Page 1

KOHA Javore Podgoricë e enjte, 21 shtator 2017 Viti XVl Numër 782 Çmimi 0,50

Propaganda dhe agjitimi parazgjedhor

ISSN 1800-5696

Drejtoresha e VOA viziton Ballkanin

Arena e një lufte të përgjakshme


PËRMBAJTJE

Mbështetje për vazhdimin e integrimit 4 euroatlantik të Ballkanit Perëndimor

12

Shembet simboli i kufirit shqiptar

Katedralja dhe martirizimi i shqiptarëve në Mal të Zi

Shqiptarët përfaqësohen me 5 deputetë

10

14

KOHA Javore Themelues: Kuvendi i Malit të Zi Gazetë javore për aktualitete, shkencë dhe kulturë, Numri i parë doli më 21 shkurt 2002. Botues: Këshilli

Kombëtar i Shqiptarëve Redaktor Përgjegjës: Ali Salaj Gazeta redaktohet nga kolegjiumi:

Fahrudin Gjokaj (Redaktor Teknik & Sistem Inxhinjer) Ismet Kallaba (aktualitete, sport), Toni Ujkaj (kulturë) Vijoleta Berishaj (sekretare teknike) Adresa: Kral Nikolla 27a/4, Podgoricë 81000, Mali i Zi Telefon & fax: 020/240-659 E-mail: kohajavore@t-com.me, www.kohajavore.org

2

Javore KOHA

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017


PËRMBAJTJE

18

24

Kërkojnë mësimdhënie nga mësues/e që e njohin gjuhën shqipe 19

Dritare e informimit shqip në Mal të Zi

Gjahtari

Banorëve u rikthehet shpresa e të jetuarit në këtë vend

32

KOHA Javore KOHA Javore

KOHA Javore KOHA Javore

Podgoricë e enjte, 22 dhjetor 2016 Viti XV Numër 745 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte, 8 dhjetor 2016 Viti XV Numër 743 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte, 29 dhjetor 2016 Viti XV Numër 746 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte, 15 dhjetor 2016 Viti XV Numër 744 Çmimi 0,50

Pa ndonjë

KOHA Javore NDRYSHIM

Teatri - një dëshirë e munguar e ulqinakëve Qençe

Podgoricë e enjte, 21 shtator 2017 Viti XVl Numër 782 Çmimi 0,50

SHQIPTARËT E 1001 HALLEVE

Komedia e mjerimit

mjerimit Komedia e

Në udhëkryq

1 NSSI

6965-008

ëve ulqinaka re mungu ë e dëshir nhjëet trit-o Teaje Në udhëkryq

ISSN 1800-5696

ISSN 1800-5696

1 NSSI

6965-008

e luftës viktimat që nderoi Manifestim

jetohet ma

ISSN 1800-5696

ISSN 1800-5696

Manifestim që nderoi viktimat e luftës

Shkodra, qyteti më joshës për krajanët krajanët joshës për qyteti më Shkodra,

ISSN 1800-5696

ma uk Qençe n 1001 HALL EVE

6965-0081 NSSI

SHQIPTAR ËT E

pozitiv

Propaganda dhe agjitimi nuk parazgjedhor Qëndrimi anticivilizues i një politikani

Drejtoresha e VOA viziton Ballkanin

Arena e një lufte të përgjakshme

Ballkanin e VOA viziton Drejtoresha

përgjakshme lufte të Arena e një

avoreHA KJO avoreHA KJO Podgoricë e enjte,

8 dhjetor 2016

Viti XV Numër

APATIA politike

Shqiptarët në Mal të Zi gjatë vitit 2016

Lufta e Ftohtë duhet shmangur

Kadare meriton Nobelin!

ARKIVI: www.kohajavore.org

Qëndresa dhe flijimi për flamurin tonë kombëtar

743 Çmimi 0,50

Podgoricë e enjte,

15 dhjetor 2016

Viti XV Numër

744 Çmimi 0,50

parazgjedhor dhe agjitimi Propaganda

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Javore KOHA

3


NGJARJE JAVORE

Në Tiranë u mbajt për të parën herë Konferenca e Komitetit Ushtarak të NATO-s

Mbështetje për vazhdimin e integrimit euroatlantik të Ballkanit Perëndimor Tiranë – Për të parën herë në Shqipëri, nga data 15-17 shtator, zhvilloi punimet në Tiranë Konferenca e Komitetit Ushtarak të NATO-s, e cila tuboi së bashku shefat e shtabeve të ushtrive të vendeve anëtare të Aleancës. Në Konferencë morën pjesë edhe kryetari i Komitetit Ushtarak të NATO-s, gjeneral Petr Pavel, dhe komandanti suprem i Forcave Aleate për Evropën, gjenerali Curtis M. Scaparrotti. Në nisje të punimeve u mbajt një minutë heshtjeje në nder të trupave të rënë në krye të detyrës në operacionet e NATO-s. Në sesionin e hapjes së kësaj konference, mori pjesë edhe kryemi-

4

Javore KOHA

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

nistri i Shqipërisë, Edi Rama, i cili shoqërohej nga ministrja e Mbrojtjes së Shqipërisë, Olta Xhaçka. Në fjalën e tij, Rama ka deklaruar se Shqipëria do të rrisë kontributin e saj në radhët e Aleancës dhe do të shtojë shpenzimet ushtarake. Ndër çështjet kryesore që u diskutuan në këtë konferencë ishin projektimi i stabilitetit të NATO-s, arritja e kapacitetit fillestar operacional të Qendrës për Jugun dhe mbështetja për vazhdimin e integrimit euroatlantik të Ballkanit Perëndimor. Sa i përket misioneve të Aleancës, krerët ushtarakë rikonfirmuan vazhdimin e mbështetjes për Afganistanin dhe nënvizuan se qëndrimi i KFOR-it në Kosovë është i lidhur

me rrethanat në terren. Në përfundim të takimit, shefat e Mbrojtjes së NATO-s zgjodhën shefin aktual të Shtabit të Mbrojtjes së Mbretërisë së Bashkuar, gjeneral Sir Stuart William Peach, si kryetarin e ardhshëm të Komitetit Ushtarak të NATO-s, i cili do ta marrë detyrën në vitin 2018. Për të parën herë në këtë konferencë të trupit më të lartë ushtarak të Aleancës, si anëtar me të drejta të plota i NATO-s, mori pjesë edhe Mali i Zi, delegacioni i të cilit kryesohej nga shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë së Malit të Zi, gjeneral-kolonel Lubisha Jokiq. (Kohapress) 


NGJARJE JAVORE

Organizatat joqeveritare lokale kërkojnë nga Komuna e Ulqinit

Të përmbushen detyrimet financiare dhe të shpallet konkursi i ri për OJQ-të Ulqin – Rrjeti joformal i organizatave të shoqërisë civile që veprojnë në Komunën e Ulqinit kërkojnë nga vetëqeverisja lokale që të përmbushë detyrimet financiare ndaj përfituesve të konkursit të vitit 2016 dhe shpalljen e konkursit për vitin 2017, menjëherë pas kryerjes së detyrimeve të prapambetura. Në një shkresë drejtuar kryetarit të Komunës së Ulqinit, Nazif Cungu, të firmosur nga 19 organizata joqeveritare lokale, kërkohet nga ai që të angazhohet për përmbushjen e të gjitha obligimeve ndaj organizatave të shoqërisë civile, të cilat kanë përfituar mbështetje financiare në Konkursin e Komunës së Ulqinit për vitin 2016. Kërkesa ka ardhur pas takimit të zh-

villuar të enjten në mjediset e SOS Telefonit për Femra dhe Fëmijë Viktima të Dhunës – Ulqin, në të cilin u konstatua se shumicës së OJQ-ve, në fillim të korrikut të këtij viti, u janë paguar vetëm gjysma e mjeteve nga Konkursi i vitit 2016, edhe pse sipas kontratave të nënshkruara, afati ka qenë deri më 29 janar 2017. Për këtë arsye, Rrjeti joformal i organizatave të shoqërisë civile kërkon që menjëherë pas shlyerjes së këtyre obligimeve, të shpallet Konkursi për vitin 2017, ashtu siç tashmë kanë bërë gati të gjitha komunat në Mal të Zi. “Në këtë mënyrë vetëqeverisja lokale do të përmbushë detyrimet e veta, por edhe do ta vlerësojë dhe respek-

tojë punën e shoqërisë civile, si njërin prej sektorëve më të suksesshëm në Komunën tonë”, thuhet në shkresën drejtuar kryetarit të Komunës së Ulqinit. OJQ-të lokale kanë potencuar edhe njëherë kërkesën për pjesëmarrje në procesin e vendimmarrjes së akteve, planeve, vendimeve dhe strategjive lokale, sidomos në fazën e hartimit të tyre. Përfaqësuesit e OJQ-ve të Ulqinit kanë shprehur gatishmëri që për kërkesat e shtruara të zhvillojnë një takim konsultativ me kryetarin e Komunës së Ulqinit me qëllim të, siç thuhet në shkresë, mirëvajtjes së bashkëpunimit të ndërsjellë.  (Kohapress) 

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Javore KOHA

5


VËSHTRIM & OPINION

Qasje

Propaganda dhe agjitimi parazgjedhor

Fushatat zgjedhore, propaganda politike shqiptare në Mal të Zi, ja një segment të jetës politike dhe segmentet e tjera të jetës shoqër kulturor dhe infrastrukturor, ësh

Qani Osmani

Propaganda dhe agjitimi janë aktivitete të domosdoshme për partitë politike në periudhën parazgjedhore. Nga këto në një përqindje të madhe varet suksesi ose mossuksesi eventual i partisë gjatë zgjedhjeve. Propaganda nuk është dukuri që manifestohet vetëm gjatë zgjedhjeve ose në periudhën parazgjedhore. Ajo është pjesë përbërëse e aktiviteteve të partive serioze gjatë tërë kohës së funksionimit të tyre. Propaganda në përgjithësi, por edhe propaganda partiake nuk hasë në bazushmëri të plot nga një pjesë e sociologëve dhe psikologëve, të cilët tërheqin vërejtjen se ajo shërben si mjet për “manipulim me njerëzit”. Grupi tjetër bën dallim ndërmjet propagandës së “mirë” dhe të “keqe” varësisht nga qëllimet që duhet të realizohen. Zakonisht dallohet propaganda e “zezë”, me ç ‘rast propaganduesi i fsheh qëllimet e vërteta ose i prezenton në mënyrë të rejshme, dhe propaganda e “bardhë” e cila paraqitet në mënyrë transparente dhe haptazi i shpreh qëllimet që tenton t’i realizojë. Forma e zhvillimit të propagandës dallon te partitë e “pozitës” dhe “opozitës”. Opozita gjatë veprimit të saj i ndjek të gjitha gabimet dhe lëshimet e pozitës dhe të njejtat mundohet t’i prezantojë para opinionit me

6

Javore KOHA

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

qëllim që të përfitojë sa më shumë për vete. Megjithatë, opozita me veprimin e saj mund të luajë edhe rol destruktiv, sidomos në shtetet pa përvojë pluraliste partiake dhe me përbërje heterogjene kombëtare, konfesionale dhe kulturore siç është rasti konkret me Malin e Zi. Pa fushatë cilësore zgjedhore është vështirë që partitë të llogarisin në ndonjë sukses më të madh, përveç rasteve të veçanta kur supozohet se nga rezultatet zgjedhore varet statusi shoqëror i mëtejshëm i një kombi ose i një pjesë të tij. Si shembull konkret mund të merren zgjedhjet e para pluraliste në Mal të Zi ku LD në MZ që veten paraprakisht e shpalli “shpëtimtare të kombit”, e pati përkrahjen e plotë të elektoratit shqiptar. Propaganda zgjedhore zakonisht synon promovimin e partive politike, ideve, programeve dhe kandidatëve të mundshëm. Nëpërmjet saj mobilizohet dhe përgatitet opinioni publik për përcaktimin politik eventual. Megjithatë, tradicionalisht në shoqëritë pluraliste-partiake beteja zhvillohet për dy kategori të zgjedhësve, të cilat janë mjaft të shprehura numerikisht. Kategoria e parë janë ithtarët labilë të partisë të cilët kanë çdoherë qëndrim kritik ndaj aktivitetit partiak dhe kandidatëve të mundshëm për funk-

sone të caktuara. Në grupin e dytë në parim bëjnë pjesë zgjedhësit që nuk e shfrytëzojnë të drejtën e votës dhe janë plotësisht të painteresuar për garat dhe ndodhitë politike. Kategoritë e sipërpërmendura të zgjedhësve zakonisht janë objekt kryesor i agjitimit të partive në fushatën parazgjedhore. Prandaj thuhet se agjitimi paraqet aktivitet qendror te partitë bashkëkohore. Agjitimi është aktivitet gojor ose i shkruar që ka për qëllim përvetësimin e njerëzve për qëllime të caktuara. Me agjitim zakonisht nënkuptohet propaganda politike, që më shumë vjen në shprehje gjatë fushatës zgjedhore. Propaganda dhe agjitimi si pjesë përbërëse të aktivitetit të çdo partie politike që pretendon ta marrë pushtetin shtetëror. tërësisht ose pjesërisht, dallon nga vendi në vend, nga një parti në tjetrën. Emërtuesi i përbashkët i propagandës dhe agjitimit si dukuri është ajo se nëpërmjet aktiviteteve legale partitë politike insistojnë që t’i përfitojnë për vete qytetarët me të drejtë vote. Kur kemi të bëjmë me partitë politike shqiptare në Mal të Zi, gjatë këtyre viteve të funksionimit të sistemit pluralist vlejnë të përmendet se shumë pak kanë mbajtë llogari për ngritjen e nivelit të kulturës politike, e cila

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„


VËSHTRIM & OPINION

dhe agjitimi të bazuar në konceptin kombëtar në të cilin janë bazuar gjatë kësaj periudhe kohore partitë anë mjaft të thjeshta, të cunguara dhe të kufizuara nga shkaku se çdo gjë është e përqendruar vetëm në e shoqërore, në segmentin kombëtar i cili edhe pse është tepër i rëndësishëm nuk është i vetmi dhe pa rore, siç janë liritë dhe të drejtat e njeriut dhe qytetarit, mbrojtja e mjedisit jetësor, përparimi ekonomik, htë mjaft i varfër drejtpërsëdrejti korespondon me vetëdijen politike të masave të gjera te popullatës shqiptare në Mal të Zi, që ka të bëjë edhe me shfrytëzimin e të drejtës së votës dhe përcaktimin politik gjatë zgjedhjeve, qofshin ato vendore, qendrore apo presidenciale. Jam i mendimit se emancipimi i elektoratit duhet të jetë çështje parësore e partive politike shqiptare në Mal të Zi. Ajo është punë e lodhshme, por zakonisht jep rezultate afatgjata. Do të thoja, të përhershme. Partitë politike shqiptare duhet ta kenë të qartë se relativizimi dhe nënçmimi i trupit votues është karakteristikë e veprimit makiavelist, pasojat negative të të cilit dalin në shesh më herët ose më vonë dhe zakonisht është shumë vështirë të eliminohen. Krijimi i bindjes te votuesit shqiptarë se vota e tyre nuk ka kurrfarë domethënie për partitë politike shqiptare dhe se ajo mund të dhunohet dhe devalvohet sipas dëshirës dhe nevojës, çon drejt apatisë,mllefit dhe revanshizmit, dukuri të cilat krijohen shumë shpejt, por nuk mund të eliminohen një kohë shumë të gjatë. Partive politike shqiptare në Mal të Zi, kushtet dhe rrethanat ekzistuese ende nuk ua kanë imponuar krijimin e strukturave të cilat poshtë apo lart do

të ishin specializuar për fushatë dhe agjitim, por një nevojë e tillë do të paraqitet shumë shpejt nga shkaku se dita më ditë vjen duke u harxhuar “koncepti kombëtar” i organizimit politik dhe fushatat zgjedhore që korrespondojnë me konceptin në fjalë. Fushatat zgjedhore, propaganda dhe agjitimi të bazuar në konceptin kombëtar në të cilin janë bazuar gjatë kësaj periudhe kohore partitë politike shqiptare në Mal të Zi, janë mjaft të thjeshta, të cunguara dhe të kufizuara nga shkaku se çdo gjë është e përqendruar vetëm në një segment të jetës politike dhe shoqërore, në segmentin kombëtar i cili edhe pse është tepër i rëndësishëm, nuk është i vetmi dhe pa segmentet e tjera të jetës shoqërore, siç janë liritë dhe të drejtat e njeriut dhe qytetarit, mbrojtja e mjedisit jetësor dhe përparimi ekonomik, kulturor dhe infrastrukturor, është mjaft i varfër. Agjitimi dhe propaganda që zhvillohen në suazat e kombëtares, që zakonisht është karakteristikë për popujt që ende gjenden në fazën e “romantizmit kombëtar”, është plot me përkufizime që i përshtaten mendësisë së elektoratit. Megjithatë, me krijimin e parakushteve ku qytetaria e zëvendëson kombëtaren në përmasa të mëdha, paraqitet edhe

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„

nevoja e një forme tjetër të organizimit politik, e një lloji krejtësisht tjetër të organizimit të partive politike shqiptare në Mal të Zi, të liderëve partiakë dhe të personave që do të kyçen drejtpërsëdrejti në procesin e agjitimit dhe propagandës, si proces tepër i rëndësishëm që e vulos aktivitetin partiak në fazën parazgjedhore dhe zgjedhore. Njëra nga karakteristikat e propagandës dhe agjitimit të deritanishëm të partive politike shqiptare në Mal të Zi është “propaganda e fëlliqur” që zakonisht si mjet kryesor të veprimit e ka etiketimin e partive dhe kandidatëve kundërshtarë, nënçmimet, devalvimet, fyerjet dhe në të shumtën e rasteve imponimin e kompleksit të frikës. Të gjitha këto forma dhe metoda të veprimit të partive politike shqiptare në Mal të Zi duhen kuptuar si “normale” në qoftë se e kemi parasysh nivelin e organizimit politik në Mal të Zi gjatë këtyre viteve të funksionimit të sistemit pluralist. Me siguri në të ardhmen shumçka do të ndryshojë, sidomos kur do të ngrihet niveli i kulturës politike si te oligarkitë partiake ashtu edhe te masat e gjera dhe nënkuptohet, kur të fillojë njëmend të funsionojë shteti juridik dhe mekanizmat e tij. E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Javore KOHA

7


VËSHTRIM & OPINION

Birn

Të shpjegosh Ballkan Dy dekada pasi Maria Todorova shkroi “Imagjinimi i Ballkanit”, perceptimet për rajonin mbeten të bazuara te stereotipat, te dhuna, varfëria dhe eksperienca e rakisë të shekullit të 20-të, i përshkroi serSrgjan Garçeviq bët si “parazitë” dhe u bëri thirrje të gjitha kombeve të shkolluara të ngrihen kundër “sllavëve të Ballkanit” Njëzet vjet më parë, ndërsa thëngjijtë dhe krishtërimit të tyre. e luftës në Bosnje dhe Kroaci ishin Disa ditare udhëtimesh nga e njëjta ende të ndezur, historiania bullgare periudhë përmbanin pjesë raciste, Maria Todorova publikoi “Imagjinimi i duke vlerësuar si të neveritshme përBallkanit”. Në këtë vepër thelbësore, zierjen e pasur të kulturave, gjuhëve ajo detajoi se si është perceptu- dhe etnive në rajon. Edhe kur raporar dhe dokumentuar Ballkani ndër tet e huaja ishin pozitive, ato stereoshekuj si brenda dhe jashtë – krye- tipizonin vendasit si “fisnikë të egër”, sisht si një oborr disi brutal dhe jo i duke rënë shpesh në grackën rrëfimcivilizuar i Europës. tare të “shpëtimtarit të bardhë”. Todorova e quajti këtë “Ballkanizëm” Edhe pas Luftës së Dytë Botërore si homazh ndaj “Orientalizmit” të dhe rritjes së ndjeshmërisë ndaj steEduard Said – një term i aplikuar reotipave të të gjithë kombeve dhe në një mbulim të ngjashëm ekzotik popujve, ato në Ballkan vazhduan. të studiuesve, shkrimtarëve dhe ar- Todorova theksoi se në vitet 1990 tistëve ” të Lindjes” nga “Perëndimi”. një kolumnist i New York Times në Ajo ndoqi format e shumta të Ball- një mënyrë harroi holokaustin në kanizmit në burime që variojnë nga Europën Perëndimore kur e kritikoi kronikat tregtare të Venedikut të Ballkanin si “vendin e vetëm në Eushekullit të 16-të, deri te opinionet ropë”, ku njerëzit mund të vriteshin e viteve 1990 të publikuara në New për shkak të ngjarjeve të shekujve York Times dhe te dramat serbe të më parë. shekullit të 19-të. I zhytur në paqëndrueshmëri në fund Megjithëse mbulimi ndryshonte nga të shekullit të kaluar, narrativa e Ballvendi dhe periudha kohore e burimit, kanit si jotolerant dhe i dhunshëm u ajo vuri re një fije të fortë të përçmim- kthye, deri në atë pikë sa gazetari it kundrejt Ballkanit dhe popullit të tij. dhe shkrimtari amerikan Robert KaAjo identifikoi britanikët si tradicio- plan fajësoi Ballkanin për nazizmin, nalisht pak të impresionuar nga Ball- duke deklaruar se “Hitleri mësoi të kani, duke thënë se ndërsa arsyeja urrejë ashtu” nga sllavët jugorë. Paishte pjesërisht gjeopolitike pasi bri- varësisht nga zemërimi i zjarrtë që tanikët mbështetën Perandorinë os- shkaktoi te disa dijetarë të rajonit, mane gjatë luftërave të pavarësisë vepra e Kaplanit kishte ndikim dhe në Ballkan, edhe nocionet viktoriane lexohej gjerësisht në vitet 1990. të “qytetërimit” luajtën një rol bazuar Dy dekada pas “Imagjinimit të Ballte idetë e darvinizmit social, racizmit kanit” dhe pasi stabiliteti është kthyshkencor dhe superioritetit kolonial. er në rajon, a ka ende kuptim të disNë fund të shekullit të 19-të, George kutohet për Ballkanizim? Bernard Shaw i zemëroi bullgarët Disa shtete të Ballkanit si Kroacia me shfaqjen e tij “Armët dhe Njeriu” dhe Bullgaria tashmë janë anëtarëduke e përshkruar popullin si injo- suar në BE, ndërsa të tjerë presin si rant dhe barbar. Edith Durham, një kandidatë të mundshëm. Anëtarësibritanike që udhëtoi rajonin në fillim mi shpesh perceptohet si shenjë e

8

Javore KOHA

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

civilizimit dhe madje edhe në shtetet joanëtare, politikanët përsërisin mesazhet e BE-së për tolerancë, stabilitet dhe progres. Figurat kyçe kanë shkaktuar interes në mediat perëndimore – Edi Rama, kryeministri shqiptar i vari vizatimet e tij në Bienalen e Arteve të Venecias këtë vit, ndërsa Ana Brnabiq, kryeministrja homoseksuale e Serbisë, u bë një temë e nxehtë në qershor (mes akuzave se Serbia “po e mbulon me rozë” politikën e vet të brendshme). Një bum rajonal i turizmit nxitur nga fluturimet, akomodimi dhe birrat e lira nxiti shpresa për familjarizim. Miliona turistë çdo vit shohin se kamarierët në Ballkan nuk janë më të egër se ata në qytetet spanjolle apo resortet bregdetare britanike. Skena të ndryshme arti lokal mblidhen çdo vit si Festivali i Filmit në Sarajevë, DokuFest në Prizren dhe Festivali Trumpet në Guca. Megjithatë, referencat e paarsyeshme për luftën, dhunën ose varfërinë ende karakterizojnë artikujt për Ballkanin modern – sidomos për shtetet që dikur përbënin Jugosllavinë. Lajmet përmendin burra të dhunshëm dhe gra të mbuluara me tualet që kërkonin para. Para se Bullgaria të hynte në tregun e hapur të punës në vitin 2014, tabloidët britanikë punuan pa u lodhur për të përshkruar europianët e tjerë si vagabondë hajdutë të punës. Vitin e kaluar, në prag të referendumit të Brexit, një seri artikujsh njoftuan votuesit në Mbretërinë e Bashkuar për pasojat e zgjerimit të BE-së, duke sugjeruar vazhdimisht rritje të dhunës. Në prill të vitit 2016, “The Sun” publikoi një artikull për pranimin e mundshëm në BE të Bosnjës me titullin “Mos i fusni brenda”, duke përshkru-

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„


VËSHTRIM & OPINION

nin sipas Perëndimit

ar se si Bosnja është një terren për radikalët, me flamuj ISIS që valëviten kudo, duke shfaqur fotografi të xhihadistëve të armatosur. Ndërsa “The Sun” nuk konsiderohet si mishërim i analizës së lartë, rrëfenjat për Ballkanin nuk janë të kufizuara në median mendjengushtë. Një artikull në “The Economist”, i titulluar “Luftim dhe plaçkitje”, analizoi një libër mbi historinë e Malit të Zi, i cili e la autorin me pyetjen nëse “luftimet dhe plaçkitjet ishin paracaktuar nga historia”, që e kishin bërë baballarët e kombit dhe do të bënin përsëri djemtë e tyre”. Edhe në qarqet liberale, Melania Trump përshkruhet sipas stereotipave të “nuses me postë” për shkak të origjinës së saj sllovene. Kohët e fundit, e shumë-nderuara Zonja Helen Mirren bëri komente për “shpirtin e errët slloven” të Trump, ndërsa Joy-Ann Reid, një gazetar i MSNBC, përdori trashëgiminë “sovjetike jugosllave” të grave të Donald Trump si dëshmi e lidhjeve të tij me Rusinë. Po t’i lëmë të famshmit që nuk marrin vesh mënjanë, edhe ata që e njohin rajonin herë pas here kalojnë në ujërat e Ballkanizmit. Nuk mund të përmbahesha pasi lexova një artikull të kohëve të fundit në “Balkan Insight” nga një shkrimtar me përfshirje afatgjatë në rajon, i cili i refero-

hej burrave serbë si “kafshë mitike me qime” ndërsa diskutonte fiksimin e grave serbe me makijazhin. Përveçse i informuar keq dhe intelektualisht dembel, Ballkanizmi ndërkombëtar fatkeqësisht ka pasoja reale duke çuar në ndërveprime personale banale. Ballkanizmi krijon llojin më të keq të turistëve – ai lloj që pasi ka lexuar një libër dhe ka kaluar disa ditë në rajon fillon të shpjegojë te vendasit historinë dhe politikën sipas Perëndimit. Gjithashtu u jep mundësi njerëzve të tjerë të sjellshëm që të pyesin vazhdimisht të rinjtë nëse i urrejnë fqinjët e tyre ose nëse kanë ndonjë familjar në mafia. Si të gjitha stereotipet, ajo i mbyt nuanca dhe historitë individuale duke i përkufizuar ato trashë. Njerëzit në Ballkan duhet të punojnë shumë për t’i treguar botës veten. Pavarësisht nga të metat, ata meritojnë respekt dhe mirëkuptim. Sidoqoftë, ky lloj i Ballkanizmit të jashtëm mund të krahasohet dhe madje të tejkalohet nga ai që vazhdon brenda vetë Ballkanit. Ballkanizmi i brendshëm manifestohet në shtypjen në shkallë rajonale të termit “Ballkani”. Njerëzit këmbëngulin se i përkasin “Europës Qendrore” dhe vazhdimisht projektojnë stereotipa negative ndaj fqinjëve të tyre, me të cilët ata ndajnë një his-

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„

tori dhe një pjesë të mira të kulturës. Qarqet liberale serbe fajësojnë rregullisht “mentalitetin ballkanik” si arsye për problemet tona. Tradicionalët shpesh veshin stereotipin si arsye për të justifikuar maçizmin dhe patriotizmin ekstrem dhe shtimi i turizmit nënkupton shtim të mundësive për të damkosur identitetin nëpërmjet “përvojave” si dehja me raki deri te “safarit” e turpshëm në qytetet e vogla rome. Fatkeqësisht, Ballkanizmi mbijeton sepse është shumë i dobishëm. Siç shkroi dhe një eseist gjerman Herman von Keyserling, (duke parafrazuar Volterin): “Nëse Ballkani nuk do të ekzistonte, do të shpikej”. Todorova hodhi hipotezën se për ballkanistet e huaj, rajoni shërben si një kanavacë për të projektuar idetë e veta qoftë për varfërinë, dhunën apo intolerancën. Ose, mund të përdoret si mbulesë për të gjitha aspektet e kulturës së brendshme të dikujt që mund të jetë kundër rendit të ditës, me të cilin mbase nuk duan të merren. Për fat të keq, teksa fillojnë të bëhen të dukshme krisjet në rendin aktual demokratik liberal, nga Brexit te Çarlotsvill, Ballkanizmi mund të zhduket – jo sepse Ballkani do të bëhet më “perëndimor” por sepse “perëndimi” do të kuptojë se është më shumë si “Ballkani”. E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Javore KOHA

9


VËSHTRIM & OPINION

VRITET EDHE NJËHERË PREKË CALI

Shembet simboli i k

Për disa vite tashti, ishte shtëpia e At Gjergj Fishtës që ka tërhequr vëmendjen, e shpallur si monumen pas dore nga autoritetet vendore dhe qendrori shqiptare, ndërkohë që po shembet vetvetiu nga moskujde private për ta restauruar atë. Ja tani, sipas lajmeve të fundit, i paska ardhur radha Kullës së Prekë Ca

Për Koha Javore:

Frank Shkreli

Rrëzohet dhe vritet për të dytën herë Prekë Cali. Urrejtje ndaj Gjergj Kastriotit- Skënderbeut, urrejtje ndaj At Gjergj Fishtës, urrejtje ndaj Prekë Calit. Këto ndërtesa, as Enver Hoxha nuk i kishte shembur, por i përdorte për qëllime të tjera. Ja, sot jemi dëshmitarë të një ngjarjeje të pashembullt në trojet shqiptare, alla talebançe. Njoftohet se fadromat e Inspektoriatit Ndërtimor të Malësisë së Madhe nën mbikëqyrjen e Policisë së shtetit shqiptar, të enjten shembën muret dhe themelet e Kullës së Prekë Calit, trimit të maleve dhe mbrojtësit të kufijve të Shqipërisë nga synimet grabitqare shekullore të shovinstëve sllavë. Duket se sipas të gjitha gjasave, për arsye që vetëm ata i dinë, autoritetet shqiptare kishin hezituar deri tani të autorizonin legalizimin e restaurimit të kullës së Prekë Calit në Vërmosh të Kelmendit të Malësisë së Madhe, ashtu siç ka ndodhur më përpara edhe me shtëpinë e At Gjergj Fishtës. Duket gjithashtu se sipas burokratëve të revolucionit kulturor në Tiranë, At Gjergj Fishta dhe Prekë Cali nuk përfaqësojnë asgjë, asnjë vlerë, jo vetëm për Malësinë e Madhe, por as për historinë e Shqipërisë dhe as të kombit shqiptar dhe si të tillë duhet t’u fshihen gjurmët, përfshirë shembjen e shtëpive ku kanë

10

Javore KOHA

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

jetuar. Jam i sigurt se autoritetet do të justifikojnë shembjen e kullës duke thënë se nuk ishin dhënë lejet e nevojshme për restaurimin e kullës, gjë që mund të jetë e vërtetë. Në qoftë se është kështu, pse të mos jepej urdhri për ndalimin e punimeve dhe të mos shembeshin themelet e kullës, në pritje të autorizimeve të nevojshme, pasi ato fonde të mbledhura dhe të përdorura për atë qëllim, janë mundi dhe djersa e dikujt? Por, si zakonisht, askush nuk jep ndonjë shpjegim zyrtar se pse ndodhi kjo shembje e kullës së Prekë Calit, që në fakt ishte shpallur monument kulture që në vitin 1993, por që as qeveria e atëhershme as qeveritë e mëvonshme nuk kanë bërë asgjë për ta mirëmbajtur ose për ta rinovuar kullën e regjistruar si një monument kulture. Kështu kishte ndodhur fatkeqësisht më herët edhe me shtëpinë e At Gjergj Fishtës, lënë në mëshirë të fatit, pa i dhënë asnjë zgjidhje projektit nga ana e autoriteteve zyrtare. Duket se autoritetet e Ministrisë së Kulturës dinë të shembin e të shkatërrojnë, por jo të ndërtojnë, të pakën në këto dy raste! Thuhet se falë fondeve të mbledhura nga diaspora shqiptare në Shtetet e Bashkuara kishin filluar punimet për restaurimin e kullës së Prekë Calit, por dita e enjte ishte dita që shënoi shembjen e saj, përballë protestave të banorëve vendas, të cilët sipas disa mediave e cilësuan këtë si një ditë të zezë ndër ato troje , në prani të policisë së shtetit. Përdorimi i fadromave për shembjen e kullës së Prekë Calit, duket se mund të kishte lidhje edhe me njoftimet

e kohëve të fundit nga komuniteti shqiptaro-amerikan në Nju Jork dhe Detroit, për të mbledhur fonde muajin që vjen, për restaurimin e kullës ku ka jetuar Prekë Cali, i cili u pushkatua nga regjimi komunist pas kryengritjes së Këlmendit kundër regjimit të Enver Hoxhës. Burime të komunitetit njoftojnë se janë planifikuar dy takime për mbledhje fondesh nga “Fondacioni Prekë Cali”: njëri në Nju Jork më 1 tetor dhe tjetri në Detroit, më 7 tetor, 2017. Nuk është e qartë tani nëse përballë ngjarjeve të fundit në Vërmosh, rrafshimit pra të kullës së Calit, do të shkohet përpara me planet për mbledhjen e fondeve për restaurimin e kullës së Prekë Calit, nga ana e komunitetit shqiptaro-amerikan në Nju Jork dhe në Detroit. Merreni me mend tashti, i ashtuquajturi Inspektoriati i Mbrojtjes së Territorit ka shembur themelet e shtëpisë së Prekë Calit, mbrojtësit të vërtetë të territorit dhe të kufijve të Shqipërisë. Çka e bën këtë situatë edhe më të ndërlikuar, por edhe absurde, ashtu siç më njofton një mik i imi nga Shkodra, janë edhe akuzat për falsifikime dokumentesh si dhe procedurat burokratike ose më mirë të themi grindjet për të drejtat ligjore mbi territorin ku gjendej shtëpia e Prekë Calit, midis dy institucioneve qeveritare me rëndësi, Ministrisë së Mbrojtjes dhe Ministrisë së Kulturës. Po kush i kontrollon këto ministri? Hajde dreq e merre vesh! Si dhe pse ndodh që në këtë rast, ashtu si edhe në rastin e përpjekjeve, tani të dështuara falë Ministrisë së Kulturës për rinovimin e shtëpisë së poetit kombëtar At Gjergj Fishtës,

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„


VËSHTRIM & OPINION

kufirit shqiptar

nt kulture, por e lënë krejtësisht esja, me gjithë disa përpjekjeve alit, turpi i radhës i qeverisë! pengesat kryesore paraqiten nga ata që pikërisht duhet të jenë ruajtësit e këtyre vlerave kombëtare, burokratët e Tiranës! Turp e faqe e zezë! Në qoftë se nuk dëshironi të harxhoni fondet tuaja, atëherë lejoni njerëzit që janë gati të mbledhin fondet për rinovimin e këtyre objekteve, në këtë rast diaspora shqiptare në Amerikë. Ironia e kësaj ngjarjeje tragjike qëndron në faktin se kushedi për të satën herë, kjo situatë pasqyron hipokrizinë e kësaj klase politike shqiptare të shëmtuar të 27 viteve të fundit – tjetër flasin e tjetër bëjnë. Ndërkohë, që në Vërmosh jepet urdhri për shembjen e kullës së Prekë Calit, i cili udhëhoqi atë që besohet të ketë qenë kryengritja e parë anti-komuniste në Evropë, përfaqësuesit më të lartë të Organizatës NATO -- aleancës më të fortë ushtarake që ka njohur ndonjëherë historia e njerëzimit dhe mburoja anti-komuniste për gjysmë shekulli – janë duke u mbledhur në kryeqytetin e shqiptarëve në Tiranë për të biseduar sigurinë dhe paqen në Evropë dhe në botë. Ndërsa autoritetet shqiptare, si talebanët hedhin në erë kullën e Prekë Calit. Kam drojë se as përfaqësuesit e NATO-s të mbledhur në Tiranë nuk e kuptojnë ende se me kë kanë të bëjnë. A ka gjë më turp! Vëni more gishtin në ballë e mendoni pak. Cilat do që të jenë arsyet, legjitime ose jolegjitime, për shembjen e kullës së Prekë Calit. Ky akt është i pafalshëm. Ky akt duhet të shqetësojë ndërgjegjen e çdo shqiptari, kudo. Kulla e Prek Calit nuk është më, por

për ata që duan të dinë se ku ishte dhe çka përfaqësonte ajo kullë, lahutari i Malësisë – ndonëse sot mund të jetë duke vajtuar shembjen e kullës së Prekë Calit -- për derisa të jetë lahuta ai do të këndojë dhe do t’u tregojë brezave se ku ishte dhe çka përfaqësonte ajo kullë:. Bash ku rrinë shqipet e malit Ka pas kenë kulla e Prekë Calit Ka pas kenë nji kullë e bardhë S’thonë kot malet derë e parë Derë kreshnikësh ku k’nohet lahuta Hije i ka pas sofra dhe pushka… …Atëherë krajlat po bajnë kuvend Po, Hot e Grudë, Shkrel e Këlmend O me ia falë o Malit të Zi Kur Kongresi o i Berlinit

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„

Ne na i dau o foshnjet prej gjinit Trupin tonë o e ndau me mur Qysh se na ndau o shqipen flamur Njaj Prekë Cali u del përballë Nuk t’i lshoj këto bjeshkë për të gjallë. Prekë Cali është pushkatuar më 25 Mars 1945 nga forcat komuniste të Enver Hoxhës në vendin e quajtur Zall i Kirit. Dëshmitarët kanë shënuar se para se të rrëzohej trupi vigan i këtij malësori -- i cili nuk njohu as Londrën as Berlinin -- por mbrojti kufirin, burri i Kelmendit sypatrembur, para se të jepte shpirt, jo nga plumbat e sllavit të cilin e luftoi gjithë jetën, por nga plumbat e shqiptarit -- ka bërtitur me një zë të fuqishëm: “Rrnoftë Shqipënia, Rrnoftë populli shqiptar. Heret ose vonë, Shqipnia do të fitojë”. Fatkeqësisht, me shembjen e kullës së Prekë Calit këtë javë në Vermosh të Malësisë së Madhe nuk fiton as Shqipëria as kombi shqiptar. Kur të merret parasysh debati i kohëve të fundit mbi Gjergj Kastriotin Skënderbe, shembja e kullës së Prekë Calit dhe mosndërhyrja për vite me radhë për rehabilitimin e shtëpisë së poetit kombëtar, At Gjergj Fishtës – do e s’do – të bën të pyesim veten se çfarë forcash veprojnë në vendin e të parëve tanë dhe ku është shteti. Çuditërisht, një mik imi më dërgoi një mesazh, duke më thënë se kështu pat filluar edhe në vitin 1945. E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Javore KOHA

11


VËSHTRIM & OPINION

Katedralja dhe martirizimi i shqiptarëve Më 3 shtator 2017 u përurua në Tivar Poshtë Katedralja e re e Arqipeshkvisë së Tivarit. Nuk mund të them me shifër sa njerëz qenë mbledhur, por salla, që s’është e vogël, qe mbushur plot dhe më këmbë anash mund të ishin më shumë se njëmijë vetë. Jashtë gjithashtu qëndronte një turmë mjaft e madhe

Gjokë Dabaj

Ishte kjo pamje, e mjaftueshme për të kuptuar sa e rëndësishme ishte ajo ditë për katolikët, shtetas të Republikës së Malit të Zi, që gravitojnë rreth asaj Arqipeshkvie. Kishin ardhur shestanasit që banojnë në Tivar e rrethina, shestanas që banojnë në fshatrat afër Ulqinit, klleznorë e bregasorë, malësorë të Tuzit, Hotit, Grudës e Trieshit. Kishin ardhur që nga SHBAja dhe shtete të Evropës Perendimore me qindra mërgimtarë. Në rrethinë të Tivarit, psh në fshatin Zupç apo në Sutomore, ka një numër katolikësh që tradicionalisht flasin gjuhën sllave. Gjithkështu edhe në Grykat e Kotorrit shumica e banorëvet janë katolikë sllavishtfolës. Krejt natyrshëm ishin edhe ata të pranishëm midis shumicës shqiptare, pjesëtare shumëshekullore e kësaj Arqipeshkvie. Arqipeshkvia e Tivarit është një institucion fetar katolik njëmijëvjeçar, më saktë, 928-vjeçar, i Arbërisë Veriperendimore e në vazhdim i Shqipërisë

12

Javore KOHA

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Veriperendimore. Themeluar si Arqipeshkvi që në vitin 1089 dhe martirizuar në të gjithë shekujt e ekzistencës së saj. Unë kam shkruar e botuar, në shqip dhe sllavisht, një libër nja 300-faqeh për historinë e kësaj Arqipeshkvie, prandaj dhe nuk ka arsye të zgjatem më shumë, as në renditjen e fakteve të historisë, as në arsyetimet, pse kjo Arqipeshkvi shoqërohet me epitetin e martirizuar. Por është e domosdoshme të ndalemi te pyetja: Pse po vazhdon edhe sot të martirizohet kjo Arqipeshkvi?! Kur themi po martirizohet një institucion, qoftë fetar, qoftë i fushave të tjera të kulturës, fjala është për popullin që grumbullohet rreth atij institucioni. Pra: Pse po vazhdon të martirizohet populli, dikur arbëror e tash shqiptar, i grumbulluar rreth kësaj Arqipeshkvie këtu e një mijë vjet?! Unë isha i ftuar në atë ceremoni me firmën e vetë arqipeshkvit Imzot Rrok Gjonlleshaj. E pata ndjerë veten të nderuar që më ish dërguar ftesa dhe udhëtova prej Durrësit një ditë para se të zhvillohej ceremonia. Ishte thënë në rrjetet socialë që mesha do të celebrohej shqip, ose të paktën e kombinuar, shqip edhe sllavisht, dhe kjo më gëzonte shumë, mbasi në kishat e Tivarit dhe në ato të rrethinës së Tivarit,

ku shumica dërmuese e besimtarëve janë shqiptarë, ka rreth 120 vjet që mesha nuk celebrohet në gjuhën shqipe, por në gjuhën sllave. Shkak për këtë është bërë një konkordat famëkeq, një marrëveshje famëkeqe, midis Vatikanit dhe qeverisë së atëhershme princore të Malit të Zi, në fund të shekullit XIX. Mali i Zi i sotmi, jo vetëm duhet, por e ka detyrë të zbatojë në të gjitha fushat e jetës parimin e demokracisë bashkëkohore evropiane. Ky është kusht që ky shtet të mund të pranohet si anëtar me të drejta të plota në Bashkimin Evropian. Sado që i njoh mirë marifetet që përdorin politikanët serbë, e, nën diktatin psikologjik kishtar pravosllav të serbëve, edhe një pjesë e politikanëve malazezë, prapëseprapë po shpresoja që, në politikën aktuale të Malit të Zi diçka të ketë ndryshuar. Po shpresoja që faktori shqiptar të jetë vënë në vendin që i takon në Arqipeshkvinë e Tivarit, si zot shtëpie në atë Arqipeshkvi dhe si faktor jetëdhënës i atij institucioni. Unë jam nga Shestani. Gjuhën shqipe e kam mësuar në Shestan. E kam marrë si qumështin e nënës, në rritje e sipër. Gjyshja ime nuk ka ditur asnjë fjalë sllavisht, sado që kishim shtatëdhjetë vjet nën pushtimi mala-

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„


VËSHTRIM & OPINION

zias e jugosllav. Gjyshi im dinte vetëm dy shprehje sllavisht: Dobar dan dhe dobro veçe. (Mirëdita dhe mirëmbrëma), shprehje këto që i kish mësuar thjeshtë për mirësjellje, sepse nuk mund t’i kalosh tjetrit, qoftë edhe jabanxhi, pa e përshëndetur. Uratat, Ati ynë, Falemi Mri, Kjothtë lumnia e Atit, Besojmë, Unë pej Zotit jam i kshtenë, Puna e penimit, m’i kanë mësuar prindët dhe famullitari ynë në Shestan. Tani ka ardhur koha që qeveria dhe politikëbërësit e shtetit malazias ta kuptojnë se ndaj shqiptarëve të Shestanit dhe ndaj shqiptarëve të tjerë, shtetas të atij shteti, është bërë diskriminim në regjimet e mëparshëm dhe se, më në fund, ajo praktikë diskriminimi duhet të ndërpritet. Një grumbull i madh klerikësh: Arqipeshkëv, ipeshkëv, meshtarë e rregulltarë, madje edhe kardinali, Hirësia e Tij Ernest Troshani, ishin të pranishëm dhe po e udhëhiqnin ceremoninë përuruese të katedrales së re. Ish kënaqësi e veçantë kur, midis asaj ceremonie, dëgjoje gjuhën shqipe, gjuhën e vendit, dhe reagimin, fetarisht të përkushtuar, të pjesëmarrësve. Lutu për ne, thoshte një nga drejtuesit e ceremonisë dhe përgjigjja shqip, lutu për ne, bënte që krejt katedralja të gjëmonte me të madhe. Kjo dëshmonte që besimtarët e pranishëm në atë ceremoni ishin thuajse që të gjithë shqiptarë. Mirëpo liturgjia shërbehej kryesisht në gjuhën sllave dhe kori i kishës i këndonte lutjet në gjuhën sllave. Duke e ditur që shumica e klerikëve ishin shqiptarë, unë isha i prirur të merrja me mend edhe ndrydhjen shpirtërore që e përjetonin ata klerikë. Nuk ish e mundur që ata të dëshironin për ta thënë meshën sllavisht, në një kishë shqiptare, të mbushur plot

me besimtarë shqiptarë. Isha i prirur të përfytyroja edhe debatet që ata mund të kenë bërë në rrethet e tyre të mbyllur dhe presionet që, në mënyra e forma të ndryshme, janë ushtruar mbi ata klerikë dhe përfundimisht ata kanë qenë të detyruar të veprojnë ashtu si nuk dëshironin dhe si, Zoti, të cilit ata i besojnë, nuk do ta miratonte kurrë. Televizioni shtetëror malazias do të ish aty i pranishëm. Klerikë të besimeve të tjerë do të merrnin pjesë si të ftuar. Duhej doemos të krijohej përshtypja sikur shteti i Malit ë Zi është një shtet demokratik nga më të kulluarit, të cilit duhej t’i hapeshin dykanatësh dyert e BE-së. Duhej të krijohej edhe përshtypja e shkuarjes mirë midis konfesioneve të ndryshëm, pravosllavë, myslimanë e katolikë, por, në krahun tjetër, nuk duhej lënë përshtypja që kjo Arqipeshkvi ka qenë dhe do të mbetet ekskluzivisht një institucion i besimtarëve katolikë shqiptarë. Kjo ishte shumë e rëndësishme për shovinistët malazias të kamufluar si demokratë. Shprehja më flagrante e falsitetit të asaj ceremonie, mbuluar me petkun e “demokracisë”, ishte demonstrimi i dy veshjeve kombëtare. Njëra veshje paraqiste kostumin malazias, në një kohë që gjithkush e di që nuk ka në botë as edhe një malazias të besimit katolik. Të gjithë malazezët janë ose pravosllavë, ose ateistë. Katolikë janë një numër shtetasish malazias, shqiptarë dhe kroatë, por katolikë me kombësi malaziase nuk ka gjëkundi. Megjithëkëtë, ata u paraqitën aty si pjesëmarrës në ceremoni dhe i dorëzuan arqipeshkvit, para kamerave shumë të vëmendshme televizive, një dhuratë simbolike. Një çift tjetër me veshje popullore ishte nga fshati Zupç. Ai fshat ka vërtet një veshje karakteristike , interesante, ashtu siç ka edhe një etnohis-

Pikëpamjet e shprehura në fq: OPINIONE & VËSHTRIME nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht politikën redaksionale të „KOHA javore„

tori disi enigmatike, por gjithsesi ishte përfaqësi e një fshati të vetëm. Veshja e Shestanit, veçanërisht e grave të Shestanit, e cila është ruajtur këtu si një dëshmi tepër e lashë iliro-arbro-shqiptare, nuk u paraqit asgjëkund. Komisioni përgatitës i asaj ceremonie kish bërë kujdes që të mos dukej askund andejpari ndonjë grua apo nuse me veshje shestaneshe. Vetëm dy plaka më zuri syri midis turmës me atë veshje, por nuk e di në i ka kapur apo s’i ka kapur qoftë edhe gabimisht kamera televizive. Edhe katolikët shqiptarë të Klleznës, edhe ata të Malit të Brinjës, Shëngjergjit e Shënkollit dhe të krejt bregut të djathtë të Bunës, i kanë veshjet e tyre karakteristike, por asnjëra prej tyre s’ishte parë e arsyeshme të paraqitej në atë ceremoni solemne. Veshjet e Malësisë së Madhe, Hotit, Grudës, Trieshit dhe Tuzit, ashtu si dhe veshjet e Shestanit dhe të Bregbunës, duhet të përbëjnë objekt krenarie jo vetëm për ne shqiptarët, por edhe për shtetin e Malit të Zi. S’ishin, pra të pranishme në atë përurim aq të rëndësishëm asnjëra nga ato veshje, sado që aty kish me shumicë edhe malësorë, të ardhur madje që nga SHBA-ja enkas për këtë ngjarje. Askush nuk mund të thotë që kjo mungesë e veshjeve kombëtare shqiptare, në inaugurimin e një katedraleje thuajse tërësisht shqiptare, të ketë qenë e rastësishme apo pasojë e neglizhencës. Përkundrazi, është shprehje e diskriminimit të pandalshëm ndaj popullsisë autoktone shqiptare, filluar që prej vitit 1877 e këndej. Duke përjetuar gjithë këtë ngjarje, me përzierje të dukshme të një farse mediatike, po më vinin pa pushim në mendje dy vargje të një poeti të madh malazias Petar Drugi Petroviq Njegoshit: “Çashu meda josh niko ne popi, shto je çashom zhuçi ne zatopi!” (“Got’n e mjaltit askush dot s’e piu, të papërzier me gotë helmi të hidhët!”) Ne katolikët shqiptarë të atyre hapësirave, të ndodhur nën Malin e Zi e nën Jugosllavi qysh prej vitit 1877 e këndej, më shumë se pesë breza, pa shërbim kishtar shqip dhe pa shkolla shqipe, sidomos Tivari e Shestani, më shumë e kemi shijuar helmin se mjaltin. Dhe, me sa duket, shpërbërja jonë kombëtare e kulturore do të vazhdojë shumë e egër edhe në këto kohë aspiratash të reja. Helmi nuk do të na mungojë. E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Javore KOHA

13


KULTURË

Zgjedhjet e para të pasluftës për Kuvendin Kushtetutëdhënës në Republikën Popullore të Malit t

Shqiptarët përfaqëso

Shqiptarët në zgjedhjet e para të pasluftës të vitit 1946 në Kuvendin 2 nga Malësia, 1 nga Ostrosi ( Krajë) dhe 1 nga Vlladimiri ( Katërk Gjekë Gjonaj

Zgjedhjet e para të pasluftës për Kuvendin Kushtetutdhënës në Republikën Popullore të Malit të Zi janë mbajtur më 3 nëntor të vitit 1946. Komisioni Zgjedhor ka konfirmuar listat zgjedhore, ka vërtetuar dhe ka shpallur listat kandiduese në të gjitha

14

Javore KOHA

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

njësitë zgjedhore të cilat i ka paraqitur Fronti Popullor. Në këto zgjedhje kanë garuar edhe shqiptarët nga Ulqini, (Ana e Malit), Tivari ( Kraja), Malësia ( Tuzi), Podgorica. Pas zgjedhjeve nga radhët e shqiptarëve fitues janë shpallur këta deputetë pop- Emri dhe mbiemri ullorë: Nga kjo tabelë 1. Tomë Berisha rezulton se 2. Ibrahim Dresheviq shqiptarët në 3.Junus Pelinkoviq, 4.Iso Ardoliq 5.Qamil Lukoviq

zgjedhjet e para të pasluftës të vitit 1946 në Kuvendin Kushtetutdhënës të Republikës Popullore të Malit të Zi janë përfaqësuar me 5 deputetë, prej të cilëve 2 nga Malësia, 1 nga Ostrosi ( Krajë) dhe 1 nga Vlladimiri ( Qyteti

Rrethi zgjedhor

Rrethi i Titogradit Rrethi i Titogradit Rrethi i Ulqinit Rrethi i Ulqinit Rrethi i Ulqinit

Hot-Grudë Tuz-Mataguzh Shtoj- Braticë Ostros Vlladimir


KULTURË

të Zi

ohen me 5 deputetë

n Kushtetutdhënës të Republikës Popullore të Malit të Zi janë përfaqësuar me 5 deputetë, prej të cilëve kollë) Katërkollë). Mandati i tyre ka zgjatur katër vjet. Asnjëri prej deputetëve të përmendur nuk ka qenë anëtar i Kryesisë së Kuvendit Kushtetutdhënës, Presidiumit të Kuvendit Kushtetutdhënës, Kryesisë së Kuvendit Popullor, Presidiumit të Kuvendit Popullor , Qeverisë së Republikës Popullore të Malit të Zi dhe Këshillave të Kuvendit Kushtetutdhënës. Duhet theksuar se gjatë periudhës mandatore 1946 -1950 të Kuvendit

Gjatë periudhës mandatore 1946 -1950 të Kuvendit Popullor nuk ka pasur asnjë shqiptarë të përfshirë në asnjë organ të pushtetit . As në kryesinë e Kuvendit, as forume të punës të Kuvendit, as në përbërjen e qeverisë parë të Republikës Popullore të Malit të Zi.

Popullor nuk ka pasur asnjë shqiptarë të përfshirë në asnjë organ të pushtetit . As në kryesinë e Kuvendit, as në

forume të punës të Kuvendit, as në përbërjen e qeverisë se parë të Republikës Popullore të Malit të Zi.

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Javore KOHA

15


KULTURË

Donacion me vlerë i Këshillit Kombëtar të Shqiptarëve në Malin e Zi

Lektyra shkollore dhe tekste mësimore për shkollat fillore dhe të mesme Plavë/Guci - Delegacioni i Këshillit Kombëtar të Shqiptarëve në Malin e Zi, i përbërë nga nënkryetari Bujar Hasangjekaj, sekretari Faik Nika dhe kryetari i Komisionit për Arsim dhe Përdorimin Zyrtar të Gjuhës Shqipe, Ismet Kallaba, ishin të premten në Plavë dhe Guci, me ç’rast Shkollës së Mesme të Përzier “Beqo Bashiq” - Plavë i shpërndau një numër të konsiderueshëm të lektyrave shkollore, teksteve mësimore dhe veprave letrare në gjuhën shqipe, kurse në dy shkollat fillore “Hajro Shahmanoviq” të Plavës dhe “Xhafer Nikoçeviq” të Gucisë nga disa komplete librash për mësuesit e ciklit të ulët, në përbërje: Abetare e përbashkët mbarëkombëtare, Abetare e punës dhe Libër i mësuesit, të cilat ua dorëzuan drejtorëve të këtyre shkollave. Në sallën e Qendrës mësimore të Shkollës së Mesme të Përzier të Plavës, ku ishin të pranishëm nxënësit e të gjitha paraleleve me mësim në gjuhën shqipe, me mësimdhënësit Fadil Ulaj, Hasnije Kukaj - Gjonbalaj, Shqipe Kukaj, Bali Rugova dhe Mushak Gjonbalaj, përfaqësuesit e KKSH-së, në emër të shkollës i përshëndeti dhe i falënderoi për donacionin drejtori Rifat Baliq.

16

Javore KOHA

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Sipas tij, ky donacion do të ndihmojë dukshëm në zhvillimin e mësimit nga lënda e gjuhës shqipe dhe letërsisë, por edhe nga lëmitë e tjera mësimore. Ndërkaq, në emër të nxënësve dhe mësimdhënësve, mysafirët i përshëndeti dhe i falënderoi për donacionin profesori i gjuhës shqipe dhe letërsisë, Fadil Ulaj. “Ju e dini mirë se ne kemi pasur nevojë dhe zbrazëtira për shumë lektyra që na kanë munguar në bazë të plan-programit mësimor për gjuhën dhe letërsinë shqipe, por edhe për limitë e tjera mësimore në përgjithësi, por me përpjekjet tona përmes miqve tanë nga Ulqini, të cilët sot janë këtu me ne, të cilët me vete kanë sjellë edhe shumë lektyra shkollore që ishin vërtet nevojë për të qenë në duart tuaja, e të cilat janë siguruar me përkrahjen e KKSH-së dhe Fondit të Pakicave, të cilëve u shprehim mirëseardhje dhe përshëndetje të ngrohta nga të gjithë ne”, është shprehur ai. Ndërkaq, sekretari i KKSH-së, Faik Nika, në fjalën e rastit, pasi i përshëndeti nxënësit, drejtorin, mësimdhënësit dhe të pranishmit tjerë, u shpreh se është i kënaqur dhe ka

besim të plotë se librat që i dhurojnë kësaj shkolle do t’u shërbejnë më së miri nxënësve të saj. Ai ka theksuar se në fillim të mandatit janë njoftuar nga drejtorët e shkollave se një shqetësim të madh për ta përbën mungesa e lektyrave shkollore në gjuhën shqipe. “Vitin e kaluar kemi bërë të njëjtën punë në shkollat fillore shqipe në Mal të Zi, ku kemi bërë shpërndarjen e lektyrave shkollore. Këtë vit, me mbështetjen e Fondit për Pakica në Mal të Zi, kemi siguruar lektyra shkollore dhe vepra letrare, të cilat janë këtu para jush. Janë 47 tituj nga shtatë kopje për bibliotekën e shkollës suaj, të cilat uroj që t’u shërbejnë për aftësimin tuaj në jetën e mëtutjeshme”, ka theksuar Nika. Ai ka sqaruar se kohë më parë KKSH ka bërë ndarjen e lektyrave shkollore edhe në shkollat e mesme në Ulqin dhe Malësi. Ndërkaq, një aktivitet tjetër në Guci dhe Plavë ka qenë shpërndarja e kompletit të librave, të përbërë nga Abetarja e përbashkët mbarëkombëtare, Abetarja e punës dhe Libri për mësuesin, për mësuesit e ciklit të ulët të shkollave fillore në këto dy Shaban Hasangjekaj komuna.


KULTURË

Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve në Mal të Zi vijoi aksionin e dhurimit të librave në Tuz dhe në Plavë- Guci

Donacione domethënëse dhe me vlerë të veçantë Tuz- Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve në Mal të Zi, në kuadër të projektit të furnizimit me lektyra shkollore për shkollat me mësim në gjuhën shqipe në Mal të Zi, javën e kaluar ka vijuar aksionin e dhurimit të librave në bibliotekën e qytezës së Tuzit e cila është filial i bibliotekës “Radosav Lumoviq” nga Podgorica si dhe në shkollat me mësim në gjuhën shqipe në Plavë dhe Guci. Fondin me 68 tituj me nga tre ekzemplarë të autorëve shqiptarë, kryesisht me lektyra shkollore por dhe vepra të tjera letrare, e kanë sjellë në këtë bibliotekë, sekretari i Këshillit Kombëtar të Shqiptarëve në Mal të Zi,

Faik Nika dhe kryetari i Komisionit për Arsim dhe Përdorim Zyrtar të Gjuhës Shqipe, Ismet Kallaba, të cilët u mirëpritën nga bibliotekistja, Lulë Nikprelaj e cila i falënderoi përzemërsisht, duke e konsideruar këtë aksion si një dhuratë me vlerë të veçantë që pasuron dukshëm fondin libror deri më tani mjaft të varfër të kësaj biblioteke, sidomos kur bëhet fjalë për lektyra shkollore të cilat në raftet e kësaj biblioteke kanë qenë të pakta. “Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve në Mal të Zi po finalizon projektin e furnizimit me lektyra shkollore dhe me tekste të tjera të domosdoshme për

nxënësit shqiptarë në Mal të Zi dhe për bibliotekat në Uqlin dhe Tuz. Sot sollëm një donacion edhe për bibliotekën e qytezës në Tuz me lektyra shkollore por jo vetëm. Aksionin po e vijojmë në shkollat në Plavë- Guci, dhe në këtë mënyrë do të përfundohet ky projekt i mbështetur nga Fondi për Mbrojtjen dhe Realizimin e të Drejtave të Pakicave në Mal të Zi. Ky është një projekt me të cilin besoj se kemi arritur të përmirësojmë sadopak fondin e lektyrave shkollore të cilat u dedikohen nxënësve me mësim në gjuhën shqipe në Mal të Zi”, tha për “Koha Javore”, sekretari i KKSH-së, Faik Nika. Kjo bibliotekë e hapur që para më shumë se dy dekadash, deri para dy vitesh, kur u ndërmor një aksion mjaft me vlerë nga Kosova dhe Shqipëria, ka disponuar me një fond libror shumë të varfër dhe me literaturë të kohës së shkuar, sidomos kur është fjala për literaturë të autorëve shqiptarë. Sot në këtë bibliotekë, falë nismave të njerëzve vullnetmirë dhe me vizion për t’u ofruar nxënësve dhe të rinjve tituj bashkëkohorë të shkrimtarëve të njohur shqiptarë, ka mbi 2 mijë tituj, nga të cilët 1500 ekzemplarë të literaturës në gjuhën shqipe, të siguruara përmes donacioneve të ndryshme nga Tirana, Prishtina e t. u. Ulqini. E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Javore KOHA

17


MOZAIK

17 vite, nga themelimi i Portalit Malesia.Org

Dritare e informimit shqip në Mal të Zi

Sot 17e vite më parë, në Tuz, të Malësisë u themelua portali i parë në gjuhën shqipe në MZ, ideator dhe themelues i të cilit ishte Robert Gj Ivezaj. Padyshim se në vitet e hershme, kur pothuajse nuk kishte komunikime virtuale, portali Malësia.Org luajti rol të rëndësishëm në informimin në gjuhën shqipe dhe në ngritjen e vetëdijes kombëtare posaçërisht tek shqiptarët në Mal të Zi Në fillim ky portal kishte edhe komunikimin e vetëm përmes internetit, malësia chat, ku shumë të rinj dhe të reja u shoqëruan dhe u bashkuan përmes këtij komunikimi. Portali Malesia.Org ndoqi me një interesim të jashtëzakonshëm ngjarjet që kanë të bëjnë me shqiptarët në Mal të Zi siç është rasti i procesit të montuar politik Fluturimi i Shqipon-

18

Javore KOHA

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

jës, ku padrejtësisht u arrestuan disa persona të komunitetit shqiptar nga Malësia. Stafi i këtij portali, i vogël por me punë të madhe, arriti që të bëjë intervista me figura të rëndësishme, si kulturore, politike etj. Një nder intervistat e shumta që realizoi ishte edhe intervista me Kryeministrin shqiptar nga Kosova dhe ish Komandantin e UÇK-së, z.Ramush Haradinaj. Ky portal, për kontributin e vet informativ, u nderua me çmime të larta edhe nga Bashkia Malësi e Madhe, konkretisht nga ish-nënprefekti i Malësisë, së Madhe, Sytki Ndrecaj, nga Komuna e Istogut, me kryetar Haki Rugova, Shoqata e Vëllazërisë Kosovë-Malësi e Madhe Martin Dreshaj, Muzeu Etnografik i Malësisë, nga shoqatat e shumta kulturore-artistike etj. Vlen të ceket se stafi i por-

talit Malesia.Org, secilin vit, kishte ftese nga ish Presidenti i Republikës së Shqipërisë, shkëlqesia e tij z.Bujar Nishani, në kuadër të takimit të tij vjetor, që organizonte me rastin e pritjes tradicionale vjetore me Përfaqësuesit e Medias. Padyshim se kur punohet vullnetarisht, është edhe më vështirë të veprohet dhe të jepen lajme dhe informata të shumta, por megjithatë portali Malesi.Org, për 17 vite të ekzistencës së vet luajti rol të rëndësishëm në informimin shqip të kësaj treve dhe padyshim ishte një dritare e vërtet për informimin shqip si në Malesi, e po ashtu edhe në Diasporë. Prandaj urime 17 vjetori i Portalit Malesi.Org, duke uruar që edhe shumë vite të vazhdon si deri tani në informimin shqip, për shqiptarët anekënd botës. A. Camaj 


MOZAIK

Këshilli i Prindërve i SHF “Mahmut Lekiq”, bojkoton procesin mësimor

Kërkojnë mësimdhënie nga mësues/e që e njohin gjuhën shqipe

Këshilli i Prindërve i Shkollës Fillore “Mahmut Lekiq” në Tuz pasi ka shprehur problemet dhe shqetësimet e tyre për siç thonë ata, mosrespektimin e gjuhës shqipe nga ana e administratës së kësaj shkolle, ka paralajmëruar bojkotim të mësimit nga lëndët e anglishtes dhe italishtes, për të cilat këshilli në fjalë përmes shumë deklaratave publike ditëve të fundit, ka shprehur shqetësim për shkak se mësimin në këto lëndë e ligjërojnë mësimdhënës/e që nuk e njohin gjuhën shqipe. Shqetësimi i prindërve konsiston në, siç thonë, mosrespektimin e gjuhës shqipe në këtë institucion, problemi ky që sipas tyre, nuk ka filluar sot dhe as ditëve të fundit, por disa vjet më parë e që për fat të keq është heshtur dhe ka vijuar si i tillë deri në ditët e sotme. Sipas deklaratave publike të këshillit të prindërve, ata nuk kërkojnë asgjë që do të ishte antiligjore, por vetëm një të drejtë bazë të cilën ua garanton edhe Kushtetuta e republikës, arsimimin në gjuhën amtare (shqipe). Këshilli i Prindërve deri më tani i është drejtuar me shkrim drejtorisë së kësaj shkolle, konkretisht drejtorit Nikollë Dukaj dhe Ministrisë së Arsimit, por siç bëjnë me dije, ende nuk

kanë fituar një përgjigje me shkrim (zyrtare) për plotësimin e kërkesave të tyre të plota. Njëri ndër anëtarët e këshillit të prindërve, Gjergj Dedvukaj, në prononcimin për “Koha Javore” tha se problemi ende nuk është zgjidhur plotësisht dhe se për këtë problem dhe për probleme të tjera të ngjashme, nuk do të heshtin më derisa drejtuesit e institucioneve përkatëse të zbatojnë plotësisht kërkesat që u takojnë fëmijëve të tyre sipas ligjit dhe kushtetutës. “Vite me radhë përballemi me problemin e gjuhëve të huaja të cilat nuk ligjërohen në gjuhën shqipe, çfarë përbën barrierë jo të vogël për fëmijët tanë që shqipen e kanë gjuhën e nënës. Kulmi i shqetësimit tonë në këtë kuadër, ka arritur këtë vit shkollor kur drejtori i shkollës, sërish ka tentuar të punësojë një arsimtare të pakualifikuar, madje në kundërshtim edhe të kolektivit të shkollës, përshirë dhe kundërshtimin e zv/drejtorit, dhe si pasojë e kësaj kemi vendosur që të mos heshtim më ndaj këtyre padrejtësive që ju bëhen fëmijëve tanë vite me radhë, por të ndërmarrim hapa konkretë deri në zbatimin e plotë të kërkesave tona”, u shpreh Dedvukaj. Ndërkaq, në deklaratën për media,

Këshilli i prindërve sqaron se edhe pse përfaqësuesit e Ministrisë së Arsimit dhe Drejtorisë përkatëse kanë dalë me deklarata se problemi është zgjidhur plotësisht, e vërteta sipas tyre qëndron ndryshe dhe problemi vijon të jetë ende aktual. “Problemi nuk është zgjidhur plotësisht pasi janë dhe katër paralele ku gjuha italiane zhvillohet nga një mësuese që nuk e njeh shqipen. Po ashtu në vend të bashkëpunimit, në adresë të prindërve dërgojnë etiketime qëllimkëqija vetëm për të shmangur përgjegjësitë nga vetja. Bazuar në këto fakte, Këshilli i prindërve, në takimin e mbajtur më 16. 09. 2017, konsideron se kërkesat e tyre nuk janë plotësuar. Për këtë arsye bojkoti i mësimit është alternativa më e mirë”, thuhet në mes tjerash në këtë deklaratë. Në të njëjtën kohë, ky këshill ka njoftuar se nëse Ministria e Arsimit dhe Drejtoria e shkollës, nuk do të veprojnë urgjentisht për përmbushjen e kërkesave në fjalë, do të ndërmarrin masa më të ashpra (bojkot total të mësimit), përfshirë dhe tre paralelet e shpërndara të shkollës amë si dhe problemin e tyre, siç deklarojnë, do ta adresojnë drejt organizatave ndërt. u. kombëtare në vend. E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Javore KOHA

19


KULTURË

Aktorja nga Berati që synon majat, realizon filmin e jetës me Sofia Loren Ndër shqiptarët që kanë ngritur lartë emrin e Shqipërisë është edhe Xhilda Lapardhaja, vajza e re nga Berati, aktore shumë e njohur teatri, filmi dhe reklamash në shtetin fqinj, Itali. Xhilda nuk është shumë e njohur për publikun tonë si emër, po si fytyrë me patjetër që po, pasi ka luajtur në seriale të tilla si “Un Medico in Famiglia”, “Non lasciamoci piu”, “Giornalisti”, “Un posta al sole”, “La squadra 1” etj… Miniseria e filmit televiziv “La mia casa è piena di specchi” mbi jetën e Sofia Loren, me regji të Vittorio Sindoni dhe i prodhuar nga “Idea Cinema”, përveç pjesëmarrësve si aktorë të Sofia Loren, Enzo De Caro, Margareth Madè, ka në grupin e aktorëve edhe aktoren me origjinë shqiptare e pikërisht nga Berati, Gilda (Xhilda) Lapardhaja. Ky film i dedikohet jetës së nënës së ikonës italiane të filmit, Sofia

20

Javore KOHA

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Scicolone, ose në art Sofia Loren. E bazuar mbi skenarin e Maria Scicolone, motra e divës, filmi do të na tregojë ndodhitë e Loren në harkun kohor që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore deri tek triumfi që aktorja pati në vitin 1962, kohë kur ajo fitoi statujën si aktorja më e mirë protagoniste në filmin “La Ciociara”. Përveçse do të shohim edhe aspekte më pak të njohura të jetës së saj, siç është fëmijëria, për të interpretuar Sofia Lorenin gjatë rinisë së saj është përzgjedhur Margareth Madé, e kjo nuk është një sipërmarrje e lehtë për këtë vajzë të re që do i duhet të përballojë mitin e Sofias. “Nuk e kam fshehur asnjëherë që jam shqiptare. Në të gjitha prezantimet e mia tek regjisorët italianë kam përdorur të dhënat e mia personale. Nuk kam dashur të ndryshoj as mbiemrin, ashtu siç bëjnë shumë prej aktorëve të tjerë të huaj…”.

Kështu do të shprehej kohë më parë Xhilda Lapardhaja. Ajo është tepër e njohur në botën e reklamës, skenës, filmit dhe televizionit italian. Xhilda Lapardhaja, vajza nga Berati, që ëndërronte të bëhej balerinë, është një prej aktoreve të reja që po përçon më së miri imazhin pozitiv të Shqipërisë në botë. Vajza që ka pozuar për “Valentino”, “Omnitel” etj. e që është bërë e njohur edhe në Shqipëri përmes roleve si aktore në “Un medico in famiglia”, “Non lasciamoci piu”, “Giornalisti”, “Un posta al sole”, “La squadra 1”, “Madre come te” etj. Ëndërron në fakt të shkelë me një projekt artistik edhe në tokën shqiptare. E para “ftesë” i erdhi nga fotografi Roland Tasho për reklamën e birrës “Tirana”, ku Lapardhaja shfaqet përkrah balerinit Ilir Shaqiri. Por, ajo synon më shumë… Lapardhaja është lindur në Berat


KULTURË

në vitin 1982, në lagjen karakteristike të Mangalemit. E vogël, Xhilda Lapardhaja regjistrohet në shkollën e baletit në Tiranë. Përparimi i shpejtë në shkollën e baletit bëri që në vitin 1992, në moshën 10-vjeçare, të fitojë një bursë studimi për në Operën e Parisit. Por, atje qëndroi vetëm disa muaj dhe zhvendoset në Itali për t’u bashkuar me familjen e saj, që tashmë kishte ardhur në Romë. La Parisin dhe u regjistrua në Akademinë Kombëtare të Baletit në Romë. Gjatë studimeve në Akademi punoi me pasion, iu përkushtua këtij profesioni me të cilin kishte lidhur të ardhmen. Por, një aksident dhe një ndërhyrje kirurgjikale në gju në moshën 17-vjeçare, i la në mes këto ëndrra. Mjekët e rekomanduan se nuk mund ta ushtronte më tej këtë profesion. Për gati një vit u ndje keq jashtë

skenës së baletit. Por, pamja dhe talenti i Lapardhasë tërhoqën vëmendjen e magnatëve të botës së reklamës dhe u angazhua menjëherë duke pozuar nën sharmin e veshjeve “Valentino”. Imazhi i Xhildës u përzgjodh edhe si përfaqësues i mesazheve publicitare të “Poste Prioritare”, të prodhimeve “Buitoni” në Francë, të spoteve kundër drogës, apo posterave gjigante publicitare të “Omnitel”, kompanisë gjigante të telefonisë celulare në Itali. Megjithatë, Xhilda synonte me çdo kusht të bëhej aktore. Një dritare për këtë i ishte hapur që në moshën 15-vjeçare. Regjisores italiane Franceska Arkibuxhi i nevojitej një personazh i ri për njërin prej filmave të saj dhe po vizitonte shumë shkolla të mesme për këtë qëllim. Mes shumë konkurrenteve u përzgjodh edhe Xhilda Lapardhaja, edhe

pse në “provën” finale regjisorja vendosi t’ia besonte rolin një tjetër vajze. Megjithatë, nuk do të kalonte pa u vënë re. Vetë regjisorja do t’i kërkonte numrin e telefonit dhe adresën me premtimin se do të rikthehej. Pak javë më pas, Xhilda do të debutonte në telefilmin “Un medico in famiglia”, në rolin e Dolores. Njëri pas tjetrit do të vinin role të tjera në botën e telenovelave. Tani 35 vjeçe, rolet ku ka interpretuar Lapardhaja, janë të shumta. Që nga telenovelat e ndjekura edhe në stacionet shqiptare, si “Un Medico in Famiglia”, “Non lasciamoci piu”, “Giornalisti”, “Un posta al sole”, “La squadra 1”, “Madre come te”, në serialin televiziv “Orgaglio”, në kinema me filmat “Prima del tramonto”, “Il ritorno”, apo “Casa Eden”, e deri në teatër përkrah aktorit të madh, Paolo Vilaxho… E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Javore KOHA

21


PANORAMË

Aktori hollivudian zbulon rrënjët shqiptare, ja çfarë sjell në ‘atdhe’ Filmi “Parajsa e Zezë”, ka sjellë në Shqipëri aktorin dhe koordinatorin e njohur të Hollivudit, Randall Paul, i cili duket se rrënjët e hershme i ka në Shqipëri. “A e di çfarë? Është për të qeshur. Gjyshi im ishte bullgar dhe vëllai i tij u martua me një shqiptare. Pra, unë kam një xhaxha shqiptar, Bertin. Kur jeton jashtë Shqipërisë as nuk e ke idenë se si është ajo. Kur vjen dhe e viziton ndryshon e tërë perspektiva. Ushqimi është fantastik. Njerëzit janë shume të bukur dhe të sjell-

22

Javore KOHA

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

shëm”, thotë Paul. I joshur nga regjisori Sokol Martin Pepkolaj, me të cilin janë njohur gjatë xhirimeve në një prodhim italian, Paul vendosi të niste këto ditë në Tiranë xhirimet e trailerit. “Ne kemi miq të përbashkët në industrinë e kinematografisë. Një ditë po flisnim rreth skenarit të këtij filmi. Mua më pëlqeu dhe kështu u bëmë bashkë në këtë ide. E rëndësishme në pikën ku jemi është të rishohim skenarin. Ne po xhirojmë trailerin në Shqipëri dhe pastaj në një paketë

duhet të fusim produksionin e t’ua prezantojmë investitorëve që të na mbështesin. Profesionistët bëhen bashkë për të lënë më shumë përshtypje. Kjo është gjëja më e rëndësishme tani për tani”, shprehet Paul. “Filmi bën fjalë për një histori të vërtetë, për terrorizmin që fshihet pas fesë, për një fenomen shumë të rrezikshëm, që dhe pse e gjithë bota ia ka frikën askush nuk e lufton”, thotë nga ana tjetër regjisori shqiptar Pepkolaj.


FOTOGRAFIA E JAVËS

JETLIR KOVAÇI LIQENI I SHKODRËS - KRAJË

„Qesh pak, shiko këtu”

„Nëse një fotograf profesionist fotografon të njëjtin objekt që fotografon edhe një person i zakonshëm, ku qëndron ndryshimi„.

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Javore KOHA

23


MOZAIK

Rikonstruksioni i rrugës së Trieshit pas më shumë se tre dekadash

Banorëve u rikth e të jetuarit në k Toni Ujkaj

Investimet kapitale janë të mirëseardhura dhe duhen përgëzuar kudo dhe kurdoherë. Ato i paraprijnë një ecurie dhe një zhvillimi tërësor të një vendi, cilido qoftë ai, fshat apo qytet. Investimet kapitale duhen konsideruar si çelësi i prosperitetit të një vendi. Ato janë jetike dhe kyçe për t’u dhënë shpresë banorëve të një vendi për një jetë më të mirë dhe kushte më të volitshme të jetesës. Njeri ndër vendet (krahinat) i cili padyshim ka pasur nevojë më shumë se asnjë vend tjetër për të vënë dikush dorë në zhvillimin e tij, është Trieshi, përfshirë të gjitha fshatrat që e përbëjnë si dhe vendet fqinje të cilat lidhen me Trieshin përmes rrugës automobilistike. Banorët e këtyre fshatrave prej më shumë se tre dekadash, janë të lënë pas dore dhe në mëshirë të fatit. Të lënë pas dore më keq se asnjë fshat tjetër në Malësi me kushte jetese të vështirësuar si mos më keq. Nëse ndokush nga të ngarkuarit me punë të ndryshme në interes të qytetarëve ka ndërmarrë iniciativë për të vënë dorë nëpër fshatra të Malësisë në cilëndo sferë të jetës, në Triesh këto nisma dhe vëmendja ndaj banorëve atje, ka munguar ose ka qenë dukshëm e kufizuar. Po të shikojmë dhe të analizojmë në retrospektivë zhvillimin e përgjithshëm të një vendi në Malësi, lehtësisht arrihet në konkluzionin se Trieshi ka ngecur më së shumti në

24

Javore KOHA

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

të gjitha sferat e jetës, ku investimet dhe përmirësimi i kushteve të jetësës kanë munguar madje edhe kur është fjala për ato më thelbësoret. Banorët e Bashkësisë Lokale të Trieshit duke bashkëjetuar me halle dhe sfida të shumta që vetë terreni i thepisur malor ju sjell, ata prej shumë vitesh i kanë sosur shpresat për rigjallërimin e vendit të tyre, për atë imazh që ka pasur ky vend në kohën para eksodit të braktisjes. I kanë sosur shpresat për mirëqenie të gjeneratës së re dhe perspektivën e saj në këtë vend, duke parë që vitet kalojnë dhe asgjë nuk ndryshoi për mirë në këtë vend. Rasti më tipik i ekzistencës së kësaj dukurie të kahmotshme, krahas shumë preokupimeve të tjera, është mungesa e infrastrukturës rrugore e cila qe nga dita kur është ndërtuar para më shumë se tridhjetë vitesh, nuk ka iniciuar askush asnjë projekt për rikonstruksionin e saj, një rrugë kjo e cila padiskutim ka qenë ndër më të rrezikshmet dhe më gjarpëroret në Malësi. Nisur nga ky fakt i hidhur dhe duke parë që shteti, përkatësisht institucionet relevante nuk kanë ndërmend të vënë dorë për realizimin e këtij projekti jetik dhe me vlerë të shumëfishtë për banorët e zonave dhe për frekuentuesit e saj, ishin pikërisht bashkëvendësit trieshjanë por jo vetëm ata, të cilët për të parën herë pas asfaltimit, në atë kohë nga Ushtria ish-jugosllave, iniciuan këtë projekt kapital dhe të vlefshëm të cilët nga viti i kaluar deri më sot, grumbulluan nga aksione të ndryshme, mbi 700 mijë dollarë amerikanë me të cilat filluan punimet të terren dhe u realizua zgjerimi në tërësi i këtij aksi rrugor nga kilometri i shtatë deri në bjeshkën e largët të Koritës.

Të frymëzuar apo duke u ndjerë të “detyruar” nga investimi kaq madhor i bashkëatdhetarëve tonë, kryesisht nga SHBA, më në fund edhe komuna e Kryeqytetit me institucionet përkatëse premtuan asfalimin e 15 kilometrave të këtij aksi rrugor, gjatë inspektimit të punimeve vitin e kaluar në Stjepoh-Triesh, punime të cilat kanë filluar para më shumë se një muaji e të cilat po vijojnë ende me ritme mjaft të shpejta dhe efikase.


MOZAIK

hehet shpresa këtë vend

Kjo nismë dhe ky investim me vlerë të paçmuar, ka gëzuar pamasë të gjithë banorët e këtyre fshatrave të cilat gravitojnë përgjatë kësaj rruge automobilistike, por jetësimi i këtij projekti të shumëpritur prej vitesh ka gëzuar padyshim dhe investitorët, ata të cilët kanë ndarë të holla nga buxheti i tyre familjar, vetëm për mirëqenie të familjeve dhe të të afërmëve të tyre në vendlindje. Në fytyrë dhe sy të gjithsecilit banor,

tashmë vërehet gëzim, pozitivitet dhe shpresë. Shpresë që një ditë këtyre fshatrave, me ndërtimin dhe përfundimin e kësaj rruge, do t’ ju rikthehet gjallëria, shpresa për të jetuar më mirë, shpresa që ky vend do të pësojë ndryshim, se do të zhvillohet e se do të shënojë progres, për të mos u braktisur edhe më tutje , për të mos e ndarë fatin e shumë fshatrave të tjera të cilat tashmë janë shpopulluar (braktisur) e mbetur pa asnjë banorë.

Mbetet të shikojmë se a do ta finalizojë Shteti (institucionet përkatëse) këtë projekt madhor dhe këtë ëndërr të çdo trieshjani, apo do ta lërë përgjysmë dhe në mëshirë të dashamirëve të vendit, të vet atyre të cilët e iniciuan dhe të cilët dhanë kontributin e pashoq për rikonstruksionin e këtij aksi rrugor më tepër se të domosdoshëm për të gjithë ata të cilët do ta shfrytëzojnë këtë rrugë automobilistike. E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Javore KOHA

25


MOZAIK

Portret: Shefki Ishmaku

Kur ëndrra për vendlindjen bëhet realitet “Të kthehesh në vendlindje pas 40 vitesh në mërgim, të të vijnë fëmijët, nipat, mbesat, të ecin rrugës ku kam ecur edhe unë si fëmijë, të shkelin tokën, ranën, është një ëndërr të cilën e kam ëndërruar tërë jetën time”, shprehet ai me nostalgji

Ismet Karamanaga Shumë më parë se ka dalë në pensionin e merituar, të fituar në Australinë e largët, ka filluar të vijë më shpesh në vendlindje në Ulqin, në Ranën e tij. Shefki Ishmaku gjithmonë ka pasur mall të madh, pavarësisht se mbi 40 vite ka jetuar, punuar dhe krijuar familjen e tij në Australi. Kështu që ne, të cilët e kemi njohur dhe e njohim mirë, nuk na ka çuditur shumë kurdoherë kur e kemi parë duke pirë kafen e parë në kafenenë “Timoni”. Ne që jemi për çdo ditë aty, na është dukur se ai asnjëherë nuk është larguar nga vendlindja, përkundër distancës kohore prej më se 40 vitesh. Tashmë, na duket bile se nuk është larguar kurrë nga Rana. Për çdo ditë sapo zgjohet, si të gjithë “ranacakët” del në Ranë, pranë Plazhit të Vogël, ose shkon me vëllain e tij Ragipin, në peshkim. Një gjë natyrore kur jeni të lindur në shkumbën e

26

Javore KOHA

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

detit, veç pak metra larg nga barkat, sanallat, rrjetat, peshkatarët dhe peshku, një pasion i lindur, i trashëguar nga të parët e tij. Barkat, sanallat, Rana, rrjetat dhe peshku janë tek të gjithë ne në gjene dhe gjak, por te Shefkiu këto veti janë edhe më të shprehura pasi që ai edhe në Australinë e largët ka ushtruar këtë hobi, në Pacifik, më saktë në Adeleide, vend ku ka jetuar dhe vepruar. Tani shkon më rrallë në Australi, pasi tash dy vite, më në fund e ka ndërtuar edhe shtëpinë në trullin e vet në Ranë, të trashëguar nga të parët e tij. Vëllai i dytë Mimi - Sela mban emrin e gjyshit Selë Ishmakut, i cili ka qenë peshkatar, kurse gjyshi prej nënës Ana, i cili është quajtur Mirko, ka qenë një figurë interesante. Neve na ka mbetur në kujtesë si një njeri i moshuar i cili ka pasur një veti karakteristike, të rrallë tek ne. Ai e ka mbajtur duhanin në gojë, nganjëherë edhe me çibuk, por më së tepërmi në gojë, pa letër, e ka përtypur. Këtë veti e ka “importuar” nga Kanadaja, ku ka punuar si minator në miniera të arit, ku nuk është guxuar të ndezet cigarja, kështu që në këtë mënyrë e kanë konsumuar duhanin. Vëllai i Shefkiut, Mimi – Sela, i cili po ashtu jeton në Australi, në Melburn,

e ka ndërtuar shtëpinë disa vite më parë, kurse më i vogli Ragipi, i ka mbetur besnik vendlindjes, duke ruajtur truallin e Ishmakëve. Edhe Shefkiu, pas pritjes për një kohë të gjatë për t’u pajisur me lejen e ndërtimit, siç thekson ai, duke iu falënderuar kryetarit aktual të Komunës, z. Nazif Cungu, më në fund e ka fituar lejen dhe shtëpia e bukur “Sea Ana” ndriçon sot në Ranë, vetëm pak metra larg nga deti. “Shtëpia mban emrin e mbesës sime Sea Ana”, emër të cilin sot e mban edhe vajza e Shefkiut, të trashëguar nga nëna e tij Ana. Prandaj emri është zgjedhur me vëmendje. “Sea” është deti, të cilin ne e kemi në gjene dhe në gjak, kurse dy delfina anash tregojnë besnikërinë, dashurinë dhe bashkëjetesën e kësaj familjeje me një pedigre të veçantë, të respektuar nga të gjithë njerëzit, pa dallim feje dhe nacionaliteti. Shtëpia e sapo përfunduar ka bërë që edhe vajzat e tij, Ana dhe Michel, dhëndrit dhe fëmijët e tyre, më në fund të vijnë në Ulqin dhe ta vizitojnë vendlindjen e të parëve të familjes së njohur nga Rana, Ishmaku. Shefkiu është i kënaqur sepse më në fund është plotësuar dëshira e tij që njëherë trashëgimtarët e tij të vijnë në Ulqin.


MOZAIK

“Të paramendosh që nga Australia e largët t’i kalosh pushimet në Ulqin, në shtepinë e vet, në shtepinë ku i ka lindur babai, është një ndjenje e veçantë”, shprehet e bija e Shefkiut, Ana. “Jemi të fascinuar me bukurinë e qytetit, Kalasë, Malit të Zi, jetës këtu, në ngrohtësinë e njerëzve, kojshive. Më duket se të gjithë këtu janë si familja jonë, të gjithë na njohin, na përshëndesin, na thërrasin për kafe. E pabesueshme, bile edhe klima na pëlqen shumë, pasi që tash në Australi është dimër, jo shumë ftohtë, por ndryshe. Më besoni, e kemi shumë vështirë të kthehemi, por duhet të punojmë, fëmijët duhet të shkojnë në shkollë. Por, të jeni të bindur se ne do të vijmë përsëri vitin e ardhshëm”. Shefkiu është i kënaqur dhe i i lumtur se më në fund ka arritur atë çka pak mërgimtarë mund ta ëndërrojnë. “Tash”, thotë ai, “pres që në Ulqin të vijë edhe djali Mustafa, i cili e ka emrin e babës tim Mustafë - Cafo Ishmakut”, emblemës së Ranës tonë magjike. I biri Mustafa është kapedan, pilot në anije në Port Lincoln, në Australinë e Jugut, ku gjendet flota më e madhe e peshkimit në botë. “Me këto anije kam peshkuar edhe unë”, thekson Shefkiu. “Gjithmonë pas punës profesionale, të cilën e kam bërë si bojaxhi, në hekurudhë dhe në port, peshkimi ka qenë puna ime e dytë”. Ai thotë se edhe Mustafa e ka detin në gjene, në gjak, si të gjithë ata. Ai

është i martuar, ka familjen e vet dhe Shefkiu është më se i sigurt se edhe ai do të vijë në Ulqin. “Gjaku nuk është ujë, sado larg që të jeni ju tërheq”, shprehet Shefkiu. Dua ta përkujtoj shkurt lexuesin për Cafo Ishmakun, babain e Shefkiut, i cili me të vërtetë ka qenë një personalitet i veçantë i Ranës sonë. Edhe derisa ka qenë në këtë jetë, e kam përmendur, kam biseduar dhe kam shkruar për të. Më ka treguar shumë ndodhi dhe tregime nga e kaluara jonë, pasi që ai ka qenë një enciklopedi. Mirëpo në vitin 2005, ai dhe i ndjeri Riza Shurdha kanë qenë në fokusin e interesimit tim si personalitetet më të njohura të Ranës, pasi që në atë vit kanë ndërruar jetë dhe kanë lënë një zbrazëti të madhe në Ranë dhe Ulqin. Cafi ka qenë peshkatari më i vjetër te ne. Përveç peshkimit, ai është bërë i famshëm me anijen “Leonardo”, e cila ka shëtitur mijëra mysafirë prej Ranës deri në Plazhin e Madh, duke u bërë emblemë e Ranës magjike. Si i tillë, ai mbetet simbol i së kaluarës sonë dhe duhet përmendur e kujtuar gjithmonë. Prandaj emrin e tij sot e mban Mustafa, një kapedan me nam në ujërat e Pacifikut. Po e përsëris se gjaku nuk është ujë. Shefkiu dhe zonja e tij Pasqualina - Lina janë krenarë dhe të kënaqur. Kanë një martesë prej 42 vitesh dhe tre fëmijë - dy vajza dhe një djalë. Lina është një zonjë me pedigre të veçantë. Ka lindur në Berevento, në një qytet të vogël në afërsi të Na-

polit, dhe ka ushtruar profesionin e pedagoges në një shkollë të mesme. Gjithashtu ka punuar edhe si sekretareshë në një klub kroat të futbollit, ku edhe e ka mësuar gjuhën kroate. Flet disa gjuhë të huaja dhe është një zonjë e respektuar nga të gjithë. Edhe disa të dhëna për Shefkiun. Edhe këtu si i ri në Ulqin, gjithmonë e ka luajtur futbollin më mirë se të tjerët. Këtë aktivitet e ka vazhduar edhe në Australi, ku ka luajtur për shumë klube të njohura atje, të përbërë prej shumë nacionalitetesh, si një ndër lojtarët më të mirë të Ligës së Parë të Australisë. M’i tregon artikujt dhe fotot në revista të ndryshme, të cilat i mban si kujtime të atyre kohërave. “Të kthehesh në vendlindje pas 40 vitesh në mërgim, të të vijnë fëmijët, nipat, mbesat, të ecin rrugës ku kam ecur edhe unë si fëmijë, të shkelin tokën, ranën, është një ëndërr të cilën e kam ëndërruar tërë jetën time”, shprehet ai me nostalgji. Shefkiu tregon se për këtë gjithmonë e ka pasur mbështetjen e bashkëshortes së tij, Lina, e cila e ka shtyrë që ta bëjë këtë. Ajo është një “zonjë e rëndë“, themi ne në Ulqin, e lindur në Itali, afër nesh, ku na ndanë vetëm Deti Adriatik, por ku pak e shumë ekziston një mentalitet i njëjtë si te ne. Zonja Lina shpesh pin kafe me ne - me mua, Rrebo Tivarin dhe me ranacakët tjerë. Thjesht, është e veçantë. E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Javore KOHA

27


KULTURË

Drejtoresha e VOA v

Drejtoresha Bennet do të takohet me përfaqësues të mediave partnere të Zërit të Amerikës, gazetarë v (24-26 shtator), Shqipëri (26-28 shtator) dhe Kosovë (28-30 shtator). Drejtoresha Bennett shoqërohet për Internetin në Divizionin e Euroazisë, Xheilana Pecanin, Shefe e Shërbimit Boshnjak të Zërit të Amerik

AMANDA BENNETT

Uashington – Drejtoresha e Zërit të Amerikës Amanda Bennett do të bëjë një turne në pesë vende të Ballkanit, ku do të flasë mbi rolin e Zërit të Amerikës dhe ndikimin dhe efektivitetin e programeve të tij për rajonin. Drejtoresha Bennet do të takohet me përfaqësues të mediave partnere të Zërit të Amerikës, gazetarë vendas dhe zyrtarë qeveritarë në Serbi (1819 shtator), Bosnje Hercegovinë (2023 shtator), Mal të Zi (24-26 shtator), Shqipëri (26-28 shtator) dhe Kosovë

28

Javore KOHA

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

(28-30 shtator). Drejtoresha Bennett shoqërohet në këtë turne nga Dr. Elez Biberaj, Drejtor i Divizionit të Euroazisë, Alen Mlatisuma, Redaktor Përgjegjës për Internetin në Divizionin e Euroazisë, Xheilana Pecanin, Shefe e Shërbimit Boshnjak të Zërit të Amerikës dhe Arben Xhixho, Shef i Shërbimit Shqip të Zërit të Amerikës. Dr. Biberaj tha se vizita e drejtoreshes Bennett është e para në Ballkan e një drejtori të Zërit të Amerikës. Gjatë vizitës në pesë vende të Ballkanit, dre-

jtoresha Bennett do të shpjegojë se si po i përgjigjet Zëri i Amerikës sfidave të sotme me të cilat ndeshet media, si dhe ndryshimit të panoramës mediatike. Sipas Dr. Biberaj, drejtoresha Bennett do të theksojë se misioni i Zërit të Amerikës nuk ka ndryshuar që nga dita e transmetimit të pare, para 75 vjetësh – të tregojë të vërtetën, të jetë i saktë dhe i balancuar dhe të njohë audiencat me Amerikën. Dr. Biberaj thotë se “në një botë ku besimi tek media po bie, Zëri i Amer-


KULTURË

viziton Ballkanin

vendas dhe zyrtarë qeveritarë në Serbi (18-19 shtator), Bosnje Hercegovinë (20-23 shtator), Mal të Zi në këtë turne nga Dr. Elez Biberaj, Drejtor i Divizionit të Euroazisë, Alen Mlatisuma, Redaktor Përgjegjës kës dhe Arben Xhixho, Shef i Shërbimit Shqip të Zërit të Amerikës ikës vazhdon të luajë një rol jetik, si një prej burimeve më të besuara të lajmeve. Zëri i Amerikës ofron alternativën e njoftimit të bazuar në fakte, përballë propagandës, shërben si një mjet ku mund të gjesh alternativat që ofron opozita, si dhe debatin publik, duke nxitur zhvillimin e shoqërive të lira e të drejta.” Shërbimet e Ballkanit të Zërit të Amerikës ofrojnë programe cilësore, në platforma të ndryshme, dhe kanë një ndikim dhe ndjekje të lartë në rajon, duke ofruar lajme dhe informacion të paanshëm dhe të besueshëm, që shtypi i politizuar vendas nuk është gjithmonë në gjendje ta japë. Zëri i Amerikës ndiqet nga 12% në Serbi, 13.4% në Bosnje Hercegovinë, 26.5% në Mal të Zi, 60.5% në Shqipëri dhe 64% në Kosovë. Amanda Bennett është autore librash, fituese e çmimit Pulitzer dhe ka punuar në gazetarinë hulumtuese. U emërua drejtoreshë e Zërit të Amerikës në mars 2016. Gjatë vitit 2013 ka qenë kryeredaktore e rrjetit të lajmeve Bloomberg News, ku krijoi dhe drejtoi një ekip global gazetarësh dhe redaktorësh hulumtues. Ka qenë bashkë-themeluese e projektit të rrjetit Bloomberg News për Gratë. Nga qershori 2003 deri në nëntor 2006 ka punuar si redaktore e gazetës The Philadelphia Inquirer, ndërsa më parë, redaktore e Herald-Leader në Leksington të Kentikat. Ka qenë gjithashtu tre vjet kryeredaktore projektesh për gazetën The Oregonian në Portland. Pas diplomimit në Harvard College, Bennett ka punuar si korrespondente e gazetës Wall Street Journal për më shumë se 20 vjet. Ajo ka patur aty role të ndryshme, si: reportere për industrinë e automobilave në Detroit në fund të viteve 70 dhe në fillim të viteve 80, reporterë për Pentagonin dhe Departamentin e Shtetit,

ELEZ BIBERAJ

korrespondente dhe kryeredaktore e zyrës në Pekin, korrespondente kombëtare për ekonominë dhe, më në fund, shefe e zyrës së kësaj gazete në Atlanta deri në vitin 1998, kur kaloi më gazetën The Oregonian. Bennett, së bashku me kolegët e saj të gazetës Wall Street Journal, fitoi çmimin Pulitzer të vitit 1997 për raportim mbi tema të vendit. Në vitin 2001 drejtoi një ekip të gazetës The Oregonian, që fitoi çmimin Pulitzer për shërbimin publik. Projektet e ekipeve për gazetarinë hulumtuese, ku ajo bënte pjesë në Bloomberg News, kanë fituar ndere të shumta, si: çmimin Loeb, Polk, Barlett & Steele, çmimin Headliners Award, çmimin Society of American Business Editors and Writers Award dhe çmimin Overseas Press Club. Bennett ka qenë anëtare e bordit të çmimeve Pulitzer nga viti 2003 deri në 2011 dhe ka shërbyer si bashkëkryesuese e Bordit Pulitzer në vitin 2010. Ajo ka shërbyer gjithashtu në

bordet e çmimeve Loeb, të Shoqatës Amerikane të Redaktorëve të Lajmeve, të Fondit për Gazetari Hulumtuese, të bordit të këshilltarëve për shtypin në Universitetin Temple, të bordit të drejtorëve të rrjetit jofitmprurës të lajmeve Axis Philly dhe të Muzeut Rosenbach, një muze librash të rrallë në Filadelfia. Ajo është autore e gjashtë librave si In Memoriam (1998), bashkautore me Terence B. Foley; The Man Who Stayed Behind (1993), bashkautore me Sidney Rittenberg; Death of the Organization Man (1991) dhe The Quiet Room (1996), bashkautore me Lori Schiller. The Cost of Hope, një libër me kujtime për betejën që ajo dhe bashkëshorti i saj i ndjerë, Foley, bënë kundër kancerit të veshkave, u botua në qershor 2012 nga Random House. Së bashku me bashkëshortin, Donald Graham, ajo është themeluese e fondacionit The Dream.US, që ofron bursa universitare për fëmijët e emigrantëve pa dokumente. E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Javore KOHA

29


FEJTON

LUFTA PËR TIVARIN SIPAS S.GOPÇEVIQIT (I)

Arena e një lufte të përgjakshme Dr.Nail Draga

Hyrje Në lidhje me ngjarjet e zhvilluara në periudhën kohore të Krizës Lindore(1875/78) deri më tash janë publikuar studime të ndryshme nga autorë vendas dhe të huaj. Është e njohur se në saje të kontekstit gjeopolitik të kohës, Principata e Malit të Zi parësore kishte projektin e pavarësisë se vendit nga Perandoria Osmane, por njëherit edhe të zgjerimit territorial, me synim daljen në det, ku aspiratat pushtuese ishin edhe ndaj viseve shqiptare në perëndim të Vilajetit të Shkodrës. Në këtë aspekt Tivari dhe rrethina e tij paraqet ekzemplar të veçantë për hulumtim dhe analiza ushtarake e gjeopolitike për kohën. Duke qenë qyteti më perëndimor i Vilajetit ai ishte arena e një lufte të përgjakshme, duke u bërë simbol i vandalizmit dhe shkatërrimit të përgjithshëm gjatë dy muajve të bombardimit si asnjë qytet tjetër deri në atë kohë. Pas zhvillimit të operacioneve ushtarake dhe pushtimit të disa territoreve në lidhje me përfitimet dhe me zgjerimin territorial të Malit të Zi me mbështetje kryesisht nga Rusia u diskutua edhe në Konferencën e Shën Stefanit (3 mars 1878) dhe në Kongresin e Berlinit(13 qershor 1878). Ishin pikërisht vendimet e Fuqive të Mëdha të cilat vendosën sipas interesave të tyre gjeopolitike, duke legjitimuar fillimin e dekompozimit të Perandorisë Osmane në Ballkan në

30

Javore KOHA

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

aspektin territorial, duke anashkaluar parimin etnik në territoret përkatëse, ku shqiptarët e pësuan më së shumti. Deri më tash ngjarjet për Tivarin për vitet 1877/78 janë trajtuar nga autorë të ndryshëm, duke ofruar të dhëna të cilat mund të trajtohen në shumë aspekte varësisht nga qasja e tyre profesionale. Por në lidhje me këtë temë ekziston një autor i cili pothuaj ka mbetur i panjohur për opinion e gjerë, dhe si i tillë nuk citohet fare nga studiues të ndryshëm, sidomos nga ata sllavë, që është rast për hulumtim, duke marrë parasysh se libri i tij mund të konsiderohet si bazë për trajtimin e kësaj çështjeje ne këtë periudhë kohore. Fjala është për autorin Spiridon Gopçeviq (1855-1937) i cili këtë çështje e ka trajtuar me shumë kompetencë në librin Crnogorsko- turski rat 1876-1878,botuar në Beograd. përkthyer në gjuhën serbe në vitin 1963 nga shtëpia botuese Vojno dello. Libri ofron të dhëna me interes nga vetë fakti se autori ka qenë dëshmitar okular i ngjarjeve, që është rast i rrallë për kohën, duke ofruar të dhëna autentike, në aspektin ushtarak por edhe atë gjeopolitik në këtë regjion. Qasja e tij për këtë ngjarje historike mbetet burim kryesor për të gjithë ata të cilët dëshirojnë ta trajtojnë këtë çështje pa subjektivizëm e improvizime, por në realitetin e rrethanave të kohës.

Kush është Spiridon Gopçeviqi ?

Ka lindur në Trieste në vitin 1855 nga familja me origjinë nga Boka e Kotorrit. Familja e tij është marrë me tregti. Në vendlindje ka kryer shkollën fillore, ndërsa të mesmen dhe fakultetin në Vjenë. Në Vjenë ka studiuar shkencat historike, gjeografike, ushtarake dhe të detarisë. Po ashtu është marrë edhe me studime filologjike. Ai ishte poliglot, ku sipas disa të dhënave ka ditur t’i flasë dhe t’i shkruajë 13 gjuhë! Pas vdekjes së të ëmës ka ndërprerë shkollimin dhe ka filluar karrierën si gazetar, duke raportuar nga vendet ku luftohej. Në vitet 70- ta të shek.XIX ka qëndruar në Mal të Zi dhe ka punuar planin e parë urbanistik të Cetinës. Ka qenë vullnetar në kryengritjen e Bosnje-Hercegovinës(1875) dhe në luftën malezezo-turke(1876). Raportet nga lufta i ka publikuar në gjuhën gjermane në pjesën e veçantë për Malin e Zi. Nga një punë e tillë disavjeçare boton librin Lufta e Malit të Zi kundër Portës 1876-1878 (Wien 1879). Po ashtu gjatë vitit 1878 ka botuar edhe broshurën Turqit dhe miqtë e tyre. Si korrespondent i Wiener Allgemeine Zeitung ka ndjekur punën e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit dhe kundërshtimin e saj të vendimeve të Kongresit të Berlinit. Si rezultat i këtyre shkrimeve ka shkruar veprën Shqipëria e Veriut dhe liga e saj(Lajpcig 1881). Në vitin 1882 raporton për kryengritjen në Bokë të Kotorrit e Hercegovinë dhe krizën në Egjipt.Si reporter i Berliner Tagblatt-it ka informuar për luftën serbo-bullgare në vitin 1885, duke shkruar edhe librin Bullgaria dhe Rumelija lindore (Lajpcig 1886-1889). Duke mbajtur qëndrim pro Serbisë, ata e emërojnë atashe i përfaqësisë së Serbisë në Berlin(1886) e më pas në Vjenë(1887-1890). Gjatë kësaj kohe


FEJTON

Deri më tash ngjarjet për Tivarin për vitet 1877/78 janë trajtuar nga autorë të ndryshëm duke ofruar të dhëna të cilat mund të trajtohen në shumë aspekte varësisht nga qasja e tyre profesionale. Por në lidhje me këtë temë ekziston një autor i cili pothuaj ka mbetur i panjohur për opinion e gjerë, dhe si i tillë nuk citohet fare nga studiues të ndryshëm, sidomos nga ata sllavë, që është rast për hulumtim, duke marrë parasysh se libri i tij mund të konsiderohet si bazë për trajtimin e kësaj çështjeje në këtë periudhë kohore

shkruan librin “Serbia dhe serbët”. Me rekomandim të Mbretërisë serbe udhëton në Bullgari e Maqedoni në vitin 1888 ku më pas shkruan librin Serbia e vjetër dhe Maqedonia dhe ka punuar Hartën etnografike të Maqedonisë dhe të Serbisë Jugore. Në vitin 1889 e braktis Serbinë, ku me pas mban anën e Austro-Hungarisë. Ka bashkëpunuar me 60 revista dhe 86 gazeta ditore. Në Vjenë ka botuar revistën Die Velt(1889) dhe Wiener Tagespot. Gazetarinë e ka lënë në vitin 1893.Një kohë të shkurtër ka

qenë në burg për shkak të shkrimeve kundër pushtetit. Nga Vjena shkon në Mali Loshinj dhe është marrë me astronomi. Këtu në vitin 1893 themeloi observatorin Manora . Ky observator u emërua me emrin e gruas së tij, një grua fisnike austriake e pasur. Në këtë observator ai përdori teleskopët e tij për të vëzhguar Hënën, Marsin, Saturnin, Venerën e planetë të tjerë. Për shkak të problemeve financiare e mbylli ate në në vitin 1909. Nga viti 1899-1909 u bë themeluesi i Astronomische Rundschau, një

gazetë shkencore e njohur asokohe në gjuhën gjermane. Më vonë ai kaloi disa vite në Amerikë, ku ka shkruar dy opera. U kthye përsëri në Vjenë (1914) dhe iu kushtua politikës dhe publicistikës. Gjatë Luftës së Parë Botërore ka qëndruar në Vjenë, duke pasur qëndrim austrofil, ku ka theksuar se sllavët e jugut duhet të jenë nën Austro-Hungarinë. Pas luftës ka jetuar i tërhequr në Berlin. Rrethanat e vdekjes së tij(1937) janë akoma të paqarta, por arsyeja duket se ka qenë vetmia, varfëria e stresi. E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Javore KOHA

31


KULTURË

Tregim

Gjahtari

Asllan Bisha

Pas shiut të parë të asaj vjeshte të vonuar, e cila erdhi pas një vape të paparë në Bjeshkë të Nemuna, në tokë ranë rigat e para të shiut. Ato erdhën me bubullima dhe vetëtima. Shiu puthi butë dhe qetë livadhet e etshme të Bjeshkëve. Shiu ishte xhevahir edhe pse nuk e hoqi vapën e verës, as në qiell as në tokë. Të nxehtë të tillë s’e mbanin mend as më të moshuarit në Kelmend. Kryeplaku, i pari i fisit, Gjeto Leka, i përballur me një gjendje të tillë, me thatësi, pa ushqim për gjënë e gjallë, kishte menduar për njerëzit e fisit. Shestoi, mendoi se duhej bërë diçka për t’i shpëtuar dimrit sepse dihej se pas verës së thatë vjen dimri i ftohtë në Bjeshkë të Nemuna. Kështu kishte qenë përherë në këto anë prej se mbahej mend. Malësorët i frikësoheshin më shumë verës së thatë sesa dimrit të ftohtë. “Dhe duhej bërë diçka”, fliste me unin e tij Gjeto Leka, e malësorët i besonin fjalës së tij, e cila kishte qenë ligj dhe kanun për malësorin e këtyre anëve. Dhe vendosi të thërrasë njerëzit e fisit në kuvend. Ai caktoi të dielën pas meshës. U mblodhën të gjithë, burra,

32

Javore KOHA

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

gra, të rinj dhe të reja. Vetëm prifti nuk erdhi në kuvend. Ai kishte vendosur të rrijë në kishë, mos ta braktisë atë. “Malësorët do të kthehen, nuk munden pa mal, pa bjeshkë”, kishte thënë ai. “Ata do të pendohen. Kisha, prifti dhe shtëpia i pret. Më së largu në pranverë ata do të kthehen”, kishte folur prifti me unin e tij dhe i ishte lutur Zotit që malësorët mos ta lënë vendlindjen për t’u strehuar në fushë. “Kush i pret ata?!” Dhe malësorët iu frikësuan vapës më shumë se të ftohtit. Vapa s’e kishte lënë as barin të rritet. Kostarët s’kishin pasur punë. Ishte ky një kuvend kureshtar me të papritura dhe me frikë. I pari i fisit, Gjeto Leka, kishte marrë vendim: “Bjeshkët duheshin lënë”, tha ai në fund me zë të ngrirë të prerë, zemërues, por gati u zhgreh në vaj burri i moshuar, malësor me mustaqe deri te veshët. “Kam menduar se një dimër i paparë do të gllabërojë Bjeshkët e Nemuna. Nuk kemi siguruar as bar! Çdo gjë shkoi huq. Duhet ta lëmë Malësinë, ndoshta e bën Zoti të kthehemi. Unë do t’ju prij’”, mbaroi fjalën Gjeto Leka dhe gati u zhgreh në vaj, edhe pse zëri i tij dridhej. “Vendim më të rëndë në jetën time s’kam marrë asnjëherë. Dhe ata që mendojnë se vendimi im s’është i

drejtë, le të qëndrojnë këtu. Le t’i ndezin pishat në votrat tona. Ne të tjerët do t’i ndezim diku tjetër”, tregoi me dorë nga malet atje poshtë. Dhe kuvendi zgjati derisa nata filloi të marrë kreshtat e bjeshkët. Dhe shumica e tyre miratoi fjalën e kryeplakut. Vetëm pesë shtëpi malësore vendosën të mbesin në tokën e të parëve duke qenë edhe nën ndikimin e priftit. U shpërndanë malësorët dhe pas tri ditësh te Lisi i Madh ishte logu i takimit. Me gjënë e gjallë, me plaçka të ndryshme i ngarkuan mushkat, gomarët dhe me familje me lot ndër sy, me frikë morën rrugën për të zbritur në fushë, në Shkodër, të cilën shumica prej tyre s’e kishte parë kurrë. Dhe karvani mori tatëpjetën për në Shkodër, e cila ishte larg, as që dukej kund. “O Zot, na fal”, tha kryeplaku. “Po të lëmë Malësi, por zemrën do ta kemi gjithmonë tek ti. Na ndihmo o Zot të shpëtojmë robtë dhe gjanë e gjallë në rrafsh, ndërsa vëllaznit tanë paçin fat dhe dimën të butë në male. E baftë Zoti të shihemi shpesh”. Dhe Gjeto Leka i priu karvanit, iu dridh zëri dhe buza, nuk solli kokën prapa edhe pse zemra i dridhej si një drenushe. Kurrë s’i kishte shkuar mendja ta lë Malësinë dhe s’e kishte


KULTURË

besuar se një ndarje e tillë qenka përvëluese. “Zot na ndihmo se jemi robtë tuaj”, fliste me unin e tij, ndërsa karvani ngadalë dredhonte në rrugë gati pa rrugë. Dhe mbrëmja po afrohej. Shkodra nuk dukej, por liqeni i saj dukej si një livadh i madh. Ishin të gjithë të mahnitur me pamjen e tij. Gjeto Leka iu tregoi se natën do ta bëjnë së bashku. “Nata në këto anë s’është e ftohtë, as dimrat s’janë me borë. Ndodh që disa vite me radhë banorët e këtyre anëve e shohin borën nga bjeshkët tona. Livadhet dhe kullotat shfrytëzohen gati gjithë dimrin”. Turma habitej nga fjalët e kryeplakut. Dhe nata i zuri një hap para fushës së Shtojit. Gjëja e gjallë kulloste. Qentë u rrinin pranë. Fëmijët flenin në shtrojet e pakëta, nën kujdesin e nënave që s’i zinte gjumi nën qiellin e hapur në rrafshinë. Dhe nata me vesë iu kishte larë fytyrat. U bënë gati. Kryeplaku i printe karvanit, i cili iu afrua Shkodrës, qytetit të ëndërruar. Ishte e mërkurë. Ashtu e kishte planifikuar kryeplaku për të bërë Pazar. Dhe në Pazar nisi tregtia. Erdhën tregtarët, shfrytëzonin rastin për të blerë gjënë e gjallë lirë e të mirë, ndërsa malësorët blenin ushqime të

ndryshme dhe plaçka për vendstrehimin e ri. Grigjat e dhenve u përgjysmuan. Bagëtitë e trasha u shitën lirë. Të gjithë ishin të kënaqur ngase kishin ngopur barkun me bukë dhe me ëmbëlsira që Shkodra i kishte të veçanta. Blenë edhe mjete të nevojshme për punë, si kmesa, kazma, thika, lugë druri, enë ushqimore dhe peksimeta. Çfarë nuk kishte karvani, i cili pasdite nisi rrugën kah lumi Bunë teposhtë në ultësirë dhe arriti në Bardhok. Trapi nisi punën dhe lundërtarët i nxorën në Vaun e Fraskanjelit. Kryeplaku kishte paguar njeriun për t’i dërguar në Ambull buzë liqenit të Shasit, aty ku ishte tokë hali dhe vend i askujt, mal, buzë liqenit zhakë, vend i pabanuar. Dhe karvani zuri vend në Ambull, në mal, buzë katundit Fraskanjel dhe karshi katundit të Shtodrit, ndërsa në veri ishte katundi i Shasit dhe liqeni i tij. Kryeplaku iu tha: “Këtu do të strehohemi ne. Askë nuk kemi afër, vendi është hali, pak tokë e keqe, por do të jetë e jona. Ne do ta bajmë të mirë. Mal kemi mjaft sa për dhèn”. Dhe ata së bashku ndezën zjarr. I zuri gjumi. Ishin të lodhur nga rruga, ndërsa kishin kaluar rrugë të gjatë. Gjëja e gjallë ishte pranë tyre. Dhe sa zbardhi drita, malësorët filluan të kërkojnë vende për të ngrehur

kasollet. Vendosën që ata t’i kishin afër njëri-tjetrit. Dhe gjatë ditës secili zuri copën e malit. Asnjë mosmarrëveshje nuk kishin për t’i ndarë ngastrat e tyre. Dhe nisën rrafshimin e trojeve. Kasollet i ngritën aty ku fjetën dhentë. Të gjithë u dhanë pas punës. Dhe kasollet e para nisën të duken pas një jave duke marrë formën e duhur. Desh i madhi Zot që vetëm një ditë e patën me shi. Dhe Ambulli u ringjall, dhentë morën malin, blegërima e tyre mori malin. Dhe kureshtarët nga Shasi dhe Shtodri u gjetën në befasi për mysafirët e paftuar që zaptuan malin, Ambullin e pabanuar. U tubuan, thirrën kuvend, iu drejtuan kryeplakut të Shasit: “Erdhën, na morën malin. Do të na marrin edhe fushat!” Kryeplaku i mençur i qetësoi: “Mos flisni ashtu! Ata i solli varfëria, nuk na morën asgjë. Ambulli është i askujt. Zhakë, baltë pa tokë, liqen. Gur, asgjë tjetër. Ata janë njerëzit tanë, gjaku jonë, malësorë. Ikën nga bjeshka, i solli halli. Duan të kalojnë dimrin. Do t’ju lypsen në pranverë edhe juve, do të punojnë me pak para ose pa para. Silluni mirë me ta. Ata do t’ju duan”...  (Fragment nga tregimi “Gjahtari”, pjesë e librit në dorëshkrim “Në Safari”) E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Javore KOHA

33


SPORT

Kampionati Evropian në basketboll për meshkuj

Sllovenia shkruan historinë

Sllovenia shkruan historinë e re pasi që prek për herë të parë majat e Evropës. Ajo erdhi në finalen e parë në historinë e saj pasi i kishte fituar të tetë ndeshjet që ka zhvilluar në këtë kampionat evropian, përfshirë edhe deklasimin në gjysmëfinale të Spanjës, kampiones në fuqi Sllovenia është kurorëzuar të dielën në mbrëmje “Kampione e Evropës” në basketboll për meshkuj, pasi ka triumfuar në finale ndaj Serbisë. Ka qenë një derbi ballkanik kjo finale, pasi dy përfaqësueset e një shkolle të jashtëzakonshme basketbolli, siç ishte ajo jugosllave, kanë “përplasur brirët” në betejën për të bërë të tyren kurorën e kampiones së Evropës. Përkundër pritshmërive, Sllovenia erdhi në finalen e parë në historinë e saj pasi i kishte fituar të tetë ndeshjet që ka zhvilluar në këtë kampionat evropian. Nga ana tjetër, Serbia, në rrugën e saj deri në finale ksihte humbur vetëm një ndeshje në grup nga Rusia, të cilën më pas e mposhti në gjysmëfinale. Në ndeshjen finale e cila u luajt në Stamboll të Turqisë, Sllovenia shkeli Serbinë me rezultatin 9385, në një finale tejet dramatike, ku sllovenët treguan lojë jashtëzakonisht të mirë. Fillimi i ndeshjes i takoi skuadrës serbe, por më pas lojën

34

Javore KOHA

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

nën kontroll e morën sllovenët dhe falë njeriut të ndeshjes, Dragiq, i cili vetëm në pjesën e parë realizoi 26 pikë, Sllovenia në pushim shkoi më epërsinë prej nëntë pikëve (5647). Lojë dramatike është luajtur edhe në pjesën e dytë. Serbia në periudhën e tretë ia doli ta ngushtojë avantazhin e sllovenëve në vetëm dy pikë, 63-61, duke shfrytëzuar largimin nga loja te Luka Donçiqit, i cili u lëndua. Megjithatë, Sllovenia e ruajti epërsinë dhe këtë çerek e mbylli me katër pikë epërsi, 71-67. E në dhjetëminutëshin e fundit, sllovenët ranë dukshëm në lojën e tyre, të cilën mjaft mirë e shfrytëzuan basketbollistët e skuadrës serbe, duke shkrirë avantazhin e sllovenëve. Megjithatë, në fund të ndeshjes, ekipi slloven dha gjithçka nga vetja dhe në fund iu gëzua fitores me rezultat 93-85. Përpos yllit të Majamit, Goran Dragiq, autor i 35 pikëve dhe i një ndeshjeje ku dha edhe shpirtin,

vendimtare për skuadrën sllovene që drejtohet nga trajneri serb Igor Kokoshkov, ka qenë loja e lojtarëve “të dytë” më të rëndësishëm, si Prepeliç e Randolf, pasi një tjetër yll në rritje, 18-vjeçari Lluka Donçiç u dëmtua në kavilje. Në këtë mënyrë Sllovenia shkruan historinë e re pasi që prek për herë të parë majat e Evropës, kurse Serbia dhe trajneri i saj Aleksandar Gjorgjeviq kanë dështuar në përpjekjen e tretë në një finale. Me medalje të bronztë u kurorëzua tashmë ish-kampionia evropiane, Spanja, e cila në ndeshjen për vendin e tretë fitoi ndaj Rusisë me rezultatin 93:85. Goran Dragiqi i Sllovenisë, i cili udhëhoqi këtë skuadër drejt triumfit historik, është shpallur basketbollisti më i mirë i Kampionatit Evropian 2017. Ai u përfshi në top-pesëshen bashkë me Aleksei Shvedin e Rusisë, Bogdan Bogdanoviqin e Serbisë, Lluka Donçiqin e Sllovenisë dhe Paul Gasolin e Spanjës, i cili


SPORT

“ theu në këtë evropian edhe rekordin e pikëve të shënuara në vite, duke arritur shifrën 1123 pikë, e duke qenë “mbreti” i pikëve në Evropë.

Kampionati i sivjetshëm Evropian në basketboll u zhvillua në katër vende nikoqire: Turqi, Finlandë, Izrael dhe Rumani.  (Kohapress) 

Goran Dragiqi i Sllovenisë, i cili udhëhoqi këtë skuadër drejt triumfit historik, është shpallur basketbollisti më i mirë i Kampionatit Evropian 2017. Ai u përfshi në top-pesëshen e lojtarëve të Kampionatit bashkë me Aleksei Shvedin e Rusisë, Bogdan Bogdanoviqin e Serbisë, Lluka Donçiqin e Sllovenisë dhe Paul Gasolin e Spanjës

E ENJTE, 21 SHTATOR 2017

Javore KOHA

35


Profile for fgjokaj

Koha 782  

Koha Javore numri 782, botuar më 21.09.2017

Koha 782  

Koha Javore numri 782, botuar më 21.09.2017

Profile for fgjokaj
Advertisement