het kleine beetjes, soms is het een grote plas. Als ze van school komt, is vaak de hele broek nat. Ze stinkt altijd naar urine en daarom wordt ze gemeden. Van alles hebben we geprobeerd: lief zijn, belonen, afleiden, boos zijn. Niets helpt.’

De klachten duren nu al een paar maanden en het wordt niet beter.

Jildou, nu 5 jaar oud, heeft nooit een blaasontsteking gehad en was hiervoor dag en nacht droog. Een half jaar geleden had ze een heftige buikgriep.

‘En het poepen?’ vraag ik.

‘O, dat is ook een drama. Ze poept maar één keer in de 3 – 4 dagen en het is erg hard. Ze gilt soms van de pijn als het dan komt.’

Het verhaal komt me niet onbekend voor. Er zijn veel kinderen met obstipatie na buikgriep. Als dit langer duurt en erger wordt, blijven de darmen gevuld met dikke ontlasting. Omdat de dikke darm erop gebouwd is zoveel mogelijk vocht uit de poep te halen, wordt deze dikker en harder. Door de volle darm komt de blaas in de verdrukking en wordt het plasgevoel steeds slechter: de kinderen hebben telkens het gevoel dat ze moeten plassen, voelen de plas niet goed aankomen of plassen niet helemaal leeg. Het probleem van Jildou zit dus in haar darm en niet zozeer in haar blaas.

De behandeling bestaat uit het geven van laxeermiddelen die de darm foppen: ze zorgen ervoor dat de darm geen vocht uit de ontlasting kan halen. Deze medicijnen worden niet opgenomen en ze maken de darmen niet lui. Doordat de ontlasting vochtiger wordt, kun je zelfs zeggen dat de darmen erdoor getraind worden.

Ik bespreek dit met Jildou en moeder. Moeder kijkt me aan met een blik alsof ze me wel aardig vindt, maar nog niet overtuigd is. Toch gaat ze het proberen.

Een paar weken later komt Jildou weer. Als ze binnenkomt gaat ze spelen en zolang ze bij me is, rept ze niet over plassen.

‘Het gaat een stuk beter’, zegt moeder. ‘Jildou heeft nog wel natte broeken, maar heeft ook dagen dat ze helemaal droog is. Ze gaat minder vaak naar de wc. Haar broeken zijn droog als ze uit school komt en ze stinkt ook niet meer zo. En er komen nu zelfs vriendinnetjes mee!

27

Mirjam van Houten

Bûten boartsje; Boartsjen is hartstikke leuk: neat moat, alles mei. Dêrom fine bern boartsjen it moaiste dat der is. Mar boartsjen is ek nuttich.

Troch te boartsjen ûntwikkelje bern harren op lichaamlik gebiet, mar ek op it sosjale flak; se leare gear te wurkjen en rekken te hâlden mei oaren. De fantasy wurdt stimulearre en troch te boartsjen krije bern ynsicht yn emoasjes. Bûten boartsje is boppedat ek nochris sûn; goed foar de beweging en de frisse lucht!

Boartsje, leare en bewege Henk Miedema fan Droegeham wit dat.

Syn bedriuw HOUT Speeltoestellen hâldt him dwaande mei ûntwerp en ynrjochting

28

fan iepenbiere boartersromten. Yn syn fisy moatte boartersplakken bern oantrune om te boartsjen, mar ek om te learen en te bewegen. Miedema: ‘It is wichtich om by it ynrjochtsjen fan in boartersplak rekken te hâlden mei de leeftyd fan bern.

Bern oant seis jier binne dwaande mei de fysike ûntwikkeling fan de spieren en de groffe motoryk. Dy bern moatte klimme, fytse, fleane en glydzje kinne en sokssawat. Klimrekken, skommels mar ek iepen romten binne dan belangryk.

Fierder ûntwikkelje bern yn dy leeftyd harren op sosjaal-emosjoneel gebiet. Se leare bygelyks al in bytsje hoe’t se tegearre

of yn in groep boartsje kinne. Se leare harren fantasy te brûken, yn rollespullen bygelyks: de iene is de mem en de oare de heit. Se boartsje winkeltsje of se binne sabeare oan it itensieden. Sa binne bern boartsjendewei al in bytsje dwaande mei de grutteminskewrâld. Se leare sa in soad op it sosjale flak. Boarterstastellen dy’t de fantasy stimulearje, lykas boartershûskes, binne foar dy leeftydsgroep hiel moai.’

Sjoch my ris!

Bern fan likernôch 6 oant en mei 12 jier hawwe dy fantasywrâld achter harren litten. Se ûntwikkelje harren

leuk, sûn en learsum mear op kreatyf en konstruktyf gebiet; dingen ‘bouwe’ yn ’e sânbak bygelyks. Op lichaamlik gebiet giet harren ûntwikkeling ek troch, mar dan op in heger nivo.

Klimstruktueren wurde wat útdaagjender.

Miedema: ‘Wat by bern fan in jier as tolve ek in rol begjint te spyljen is stoer wêze en kompetysje: Sjoch my ris, ik sit yn de heechste toer! In tastel mei meardere etaazjes is dan hiel geskikt.’

Bern fan dy leeftyd begjinne ek al bewust aktyf diel te nimmen oan it ferkear. ‘In pear linen op ’e tegels by wize fan ferkearsplein, dat wurket hast magysk. Ynienen begjinne de bern binnen de linen te fytsen. In sebrapaad en in pear haaietosken soargje

derfoar dat bern al boartsjendewei ek noch wat leare kinne oer ferkearsregels.’ Sa’n ienfâldich ‘ferkearsplein’ is in foarsjenning dy’t bern fan ferskillende leeftiden in soad biede kin: wille, beweging, mei-inoar omgean, gearwurkje en ferkearsedukaasje.

HOUT Speeltoestellen kombinearret beweging ek mei edukaasje op oare flakken.

Tink bygelyks oan in evenwichtsbalke mei sifers en letters derop. ‘Sa kinne bern op it skoalplein mei juf of master al boartsjend taal, rekkenjen en tellen oefenje.’

Hinnehok In boarterstastel kin in bern al of net útnoegje om te boartsjen, mar dat jildt

ek foar de romte yn syn gehiel. Miedema: ‘In plein dat grôtfol stiet mei klimrekken, skommels, dûkelstangen en al sa mear is tefolle fan it goeie. Der moat ek romte wêze om rûn te rinnen, te fytsen en te fuotbaljen. Der moat fariaasje wêze, ek yn moeilikheidsgraad, want bern wolle graach leare, se wolle útdage wurde.’

In soad grien is de lêste tiid ek in trend.

‘It saneamde “natuurlijk spelen” is yn opkomst: beammen, struken en soms ek bisten yn ’e boarterstún of op it skoalplein. Wy hawwe bygelyks by in pjutteboartersplak yn Burgum in hinnehok pleatst. Sa kin in boartersplak ek bydrage oan natuer-edukaasje.’

Boat of brânwachtauto Wat âlders of opfieders moai fine - as it giet om boarterstastellen - is net altyd wat bern moai fine, leit Miedema út: ‘Hoe mear at it ûntwerp oant yn de details útwurke is, hoe moaier foar âlders en hoe minder leuk foar bern. Hjoed-de-dei binne boartersplakken mei in tema, lykas see of boaten, in trend. In boarterstastel yn de foarm fan in pirateskip, kompleet mei details, is ek prachtich, mar in tastel dat sa bot op in boat liket kin nea in brânwachtauto, of in hûs, of wat it bern ek mar betinkt, wêze.’ De mooglikheden om de eigen fantasy te brûken binne dêrby dus beheind. Bern oant ûngefear 6 jier fine it leuk om de grutteminskewrâld te imitearjen. Foar dy groep is it moai om bygelyks in boartershûske te meitsjen dat in winkel wêze kin. Of in keuken. Of in klasselokaal. Of in boat. It moat, koartsein, in tastel wêze dat mooglikheden iepen lit. Miedema: ‘Men hoecht net altyd in protte keunsten út te heljen om bern moai boartsje te litten. Faak hawwe simpele dingen it measte sukses. Men kin in goal meitsje, kompleet mei in net, mar kinst ek gewoan twa peallen delsette. Dan hawwe dy peallen net allinnich de funksje fan doel, mar it kinne ek ferlospeallen wêze.’

Bern boartsje eins it moaiste at harren neat oplein wurdt. At der mooglikheden binne om sels harren spul te bepalen. Dan giet it learen en ûntwikkeljen fansels.

Ungemurken. By it bern stiet de wille fansels foarop. Mar foar heit en mem is dat uteraard ek in wichtich ding, want wat is der no moaier om nei te sjen as in bern dat alhiel opgiet yn syn boartsjen?

29

‘ De let ters dûnsje, mem’ Marrit de Schiffart

Yn in eardere Heit en Mem stie in artikel oer dysleksy.

In lês- en skriuwprobleem dêr’t op basisskoallen in soad oandacht oan bestege wurdt. Dat is moai fansels, mar fergetten wurdt faak dat der eventueel ek in oare oarsaak wêze kin foar it lês- en skriuwprobleem: fiksaasje disparaasje (FD).

Dat hat deselde symptomen as dysleksy, mar is hiel wat oars…

Doe’t har soantsje Thijs (no 10 jier) yn groep 2 siet, krigen Jellie van der Ploeg en har man foar it earst it gefoel dat Thijs him oars ûntwikkele as oare bern.

Dêrnei, yn groep 3, hie er der muoite mei om lêzen en skriuwen te learen. Jellie: ‘Hy skreau de letters hieltyd ferkeard en koe mar net begripe hoe’t it moast. Hy wie ek hiel ûnrêstich yn ’e klasse en koe him net goed konsintrearje.’ In logopediste tocht as earste oan dysleksy; Thijs hie de bybehearrende symptomen. Ut in test die bliken dat Thijs oanlis foar dysleksy hie, mar net alle ûnderdielen fan de test wiisden yn dy rjochting. Jellie: ‘Der wie noch wat frjemds. Thijs hie de test meardere kearen makke en dêr kamen hieltyd wer oare skoares út. It wie krekt oft er de iene kear in goede dei hie en de oare kear in minne dei. Dat jilde ek foar toetsen op skoalle, hy helle wikseljende

30

resultaten. Wy ha dêrnei noch in skoftke tocht oan in earprobleem, mar de eardokters koenen ek neat fine.’

Yn de jierren dêrnei dienen se op skoalle – C.B.S. De Frissel yn Feanwâlden – alles om Thijs te helpen. Hy krige ekstra begelieding by it lêzen en skriuwen en ek thús waard in soad oefene. Dochs rekke it jonkje hieltyd mear achterop by it lêzen en skriuwen. ‘As er in boekje lies, betocht er gewoan sels wat der stie’, fertelt Jellie.

‘En by it skriuwen helle er de letters s-z, f-v en d-t trochinoar of makke fan in ie in ei. Netsjes skriuwe koe er ek net goed, hy skreau faak ûnder of boppe it lyntsje.’ Doe’t Thijs yn groep 6 siet, seach Jellie in advertinsje yn ’e krante fan SomeoneELS, in praktyk yn Boerum foar minsken mei lês- en skriuwproblemen.

‘Yn dy advertinsje waarden eigenskippen

neamd dy’t hielendal op Thijs fan tapassing wienen. Foar my reden genôch om kontakt op te nimmen.’

De symptomen fan dysleksy en FD binne hast gelyk.

Eachprobleem Neffens Els den Engelsman fan SomeoneELS wurde in hiele soad bern ûnterjochte dyslektysk neamd. Sy soenen yn wurklikheid FD hawwe. Mar se krije it stimpel dyslektysk om’t de symptomen hiel bot op elkoar lykje. ‘Ze krijgen die diagnose zonder dat er een

onderzoek gedaan wordt naar eventuele oogafwijkingen’, fertelt Els. ‘Dyslexie is een probleem in de hersenen, FD is daarentegen een oogprobleem. Het niet goed kunnen zien, bijvoorbeeld omdat de ogen niet goed samenwerken, zorgt voor problemen bij lezen en schrijven.’

En dat is dus FD? In eachprobleem? ‘Ja, het is een visuele stoornis waarbij de hersenen het beeld van beide ogen net naast elkaar projecteren. Daardoor wordt het beeld in de hersenen onrustig en is het moeilijk om letters te herkennen. Je moet letters immers eerst goed kunnen zien, wil je ze herkennen.’ Allinne mei in soad ynspanning sjogge sokke minsken in skerp en stilsteand byld. Moarns, as de eagen noch fris binne, sjogge se ek better as jûns. Dat lêste ferklearret wêrom’t Thijs sa ferskillend skoarde op syn toetsen.

Bril en taaltrajekt Doe’t Jellie mei Thijs by Els kaam, tocht dy al rillegau oan FD. In mjitting befêstige dat. En dus stjoerde Els harren troch nei in funksjoneel optometrist.

De oplossing?

Eachoefeningen of in bril.

Els: ‘Dyslexie is niet te genezen, maar FD wel. Oogoefeningen of een goede bril met prisma zorgen ervoor dat de ogen weer hetzelfde beeld opslaan.’

Neffens Jellie fûn Thijs de bril yn it begjin net sa leuk, mar no’t er yn ’e gaten hat wat it him opleveret, docht er him wol op.

De bril allinne wie lykwols net genôch om it probleem hielendal op te lossen. Thijs folge ek noch in taaltrajekt by Els. ‘Dat wienen seis lessen wêrby’t er op ’e nij nei de wurden learde te sjen’, fertelt Jellie.

‘Hy die dêrfoar alles op syn gehoar. Skreau fonetysk en learde it wurdbyld en de staveringsregels net út ’e holle.’ Neffens Els is in dûbele oanpak de bêste. ‘De praktijk heeft uitgewezen dat de kinderen beide nodig hebben: een visuele correctie in de vorm van oefeningen of een bril, en taalbegeleiding om een juist woordbeeld op te bouwen.’

Oefenje De lessen by Els binne ûndertusken foarby, mar thús en op skoalle is Thijs noch hieltyd in protte oan it oefenjen. Els hat him in bepaalde metoade oanleard wêrmei’t er oars nei de wurden sjocht. Der sit in protte tiid yn, mar it docht fertuten, neffens Jellie.

‘Hy makket ûndertusken minder fouten, sit rêstiger op ’e stoel en lêst wat der stiet as er oan it foarlêzen is. Mar it moaiste fan alles fyn ik dat er der wer aardichheid oan hat. Hy pakt no thús wolris in boek en dat die er earder noait! Wy binne der noch net, mar it giet de goede kant wer op!’

Data workshops yn Fryslân: 18 april & 14 maaie Sjoch foar mear ynfo op www. someone-els.nl

31

he

It

heIt

he

It

he

It

donAld duck 25 procent vAn de pApA’s leest voor

Net de Panorama of de Playboy, mar de Donald Duck is it bêst lêzen tydskrift ûnder manlju, neffens ûndersyk fan Utjouwerij Sanoma.

In tredde fan ’e abonnees fan ‘het vrolijke weekblad’ is 18 jier of âlder.

Dy populêre Duck fiert yn 2012 syn 60-jierrich jubileum mei in folslein Frysktalich nûmer! Mis ’m net! Te keap by boekhannels en yn de Afûk Fryske Boek- en Taalwinkel foar € 2,95

80 prosint fan de âlders lêst har bern alle dagen of in pear kear yn ’e wike foar.

Yn mar 25 prosint fan dy húshâldings is it heit dy’t regelmjittich foarlêst! Yn de oare 65% nimt mem dat op har. De measten lêze middeis en foar it sliepen gean foar. Boarne: Stichting Lezen.

sukses op skoAlle? heit helpt!

Het schoolsucces van een zevenjarig kind wordt voor 29 procent bepaald door zijn ouders en voor vijf procent door de school. Naarmate het kind ouder wordt, verschuift deze verhouding. Maar ook in het voortgezet onderwijs spelen ouders een belangrijke rol. Bron: www.van12tot18.nl

hippe hipsters en boXers Hip ‘funderwear’ mei pompeblêden te krijen foar dy en dyn leafste! € 4,50 foar har en € 6,25 foar him.

Sjoch op www.afuk.nl

32

WAnneAr setsto Útein?

Met het voorjaar in het verschiet en de Slachtemarathon in gedachten, starten weer veel mannen met hardlopen. Maar hoe bouw je je conditie op en hoe houd je het hardlopen vol? De do’s and don’ts lees je op www.voorkomblessures.nl.

Mama, het is zo druk in mijn hoofd!

Sem is een jongen van bijna 7 jaar als hij bij mij in de praktijk wordt aangemeld. Z’n moeder vertelt dat Sem een gevoelige jongen is, het lijkt wel of al z’n kanalen openstaan. Sem komt vaak boos uit school en kan heel driftig zijn. Hij heeft moeite met inslapen, is angstig en houdt niet van drukte, wat lastig is in een klas met 23 kinderen.

De eerste keer dat Sem bij mij komt, mag hij een kaartje in de wensboom hangen. Sem wenst dat het rustiger wordt in z’n hoofd en dat hij niet meer zo vaak boos wordt. Spelenderwijs doen we oefeningen waardoor Sem leert omgaan met z’n hooggevoeligheid, zodat hij weer kan genieten van het leven en niet overspoeld wordt door de prikkels om hem heen.

Kinderen die hooggevoelig zijn, staan erg open voor de wereld om hen heen.

Hun zenuwstelsel is uitermate gevoelig waardoor ze informatie en andere prikkels intenser en dieper ervaren. Sem staat zo open dat hij alles wat er om hem heen gebeurt, waarneemt. Hierdoor raakt Sem overprikkeld, z’n emmertje loopt over en thuis knalt Sem het eruit door boos te worden. Op die manier houdt hij z’n binnenwereld leefbaar, maar voor zijn ouders én voor Sem is het geen prettige manier. Daarnaast kan Sem door de overprikkeling moeilijk inslapen en wordt hij angstig van al die gevoelens.

Ik leer Sem hoe hij bij zichzelf kan blijven en goed geaard kan zijn. Zo leert Sem net zo stevig te staan als een boom met wortels onder z’n voeten en de zon boven z’n hoofd. Die straalt alle prikkels die hij niet meer nodig heeft van hem af. Sem vindt het geweldig en oefent er thuis dagelijks mee. Hij leert hoe hij zichzelf kan beschermen tegen indrukken van buitenaf en leert om te gaan met emoties die hij ‘per ongeluk’ van een ander overgenomen heeft. Zo komt hij weer in contact met z’n eigen gevoel en leert Sem van z’n gevoeligheid z’n kracht te maken.

Tijdens het vierde gesprek is Sem verdrietig, want hij vindt het erg jammer dat het de laatste keer is dat hij mag komen spelen. Hij zegt: ‘Gelukkig is mijn wens uitgekomen, ik kan het nu zelf rustig maken in mijn hoofd en ben niet meer boos.’ Z’n moeder is supertrots op Sem, hij heeft geen klachten meer en komt met een stralende glimlach uit school!

Linda Peelen (1977) is pedagoge en eigenaresse van Praktijk Sterrekind.

Zij geeft rouw- en verliesbegeleiding, ondersteunt hooggevoelige kinderen en begeleidt kinderen op sociaal en emotioneel gebied.

Linda is verloofd met Martijn en moeder van zoon Moos (1 jaar).

33 33

Trommelvliesbuisjes: klein van afmeting maar met groot effect Aukje Mulder

Iedereen kent ze uit de kennissen- of familiekring: kinderen die voortdurend kwakkelen met oorproblemen. Bij elke verkoudheid doen ‘de oren’ van deze kleintjes volop mee, met vocht achter de trommelvliezen, tijdelijke doofheid of een oorontsteking. De oplossing: trommelvliesbuisjes.

Klein van afmeting maar met groot effect!

Oorproblemen. Wat een ellende. De ouders van Marije, Jurre en Jelco kunnen erover meepraten.

Marije van Valkengoed uit Wolvega was pas zes maanden toen ze haar eerste oorontsteking kreeg. Haar moeder AnnaNeeltje: ‘Vanaf dat moment was ze iedere week een paar dagen ziek. Soms zat er zoveel vocht achter haar trommelvliezen dat die spontaan doorbraken. De oorontstekingen kwamen steeds terug en ze moest regelmatig aan de antibiotica. Hoe vaak we niet bij de huisarts zijn geweest...’

‘Ze was dertien maanden toen ze naar de kno-arts werd verwezen. Die stelde buisjes voor, ook omdat vocht achter de trommelvliezen gehoorverlies geeft en daardoor de spraakontwikkeling kan belemmeren.

Ik wist waar hij het over had. De spraakontwikkeling bij mijn negenjarige zoon bleef op zijn vierde jaar helemaal stilstaan.

Door oorproblemen. Dus ook al was Marije nog maar klein, ik was direct vóór het plaatsen van buisjes.’

34

Opgeknapt ‘We zijn nu een paar weken verder en Marije is er ontzettend van opgeknapt. Ze oogt vrolijker, ziet er fitter uit, heeft minder slaap nodig. En ze drinkt veel beter want ze kan nu zonder moeite slikken. We zijn blij dat ze deze buisjes heeft. De ingreep zelf stelde weinig voor. Dus al met al heeft het haar veel opgeleverd.’

Kno-arts Herbert van den Berge ziet in zijn praktijk in het Medisch Centrum Leeuwarden veel narigheid voorbijkomen.

‘Veel huilen en pijn, ook ’s nachts, waardoor iedereen wakker ligt... het kan een gezin echt in de greep houden.’ Ook Baukje de Vries uit Winsum kan daarover meepraten.

Haar zoontje Jelco werd in maart 2010 geboren. Hij huilde veel. ‘We hawwe in ferskriklik soad útprebearre, om it gûlen mar stopje te litten. Dat slagge nea, spitich genôch. Ien dei foar Kryst binne de buiskes der yn kommen. De hiele wike hiene we in bern dat ôfgryslik stonk, want syn earkes rûnen ferskuorrend. Nei dy wike

wie de druk fan de earkes, en koe Jelco net allinnich in hiele nacht sliepe mar it gûlen waard ek stikken minder! We wisten net wat ús oerkaam, nei hast 9 moanne skriemen. De buiskes binne, sawol foar Jelco as foar ús, echt in útkomst!’

Eerste zes jaar Ieder jaar worden in Nederland zo’n vijftigduizend trommelvliesbuisjes in kinderoren gezet. De meeste problemen doen zich voor in de eerste zes levensjaren. Op die leeftijd moet het immuunsysteem zich nog ontwikkelen. Ook hebben oorproblemen te maken met een soms iets afwijkende bouw van de buis van Eustachius, die een rol speelt bij de beluchting van het middenoor. Daarnaast is er een genetische aanleg: de problemen komen vaker in bepaalde families voor.

Omdat aangetoond is dat kinderen vaak over de problemen heen groeien zijn kno-artsen iets afwachtender dan tien, vijftien jaar geleden. Toen werden er buisjes geplaatst zodra er sprake was van vocht achter het trommelvlies. De knoarts: ‘Dit blijkt echter niet direct schadelijk.

Het beleid is nu dat een kind buisjes krijgt als het in één jaar meer dan vier of vijf keer een oorontsteking oploopt. Of als er langere tijd vocht achter het trommelvlies aanwezig is en daardoor hinderlijk gehoorverlies optreedt en eventueel een spraak-taalprobleem.’

Vijftigduizend buisjes per jaar.

Zwemles Jurre Lijzenga uit Warten (nu 6) was altijd snotterig en groeide niet goed. Zijn energie ging op aan het de baas blijven van zijn virussen. ‘Jurre was tien maanden oud toen zijn neusamandel eruit moest en

zijn trommelvliezen werden doorgeprikt vanwege opgehoopt vocht. Ook de buisjes kwamen al snel in beeld’, vertelt zijn moeder Liesbeth. ‘Inmiddels heeft hij ze voor de derde keer en het gaat steeds beter met hem. Aan het babyzwemmen kon hij niet meedoen omdat hij te vaak ziek was en ook daarna gingen we nooit met hem naar het zwembad. Maar sinds een maand zit hij op zwemles. Daar zijn we allemaal heel blij om.’

Zwemmen of douchen was vroeger zonder beschermende oordopjes uit den boze. Ook daarin is het beleid gewijzigd. Van den Berge: ‘We zeggen meestal: probeer het maar gewoon. De meeste kinderen hebben namelijk geen last van water. Mocht er toch pijn of een oorontsteking optreden, dan is het verstandig om oordopjes te gebruiken.’ Over het vaker aanbrengen van buisjes zegt de arts: ‘Zoals veel cellen in het lichaam vernieuwt ook het trommelvlies zich voortdurend. Buisjes worden hierdoor na zo’n negen tot twaalf maanden vanzelf

Onder normale omstandigheden is het middenoor gevuld met lucht, die dezelfde druk en samenstelling heeft als de buitenlucht. Werkt de buis van Eustachius niet goed dan ontstaat er onderdruk en kan zich vocht in het middenoor ophopen, met alle klachten van dien. Trommelvliesbuisjes zorgen dan voor een open verbinding en beluchting van het middenoor.

uitgestoten. We kijken dan hoe het kind het doet zonder buisjes. Bij nieuwe problemen brengen we ze eventueel opnieuw in. Ik heb patiëntjes die al tien keer buisjes hebben gekregen – hoewel dat gelukkig een uitzondering is. Je vindt ze trouwens bijna nooit terug. Daarvoor zijn ze te klein – maar ondanks die geringe afmeting zijn ze voor veel kinderen een uitkomst!’

35

Voor Kekke Kids & Hippe Ladys KING LOUIE - PETIT LOUIE Met code: ‘H&M2012’ gratis verzendkosten!

WWW.SO-MUCH.NL

de babyspeciaalzaak van Dokkum! www.rozemarie.com

ducten o r p e g i d n a H nnen! i z e g e k k u r voor d

l

Âż Âż Âż Âż Âż Ă… Âżd Âż

Âż

Âż Âż

%Ă… % Kortingscode heitenmem01 voor 10% korting!

- gezinsplanners (week en maand) - eetspel voor moeilijke eters - kinderwekker voor (te) vroege vogels - opvoedboeken en nog veel meer!

www.kik-kidoulet.com

BABY

MARKT

De voordeligste babyzaak van Friesland!

Van knuffels tot babykamers...

Br. De Wittestraat1a BLAUWHUIS 0515-579526 – 06-20158671

WWW.BABYSNUFFELMARKT.NL

www.pjut.nl

WWW.GEMAKKELUK.NL

Praktijk Sterrekind Rouw- en verliesverwerking, begeleiding aan hooggevoelige kinderen en ondersteuning op sociaal-emotioneel gebied.

Linda Peelen 0561-438668 / 06-48185263 www.praktijk-sterrekind.com

“Ervaar de belevenis� kraamfeest met kinderhoek wij organiseren het feest van begin tot eind

www.lizelotjoure.nl

jos-en-ko.nl opvoedingsondersteuning

kids

vivita.nl - 0518 46 2552

Van zwangerschapsbh tot voedingspyjama!

|

farm

|

fashion

1 RL Harich dyk 14 • 80507443 Harichster 2 9 2 Tel. 06

Ook adverteren? Neem dan contact op met de AfĂťk: 058-234 30 84 - ynfo@heitenmem.nl

Piter Banga: Piter Banga is heit fan dochter Dante (10 jier) en soan Pijke (9 jier). Hy wurket as begelieder foar Stichting Philadelphia op de Fûgellannen yn Snits mei ferstanlik beheinden.

Dreamersbloed ‘Wat dochst?’

Myn dochter sit by my en sjocht nei har drinken.

‘It praat net werom!’

‘Huh!? Mar dat kin hielendal net!’

‘Ha ha ha, dat is ek sa, mar ik tocht…’

Myn dochter hat dreamersbloed.

In protte fan har eigen tiid is se yn har eigen wrâld. Dat is goed, moai gewurde litte, net mei bemuoie. Fantasy stiet tsjintwurdich ûnder druk, dêr is gjin tiid mear foar. ‘Hiest ferwachte dat dyn drinken dy tasjonge soe?’ freegje ik. ‘Heity! Drinken kin net sjonge!’ Bernefantasy is dochs oars as dy fan ús. Folwoeksen minsken besykje sels fantasy logysk te meitsjen (de wrâld is te meitsjen). Bern lokkich net.

Se sjongt ek yn in bernekoar. As ik kom te sjen, fielt it as foarjier.

Fan ’e wike stienen se tsjininoar oer elkoar ta te sjongen: It feintsje fan Menaam

En wiuwt nei elts jongfaam

dat jaget troch de wide wrâld yn hiel dy wide wrâld!

Lykas fûgels dy’t elkoar yn it foarjier tasjonge en inoar it goeie nijs fertelle! It tsjuster foarby, it ljocht komt, de waarmte en de sinne.Dat is it. It is fansels in klisjee mar bern binne as de sinne. En as myn dochter dreamt, gewoan oerdei, dan is se in lytse mar tige krêftige sinne!

Skoallen ha it ek dreech mei bern dy’t dreamersbloed hawwe.

‘Wat hast der oan?!’ En: ‘de ynspeksje kin it net kontrolearje’ hearst fan ûnderwizers. Ik nim it de skoalle net kwea ôf; masters en juffen dogge harren bêst. En as de bern net yn it ynspeksjeformaat passe?

Myn dochter nimt in slok fan har drinken. We sitte op ’e bank en de sinne skynt troch de ruten op ús gesichten. We dreame tegearre fierder en sjonge fan it feintsje fan Menaam.

adv telenga nog bij 37

Ciska Noordmans

Bern en bisten op de soarchbuorkerij 38

39 39

In lyts boarstelich barchje skommelet, mei syn liif hast op ’e grûn, nijsgjirrich nei it stek. Dêr wurde him meastentiids de lekkere hapkes oanrikt. Foar de bern en de âlderen op soarchbuorkerij De Buorren yn Blessum is it altyd aardich om der in klokhús of wat ierappelskilen hinne te bringen en it bist ris lekker oer de snút te klauwen. It barchje is ien fan de bisten dy’t Marten Hoekstra en syn frou Griet oantúgd hawwe foar de tydlike bewenners, âld én jong, fan harren soarchbuorkerij.

40

Yn 2008 is de famyje Hoekstra begûn om thús bern op te fangen. ‘Myn frou Griet komt út ’e soarch. Ik hie dêr ek wol aardichheid oan. Ik wurke doe by Ingenieursbureau Oranjewoud yn de MemenKarin: ‘Twa lyn ha wegebou hie thús watjier lytsfee.

Wywy ris op in iepen dei op de soarchbuorkerij wennen yn Broeksterwâld mar doe’t yn west.

It spruts ús, mar ek Age, Blessum dizze pleats frijkaam, wienen fuortendaliks oan.

Hy is dêr no hast wy gau út ’e rie’, fertelt Hoekstra.

ha in foarm fan autisme, ADHD en/of gean nei it spesjaal ûnderwiis. Hoewol’t de regearing minsken koartet op de pgb’s (persoonsgebonden budget), groeie wy noch altyd’, ljochtet Hoekstra ta. Sûnt koart komt der ek in jonkje yn in rolstoel. ‘Ik moat dêr fansels wol oanpassings foar dwaan mar dêr rêde wy ús wol wer mei.’ Dat lêste liket de liifspreuk fan Hoekstra. Alle nije twa jier en hy giet der altyd mei dingen dy’t op syn paad komme, sjocht hy nocht hinne. It jout Age in stik rêst as in útdaging dy’t hy graach oangiet. Hy mar ús ek. Hy hat PDD-NOS en dat hat in grut hert foar de bern mar somtiden is net altyd like maklik. Hy is thús drok, wy kinne nea spontaan dingen is it ek it begrutsjen mei de âlders, wat him beweecht. Sokke bern binne net altyd like ûndernimme en der moat altyd in hiele protte útlein wurde. Ek kriget maklik yn ’e hûs, kinne de hiele húshâlding op ’e kop sette en dan is it noflik foar de er in soad prikkels fan syn suskes.

Trochdat Age ien kear yn de moanne âlders, en ek foar de oare bern yn it gesin, in wykein nei soarchbuorkerij Yn 2010 kaam der inde nij gebou mei in grutte dat sa’n bern der eefkes út kin. Sa krijt elk ta kin,keuken, kin ús gesin efkes op azem húskeamer, sliepgelegenheid syn oandacht en syn gerak. komme.

Efkes lucht watwurdt minder en oanpast sanitêr.

Troch deen wike ‘De bern bliuwe hjir meastentiids in hiel soargen.‘ der plak makke foar âlderen mar op skoft, sjochst se opgroeien en op it lêst fielt woansdeitemiddei en yn it wykein komme it as binne it dyn eigen.’ De famylje Hoekstra Age (12): ‘Ik fyn it hiel leuk op de de bern. Guon wurde freedtemiddeis brocht hat sels ek fjouwer grutte dochters, yn de buorkerij. Ik boartsje faak mei oare en sneins om healwei fiven wer ophelle, leeftyd fan 16 oant 22 jier. De jongste trije jonges lekker bûten op de skelters mar der binne in tal dy’t allinne op sneon of op deek trampoline.

Of ik gean mei binne ek regelmjittich yn de húskeamer delkomme.

‘Bern komme meastentiids fan op de trekker en somtiden knutselje fan de soarchbuorkerij te finen. ‘It fielt as in jierwy as 7, ôf en bliuwe oant mei sy 16,papier.

17 jier Ik ien grutte famylje’, seit Hoekstra. ‘We dogge ek8 wolris wat leuks binne.fyn Dan jouwe de measten oan dat tiid hiel gewoan en jouwe elk syn frijheid. Bern it altyd wol fijn dat ik ris initwykein wurdtsûnder foar wat oars.

Sy moatte myn trije suskes har bin.hjir At thús it thús moatte hjir neat en meie hjir fan alles. Sy ha drok is, wurd ik faak bin úteinlik ek wykein.’ fiele en as dat net mear wol, ek dandrok. hâldeIkwy hiel faakfertelt lilk op myn suskes en at ik opBûten stean skelters klear om lekker mei har net tsjin’, Hoekstra. de buorkerij bin, hahaikmeastentiids dat net. Ik fiel te rauzen en simmerdeis kinne de bern ‘De bern dy’t hjir komme, my dêr in stik rêstiger.’ in spesjale yndikaasje.

Sy ha PDD-NOS, omraak op de trampoline springe. Binnen

Op it lêst fielt it as binne it dyn eigen; ien grutte famylje.

steane de kasten fol mei spultsjes. Wolst te fiskjen, dan giest te fiskjen. En as de bern eefkes op de kompjûter wolle, mei dat ek, mar fansels net de hiele middei.

‘Guon bern tale net nei de bisten, mar as bern der nocht oan ha meie sy fansels helpe.

Dat stimulearje wy ek. Der is altyd wol wurk te dwaan op de pleats.’

jochst dat de bern S rêstiger wurde fan de bisten.

Njonken de soarch foar âlderen en bern op ’e pleats, fokt Hoekstra ek 80 stiks jongfee op. Hy krijt se as lytse kealtsjes binnen. De bisten wurde ophokke mei leeftiidsgenoaten en nei sa’n 16 moanne ha sy de langste tiid by Hoekstra yn de skuorre west. De bolle rint der by om en as hy syn wurk dien hat, gean de kij nei de eigner werom. Dêr libje sy fierder as molkeprodusint. Bern meie helpe mei it feien fan it gongpaad en oare lytse karweikes op ’e pleats, fansels altyd ûnder tafersjoch fan in begelieder. ‘Sjochst dat de bern rêstiger wurde fan de bisten’, seit Hoekstra. ‘De natuerlike kalmte fan it fee, it gesnúf fan de keallen en it gerattel fan de stekken, bern pikke it samar op.’

41

jierdei!

1

5

2

4

3

7

6

9

8

11 Foto 1 Deborah Posthumus (3) út Menaam Foto 2 Hugo Terpstra (1) út Hijum Foto 3 Marith Gemma Reinders (1) út Bûtenpost Foto 4 Hielke Hettema (1) út Tsjom Foto 5 Aukje Mare Witteveen (2) út Boalsert

42

Der binne wer in protte foto’s ynstjoerd, dy’t te sjen binne op www.heitenmem.nl. De foto’s mei de measte stimmen ha in plakje fertsjinne yn Heit en Mem.

12

10

13

Foto 6 Jytte van der Molen (2) út Snits Foto 7 Hidde Wilko van der Heide (1) út Brantgum Foto 8 Gerwin Mosselman (1) út Berltsum Foto 9 Jelmer Jelte Kramer (5) út Hallum Foto 10 Mirthe de Koe (1) út Berltsum

14

Foto 11 Feline Faber (2) út Frjentsjer Foto 12 Berber Plat (2) út Hitsum Foto 13 Fenne Agema (3) út De Jouwer Foto 14 Sophia de Vries (4) út Snits

Dieuwke van der Meer

Sielsgelokkich Ik bin gelokkich, sielsgelokkich! Want ik bin yn ferwachting! Jierrenlang wie ik al fassinearre troch dat fenomeen. Hoe soenen froulju dy’t swier binne harren fiele? Hoe groeit sa’n berntsje yn in búk? Hoe giet in befalling en hoe is it om in lytse poppe te hawwen? Ik wie altyd sa nijsgjirrich, dat ik online swangerskipsdeiboeken lies en tydskriften oer dat ûnderwerp ferslynde. It is dus ek net sa frjemd dat ik alwer in pear jier redaktrise bin fan dit ‘Heit & Mem’ tydskrift. Ik fyn it prachtich wurk!

Mar no wurd ik sels mem en kin ik it allegear live meimeitsje. Hoe’t ik my fiel? Geweldich! Gjin lêst fan mislikheid, gjin fuotkrampen, gjin hege bloeddruk, gjin obstipaasje, aambeien, blaasûntstekking, striae, spatieren of maachsoer. Myn búk wurdt alle dagen dikker, ús lytse Krûmel mei graach skoppe en it babyshoppen is ien grut feest.

Okee, no moat ik tajaan, der binne ek dingen dy’t wat minder binne. Ik strún nachts yn de keuken om op syk nei iten, ik gûl om’t de hagelslach op is, ik waggelje as in ein om’t ik lêst fan swangerskipsisias ha, ik twifelje al twa wike oer wat lekkentsje at ik yn it ledikantsje dwaan sil, ha swangerskipsjûkte op myn fuotten en keapje stikem sûkeladerepen. Ja, swier wêze is somtiden best wol swier. En dan te betinken dat it swierste noch komme moat… Mar ek al ha ik in pear lytse kwaaltsjes, it makket my neat út. Want ik wurd mem en dat makket my gelokkich, sielsgelokkich!

Nieuw van Isis ZwangerschAppAssistent

Jouw coach rondom de kraamtijd T 088 512 2000 • www.isiskraamzorg.nl

isis ADV 204 x 64_hait en mem_v120221_DEF.indd 1

 in de App Store op Android Market

21-02-12 14:24

43

Thea van der Schaaf

Coaching by heechsensitiviteit Wat wol dyn bern dy eins fertelle mei syn gedrach?

“Geef kinderen wortels om te aarden en vleugels om te vliegen”. In posityf útgongspunt dêr’t Kindercoach Joke Nauta fan Snits mei wurket. Sy rjochtet har op it coachen fan bern dy’t heechsensityf binne. Heechsensityf wêze betsjut dat dyn sintugen dyn waarnimmings fersterkje, wat der foar soarget dat dyn reaksje op watst rûkst, sjochst, fielst en hearst ek útfergrutte wurdt.

Dat kin in hiel soad ûnrêst en ûnbegryp feroarsaakje. Mar wat Joke Nauta oanbelanget hoecht dat hielendal net nedich te wêzen.

Dyn bern fertoant drok en ympulsyf gedrach en do kinst it net de baas. Dyn bern hat net safolle selsbetrouwen en is dêrom hiel faak yn himsels keard. Dyn bern hat regelmjittich lêst fan pineholle of pinebúk en do witst eins net oftst it serieus nimme moatst. Dyn bern kin hiel fleurich wêze om in momint letter hiel fertrietlik, of lilk, of sels opsternaat te wêzen. Hy of sy is bang foar nije situaasjes of hat lêst fan nachtmerjes...

44

Rêst nimme is rêst krije Samar in rychje gedrachseigenskippen dy’t tsjutte kinne op heechsensitiviteit.

Foar guon minsken klinkt it miskien as in hype, mar neffens Joke is it fan alle tiden: ‘Ien op de fiif minsken is heechsensityf, dat hat ek altyd al sa west. Mar it is no folle dúdliker oanwêzich om’t wy yn dizze tiid safolle mear prikkele wurde. Bern moatte folle mear, jin ferfele of ris in oerke neat dwaan is der net mear by. Wy libje yn in

maatskippij dy’t rjochte is op prestaasje, dêrtroch leit der in hiele grutte druk op de bern. Froeger wie it folle rêstiger om ús hinne. En troch rêst wurdt de holle rêstiger, it liif rêstiger, is der minder stress en hawwe de sintugen minder kâns op útsjitters yn uterings.’

Rêst is dan ek wat Joke faak as earste advisearret as âlden by har binnenrinne: ‘Nim ris de tiid en de rêst om dyn gesinssituaasje goed te besjen, stel

Judith, mem fan Hanna (5): ‘Toen Hanna 4 jaar was, was ze veel moe en had ze vaak last van buikpijn. Dat het hoogsensitiviteit was, daar waren we al achter. Toen ik de folder van Joke zag op de BSO, besloot ik haar te benaderen.

Haar werkwijze en uitstraling spraken me zo aan dat ik met Hanna op consult ben geweest. Hanna heeft ook een sessie met Joke alleen gedaan, en ik ben groepslessen gaan volgen. Sinds ons bezoek aan Joke is ze een stuk minder moe en is de buikpijn minder geworden. Hanna is nog te jong om gedachten en gevoelens goed te kunnen benoemen, maar als ouders hebben we wel geleerd haar uitingen van hoogsensitiviteit beter te begrijpen.’

dysels fragen lykas: “Hokfoar noarmen en wearden hantearje ik eins by it grutbringen fan myn bern?”, “Watfoar ynfloed hat dat op ús heechsensitive bern?”, “Wat probearret ús soan of dochter ús eins te fertellen mei syn of har gedrach?”, en “Hoe reagearje ik dêr eins op, moat dat ek oars?”’

Knipepunten mei leafde benaderje Joke Nauta stipet dêrby, troch yn gesprek te gean mei sawol de bern as de âlden. Yn de measte gefallen faker mei de âlden as mei de bern. ‘Bern fiele dy o sa goed oan en spegelje dyn gedrach. Dus asto dy as âlder oars opstelst en mear rêst yn de holle hast, nimt dyn bern dat automatysk fan dy oer.’ Troch te akseptearjen datst wolris skjin ferlegen mei it gedrach fan dyn bern

45

bist, komst al in hiel ein. Joke: ‘En troch de knipepunten dan mei oandacht, leafde en begryp te benaderjen; dat makket it omgean mei heechsensitiviteit safolle makliker, foar dy, mar ek foar dyn bern.’

Joke jout sawol ien-op-ien training, as yn groepsferbân. ‘Elts trajekt is unyk, en freget om in eigen oanpak. Foar guon bern is ien-op-ien it meast geskikt, mar der binne ek in soad dy’t folle mear oan it groepspetear hawwe en dêr ek wille oan belibje. Foar de âlden kin in groepsgesprek ek hiel funksjoneel wêze. Ast der as âlder yn in groepspetear efter komst dat der safolle mear âlden binne dy’t tsjin deselde dingen oanrinne, is dat faak al in hiele gerêststelling. Foar sa’n groepsgesprek moatte âlden faak wol efkes in drompel oer. Want lit ús earlik wêze, as mem of heit

jouwe wy it net graach ta as wy it efkes net mear witte, en noch faker libbet it gefoel dat wy it ferkeard dogge.’

As âlden kinst it net ferkeard dwaan Mar neffens Joke kinne wy it as âlden net ferkeard dwaan. Sy is der fan oertsjûge dat dyn bern dy keazen hat as âlder en datsto it úteinlik it bêste witst foar dyn bern.

Dêrmei krije wy ek in hiel lyts bytsje fan de spirituele Joke te sjen. Har spirituele fisy nimt se seker mei yn har wurk. ‘It is der altyd. Mar tagelyk is it saak ierde te bliuwen, as kindercoach. Want bern, seker de heechsensitiven ûnder ús, hawwe just in sekere grûn mei sterke woartels nedich om frij fleane te kinnen.’ www.jokenautakindercoaching.nl

45

APPs Beskikber: iPad Leeftiid: 2+

Tomke

fergees!

De ferhalen fan Tomke binne no ek beskikber foar de iPad! De app is bedoeld foar pjutten en bestiet út trije Tomkeboekjes op rym. De ferhalen binne troch de pjut as fi lm te besjen en kinne ek troch de âlders foarlêzen wurde. De boekjes hawwe animaasjes dy’t de bern sels ûntdekke kinne. Nei elk ferhaal is der in bypassende puzel en bern kinne kieze om it spultsje ‘sykje it plaatsje’ te dwaan.

fergees!

Beschikbaar: Android toestellen Leeftijd: kinderen van 7 t/m 12 jaar en ouders en opvoeders

Safety Net app Beskikber: iPad Leeftiid: 4+

De Safety Net app is bedoeld voor ouders/verzorgers en hun kinderen.

Ouders kunnen de app op de telefoon van hun kind in de leeftijd van 7 t/m 12 jaar installeren en de instellingen zelf beheren via een wachtwoord. Oudere kinderen kunnen de app zelf op hun telefoon installeren en beheren. De Safety Net app beschermt kinderen tegen de belangrijkste risico’s van smartphonegebruik. Denk aan: pesten, verspreiden van ongewenste afbeeldingen of overmatig gebruik.

€ 1,59

Speurprent

De nostalgy fan in âlderwetsk printeboek, kombinearre mei de technyk fan no. In prachtige app foar bern dy’t fan alles ûntdekke kinne yn de wrâld fan ‘Speurprent’.

De tekening is 12 iPadskermen grut en hat 200 minsken, bisten en oare dingen dy’t lûd meitsje ast se oantikkest. De app is ûntwikkele en betocht troch Creative Work en yllustrator Heleen Klopper út Bûtenpost.

Dêrneist is de app goed úttest troch de bern fan groep 1-2 en 3-4 fan de Master Frankeskoalle yn Earnewâld. Der is safolle te sjen op dizze app, dus do moatst him echt gau efkes downloade! Der is ek in fergese fersy beskikber: de Speurprent Lite. Dat is in lytsere fersy fan de komplete print. Sjoch op speurprent.nl foar mear ynformaasje.

Beschikbaar: iPhone en iPod Leeftijd: 8+

Topo Europa Beschikbaar: iPhone en iPod Leeftijd: Ouders / verzorgers

Uit eten met kinderen

€ 0,79

Waar kun je met je kinderen uit eten? Die informatie heb je met de app Uit eten met kinderen op zak: een handig en eenvoudig overzicht van ruim 800 restaurants door heel Nederland die jou en je kinderen van harte welkom heten. Uiteraard is ook de top-25 met leukste adressen opgenomen. Dus je hoeft je nooit meer af te vragen waar je kunt gaan eten met je kids.

Op een zeer gebruiksvriendelijke manier navigeer je (bijvoorbeeld d.m.v. GPS) door de meest kindvriendelijke restaurants van Nederland. Dus ben je een dagje uit met je kinderen of wil je weer eens wat anders uitproberen? Met deze app vind je het beste restaurant. Of je nu op zoek bent naar een adres met een ballenbak, oppas of flessenwarmer.

46

Topo Europa is een hele leuke iPhone app om spelenderwijs de landen, hoofdsteden en grootste steden van Europa te leren! Je kunt gewoon oefenen: lekker op je gemak landen, hoofdsteden en 100 grootste steden van Europa oefenen zonder tijdsdruk. Maar je kunt ook een tijdrace doen: stap aan boord van je vliegtuig en vlieg zo snel mogelijk naar de juiste bestemming.

Als je het niet meer weet kun je een hint aanvragen, maar deze kosten je tijd! Deze app is ook leuk voor ouders om hun topografie bij te spijkeren.

€ 1,59

Namme: Harm Otten (69) en Thymen Harm

Pake syn pop

Otten (2,5 jier) Wenplak: Warten Hobbys: de hûn, de fûgels, fytse, fiskje, túnkje en kampeare.

Relaasje: al 49 jier troud mei Tiny Otten

‘Thymen is in hiel leaf, rêstich en observearjend jonkje. Hy moat earst altyd efkes de kat út de beam sjen. Wy wenje flak by elkoar en wy sjogge him ûngefear twa kear yn de wike. En as er by ús is, is it feest. Hy boartet dan in soad mei ús jonge herder, Max. Se drave faak tegearre as healwizen troch de keamer. Max is folle grutter en sterker fansels en wâdet Thymen regelmjittich omfier. Mar dêr kin Thymen allinne mar om gnize. Fierder is er gek op Bert en Ernie, auto’s, treintsjes en syn knuffel “Nijn”. Dy hat er altyd by him. At er by ús west hat, moatte we eins altyd ús apparatuer efkes bydel. Want hy mei graach op knopkes drukke, wêrtroch’t ús waskmasine wolris oangiet of de radio op it lûdst stiet. Thymen is myn njoggende pakesizzer alwer. Ik fyn it moai om mei him te rinnen of te fytsen. Hy sjocht dan fan alles en beneamt alles wat er sjocht. Hy is hiel maklik, je ha der gjin wurk fan, ik kin allinne mar fan him genietsje.’

Bisto pake of beppe en wolsto ek meidwaan oan dizze rubryk? Stjoer dan in foto fan dysels mei dyn pake- of beppesizzer nei: ynfo@heitenmem.nl.

47

Speciale aanbieding voor lezers van heit en mem!

Ontvang 6 edities voor  20,(Bij automatische incasso slechts  18,-) Friesland Post is hét magazine vol boeiende reportages, foto’s, verhalen over het heerlijke (buiten)leven in het heitelân en interessante artikelen over bijzondere Friezen.

Het abonnement stopt automatisch na 6 maanden.

s 6 editie hts c voor sle

20,-

van p basis (18,- o . incasso) autom

JA

Ik wil graag profiteren van de ‘heit en mem aanbieding’ en neem een proefabonnement van 6 maanden.

Ik betaal via

incasso /  18,00

accept-giro /  20,00

Uw gegevens Naam

Adres

Postcode

Plaats

E-mail

Telefoon

Ik machtig Friesland Post om éénmalig het verschuldigde bedrag af te schrijven van (Post)bankrekeningnummer:

Stuur deze bon op naar (postzegel niet nodig) Friesland Post, Antwoordnummer 1646, 8440 WB Heerenveen Insturen via internet kan ook:

www.frieslandpost.nl/heitenmem