1992 09 17

• Weekblad van de Katholieke Universiteit Brabant *

:JNIVERS

17 september 1992 jaargang 30

Nieuwe oost­west grenzen dreigen als de EG zou volharden in een strategie die alles weg heeft van bot EG­protectionisme. Promovendus Pieter Piket meent dat het voormalig oostblok is gebaat bij een gecombineerde aanpak.

De terugkeer van de pelgrim Aan de stoet van vrome pelgrims die door Europa trok, leek deze eeuw een einde te komen. Nu herleeft die opnieuw, zo valt te vernemen in een collegecyclus van de theologische faculteit. Santiago de Compostela en Lourdes kunnen weer.

De teloorgang van de retorica

I

Zwaardvechtei Mark Sterke, vijfde hoofdmeester van de Shin T'ai Ryii ruk zich voor op het ifhakken van het hoofd van een vriend. Het ging tijdens de bijeenkomst Op zoek naar rituelen in het Stiltecentrum weliswaar om een fictieve daad, maar de bushi ­ zo wordt deze fapanse waardkunst genoemd ­ stelt wel de dood centraal 'Hier moet hij dag en nacht aan denken, vanaf ie zonsopgang op nieuwjaarsdag tot aan zonsondergang op oudejaarsavond. Bedenk hoe teer het leven is, vooral dat van een krijger.' [Foto: Erik van der Burgtj

i

Een eminence grise

ltudiefinanciering in hoog empo verder uitgekleed

Studenten die te langzaam stude­ ren, worden daar vanaf volgend j aar hoe dan ook voor gestraft. Er rest hun één schrale troost: mogelijk draait hun universiteit of hoge­ school op voor het te lage studie­ tempo.

Met ingang van volgend studiejaar moet een student in zijn eerste in­ schri)vingsjaar minimaal vier stu­ diepunten halen. Dit aantal wordt wellicht verhoogd als blijkt dat stu­ denten niet sneller gaan studeren, zo kondigt Ritzen aan in zijn wetsvoorstelStudievoortgangscon­ trolc. In het tweede jaar (dat ook de herkansing van de propedeuse kan zijn| wordt de norm in elk geval veel hoger. Pas dit najaar zal duidelijk worden hoeveel precies. Het IS de vraag of alle studiepro­ gramma's volgend studiejaar het veiüistc studietempo mogelijk maken. De minister denkt van wel. Desnoods kan de student in beroep gaan bij de commissie van beroep voor de examens, als hij vindt dat hij niet 'redelijkerwijze met een nomiale inspanning' aan de norm kan voldoen. Ritzen maakt in zijn wetsvoorstel ook korte metten met de bezwaren van de universiteiten tegen de tempobeurs. Ritzen wil dat zij hem vertellen welke studenten te wei­ nig punten behalen. De universitei­ ten hebben dat tot nog toe gewei­ gerd Zij noemen de plannen van Ritzen 'volstrekt onverantwoord'. Het wetsvoorstel spreekt echter duidelijke taal: een maand na afloop van het studiejaar moet de Informa­ tiseringsbank weten wie de norm met heeft gehaald. Is die informatie met bmnen, dan gaat de minister er vanuit dat de student op schema hgt. Bli)kt dit achteraf toch niet zo te zi)n, dan moet de universiteit de omerecht uitgekeerde beurs aan de minister terugbetalen. Overigens

De kunst der welsprekendheid wordt nog slechts schaars beoefend. Met speakerscorners wordt nu getracht het beredeneerde debat nieuw leven in te blazen. Een hoogleraar meent zelfs dat retohca verplicht gesteld zou moeten worden.

overlegt de minister nog met de universiteiten over de wijze waar­ op zij de gegevens moeten aanleve­ ren. Er resten de student enkele marginale vluchtroutes. Wie tij­ dens het eerste jaar van studie verandert, mag de punten van de oude en nieuwe studie bij elkaar optellen. Wie zich voor één januari uitschrijft als student, hoeft zijn beurs niet terug te betalen. De voorstellen van minister Ritzen met betrekking tot de beurzen be­ vatten één tegemoetkoming aan de studenten, zo blijkt uit de begroting voor 1993. Hij wil in principe elke student de mogelijkheid bieden om, onafhankelijk van het inkomen van

Paul van Vliet (57) trad in Carré speciaal op voor 800 studenten die door de Tilburgse studiever­ eniging Efact naar Amsterdam waren gelokt. Een beleefd applaus viel de cabaretier ten deel.

de ouders, een bedrag boven de basisbeurs te laten lenen. D at is prettig voor studenten van wie de ouders te weinig aan de studiekos­ ten willen bijdragen. Anderzijds kunnen ouders dan ook makkelij­ ker weigeren nog langer mee te betalen. [PE/HOP] ^ ♦ Soms versprak de J<oningin zich lichtelijk, maar ze hield met gemak een paar honderd symposiumgangers in de aula aan de lippen gekluisterd. Die zaten op het inmiddels traditionele mini<;ongres Na de troonrede dat jaarlijks op de derde dinsdag van september wordt gehouden. Econoom Wolfson. bankier Meys en KUB­ hoogleraar Verbon analyseerden dit Jaar de troonrede. [Foto: Rien Siers]

Vorig jaar pleitte de Sociahstie­ wing betalen. 'Bovendien was se Partij in een introductie­ die vijfentwintig gulden slechts krantje nog voor opheffmg van een tegemoetkoming in de extra het 'KUB­geeltje', een soort boe­ kosten die werden gemaakt. te voor studenten die zich te laat Desondanks nam het aantal stu­ voor tentamens aanmelden. denten dat zich te laat inschreef Dit jaar heeft het College van Be­ de afgelopen jaren toe. Daarom stuur plots besloten de sanctie hebben we besloten het volledi­ op nalatig bedrag te verdubbelen. ge bedrag te gaan verhalen.' B. Studenten die zich voor de der­ Reitsma van de studentenfrac­ de keer te laat inschrijven voor tie Tilburgs Studenten Overleg een tentamen moeten voortaan (TSOl vindt dat studenten die vijftig gulden betalen om alsnog zich voor de derde keer te laat mee te mogen doen. De aanmelden beter moe­ verhoging is gebaseerd ten opletten. Maar het op de administratiekos­ Boete bedrag is volgens hem ten die moeten worden aan de hoge kant en hij gemaakt om laatkomers toch betwijfelt tevens of het het be­ een plaats te geven in de tenta­ oogde resultaat zal opleveren. 'Je menzaal. Boudewijn Staffhorst, loopt nu het risico dat studen­ hoofd van de D ienst Econo­ ten zich uit voorzorg voor zoveel mische en Administratieve Za­ mogelijk tentamens gaan in­ ken (DEA), vindt het bedrag van schrijven en dan bij de helft niet vijftig gulden reëel. 'Bij de eer­ komen opdagen. Dan zit je met ste twee late aanmeldingen half lege zalen en met een hoop krijgt de student een waarschu­ voorgedrukt papier. Dat zou wel wing en pas daarna moet hij de eens meer geld kunnen kosten administratiekosten betalen', dan je nu kwijt bent aan extra zegt hij. Vorige jaren moesten administratiekosten.' [MS] studenten al na één waarschu­

Nieuwe begroting geen vetpot voor universiteiten De budgetten voor onderwijs en onderzoek bij de universiteiten blijven dit jaar formeel onaange­ tast, vanwege de twee jaar oude afspraken uit het hoofdlijnenak­ koord. Toch wordt er in het weten­ schappelijk onderwijs een bedrag bespaard dat in drie jaar oploopt van 100 naar 200 miljoen gulden. Die winst moet komen uit minder ziekteverzuim en wachtgeld­uit­ gaven, en uit hoger collegegeld voor 27­plussers. De universiteiten twij­ felen aan de 'realiteitswaarde' van die bezuinigingen. Harde bezuinigingen hoefden de universiteiten niet te vrezen. Ze worden nog beschermd door de af­ spraak om het budget stabiel te houden. Toch zit er voor het wetenschappelijk onderwijs op veel plekken pijn in deze begroting, want op zoek naar de broodnodige

miljoenen blijkt minister Ritzen het hoofdlijnenakkoord maximaal op te rekken. De meest directe bezuiniging op onderwijs en onderzoek is de inhou­ ding van de prijscompensatie 1993, die trouwens de hele overheid treft. Universiteiten kunnen in feite voor 26,5 miljoen gulden minder aan materiële uitgaven doen. Daarnaast wint de minister de komende jaren bijna evenveel geld door ondermeer oude overschotten bij de universi­ teiten weg te halen. In totaal snoeit hij zo 45 miljoen per jaar: ruim een procent van de 3,5 miljard die on­ derwijs en onderzoek kosten. De indirecte ingrepen komen harder aan. Dat geldt vooral voor de opge­ legde besparingen op 'inactief' per­ soneel. De wachtgelden voor het WO moeten in vier jaar omlaag van 250 naar 130 miljoen gulden ­ een extra daling met 65 miljoen. >>A

ir^et)1fêhi!)érl9?2

­Ifj^iV^ËésÉÉH

MATSERTJES Matsertjes zijn bedoeld voor mede­ werkers en studenten van de KUB. Mits de lengte de dertig woorden niet te boven gaat bedraagt de prijs vijf gulden. Tot zestig woorden l<ost een matsertje tien gulden. Bericli­ ten met een (para) commercieel l<arakter kosten 25 gulden en mo­ gen niet meer dan dertig woorden bedragen.

STAPPEN:

CEBOJUF:

VLEUGEL BESPELEN:

Volslanke brunette, lange benen, lieve donkere ogen, paardestaart zoekt spor­ tieve ruiter m/v om mee te stappen, dra­ ven en galopperen. Zin in paardrijden? Bel TSR Cave Ne Cadas. Tel.: 013­ 437736 Martijn of 0 1 3 ^ 3 8 5 3 2 Andrea.

10 % korting! Bestel je boeken bij Cebo­ juf. D eze week bestellijst inleveren, vol­ gende week boeken ophalen op de KUB, kamer 0­25. Openingstijden di.: 13.00­ 21.00 uur.wo. en do. 1 3 . 0 a i 8 . 0 0 uur. Afhalen vanaf 1 september. Tel.:013­ 663360.

Sinds de dood van mijn vrouw wordt de vleugel alleen in het weekeinde nog wel eens bespeeld. Zelf, ik ben nu met SKG om te schrijven, beheers ik het met. Wie kent gevorderden die door de week over­ dag af en toe wat willen komen spelen? Toon Rieter, Berkel­Enschot, 0 1 3 ­ 332670.

ALLEEN VOOR LED EN!: Word nu direct lid bij onze stand in ge­ bouw A tussen 12.15­13.30 uur en profi­ teer dit semester al van Efacts Centrale Boeken Inkoop. We staan er van 7 t / m 25 september.

TE KOOP AANGEBOD EN:

INTEGRAND

Voor het nieuwe VITE­jaar zoeken wij nog een algemeen bestuurslid en een hoofdredacteur voor ons bulletin. Wil je meer weten over de actiVITEeiten voor het komend semester, kijk dan elke week even achterin dit blad bij het verenigingen nieuws of kom langs op 0 7 1 (662722).

3­Zits lederen bank f 50,­; groot ijzeren buro met afsluitbare laden f 100,­. Tel.: 013­436814 (Bart).

VITE ZOEKT: KINDEK­ EN JONGERENTELEFOON: Tilburg zoekt vrijwilligers (m/v), voor 8 uur per week gedurende minimaal 1 % jaar. D e werkzaamheden bestaan uit te­ lefonische hulpverlening aan kinderen en jongeren en ondersteunende taken zo­ als het uitvoeren van publiciteitsaktivitei­ ten. Het uitgebreide inwerkprogramma start half oktober. Interesse? Bel vöör 28 september 365686 (tussen 4 en 8) voor een informatiepakket en een uitno­ diging voor de informatieavond.

Er is een manier om er achter te komen wat er zich werkelijk afspeelt in de prak­ tijk! Kom langs bij Integrand (0­72) en laat je vrijblijvend inschrijven voor een leuke bedrijfsopdracht.

EERSTEJAARS ETEN GEHAKT: Op dinsdag 22 september presenteert het Podiumcafé 'Vormen studenten een subcultuur?': over oordelen en vooroor­ delen. Plaats: PUF. Tijd: 19.00 tot 21.00 uur.

ROKKOSTUUMS: Vanaf heden weer te koop: gloednieuwe rokkostuums, kompleet met rokwit in alle maten verkrijgbaar voor maar f 430,­. Informatie bij Max Verheyen, Willem II straat 6B, telefoon: 013­ 423923.

KURSUS SPAANS I N ALICANTE: Herfstcursus 19­30 oktober 1992. 50 Lesuren f 335,­, evt. flat f 150,­, evt. busreis f 250,­. Wilfra, Slokkert 2, 9451 TD Rolde, 05924­2171.

KAMER AANGEBODEN GEKREGEN?: Proficiat. Nu nog het vervoer. Erro­trans! Op uurbasis. Goedkoop, snel en deskundig. Inclusief hulp. Bel 013­438105; 7 dagen per week. Ook heel Nederland.

Eindelijk een 06­nummer waar je wijzer van wordt. Bel nu voor een Trouw introductie­abonnement. Drie weken voor f 7,50.

06­0994440 (O et pm)

Trouw

STUDENTEN MOGEN GEEN DIA­ LECT SPREKEN: Het Podiumcafé presenteert 'Vormen stu­ denten een subcultuur?': over oordelen en vooroordelen. D insdag 22 september in de PUF, 19.00 tot 21.00 uur.

INTEGRAND Integrand is er voor alle studenten die al tijdens hun studie praktijkervaring op wil­ len doen middels een bedrijfsopdracht. Schrijf je gratis in bij: Integrand Tilburg, kamer 0­72.

TYPWERK: W.P. 5 . 1 . Kan direct beginnen. Tel. 04752­4807.

TE KOOP: Telefoontikker met rood/wit knop. Eric, tel. 020­6766018.

SCRIPTIE GEVRAAGD Gevraagd tegen vergoeding: Scriptie Be­ drijfseconomie over Bestuurlijke Informa­ tieverzorging/AO en Milieu reacties naar CR. Hernandez, Bloemhof 2, 3073 EG Rotterdam

VITE PRESENTEERT: Op 25 september organiseert Vite een excursie naar D en Haag. Hierbij zullen we een bezoek brengen aan het interna­ tionale hof van Justitie, de nieuwe Twee­ de Kamer bezichtigen (en onder voorbe­ houd een kijkje nemen achter de scher­ men van het Holland Casino in Scheven­ ingen). Schrijf je in en ga mee!

■S'­

PODIUMCAFÉ: Het Podiumcafé (dat discussieavonden en open podia organiseert) zoekt studen­ ten voor in de Redactie. Hebje interesse om mee te helpen met de organisatie van één of meerdere avonden?: 013­ 663067/639604.

CEBOJUF: 10% korting! Bestel je boeken bij Cebo­ juf. Bestellijsten: hal gebouw B. U kunt ook een bestellijst laten opsturen. Stuur ons een aan u zelf geadresseerde, ge­ frankeerde envelop en wij sturen u een lijst terug. Tel: 013­663360.

LEGE BOEKENKAST: Vul hem aan en profiteer van Efacts Cen­ trale Boeken Inkoop. Bestelformulieren van 14 tot en met 27 september te ver­ krijgen bij de stand in gebouw A van 12.15­13.30 uur. Alleen voor leden.

INGEZONDEN Ingezonden brieven l(unnen tot uiterlijk maandag 1 7 . 0 0 uur op de redactie (B 1 2 ) worden ingeleverd. De redactie behoudt zich het recht voor ingezonden brieven in te korten.

Arcadia in academia De grote schoonmaak is aan de gang op de KUB. Het lijkt wel lente. Alles wordt warempel beter en wat niet beter kan worden wordt opgeheven of simpelweg gedecentraliseerd. Univers valt niet te decentralise­ ren. Het huisblad heeft een facelift ondergaan. Eén van de columns van Univers wordt nu zelfs verzorgd door een heuse letterkundige. Je merkt het direct aan het gebruik van neologismen. Wat dacht u bij­

Betaald matseren Voor f5,­ vult u onderstaande ruimte boordevol, inclusief trefwoord bovenaan. De matsertjes kunnen enkel met deze leesbaar ingevulde bon (één letter, leesteken of spatie per blokje) bij de redactie worden ingediend. Betaling kan per giro­ of betaalkaart onder gesloten omslag of op de redactie. Vergeet niet ook naam en adres in te vullen.

cT"^ • •

Naam: Adres: (Tel:

INTEGRAND: ­^lékj heeft een leuke tele­marketingopdracht voor 4 enthousiaste meisjes. Kun jij je op een goede manier presenteren via de telefoon en ben jij ongeveer een jaar be­ schikbaar op oproepbasis (op werkdagen van 17.00 tot 20.00 uur). Dan is deze opdracht precies iets voor jouw. Bel: 013­ 635612 of kom even langs op de Inte­ grandkamer 0­72.

VRIJWILLIGERS GEVRAAGD : De Kinder­ en Jongerentelefoon Tilburg zoekt vrijwilligers (m/v), voor 8 uur per week gedurende minimaal IVs jaar. D e werkzaamheden bestaan uit telefonische hulpverlening aan kinderen en jongeren en ondersteunende taken zoals het uitvoeren van publiciteitsaktiviteiten. Het uitgebreide inwerkprogramma start half oktober. Interesse? Bel vöör 28 septem­ ber 365686 (tussen 4 en 8) voor een informatiepakket en een uitnodiging voor de informatieavond.

voorbeeld van het 'De Chirico­ge­ voel'. U wist niet dat u dat had, zelfs niet dat u het kon hebben? Och arme. Met deze schilderachtige betiteling van Goedegebuure kunt u na de grote oversteek nu tenmin­ ste fatsoenlijk aan uw gastheer of ­ vrouw verklaren waarom u zo ver­ wilderd kijkt. Zijn we ookgelijk van de mythe af, dat al die vreemde, schichtige blikken iets te maken zouden hebben met slecht perso­ neelsbeleid. Goedegebuure weeklaagt in zijn column. Hij is zijn Paradijs kwijt. Hij voelt zich wat batterijkippig door het langdurig verblijf in 'grij­ ze ruimtes met uitzicht op een blin­ de muur of kelderachtige zalen waarin het vierentwintig uur per dag nacht is' en vraagt het OC om een nota over peripatetisch onder­ wijs. Ha, eindelijk eens iemand die weet bij wie je met intelligente vragen over onderwijs terecht kunt. Jammer Jaap, je bent te laat. Je 'De Chirico­gevoel' heeft kennelijk je gevoel voor timing verdrongen. Een dikke en onpraktische OC­nota zit er niet meer in. (Bewaar de oude nota's overigens goed. Ze worden antikwarisch.) De peripatetica van Goedegebuure prikkelt wel de fan­ tasie. Waarom zou je college geven in een zuurzweterige collegezaal? Minder saai kan ook. Wat te den­ ken van colleges in de trein, met al die spoor­studenten van de KUB en hun OV­jaarkaart. Snijdt het mes aan twee kanten. D e hoogleraren kunnen, ondanks burgervader Brokx, in Amsterdam blijven wo­ nen en al reizende hun intellectue­ le stimulansen kwijt aan de Til­ burgse jeugd. Het KUB­bestuur hoeft bovendien niet langer meer te treuzelen over de beslissing om nou eindelijk eens echt deugdelijke collegezalen te bouwen. Het pro­ bleem heeft zichzelf weer eens opgelost. Goedegebuure wordt definitief onsterfelijk als hij met ingang van volgend semester zijn colleges al­ leen nog in de trein zou geven. In een coupé voor twintig a dertig personen, met openslaande deuren, omringd door gulzige aspirant­ge­ leerden met frisgroene slagaders en longen (althans in de niet­roken­ coupé). Stel je de dankbare blikken eens voor van de treinreizigers die geen collegegeld hebben hoeven betalen voor zoveel wijsheid. H(oofd al in de strop) Schellekens

)

-

^

UNIVERSITAIRE AGENDA VRIJDAG 18 SEPTEMBER Promotie drs. J.H.M. Vroomen. Pro­ motor: prof.dr. B.L.M.F. de Gelder. Titel proefschrift:'Hearingvoices and seeing lips; Investigations in the psychologyof lipreading'. Aula KUB, 14.15 uur. Promotie drs. P.C. Piket. Promoto­ ren: prof.dr. F.A.M. Alting von Geu­ sau en prof.dr. K.F.E. Veraghtert. Titel proefschrift: 'Common Commercial Policy of the European Community with regard to the Central and Eas­ tern European Countries'. Aula KUB, 16.15 uur. Louis Paul Boon-lezing. Aula KUB, 20.00 uur. DINSDAG 22 SEPTEMBER Openings-seminar Trainee Program. Org.: Aiesec. Aula KUB. DONDERDAG 24 SEPTEMBER Tilburgse Bedrijvendag 1992. Org.: Olof. Aula KUB.

UNIVERS tilburgs universiteitsblad REDACTIE pieter siebers hoof dredacteur a.i. michei knapen, gerard rutten, angela van schendel assistente VORMGEVING g e r t j a n bloemers MEDEWERKERS mark van a s s e n , kees bals, ilona b a s t i a a n s e , enk van der burgt, pascalle c a p p e t t i , hugo durieux, dylan van eijkeren, roland enthoven, monique mulder, bart padberg, maurits s e p , iaurent­jan van der w e s t e n REDACTIERAAD drs. j . roebroek voorzitter, a. esmeijer, prof, dr. ir. a. kapteyn, p. van kolverschoten, drs. e. poppeliers, f. t e u n i s s e n , d. wijsbroek, mr. p. zoontjens, f. allers, maurice ackermans adviseur FOTO nen siers, enk van der burgt, j o k e backx ADVERTENTIES angeia van schendel, kamer b 1 2 , tel. (66) 2 2 7 7 OFFICIËLE MED ED ELINGEN afd. pers en voorlichting, kamer b 1 0 , t e l . (66) 2 0 0 1 KOPIJ alle kopij moet uiterlijk op donderdag 1 2 . 0 0 uur in de week vóór het verschijnen in het bezit van de redactie zijn REDACTIE­ADRES/ADVERTENTIES warandelaan 2 , 5 0 3 7 ab tilburg telefoon 6 6 2 2 7 7 en 6 6 2 5 0 6 ; intern 2 2 7 7 en 2 5 0 6 ; kamer b 1 2 en b 1 3 fax nr. 6 6 2 8 1 1 LANDELIJK SAMENWERKINGSVERBAND hoger onderwijs persbureau hop waarbij verder a a n g e s l o t e n : ad valvas vu amsterdam, cursor eindhoven, delta delft, folia uv amsterdam, ku­nieuws nijmegen, mare leiden, observant maastricht, u­blad utrecht, uk groningen en universiteitsblad twente REDACTIE HOP frank s t e e n k a m p , pieter evelein DRUK drukkerij de j o n g , baarle­nassau ABONNEMENTEN s t u d e n t e n f 1 5 , ­ per j a a r g a n g voor niet­universiteitsleden f 4 0 , ­

17 «ep1|erBbf r ,1992

­jHy^I­yERSB­

Gat onder kunstwerk gedicht «r eenjaar be­

(op werkdagen

). D an is deze

Het gat onder het kunstwerk op de Esplanata ­ het 'Jan van Berkomplein' ­ is gedicht. Drie niet

JOUW. Bel: 013­

ernstige ongevallen en een handjevol klachten bleken voldoende om de essentie van het werk te

igs op de Inte­

overdekken met een plankier. De klagers zijn tevreden, de kunstenaar is beledigd, maar de diep ''­­'in gedachte verzonken studenten en medewerkers aan de KUB zijn eindelijk vrij van gevaar. Al m april mopperde H. Timmers (Breed Front) over het mogelijke risico dat het kunstwerk zou ople­ veren. Blinden zouden hun hoofd stoten en avondstudenten zouden, als gevolg van de beroerde verlich­

Univers in bakken Univers wordt niet langer gra­ tis bij studenten per post thuis­ bezorgd. Op verschillende plaatsen op de KUB en de theo­ logische faculteit zijn in het oog springende bakken ge­ plaatst met daarin elke donder­ dag een nieuwe Univers. Me­ dewerkers krijgen de krant als voorheen op hun kamers be­ zorgd. Voor mensen die de krant thuis willen ontvangen, bestaat de mogelijkheid van een postabonnement. Dat kost vijftien gulden per studiejaar. Zie voor meer inlichtingen daarover de bon op pagina 13.

ting, het gat te laat opmerken. D e gevolgen zouden nauwelijks te overzien zijn en de KUB zou voor alle schade moeten opdraaien. Toen werd Timmers door de overige ver­ tegenwoordigers van de U­raad hartelijk uitgelachen. Nu, vijf maanden later, heeft Timmers toch zijn gelijk gehaald. Nadat volgens hem een avonds tudent vorige week in de kuil was gevallen, werd haas­ tig een vlonder tevoorschijn ge­ haald. Als tijdelijke oplossing wel­ iswaar, want het gat, dat het zoe­ ken naar verbeeld, is een essentieel onderdeel van het object. De kunstenaar, Ron Van der Ven, IS niet blij met de onaangekondigde maatregel. 'D ie deksel, overigens zonder mij te raadplegen neerge­ legd, zie ik als verkrachting van mijn werk', zegt de schepper, die overigens de klachten en de onge­ vallen bagatelliseert. 'D ie student die in het gat viel, las lopend een boek. Die man had dus net zo goed tegen een lantaarnpaal kunnen oplopen. D at geldt trouwens voor al die mensen die hun angst uitspra­ ken in de toekomst in de kuil te

Juristen willen afgeslankt iSGO in doctoraal Het Student Gericht Onderwijs (SGO) zal in afgeslankte vorm in het doctoraalprogramma van de juridische faculteit worden inge­ voerd. Hierover werden facul­ teitsbestuur en ­raad het vorige week donderdag eens. De vakgroepen blijken niet te staan springen om het SGO inte­ graal in het doctoraal in te passen. De vrees bestaat dat door de in het ■SGO beoogde opdeling van de studiestof deze zo versnipperd iraakt, dat niet de juiste studie­ ^nentaliteit zou w o r d e n ge­ kweekt. Ze pleiten ervoor eerst de ervaringen met het SGO in de propedeuse af te wachten voordat voorbereidingen worden getrof­ fen voor invoering ervan in het doctoraal. Het bestuur voelde daar weinig voor. 'Je kunt niet zomaar ^ a a n experimenteren met zo'n «rote groep studenten', aldus de­ p a n prof. mr. M. Groenhuijsen.

zullen vallen.' Desalniettemin zal er naar een voor alle partijen bevredigende oplossing moeten worden gezocht. Het Col­ lege van Bestuur weet al een ant­ woord: een hek erom heen. Tim­ mers zietmeer in de vervanging van het plankier door een stuk plexi­ glas. 'Dan kun je het gat zien zon­ der het gevaar erin te zullen vallen.' De kunstenaar zelf moet zijn hoofd nog breken over de kwestie maar zeker is dat hij geen hekje om zijn werk wil hebben. 'Het beeld moet een onderdeel van het terrein blij­ ven', is zijn standpunt. Momenteel onderzoekt Van der Ven of het mogelijk is om de tegels rondom het kunstwerk te vervangen door rib­ beltegels. 'Dan voelt de wandelaar ineens een ordeverstoring onder zijn voeten. Dat moet toch afdoen­ de zijn', peinst hij. [BP] ^

♦ Het gat ­ essentieel onderdeel van het kunstobject ­ lijkt z'n langste tijd gehad te hebben. (Foto: Rien Siers]

LS Vb moet gemeenten apart aanspreken over huisvesting

De s t u d i e r i c h t i n g c o m m i s s i e s stelden daarom voor in het eerste semester na de propedeuse een Als de Landelijke Studenten Vak­ overgangsvorm te creëren waar­ bond (LS Vb)iets aan kamernood wil bij de student niet meteen in het doen, moet hij met de verschillen­ diepe wordt gegooid. De studen­ de studentensteden apart om de ten kunnen zo geleidelijk wennen tafel gaan zitten. Op nationaal ni­ aan de grotere vrijheid in het veau valt geen eer te behalen. doctoraal. Dit zou gaandeweg de studie de zelfstandigheid van de Dat bleek de studentenbond vori­ student moeten bevorderen. Ook ge week donderdag tijdens een be­ de begeleiding en de toetsing zou­ spreking over studentenhuisves­ den in het doctoraal minder inten­ ting met onder meer vertegen­ sief moeten zijn dan in de prope­ woordigers van 25 gemeenten, het deuse. Vakken waarover veel stu­ ministerie van VROM, woning­ denten struikelen ­ met een sla­ bouwcorporaties en woonbonden. gingspercentage dus van veertig De LSVb had een groot landelijk tot vijftig procent ­ zouden extra congres willen houden. De Vereni­ 'SGO­achtige elementen' moeten ging van Nederlandse Gemeenten bevatten. Wat die 'SGO­elemen­ blokkeerde dat. D eze wilde eerst ten' precies betekenen en welke een bespreking van beperkte om­ vakken het predikaat SGO opge­ vang. plakt krijgen, is nogniet duidelijk. Daarover wordt advies ingewon­ nen van de studicrichtingcom­ ♦ Groenhuijsen: niet zo maar experimenteren missies. [PC] met grote groepen studenten [Foto: Rien Siers]

4

De bespreking ­ waar de gemeen­ ten Amsterdam, Rotterdam, Gro­ ningen en Utrecht ontbraken, maar waar Tilburg vertegenwoordigd ­ bleef beperkt tot het aanhoren van eikaars problemen en het uitwisse­ len van tips hoe de kamernood onder studenten kan worden aan­ gepakt. Van Geest was enthousiast over een initiatief in Maastricht, waar gemeente en universiteit gezamenlijk een kamerbureau be­ heren. Verder schoof men vooral elkaar de schuld van de kamernood in de schoenen, aldus LSVb­voorzitster Simone van Geest. Tevens bleek dat veel gemeenten een brief van minister Ritzen en staatssecretaris Heerma van Volkshuisvesting om

Prinsjesdag '92 ^ « D aarnaast moet terugdrin­ ging van ziekteverzuim eerst 30,5 en dan jaarlijks 45,6 miljoen ople­ veren. De universiteiten hebben er grote moeite mee. Ze zien niet hoe het aantal wachtgelders en zieken nog sneller en verder omlaag kan. Harde onderhandelingen liggen in het verschiet. Voor de korting van duizend gulden per 27­plusser, waarvoor Ritzen vanaf 1994 bij het w.o. 23 miljoen incasseert (net als het HBO ­ waar de maatregel door de vele oudere studenten het hardst aankomt) hebben de universiteiten hier gro­ te twijfels bij. Maar voert men de maatregel niet door, dan resteert een 'gewone' bezuiniging op het onderwijs. De spanning in de universitaire begrotingen groeit op nog meer ma­ nieren. Zo zet Ritzen zijn plan door om de vier jongste universiteiten (Tilburg, Maastricht, Rotterdam en Enschede) 30 miljoen extra te ge­ ven; de anderen moeten dat opbren­ gen. Bovendien stijgt het aantal studenten de komende jaren met

de k a m e r n o o d aan te p a k k e n slechts voor kennisgeving hadden aangenomen. Beleidsmedewerker volkshuisvesting Edgar de Brui|n zegt dat de brief in Tilburg serieus genomen is en dat er een nota Jonge­ renhuisvesting in de maak is. Die moet voor het einde van het jaar klaar zijn en nieuw gemeentelijk beleid bevatten. De LSVb heeft besloten de gemeen­ ten apart aan te spreken, met goe­ de oplossingen uit andere steden in de hand. Volgens D e Bruijn is dat de aangewezen weg: 'volkshuisves­ ting is een taak van de gemeente en dus moet je daarmee onderhande­ len.' [MS/PE/HOP] ^

vijf procent tot 181 duizend, zon­ der dat daar geld tegenover staat (volgens het hoofdlijnenakkoord gebeurt dat pas bij afwijkingen bo­ ven de 10 procent). En dan moeten universiteiten zich nog voorbe­ reiden op tegenvallers door de tem­ pobeurs: raakt een student straks buiten zijn schuld achterop, dan d­ reigt de instelling voor de kosten op te draaien. Een vetpot is de nieuwe begroting dus niet voor de universiteiten. Nog minder geldt dat voor de academi­ sche ziekenhuizen, die een ver­ wachte bezuiniging concreet ge­ maakt zien tot 30 miljoen gulden in '93 en dan 50 miljoen per jaar. Dat is zes procent korting op hun bud­ get; minister Ritzen denkt die te kunnen winnen door 'uitzuivering' van taken die meer op het terrein van zijn collega Simons liggen. Maar van hem wordt geen extra geld verwacht. De versobering treft vrij­ wel de hele overheidssector. D e enige troost voor de universiteiten is dat ­ anders dan in de jaren tach­ tig ­ de bezuinigingen klein genoeg zijn om geen grootscheepse reorganisaties af te dwingen. [FS/HOP] ^

17 september 199a

­lU'N^I.VER^Slcl­

Extra drukte in treinen komt niet door studenten Het ministerie van onderwij s heeft 'sterke aanwijzingen dat de studen­ ten een ondergeschikte rol spelen in de toename van het aantal trein­ reizigers in spitsuren. De gemiddel­ de toename van het spitsvervoer is hoger dan de stijging van het reizen door studenten. Dit blijkt uit de voorlopige resulta­ ten van een onderzoek van het ministerie van Verkeer en Water­ staat. Hoewel het ministerie wei­ gert concrete cijfers te noemen, zijn deze volgens een woordvoerder van minister Ritzen 'relevant' voor de

onderhandelingen over een nieuw contract. Het huidige contract loopt 1 september 1994 af. Aange­ nomen mag worden dat het onder­ zoek de bewering van de Nationale Spoorwegen weerspreekt dat voor­ namelijk studenten verantwoorde­ lijk zijn voor de toegenomen druk­ te tijdens spitsuren. De NS zullen dit najaar de resultaten van een eigen onderzoek openbaar maken. Beide onderzoeken zullen een rol spelen bij de verlenging van het con­ tract, zo hebben betrokken afge­ sproken. [PE/HOP] <>

Lerarenopleidingen mogelijk minder zwaar aangeslagen De universitaire lerarenopleidin­ gen (ulo's) worden mogelijk minder hard aangeslagen. Staatssecretaris Wallage wil het budget van de ulo's dit jaar terugbrengen van negen naar vier miljoen gulden, omdat de belangstelling voor de opleiding half zo groot is als waarvoor zij worden betaald. Wallage beoordeelt in december hun voorstellen tot reorganisatie. Die kunnen aanlei­ ding zijn de korting te herzien. 'Ik wil geen studenten subsidiëren die er niet zijn', motiveerde de staatssecretaris zijn besluit tijdens een toelichting op de begroting voor 1993. Drs. H. Dicteren van de geza­ menlijke lerarenopleiding maat­ schappijleer van de KUB en de Hogeschool Katholieke Leergangen kan zich dat goed voorstellen. 'Het is logisch dat Wallage de opleidin­ gen wil bekostigen op basis van het aantal leraren dat er aan afstudeert en niet aan de hand van het aantal studenten dat er kan studeren. Wij hadden die stap al langer verwacht en hebben uit voorzorg een fonds in het leven geroepen, waardoor we de scherpste effecten van de maat­ regel kunnen opvangen', zegt hij.

Monique Mulder Ze is een van de eersten die afge­ studeerd zijn in de Europese Vrije­ tijdswetenschappen. Voluit heet de één jaar durende postdoctorale op­ leiding PELS [Progiamme in Euro­ pean Leisure Studies], een Eras­ musprogramma dat sinds vorig jaar september bestaat. Vrijdag 11 sep­ tember werd drs. Jolanda Versmis­ sen (24) tot Master in European Leisure Studies benoemd, een titel die niet ver van de Nederlandse doctorandusstatus ligt. D e vier universiteiten die in het program­ ma participeren ­ Tilburg, Brussel, Loughborough en D eusto­Bilbao ­ verlenen deze titel. Jolanda liep met zesentwintig an­ deren uit verschillende Europese landen drie maanden college bij elk van die universiteiten. D e groep bleef steeds bij elkaar: ze woonden in hetzelfde huis, aten en studeer­ den samen. 'D at klikte heel goed. We hebben afgelopen zaterdag met tranen in de ogen afscheid geno­ men. Dat wil niet zeggen dat er geen ruzies zijn geweest. D ie werden echter altijd uitgepraat. Dat moest ook wel, want we werkten voort­ durend met elkaar samen. Dat is het voordeel van deze studie: je komt te weten hoe het bij de anderen er­ aan toegaat.

Voordat het zover komt, is Walla­ ge nu dus bereid zijn besluit nog eens te bekijken omdat de univer­ siteiten inmiddels een werkgroep hebben geformeerd die zich serieus gaat buigen over mogelijkheden tot reorganisatie. Daarbij wordt sane­ ring niet uitgesloten. D e staatsse­ cretaris had eerder tevergeefs aangedrongen op zo'n onderzoek. Volgens Dicteren schreef Wallage eerder dit jaar een 'pissige brief' waarin hij de universiteiten opriep te stoppen met het gezeur om geld en hen vroeg zelf eens te gaan na­ denken over een oplossing. Ver hoeft de werkgroep ­ waar de rector van de KUB zitting in heeft ­ daar volgens Dicteren niet voor te gaan. 'De KUB hééft de oplossing; nauwe samenwerking met het HBO, zoals wij dat doen met de Katholieke Leergangen. De univer­ siteiten kunnen zo gebruik maken van de uitgebreide capaciteiten van het HBO en dat kan op zijn beurt voordeel halen uit de wetenschap­ pelijke achtergrond van de universi­ taire lerarenopleidingen. Het tover­ woord is dus samenwerken.' ~[MS7PE/HOP] ^

']

Muntdrop en zweepslagen

De plastische verbeelding van een pijnlijke bezui­ niging uit de begroting van de minister van onder­ wijs: voorzitster Simone van Geest van de Lande­ lijke Studentenvakbond (LSVb) die, in de rol van minister Ritzen, de zweep legt over 'trage' studen­ ten. Van Geest maakte dinsdagmiddag op haar draagstoel een rondrit door Den Haag, voordat de Gouden Koets koningin Beatrix van paleis Noordeinde naar het Binnenhof zou brengen. Voor de volgelingen van Van Geest was er muntdrop; om de forse studieschulden af te betalen als je het tempo niet hebt kunnen bijbenen. Serieuze protestacties zijn pas eind oktober te verwachten, aldus Van Geest. Dinsdag werd ook al in Enschede en Arnhem door studenten gepro­ testeerd tegen de ingrepen in de studiefinanciering. De toegankelijkheidvanhethoger onderwijs wordt steeds verder verkleind, aldus de LSVb. Bezuinigin­ gen op 27­plussers en de invoering van een tempo­

♦ LSVBvoorzitter Simone van Geest schreeuwt haar leuzen over een menigte naar de Gouden Koets. [Foto: Bram de Hollander]

Waarec] ideologi wordt ni opgetrol maandei schap zi rmgen o ten Oost dierlijk ] moede. Het Ven eenpogii en veren zou als z( tie kun democra Oostblo landen z • verdrag t het oosti zien. D e ren van d is dan ooi den van 1 dcmogel na de val ■ den en in lidstaten vi'crden 2 tiële conc rendWes 'botEG­p nèt niet ii je hoort h Onder an president DeTilbui

beurs leiden volgens de vakbond tot onaanvaardba­ re kosten. Zo draaien studenten op voor slechte onderwijsprogramma's. De bond verzet zich ook tegen de eventuele afschaf­ fing van de topbeurs voor kinderen van ouders die niet willen bijdragen aan de studiekosten. Minis­ ter Ritzen overweegt de hardheidsclausule af te schaffen en alle studenten de mogelijkheid te bie­ den om hun basisbeurs aan te vullen met een le­ ning. Het Interuniversitair Studentenoverleg (ISO) voerde deze week geen actie. Deze groepering houdt 26 oktober in Utrecht een debat naar aanleiding van de tempobeurs. Minister Ritzen heeft toegezegd hierbij aanwezig te zijn. [PE/HOPj

kan een i ringmeeg nuancerir landbouw iets verar vanbijvoc momente stige cris) niet verw, markt vol komt eers gen op', zi septembe] 3phetpro( mercial I­ Commun Central c Countries lorisch oyi moeizame meer. Het nationale mediabeleid se Gemeer bestaat eigenlijk niet meer, het tot een ge delspolitii wordt te veel door contact met Oosteurop andere landen beïnvloed. Voor mii De EG kon persoonlijk is de eenwording van haar eigen Europa vooral positief. Ik zie de na. Een he negatieve kanten ook, maar ik zou durft Atta] graag in een ander Europees land lang funda willen werken en dat kan makkelii­ in het Oo; ker als Europa één wordt.' chaosdreig De studie is afgesloten met een jjj,jjj , ": thesis, een soort afstudeerwerkstul ™' dat een Europees karakter heelt 'Il " ^ ' " / T * " heb de organisatieculturen van ' " "''f''' twee themaparken in Nederland en ^ ^n ue & twee in Engeland vergeleken In ■ zo'n park mogen maar heel weinij studenten onderzoek doen, maat omdat ik bij de Efteling stage hai. gelopen kon ik makkelijker binnen komen. De uiteindelijke versie var de thesis heb ik in Nederland ge Universite schreven. D e bibliotheek is hiei ontslagen z namelijk een stuk beter dan bijvoor beperken, aanzienlij beeld in Spanje.' Waar en hoe je als Europees vine hoogte van tijdswetenschapper aan de slai gen personi kunt? Jolanda moet lachen: ']i staat tegen lesgeven in Tilburg.. Ik ben voo gen op ziek) vier maanden aangenomen om he verzacht. vak Vrijetijd en Management te ge ven. D aar had vrijetijdswcter " " kabme schappen me in maart al voor ge ^^gen aan vraagd en ik heb ja gezegd, omda P"soneel ■ dit in de richting zit die ik wtl PnKkeiom. namelijk onderzoek. Maar ik den' ^mlere baai dat het na deze vier maanden wee a^us mini; zal gaan kriebelen. Dan zal ik gaa' "'^"ting op ( uitkijken naar iets in het buiten het onderw de twee vo land.' lok dit )aai

De afstudeerder: 'Europa zal ooit één worden' ons een impact­studie gedaan over de invloed van de Expo '92 op Span­ je. Aan Sevilla waren geen centrale middelen besteed sinds de wereld­ tentoonstelling van 1929. Nü is er een enorme stroom geld naar Sevil­ la gegaan, het wegennet naar de rest van Spanje is aangepast, de rivier is bij de stad betrokken. De keerzijde is dat de prijzen in de stad zijn ge­ stegen en dat de tentoonstelling

veel energie en schaars water heeft gekost.' De eenwording van Europa wordt door veel mensen met een arm­ zwaai afgedaan. Is het bestuderen

van Europa niet een wassen neus? Jolanda: 'Nee, ik denk dat op de lange duur Europa één kan worden. Het is nog niet zo dat iemand zich Europeaan voelt zoals een Ameri­ kaan dat heeft. D aar is de ontwik­ keling ook te kort voor bezig. Toch is er behoefte aan mensen met een opleiding zoals ik. D e internatio­ nalisering vraagt erom. Er zijn geen puur nationale ontwikkelingen

DK

'Dat was in de colleges ook zo, je hoorde rechtstreeks van de mensen die het aanging hoe het zat met de vrijetijdsbesteding in hun land. Je gaat ook dieper in op de gebeurte­ nissen in het land terwijl je er mid­ denin zit. Zo heeft een aantal van

^

17­september. 1992

H^twM

tl

laar leuzen over de Hollander]

D' e EG heeft vooral gereageerd op externe impulsen' Waar eens een grens stond die twee ideologieën van elkaar scheidde, wordt nu economisch prikkeldraad opgetrokken. En als er over enkele maanden een Europese Gemeen­ schap zonder handelsbelemme­ ringen ontstaat, dreigt een gesple­ ten Oost­Europa af te glijden naar dierlijk primitivisme en pure ar­ moede. Het Verdrag van Maastricht heet een poging te zijn een vredelievend en verenigd Europa te creëren ­ en zou als zodanig een voorbeeldf unc­ tie kunnen zijn voor de prille democratieën van het voormalige Oostblok. Maar als de westerse landen zelfs niet in staat zijn dit • verdrag te ratificeren heeft men in het oosten weinig om naar uit te zien. De kritiek op het functione­ ren van de Europese Gemeenschap is dan ook niet van de lucht. De lan­ den van het Oostblok hebben niet de mogelijkheden gekregen waar ze na de val van de Muur recht op had­ den en in plaats van ze als nieuwe lidstaten van Europa te behandelen , werden ze beschouwd als poten­ I tiële concurrenten voor een wel va­ Irend West­Europa. De kwalificatie I 'bot EG­protectionisme' wordt nog Inèt niet in de mond genomen maar Ije hoort het wel hardop fluisteren. lOnder andere door Jacques Attali, Ipresident van de Oost­Europabank. IDe Tilburgse econoom Pieter Piket

handelsakkoorden afsloten kon worden met (landen van) de Come­ con. 'D e EG moest daarom haar handelspolitiek vorm geven door middel van unilaterale beslissingen door bijvoorbeeld importquota op te leggen aan die landen', aldus Piket. 'Een tweede obstakel was dat deze landen h u n buiten­ ♦ Pieter Piket: gemeenschappelijke EG landse handel handelspolitiek is moeizaam tot stand anders inge­ gekomen. richt hadden. Foto:Joke Baokx Het waren centraal gelei­ de economieën, en hun buiten­ landse handel werd vanuit specifie­ ke organisaties geleid. D e prijzen van hun exportgoederen werden k u n s t m a t i g vastgesteld. D us handelsinstrumenten ­ zoals in­ voerrechten ­ die tussen landen met een markteconomie gelden, verlo­ ren in de oost­west­handel groten­ deels hun nut.' De handelspolitiek van de EG heeft in de loop der jaren een uitbreiding van het instrumentarium onder­ gaan. D at is ook zo door het Hof bepaald. Piket: 'D aarmee heeft de gemeenschap de bevoegdheid om zeer innovatief bezig te zijn en kan ze ook een trend zetten. Dan bhjkt echter dat wat er gerealiseerd is voor het grootste gedeelte ad hoe­ politiek geweest is, die met name ingegeven is door externe omstan­ digheden. Dat is ook het grote be­ zwaar van Attali, die de EG ervan beschuldigd te weinig nieuwe idee­ ën te hebben op het gebied van die handelspolitiek. D e EG heeft heel weinig eigen beleid gevoerd en heeft vooral gereageerd op exteme impul­ sen.

mnvaardba­ oor slechte leleafschaf­ 1 ouders die >ten. Minis­ lusule af te cheid te bie­ met een le­ )verleg(ISO) jering houdt aleidingvan "t toegezegd

en'

kan een heel eind in deze redene­ ring meegaan maar maakt graag een nuancering. Op het gebied van de landbouw moet er inderdaad snel iets veranderen, erkent hij, maar van bijvoorbeeld de staalsector, die momenteel in het Westen een ern­ stige crisis doormaakt, kan men niet verwachten dat ze haar eigen markt volledig open gooit. 'De EG komt eerst voor haar eigen belan­ gen op', zegt Piket, die vrijdag 18 september aan de KUB promoveert op het proefschrift Common Com­ mercial Policy of the European Community with regard to the Central and Eastern European Countries. Hierin geeft hij een his­ torisch overzicht van de weg ('een moeizame evolutie') die de Europe­ se Gemeenschap heeft afgelegd om tot een gemeenschappelijke han­ delspolitiek met de Midden­ en Oosteuropese landen te komen. De EG komt in de eerste plaats voor haar eigen belangen op, galmt het na. Een hele beperkte zienswijze, durft Attali toe te geven. Maar zo­ lang fundamentele verbeteringen in het Oostblok uitblijven en de chaosdreiging zo groot is, is het wel­ licht de enige reële optie. Piket: 'De meerderheid van de EG­lidstaten is niet bereid echt meer te doen. Ge­ geven de economische problemen

De Europese Gemeenschap moet méér doen dan alleen haar markten openstellen voor de landen van het voormalige Oostblok, wil ze voorkomen dat deze afglijden naar een totale chaos. Promo­ vendus Pieter Piket pleit voor handelsconcessies, economische samenwerking en technische assistentie. 'D e meederheid van de EG­landen is niet bereid méér te doen'

van de EG en de welvaartsverschil­ len tussen de EG­lidstaten doen ze het meest haalbare. Maar het is altijd te weinig. Maar alleen maar zeggen dat de EG haar markten moet open stellen, is te simpel.' Het Verdrag van Rome (1958) zou het startschot moeten zijn van een gemeenschappelijke handelspoh­ tiek van de Europese Gemeenschap met de landen van Centraal­ en Midden­Europa. Samen met uit­ breidingen die het Europese Hof van Justitie aan het EG­verdrag gaf blij­ ken er vrij grote bevoegdheden aan de EG toegekend te zijn om de gemeenschappelijke handelspoli­ tiek vorm te geven. Piket: 'D at betekent dat de EG na de overgangs­ periode ­ die tot een gemeenschap­ pelijke markt zou moeten leiden ­ exclusief bevoegd zou worden die

Ie mediabeleid liet meer, het r contact met vloed. Voor mii snwording van itief. Ik zie de □k, maar ik zou Europees land itkanmakkelu­ wordt.' loten met een .udeerwerkstul irakter heeft 'Il eculturen van in Nederland en vergeleken In laar heel weinij )ek doen, maat eling stage hat keiijker binnen elijke versie var 1 Nederland ge Universiteiten zullen het aantal op het wachtgeldbudget opgelegd. iotheek is hm ontslagen zoveel mogelijk moeten De drie ingrepen resulteren voor de eter dan bijvoor beperken. Bovendien dreigt een universiteiten in een aanslag die aanzienlijke bezuiniging op de oploopt van 51 miljoen in 1994 tot Europees vine hoogte van uitkeringen aan ontsla­ 123 miljoen gulden in 1996. )er aan de sla' gen personeel (wachtgelden). Daar Die getallen zijn niet keihard, jet lachen: 'Ia staat tegenover dat de bezuinigin­ maakte minister Ritzen tijdens een rg.. Ik ben voo' gen op ziekteverzuim enigszins zijn nadere toelichting op de begroting duidelijk. Waar het om gaat, is dat ,enomen om ht' verzacht. de universiteiten er alles aan zul­ nagementtcgf 'ijetijdswctcr Het kabinet meent dat de uitke­ len doen om de uitgaven aan ont­ laart al voor ge ringen aan ontslagen onderwijs­ slagen personeel te verlagen. D e i gezegd, omda personeel wel erg riant zijn. D e universiteiten wijzen de bezuini­ , zit die ik wil prikkel om op zoek te gaan naar een gingen verbolgen van de hand. 'Als ;k. Maar ik den' andere baan moet sterker worden, enige sector in het onderwijs had­ r maanden wee aldus minister Ritzen in een toe­ den wij met de minister afgespro­ . Dan zal ik gaa' ^chting op de begroting. Daarom is ken hoe we de uitgaven zouden s in het buiten net onderwijs na de kortingen van terugdringen. Nu worden we nog Qc twee voorgaande begrotingen eens aangeslagen, omdat de bonden ook dit jaar weer een bezuiniging de bezuinigingen op de wacht­

Michel Knapen handelspolitiek te runnen. De lid­ staten zouden een stap terug moe­ ten doen. Maar door tegenwerking van de lidstaten is een dergelijke handelspolitiek niet tot stand geko­ men.' Zo beschouwden de Fransen de oost­west­handel niet als een eco­

nomisch gegeven maar als een aspect van buitenlandse politiek. Omdat deze nog steeds geen be­ voegdheid van de gemeenschap is maar van de afzonderlijke lidstaten zagen zij daar in een grond om te weigeren bevoegdheden af te staan.

De andere lidstaten maakten dank­ baar gebruik van deze redenering. Dat landen bang waren hun auto­ nomie te verliezen was overigens niet eens het enige argument om dwars te liggen. De internationale economische situatie, zoals het bestaan van de Comecon sinds eind jaren veertig, vroeg echter om een gemeenschappelijke EG­handels­ politiek. Piket: 'Achterafis dat een grote mislukking geworden maar op dat moment dreigde dat een samenbundeling te worden van Oosteuropese krachten die dus wel een gemeenschappelijke handels­ politiek zouden kunnen gaan voe­ ren. Een EG zonder handelspolitiek zou daar dus zwak tegenover staan.' Daarnaast hebben de EG en de Comecon elkaar heel lang niet er­ kend en dat betekende dat er geen

Drastische verlaging uitkeringen dreigt gelden hebben afgewezen', aldus een woordvoerster van de vereni­ ging van universiteiten (VSNU). De universiteiten zouden oorspron­ kelijk 294 miljoen gulden krijgen voor de uitkeringen aan ontslagen personeel. Bij de tussenbalans werd daar 52 miljoen op gekort. De om­ vangvan de nieuwste kortingloopt volgens de VSNU op van acht mil­ joen gulden in 1993 tot 65 miljoen in 1996. Het tekort dat daardoor zal ontstaan op de uitgaven aan wacht­ gelduitkeringen wordt geraamd op 22 miljoen gulden in 1993, op­ lopend tot 96 miljoen in 1996. Volgens voorzitter Van Lieshout van de VSNU kan de bezuiniging alleen worden opgebracht als de uitkeringen worden verlaagd.

^ Ook direct na wat Piket aanduidt als de '1989­gebeurtenissen' is de EG nauwelijks vernieuwend te werk gegaan. De eerste handelsak­ koorden na '89 waren nog groten­ deels geënt op de oude situatie. En de huidige Europese associatiever­ dragen zijn na lange en moeizame onderhandelingen tot stand geko­ men. Is er van een vernieuwende han­ delspolitiek geen sprake geweest, ook van een trade, not aid­beleid hoeft men niet alles te verwachten. Piket: 'Dat is veel te simpel. Attali moet ook niet zeggen dat als de EG op dit moment haar markten vol­ ledig openstelt voor produkten uit Polen, dat Polen daar op zich niet eens zoveel mee geholpen is.' Piket pleit daarom in zijn studie voor een efficiënte wisselwerking tussen enerzijds handelsconcessies en anderzijds economische samen­ werking en technische assistentie. Trade, én aid dus. A

55 miljoen. De universiteiten heb­ ben daar mee ingestemd. Ritzen is namelijk bereid dat bedrag te verla­ gen als de universiteiten er niet in ^ Maatregelen als herplaatsing heb­ slagen het verzuim te beperken. De ben volgens hem te weinig effect. minister heeft inmiddels erkend Ritzen moet volgend jaar zeker dat ziekteverzuim moeilijk omlaag t w i n t i g miljoen gulden op de kan worden gebracht omdat dat in wachtgelden besparen in het gehe­ het wetenschappelijk onderwijs al le onderwijsveld. Alleen dan zijn de laag is. Toch denkt hij dat een be­ collega­ministers in het kabinet sparing mogelijk is door een betere bereid 50 miljoen gulden bij te dra­ registratie en strengere controle. De gen aan de verbetering van de sala­ universiteiten willen dat de aanslag rissen van de leraren. Ritzen ver­ per universiteit wordt vastgesteld, wacht dat hij daarin slaagt. Lukt dat afhankelijk van het verzuim per onverhoopt niet, dan moet het geld instelling. Minister Ritzen is bereid elders bij onderwijs worden be­ dit voor 1994 en volgende jaren te spaard. Het gaat zeker niet automa­ overwegen. De minister wil univer­ tisch af van het extratje voor de siteiten die het verzuim met suc­ leraren, aldus de minister. ces terugdringen belonen met een De universiteiten krijgen volgend bonus. Daarover wordt binnenkort jaar37 miljoen gulden minder voor overlegd door minister en instellin­ uitgaven aan ziekteverzuim. Van­ gen. [PE/HOP] ^ af 1994 gaat het waarschijnlijk om

^£1 septemi)eM992

'Het lichamelijk afzien is een essentieel onderdeel van de pelgrimage' De pelgrimage mag zich in een toenemende belangstelling verheugen. Plaatsen als Santiago de Compostela, Lourdes, Mekka en Jeaizalem worden steeds vaker aangedaan. Vooral

Op

jongeren blijken aangetrokken door de barre bedevaartstocht,

con

maar reizen doorgaans op een prettige, comfortabele manier.

jaarlijk

Over de drijfveren van de pelgrim, zijn geschiedenis en zijn

vooi

rituelen wordt een collegecyclus gehouden door de vakgroep Fenomenologie en Geschiedenis van de Godsdiensten. De eigentijdse hoogleraar Beek: 'Een pelgrimstocht afleggen is hetzelfde als een concert van je favoriete popgroep bezoeken.' Bart Padberg Een van de meest fantastische le­ genden van de middeleeuwse pel­ grimage verhaalt van de man die van Aken naar Santiago de Compos­ tela trok in een honderden kilome­ ters tellende smeekbede om het kind dat zijn vrouw hem tot dusver niet had kunnen schenken. De man brak een been en een arm, viel in een spelonk, werd overreden door een boerenkar, liet zich in Burgos beroven, liep in León een vergif­ tiging op en kreeg in Santiago het wierookvat tegen zijn hoofd. Het duurde tweeëneenhalf jaar voor hij in Aken was teruggekeerd. Maar zijn wens bleek in vervulling te zijn gegaan. Vlak voor zi)n thuiskomst had zijn vrouw het leven geschon­ ken aan een zoon. D olgelukkig ondernam de jonge vader uit dank­ baarheid een tweede tocht naar Santiago. Nog steeds bezoeken jaarlijks hon­ derdduizenden de barokke kathe­ draal in de winderige uithoek van Galicië, waar inmiddels tien ker­ ken, 36 kloosters, 114 klokketorens en 228 altaren zijn verrezen. Oude vrouwen strelen ­ in een traditie van eeuwen ­ bij de ingang liefkozend de teen van de in Santiago vereerde heilige Jacobus. Het met edelstenen bezette beeld van de apostel wordt dagelijks talloze malen gezoend, beweend en met kleine offergaven omgeven. De meest in vervoering geraakte pelgrims zijn doorgaans Spaanse en Portugese dames op leeftijd, maar in het koor van de kathedraal verdringen zich de laat­ ste jaren steeds meer jongeren. Ook andere bedevaartsoorden mogen zich verheugen in een toenemende belangstelling. Zo is het aantal pelgrims dat een bezoek aan Lour­ des brengt de afgelopen tien jaar

fCMtiee Protestanten zijn beeldenstormers. Waar ze het in de kerk voor het zeggen hadden, lieten ze alles wat beeld was verdwijnen, in de smelt­ kroes of onder een laag kalk. Katho­ lieken daarentegen zweren bij sym­ boliek en continuïteit. Eenmaal afgebeeld, altijd afgebeeld. Onze instelling is katho­ liek. Op een enkele gebeds­ formule na is daar weinig r^ van te merken. Maar onze beelden worden in ere ge­ houden. Zo mogen we bij het naderen van gebouw B nog altijd aankijken tegen een vrolijk gekleurde, qua­ si­zuidamerikaanse wandschilde­ ring. Een bijschrift herinnert aan de omverwerping van de Chileense re­ gering Allende, nu negentien jaar geleden, en roept ons op te blijven protesteren tegen onderdrukking 'waar dan ook ter wereld'. Naarmate ik die woorden vaker lees, begint de beeldenstormer in

bijna verdubbeld. Opvallend is ook dat het aandeel jongeren onder de pelgrims overal zienderogen stijgt. En niet alleen in het rooms­katho­ lieke gedeelte van de wereld is dat het geval. In de Islamitische ge­ meenschap, waar de pelgrimstocht naar Mekka een verplicht onder­ deel van het geloof vormt, in het Tempeljodendom dat voorschrijft dat je tijdens de feestdagen naar Jeruzalem reist en ook in de Hindoe­ stische samenleving die pelgrima­ ge als individuele taak van zelfrei­ niging beschouwt is sprake van een toenemend aantal bedevaartgan­ gers.

Cyclus over pelgrimage bij theologie 'Op bedevaart gaan levert dezelfde ervaring op als een bezoek aan een concert van je favoriete popgroep', meent prof. H. Beek, als hoogleraar Fenomenologie van de godsdien­ sten verbonden aan de Theologi­ sche faculteit. Samen met dr. A. Nugteren, gespecialiseerd in Hin­ doeïsme en Boeddhisme, verzorgt Beek dit jaar in het eerste semester een doctoraalcollege over pelgri­ mages in de wereldgodsdiensten. 'Je hebt het gevoel dat je ergens bij hoort, zonder dat je onderworpen bent aan de hiërarchische structuur van het dagelijkse leven. Want de deelnemers van een pelgrimstocht zijn aan elkaar gelijk. Men draagt eenvoudige, sobere kleding en ie­ dereen wordt gerespecteerd, of je nu een geslaagde zakenman ben t of een mij zich krachtiger te roeren. Waar­ om geen witkwast over die even nobele als uitgeholde gemeenplaats gehaald? Verwachten we in ruil voor dit goedkope teken aan de wand soms absolutie voor onze onverschilligheid jegens Cambod­ ja, Afghanistan, Oost­Timor, Koer­ distan, Irak, Joegoeslavië en Los Angeles? Heben we het gevoel dat

OEDEGEBUURE

we met het handhaven van Zuid­ Afrika op onze zwarte lijst al genoeg goede werken hebben verricht? De tijd van gelijkhebberig moralis­ me en selectieve verontwaardiging is voorbij, nu een enkele blik in de krant leert dat 'goed' en 'slecht' zo langzamerhand net zulke onzinni­ ge begrippen zijn geworden als

ziek, arm oud vrouwtje. Het is deze vorm van solidariteit die in de moderne consumptiemaatschappij node wordt gemist.' Wellicht is ook het gebrek aan gro­ te verhalen, en de hang naar een nauwelijks meer bestaande geloof in wonderlijke praktijken debet aan de opleving van de pelgrimage. De al eeuwen durende verering die de heilige Jacobus ten deel valt is te­ rug te voeren op een even legenda­ risch als onwaarschijnlijk verhaal waarin de apostel op merkwaardige wijze na zijn dood alsnog terecht komt in Noord­Spanje. In het jaar 44 zou de apostel Jacobus, de broer van Johannes, daar het Christen­ dom gepredikt hebben. Na zijn terugkeer naar Jeruzalem, wacht hem een slecht onthaal: hij wordt gemarteld en onthoofd. Het lijk is daarna op eigen kracht, al of niet vergezeld door twee van zijn leer­ lingen, teruggevaren naar de Spaan­ se westkust en daar, overdekt met schelpen (coquilles St. Jacques) aangetroffen en begraven. Acht eeuwen later ziet de vrome kluize­ naar Pelayo een ster naar de aarde neerdalen, die blijft hangen boven het vergeten graf. De resten van Sint Jacob worden overgebracht naar wat vervolgens Santiago de Compostela zal heten, één van de hoofdsteden van de mid­ deleeuwse christenheid. Koning Alfons II van Asturië bouwt een basiliek rond het nieuwe graf, paus Leo lU maakt het nieuws wereld­ kundig en de bedevaart komt lang­ zaam op gang om in de volgende eeuwen onvoorstelbare vormen aan te nemen. Met een staf in de hand en een schelp op de hoed komen de

'links' en 'rechts' of 'socialistisch' en 'kapitalistisch'. Het zijn relicten van de naïeve jaren zestig, anders niet. Wie er aan vasthoudt, zoals de Amsterdamse universiteitsbe­ stuurder Gevers, met zijn heimwee naar de 'kritiese universiteit', heeft veel weg van een katholiek die het heil verwacht van een mirakel­ beeld. Ik kan me maar een ding voorstellen wat nog erger is: een universiteitsbestuur dat op de knieën gaat voor de Mammon van het marktge­ richte denken. Ik ben bang dat de universi­ teiten hun mission van kriti­ sche denktank alleen nog kunnen vervullen met het doorgeven van de boodschap dat de menselijke soort verdacht veel be­ gint te lijken op honderassen die zo ver zijn doorgefokt dat ze een ge­ vaar voor hun omgeving vormen. Maar wie, o wie, zal ons de muil­ korf aanleggen ? Het wordt weer tijd voor een hand die iets op de muur schrijft.

honderdduizenden uit alle delen van de wereld gelopen. Ze hebben hun testamenten gemaakt en alles achtergelaten, voor een tocht van maanden over hoge bergpassen, door troosteloze landschappen, opgejaagd door diepe, nauwelijks te achterhalen vroomheid, boetedoe­ ning en wellicht ook avonturen­ zucht. Belaagd door wilde dieren, meedogenloze rovers, plaatselijke oorlogen en de straf van het weer. Voor een deel is de renaissance van de pelgrimstocht toe te schrijven aan de verbeterde transportmoge­ lijkheden. D e ontberingen die de pelgrims vroeger tijdens de maan­ denlange wandeltochten moesten doorstaan zijn nu teruggebracht tot een paar luxe uurtjes in een vlieg­ tuig of bus. Maar volgens Beek ziet een toenemend aantal pelgrims de oude pelgrimsroutes weer als een uitdaging. 'Het lichamelijk afzien is een essentieel onderdeel van de pelgrimage.' Maar de belangrijkste verklaring voor de toename van het aantal bedevaartgangers moet toch worden gezocht in de tijdgeest van de gelovigen. Want hoewel bij een gedeelte van de Westeuropese be­ volking het secularisatieproces in die mate is gevorderd dat de vrijheid van godsdienst zover gaat dat je atheïst of agnost kunt zijn, is nog steeds het grootste gedeelte van de wereld ervan overtuigd dat een mens zonder een religie een beest is. En hoe meer de ontkerkelijking

Niet zon dezerdage zi]nbegro bovenaan dit kabine melde per nrks...en ( van de cel teren in di bmet sta£ ♦ Exvoto's in de Mariagrot van Oostakke' politiek s erkent de (het Belgische Lourdes) bij Gent In deze plaats vond de wonderlijke genezing van nieuwe be ene Pieter de Rudder plaats. Sindsdien verwacht VKordt er druk gepelgrimeerd naar deze delingen. I uithoek. [Foto: Pieter Siebers] ouderejaar ren? Ritz( vinden. V( doorzet, hoe meer verzet de hard] de overhei nekkige gelovigen zullen bieden. |gen. Ter illustratie vertelt Beek over e( De tempo oproep die stond te lezen in de HilJ joeg de st verbode, een krantje in Hilvaren­ week al in beek: 'Iedereen werd opgeroepenl teiten en f om op 16 september op bedevaart lang niet k te gaan voor St. Cornelius. Welis 'studeerb waar dient Cornelius volgens de opleidinge officiële kalender tien dagen later daar ander herdacht te worden, maar toch. Hci zi)n er han geeft weer dat ook in je dircctt menervolj omgeving mensen zijn die zicli ■is.'Maar, ei steeds sterker met het geloof bczif ­moeten be) houden.' ten krijgen De solidariteit die volgens Bccl wel oppakl samenhangt met de pelgrimage kar 'tuut dat el overigens ook bedreigend werken vaststellei Zo ging Malcolm X, een van di Daarnaast' grootste zwarte leiders uit di crcte afspr; Amerikaanse geschiedenis op bede ten van in; vaart naar Mekka, waar hij ervoe' ding niet s dat het mogelijk was om, ongeach voortgang i huidskleur en afkomst, elkaar' dan mogen gelijke te zijn. Terug in Amcrib ^opdraaien. vertelde Malcolm X over zr|( ' Met financ ervaringen, maar dat werd hem nie nisterdussi in dank afgenomen. Radicale zwar ten zagen hem als een bedrcigm en ruimden Malcolm X zonder pa' don uit de weg. ^i

Universiteiten wijzen hoger collegegeld 27­plussers af De universiteiten voelen niets voor verhoging van het collegegeld voor studenten van 27 jaar en ouder. Het zou de toegankelijkheid van het hoger onderwijs voor een aantal groepen beperken. Minister Ritzen erkent dit. De universiteiten moeten jaarlijks 23 miljoen gulden inleveren voor het onderwijs aan studenten van 27 jaar en ouder. De instellingen mo­ gen dit van de minister terugverdie­ nen door het collegegeld te verho­ gen. Zij mogen dit desgewenst ook verlagen. De gedachte is dat de in­ stellingen hun onderwijsaanbod meer kunnen afstemmen op hun afnemers, bij voorbeeld door oude­ re studenten duurdere, gecompri­ meerde deelcursussen aan te bie­ den. 'Daar komt niets van terecht', laat een woordvoerster van de ver­ eniging van universiteiten (VSNU) weten. De ervaringen met het aan­ bieden van commerciële cursussen zijn volgens haar slecht. Een verhoging van het collegegeld is ook principieel onaanvaardbaar, aldus de VSNU. Het zal juist veel

27­plussers afschrikken, omdj zich daaronder niet de meest di aa­ krachtige studenten bevinden, a als allochtonen en herintreder' Overigens vallen 27­plussers die i' recht hebben op een beurs buiti deze regeling. Het gaat om zo 12.000 van de 70.000 studente ouder dan 26. De maatregel WLH inderdaad een drempel op voor sti denten die ouder zijn dan 26, ei kci minister Ritzen. D ie groep hcc voor hem echter de laagste prior teit bij bezuinigingen. Toegank lijkheid van het hoger onderwi)s ook een verantwoordelijkheid \. de universiteiten, aldus Ritzen De minister wijst ook naar de Op Universiteit, die een bezuinign van 1 miljoen gulden in 1993 [o; lopend tot 10 miljoen vanaf 195 heeft verwerkt in gediffcrcnticcit collegegelden. D e hoogte van li' cursusgeld hangt af van de bcLin stelling en draagkracht van de et sisten. De Tweede Kamer moet i! akkoord tussen minister en Opi Universiteit nog goedkeuren. [PE/HOP] i

Opdi bij PL

Op een mo( journalist e Amerongen hij een hoo cent tegen 1 idee speeli wandehngt hngdoorde in de zomei dat momen nist Gustav van Sigmur dcpsychoan die zich de a seerde in pr over Mozai werd al lang tussen Fret] neerdenzegi filmscript t( geen wat tiji ling besprok nig bekene schaarse opi dieFreudnac Van Ameroi gebmik mal Het oorspro bedoelde bo< manmdeboi de uitgever j

'^17 September 1 9 9 2

­HMN'IVERSlcl­

van

ïrot van Oostakker bij Gent. In deze ke genezing van iats. Sindsdien serd naar deze ibers]

verzet de hard zullen bieden It Beek overeen lezen in de Hil je in Hilvarcn ;rd opgeroepen ;r op bedevaart melius. Welis­ ius volgens df ien dagen late maar toch. Hei k in je dirccK 1 zijn die zicJ iet geloof bczif

Ritzen: 'Onderwijs staat bovenaan het lijstje van het kabinet'

"Wl^

|S*.,

Op studiefinanciering en wachtgelden mag gesnoeid worden, toch is minister Ritzen content over wat hij er dit jaar heeft uitgesleept. Een miljard extra voor de leraren en jaarlijks 100 miljoen voor cursussen Nederlands aan allochtonen: hij noemt het 'uniek' voor een bezuinigend kabinet. De versoberingen die ertegenover staan, wil hij graag verdedigen ­ inclusief de tempobeurs voor ouderejaars. Niet zonder trots begon Ritzen dezer dagen de persconferentie over zi]n begroting. 'Het onderwijs staat ,it) venaan het prioriteitenlijstje van dit kabinet', vertelde hij de verza­ melde pers. 'Daarna volgt er een tijd niks...en dan komt de uitbreiding van de cellen. Onderwijs is inves­ teren in de toekomst. Het hele ka­ binet staat daarachter.' Maar elk politiek succes heeft z'n prijs, zo erkent de bewindsman. Over de nieuwe besparing op wachtgelden verwacht hij pittige onderhan­ delingen. En zal de tempobeurs voor ouderejaars geen hete herfst opleve­ ren? Ritzen zou het niet terecht vinden. Voor een studiebeurs mag de overheid best prestaties verlan­ gen.

De tempobeurs voor ouderejaars )oeg de studentenbonden vorige week al in de gordijnen. Universi­ teiten en hogescholen zouden nog ' lang niet klaar zijn met het soepel 'studeerbaar' m a k e n van de opleidingen. D e minister denkt daar anders over: 'D e instellingen zijn er hard mee bezig. Ik denk dat men er volgend jaar ver genoeg mee is.'Maar, erkentRitzen, 'studenten moeten Ijehalve plichten ook rech­ ten krijgen. Die handschoen wil ik ■ volgens Bccl wel oppakken.' Het studentensta­ pelgrimage kji tuut dat elke instelling moet gaan ^igend vfeikai vaststellen, levert al een basis. X, een van di Daarnaast wil de bewindsman con­ leiders uit dt crete afspraken maken over plich­ iedenisopbcde ten van instellingen: is een oplei­ waar hij ervoe ding niet studeerbaar of wordt de s om, ongeach voortgang niet goed geregistreerd, omst, elkaar' dan mogen studenten daar niet voor ug in Amenk. opdraaien. n X over zr|i Met financiële sancties wil de mi­ t werd hem me Radicale zwjr nister dus studenten en universitei­

Frank Steenkamp/HOP ten binnen een jaar in het gareel krijgen, want: 'We moeten niet steeds op elkaar wachten'. Hij kan daarmee vrijwel zeker op een storm van kritiek rekenen. Ten onrechte, vindt hij. 'D e studentenbonden moeten niet vergeten wat ze al bereikt hebben. Er is meer aandacht voorde kwaliteit van het onderwijs. Studiebegeleiding staat hoog op de agenda. En hetzelfde geldt voor ouderonafhankelijk lenen, mede als resultaat van de samenwerking met de studenten. D at dreigt nu allemaal op de achtergrond te ra­ ken.' De leraren komen er bij Ritzen en Wallage beter vanaf. Maar daar lag de situatie ook compleet anders. De salarissen waren ver achter geraakt bij die in de rest van de maatschap­ pij. De verdienste van de PvdA­be­ windslieden is vooral dat ze dat feit erkend hebben gekregen. 'Het aan­ pakken van de salarissen is breed gedragen kabinetsbeleid', zegt Rit­ zen nu bescheiden. 'Het was alleen moeilijk om er geld voor te vinden.' Maar dat geld moet dan ook echt worden ingezet voor de knelpunten in het onderwijs zelf, vindt het kabinet. 'Het mag niet zo gaan als in de gezondheidszorg, waar over de hele linie de salarissen zijn ver­ hoogd. Het is de vraag of de gezondheidszorg daarvan beter wordt. En: we moeten echt oppas­ sen voor een nieuwe loongolf. Die mag zeker niet komen van de over­ heid.' Beginsalarissen, vervangers, bijscholing, en: leraren in tekort­ vakken. Daaraan zal het extra geld

vooral besteed worden. Het gaat dan speciaal om het basis­ en voortgezet onderwijs. Ritzen: 'Ik ontken niet dat er ook in het hoger onderwijs groepen met salarisach­ terstand zijn. Maar het gaat nu vooral ook om de arbeidsmarkt. Juist het basis­ en voortgezet on­ derwijs kampten met een tekort aan wervings­ kracht. Universiteiten en hogescholen hebben daarmee minder proble­ men.' Toch willen de onder­ wijsbonden op 24 sep­ tember gaan staken. Rit­ zen: 'Ik betreur dat. Mijn indruk is, dat men steeds ♦ Minister Ritzen: 'Studenten moeten gedacht heeft: het lukt ze behalve plichten ook rechten krijgen'. toch niet. En nu het wél lukt om niet erg hoog meer. Er is de laatste [Foto: Rien Siebers] iets aan de salarissen te doen, heerst jaren al veel aandacht besteed aan er verwarring. Men kan blijkbaar het voorkomen van verzuim.' Ziek­ niet meer terug. Ik denk dat de me­ teverzuim in het onderwijs is niet Op de wachtgelden voor ontslagen ningsverschillen nu worden opge­ zo simpel meer te verlagen, erkent personeel wordt vergeleken met de blazen. Ook mi j gaat het niet alleen het kabinet. Ook al omdat er bij de Tussenbalans juist extra bezuinigd. om de leraar economie of wiskun­ harde kern van zieken vaak meer In vier jaar wordt het budget voor wachtgelden in het onderwijs bijna de. '­ . aan de hand is dan iets van zuiver­ De bonden lijken vooral gebelgd medische aard. Spanningen op het gehalveerd. 'Ik heb mij daartoe over de bezuinigen op ziekte­ werk spelen niet zelden een grote verplicht, bij het akkoord met de verzuim en wachtgelden. Want die rol. Ritzen mocht dus van het kabi­ collega's over verbetering van de vormen de keerzijde van de extra's net een stapje terugdoen: 'Voor positie van de leraren', legt Ritzen voor leraren. Over het ziektever­ komend jaar lag het bedrag al vast. uit. 'U kunt zich voorstellen hoe dat zuim heeft Ritzen tamelijk goed Maar voor 1994 ben ik volop bereid gaat: als ik in de Trèveszaal wijs op nieuws: de besparing erop ­ afkom­ tot overleg: hoe moeten we dit aan­ dreigende tekorten aan leraren, rijst stig uit de Tussenbalans ­ heeft het pakken? Zo denk ik erover niet alle direct de vraag: hoe kan het dan dat kabinet met eenderde verlaagd tot instellingen een vaste korting op te er nog zoveel op non­actief staan? 200 miljoen gulden in '94 voor het leggen, maar de aanslag te laten Kan je daar niet iets aan doen?' In gehele onderwijs. 'Zeker in het afhangen van de hoogte van het vier jaar wordt het budget voor wachtgelden in het onderwijs bijna hoger onderwijs is het verzuim al ziekteverzuim.' gehalveerd. ^

een bedrcigiii mX zonder pai

oger if ikken, omda de meest draai 1 bevinden,:( 1 herintreder' ­plussers die p n beurs built gaat om zo DOO studente­ laatregcl wen pel op voor sti 1 dan 26, erker )ie groep heel ; laagste prior ;en. ToeganL ;er onderwi)i rdelijkheidva ildus Ritzen )k naar de Opt ;n bezuinigir en in 1993 |o( len vanaf 199 diffcrcntiecit loogte van ht van de bclaii icht van de cu Camermocttl nistcr en Opf ledkeuren.

Op de biecht hi] Freud Op een mooie lentedag kuierde de journalist en schrijver Martin van Amerongen door Amsterdam, waar hij een hoofdstedelijk filmprodu­ cent tegen het hjf liep die met het idee speelde om een beroemde wandeling te verfilmen. De wande­ ling door de binnenstad van Leiden, ■jn de zomer van 1910, door de op dat moment nogal labiele compo­ nist Gustav Mahler in gezelschap yan Sigmund Freud, de vader van de psychoanalyse. Van Amerongen die zich de afgelopen jaren speciali­ seerde in prikkelende biografieën over Mozart, Heine en Wagner, werd al langer door de ontmoeting tussen Freud en Mahler gefasci­ neerd en zegde de producent toe een nlmscript te schrijven. Over het­ geen wat tijdens de Leidse wande­ ling besproken werd, is maar wei­ nig bekend. Benevens enkele Schaarse opmerkingen in brieven oie Freud naderhand schreef, moest van Amerongen dus ruimschoots gebmik maken van zijn fantasie, «et oorspronkelijk als filmscript Dedoelde boekje ligt nu als een ro­ man m de boekhandel. Maar zo had ae uitgever het verhaal beter niet

kunnen noemen. Want Mahlers Mater Dolorosa, zoals het boekje gedoopt is, is eerder een gedrama­ tiseerd essay of, beter nog, een ge­ romantiseerd filmscript, dan een roman. D e opzet van het boek maakt dat al duidelijk: negenen­ twintig hoofdstukjes met een ge­ middelde omvang van drie pagina's die geen van allen dezelfde invals­ hoek delen. Scènes in con­ certzalen, in hotelkamers en tijdens de wandeling wisselen elkaar bliksem­ snel af. D at is weliswaar een vereiste om het verhaal pakkend te kunnen verfil­ men, maar bemoeilijkt ook de ontwikkeling van de verschillende karakters en de psychologische diep­ gang van de hoofdperso­ nen. D e script­schrijver moet zich, in tegenstelling tot de romancier, nu eenmaal beperken tot heldere dialogen en het schet­ sen van het decor waarin de hande­ ling zich afspeelt. Mahlers Mater Dolorosa heeft dan ook als nadeel dat op de lezer, die niets van Ma­ hler of Freud afweet, het illustere duo soms wat bizar en eendimen­ sionaal zal overkomen. Zo ver­ schijnt Mahler als een tactloze workaholic die de hele dag in zijn tuinhuisje zit te componeren en gruwt van frivoliteiten als dansen

en gezelligheid, waartoe zijn echt­ genote Alma hem regelmatig tracht te verleiden. Hij wordt bovendien geplaagd door zulke puriteinse op­ vattingen dat hij zich nog nooit naakt aan Alma heeft durven ver­ tonen. In 1910 is Gustav Mahler vijftig jaar oud, en in het laatste jaar van zijn leven, als hij ontdekt dat zijn mooie

en veel jongere vrouw een verhou­ ding heeft met Waker Gropius, een student die jaren later een van de beroemdste architecten uit de eer­ ste helft van de twintigste eeuw zal worden. D rie jaar daarvoor was Mahlers dochter en oogappel, Ma­ ria Anna, aan difterie overleden en hadden artsen bij de componist zelf een ernstige hartkwaal geconsta­ teerd. Een diagnose die niet minder betekende dan zijn doodvonnis. Bovendien had Mahler ontslag ge­ nomen bij de prestigieuze Weense

Hofopera omdat zijn muziekkeuze gecensureerd werd en worstelde hij dag en nacht met zijn Achtste Sym­ fonie. Een werk dat als 'de symfo­ nie van de duizend' de muziekge­ schiedenis in zou gaan omdat Ma­ hler meer dan duizend uitvoeren­ den op het podium nodig had. Een ondememing die een voorbereiding vergde waarbij de organisatie van een hedendaags popfestijn wisselgeld is. Maar het was vooral Alma's tanende liefde die Mahler tot w a n h o o p bracht. Want Alma Mahler gold in Wenen niet alleen als een bijzonder mooie vrouw, maar ook als uitgesproken in­ tellectueel en hartstochte­ lijk. Het was haar verhouding met Waker Gropius (waar ze overigens na Mahlers dood mee huwen zou) die hem uiteindelijk tot het besluit bracht een onderhoud met Sigmund Freud aan te vragen tijdens diens vakan­ tie in Leiden. Mahler neemt de trein naar Neder­ land en wandelt met Freud over het Rapenburg en door de zomerse Hortus Botanicus terwijl de com­ ponist zijn hart uitstort. Freud, die nooit om een diepzinnige verkla­ ring verlegen zit, gaat elegant aan de dagelijkse sores van de compo­ nist voorbij en analyseert Mahlers bezwaard gemoed met termen als

'Maria­syndroom' en 'moederbin­ ding'. Alma Mahler wordt een 'va­ derbinding' toegedicht en en pas­ sant verklaart de grote psychiater ook nog de aanwezigheid van bont­ kragen op vrouwenjassen als een symbool van het vrouwelijk ge­ slacht, terwijl het dragen van slap­ pe, bungelende stropdassen en het wandelen met stevige wandelstok­ ken als twee uitgesproken zinne­ beelden voor het mannelijk geni­ taal begrepen kunnen worden. Het zijn vooral deze uitweidingen Ai& Mahlers Mater Dolorosa tot een vlot, bont en humoristisch boekje maken. Van Amerongen laat bo­ vendien nog figuren als de latere nazi en Reichskommissar Arthur Seyss­Inquart opdraven, die uiter­ aard een Wagner­opera bezoekt, of zijn twee hoofdpersonen in discus­ sie gaan over de vraag of de 'joodse' psycho­analyse van Freud nu wel zo veel verschilt van de 'katholieke' biecht. Mahlers Mater Dolorosa is een script dat niet zonder glimlach gelezen kan worden en m a a k t nieuwsgierig naar de film die de kijker ongetwijfeld op het puntje van zijn stoel zal dwingen. Martin van Ameron^nn Mahlers Mater D oloro.sa Arbeiderspers, f . 24,SQ

17 september 1992

^UNlVERSfcl­

Een groot redenaar moet durf hebben en geen angst voor het onbekende

De beroemde lijkrede van Marcus Antonius uit Julius Caesar van Sliakespeare is een staaltje van retorisch vernuft dat zijn weerga niet kent. Na de moord op de Caesar in maart van het jaar 44 voor Christus, krijgt Caesars vriend Marcus Antonius de gelegenheid om de lijkrede uit te spreken. Caesar werd vermoord omdat hij zijn minachting voor de oude republikeinen, waaronder de uitmun­ tende redenaar Cicero, niet wist te verbergen en openlijk de senatoren die hij tegenover zich vond, in het Romeinse staatsbestel schoffeerde. Met de rede neemt Marcus Antonius het volk echter in vóór de toch omstreden Caesar en tégen de moordenaars Brutus en Cassius. Daarvoor gebruikte hij dus geen Romeins geweld, maar beredeneerde overredingskracht. Die vonri van kracht staat centraal bij de speakerscorners die Studium Generale ­ samen met de Tilburgse Debat­club ­ donder­ dagmiddag 17 september optrekt op het bibliotheekplein. Zo wordt de retorica nieuw leven ingeblazen terwijl ze volgens taalkundige Renkema op deze universiteit zo goed als dood is.

Bert Heffels llilarcus Antonius haat Brutus en ' ■ "Cassius die Caesar vermoord hebben ten diepste, maar kan hun die haat niet in het gezicht slin­ geren. Te gevaarlijk. Hij mag die haat evenmin het op het forum verzamelde volkrechtstreeks laten blijken. Maar hij is uit op het leven van de samenzweerders. Hi) kan hun bloed wel drinken. En op een uiterst geraffineerde wijze laat Sha­ kespeare hem in deze lijkrede het volk opruien. Hij zegt: 'Caesar was een groot man, dat zal niemand ont­ kennen, maar Brutus, hoewel die Caesars vriend was zag in dat het beter voor Rome was dat hij gedood werd, dat is wijs, moet ik erkennen, ondanks het feit dat Caesar mijn vriend was.' En steeds weer her­ haalt hij de zinsnede:'En..., maar..., want..., Brutus is een achtenswaar­ dige man'. Waarmee hij hem bij het volk juist het graf in prijst. Het volk voelt zijn ingehouden verontwaar­ diging, juist omdat ze ingehouden is. En laat zich meeslepen door de oprechtheid van dat gevoel. Wraakzucht maakt iemand uiter­ aard onverdraagzaam, gepassio­ neerd, geslepen, wraakzucht als motor van een redevoering kan een redenaar die de gave van het woord bezit boven zichzelf uittillen. Bru­ tus en Cassius maakten zich dan ook heel snel uit de voeten toen ze het effect van Antonius' woorden op het volk in de gaten kregen. Als ze dat niet hadden gedaan zouden ze gelyncht zijn. Daarentegen noemt de Amster­ damse classicus, dichter en cul­

tuurfilosoof J.P.Guépin in zijnboek De Beschaving (1983) verdraag­ zaamheid de voornaamste deugd van een retoricus, onmisbaar voor iemand die in staat is goed te argu­ menteren. Naar anderen kunnen luisteren, dat is voor een orator die zijn publiek dient te kennen een noodzaak en dat kun je niet als je niet verdraagzaam bent. Maar in Marcus Antonius is een geslepen orator aan het woord die juist ge­ dreven wordt door wraakzucht en die toch als redenaar briljant is.

♦ D isputa, fresco van Rafael uit 1509 in de Stanza della Segnatura te Rome

Kunst der retorica leeft even op in Studium Generale programma ocent Taalwetenschappen dr. Jan R e n k e m a b e a a m t de D ongerijmdheid tussen de opvattin­ gen van Guépin en de praktijk van Marcus Antonius. Hij roept het beroemde Quid est Veritas? (Wat is waarheid?) in de herinnering. De vraag kan zeer juist beantwoord worden met een grapje, met de let­ teromzetting: Vir, qui adest. (D e man tegenover je), is de waarheid. En dat betekent niet dat er eigen­ lijk geen waarheid is, of dat de eni­ ge waarheid die is, welke als resul­ taat van een goed debat, waarin je verdraagzaam bent voor je tegen­ standers tevoorschijn komt. 'Nee',

meent Renkema, 'de volle waar­ heid is en blijft de ander tegenover je. Wat Guépin doet is kiezen voor de sofisten, de tegenstanders van Plato. Plato is de man van de ideen, de onveranderlijke waarheden. Maar Plato is weer te dogmatisch. Waarom? Kijk, wat Guépin ook zegt spreekt me wel aan. Hij zegt, elke waarheid heeft de neiging ver­ absoluteerd te worden. Dat is waar. Maar daar is een rem op, daar is een weg uit. Guépin beweert dat dat niet zo is en daarom zegt hij, ik wil

>

die eeuwige waarheden niet, want die worden maar gebruikt als schild en zelfs als argumenten tot oorlog, tot moord en doodslag. Dan zeg ik, daarom moorden de mensen elkaar niet uit, dat ligt niet aan die waar­ heden, dat zouden ze toch wel doen, dus daar mag je die waarheden niet voor diskwalificeren door ze te schrappen. Daarom ben ik tegen het standpunt dat er geen waarheden zijn. Dat is het standpunt van een sofist die alleen maar wenst te over­ tuigen.'

De Grieken hadden een passie voor \ het woord, voor de juiste redene­ ­^ ring, voor de precieze argumenta­ tie. Het zijn dan ook de Grieken dic ï | in de vijfde eeuw voor Christus de ^ retorica in de westerse wereld in­ troduceerden en tot grote kunst verhieven. Binnen de kortst moge­ lijk tijd waren er in de vijfde eeuw voor onze jaartelling diverse scho­ len in Athene, met uiteenlopende ■i retoricastijlen. D e meer gepas­ sioneerde Aziatische stijl legde het af tegen de koelere Attische still

en

en passie voor luiste redene­ e argumentJ­ Ie Grieken dn )r Christus ck rse wereld in t grote kunst ; kortst moge Ie vijfde eeuw diverse scho liteenlopendi. meer gepas ; stijl legde het Utische stijl

i'■­.'».<­ (• >•"

17 september 1992

iUNIV£­RS De stadstaat van de Grieken werd feitelijk geboren op de markt. Iede­ re burger kon zijn zegje doen en in die vrijheid bloeide het debat. Van debat naar volksvergadering is dan nog maar een kleine stap. In de vijf­ de eeuw voor Christus maakte zich een groep gladde jongens, de sofis­ ten, van de retoricakunst meester. Alles was met a r g u m e n t e n te onderbouwen, zowel pro als contra. Je kon met woorden evengoed bewijzen dat iets wit moest zijn als dat het zwart moest zijn. Zij legden zich toe op denkoefeningen en de techniek van redevoeringen, en minder op de aard van hetgeen ze wilden beargumenteren. Waarbij ze er vanuit gingen dat er geen andere waarheid was dan die welke je in een discussie afdwong door de an­ der klem te zetten. l A f e l , daar viel natuurlijk geen ■ " staat mee te besturen. En niet voor niets trok Plato, het grote denkhoofd, met zijn leer van de eeuwige onveranderlijke ideeën ten strijde trok tegen die sofisten. Je kunt rustig zeggen dat, als hij dat niet had gedaan, de westerse geschiedenis een beduidend ande­ re loop had genomen. Plato's leer­ ling Aristoteles zwakte het absolu­ tevanzijnmeesterwataf, maar het bestaan van waarheden en de mo­ gelijkheid om door redenering ach­ ter die waarheid te komen liet hij intact. Aristoteles' boek over de retorica gold gedurende vele eeuwen als het handboek voor de beoefenaars van de welsprekendheid. De kerkvaders in de eeuwen na Christus grepen dit filosofisch voorwerk van de Grie­ ken dankbaar aan om het godsbe­ staan ook filosofisch te funderen. Maar het begrip voor wat waai is.

dan mag je al die punten maar een keer raken. Dat lukt je niet zonder een punt buiten dat vlak erin te betrekken, van waaruit je die pun­ ten pas kunt verbinden. D at wil zoveel zeggen als een sprong dur­ ven te nemen in het niets, buiten het vlak van de punten te gaan. Pas dan kun je het kunstje klaren.' Dat Archimedische punt buiten het vlak is volgens Renkema het Vii qui adest ­ de man die tegenover je staat: 'D aar hadden de oude sofis­ ten gehjkin: de waarheid kun je niet zonderdemens bekijken, dan wordt ze verabsoluteerd. Dan wordt waar­ heid voor iets gebruikt dat kruis­ tocht heet, of communisme, of wat dan ook. Je verschuilt je achter het dogma en of dat nou christelijk, links, of kapitalistisch is, maakt niet uit. Het is altijd verkeerd.' Nu wil Renkema niet zover gaan de andere kant, het Vir qui adest hemelhoog te prijzen. 'Nee, dan krijg je zoiets van gooi er maar een portie medemenselijkheid tegen­ aan, of partnerschap, of welke modeterm vandaag de dag daarvoor gebezigd wordt. Om te komen van Quid est Veritas tot Vii qui adest heb je, net zoals de bedenker van het grapje, een portie speelsheid nodig. Dat is het ludieke element dat voor de mens essentieel is en dat hem redt van enerzijds dogmatisme en anderzijds het trieste standpunt van de scepticus.' Zo valt te begrijpen dat wie zich als redenaar beroept op verdraagzaam­ heid eigenlijk een scepticus is, die niet meer de beweeglijkheid bezit van de jonge, wendbare en inven­ tieve relativist. Standpunten moet je kunnen loslaten als je het gevoel hebt dat die door eigenbelang inge­ geven zijn. Op dat moment maak je de sprong in het ongewisse, bui­

woord 'verdraagzaamheid', is vol­ gens Renkema dan ook een vrese­ lijke term. 'Die term behoort tot het vocabulaire van een scepticus. Als ik over niemand meer enthousiast zou kunnen raken, dan had het le­ ven weinig waarde. Bovendien, wanneer het woord verdraagzaam­ heid in discussies valt, is het al te laat, dan zijn haat en agressie al een feit.' Juist om die reden gaat Renkema

echte academicus die Tilburg zou moeten afleveren. 'Kijk, ik zou dol­ graag met een econoom, een socio­ loog en een psycholoog om de tafel willen gaan zitten om een soort retoricaprogramma in elkaar te zetten. D at programma moet uit­ stijgen boven het niveau van: schrijf eens een heldere tekst en let een beetje op de presentatie. Dat is niet meer dan verwatering, een slap af­ treksel van de eigenlijke kunst der

Taalwetenschapper Renkema: 'Wil je weerbaar worden, wil je inzien wat het relatieve belang van politiek is, dan moet je tijdig leren te debatteren. zover te pleiten voor retorica in de opleiding: 'Wil je weerbaar worden, wil je inzien wat het relatieve be­ lang van politiek is, dan moet je ti)dig leren te debatteren, dat wil zeggen juist in de tijd dat menin­ gen over de maatschappij, over de wereld en voor mijn part het univer­ sum, zich in een mens ontwikke­ len. En dat is zo na je achttiende jaar.' en goede rede of tekst kenmerkt E zich volgens Renkema door de gastvrijheid die de redenaar of de au­ teur aan dedaglegt. 'D atprobeerik ook te zeggen in mijn Schrijfwijzer (een veel gebruikt handboek dat Renkema geschreven heeft, BH). Daar zeg ik: gastvrijheid in taal is heel wat anders dan tolerantie. Ver­ draagzaamheid is zo eendimensio­ naal. Een gast, je toehoorder, je le­ zer, komt uit een andere werkelijk­

retorica, dat je wordt opgedrongen door de communicatiemaatschap­ pij. Waar het om gaat is een acade­ mische vorming in termen van een eeuwenoude discussie, of die nou gaat tussen de sofisten en Aristote­ les, dus een discussie met een filosofische ondertoon, of over de vraag wat een goede stijl is. Over de vraag hoe je nog in taal kunt pra­ ten. Over zaken die nauwelijks nog in taal zijn weer te geven. Dus over oorsprong en einde van leven.' Renkema's betoog is een warm pleidooi voor de oude Alma Mater, wars van studiepunten, inschrijf­ duur en meer van die modernis­ men. Wat is de antipode in elke stu­ die, vraagt Renkema zich af. 'Neem daarvoor bijvoorbeeld het thema van de waarde van het nutteloze voor de economiestudent, het aso­ ciale voor de socioloog, of het mechanische wereldbeeld voor de

♦ 'D e kerkvaders m de eeuwen na Christus grepen het filosofisch voorwerk van de Gneken dankbaar aan om het godsbestaan ook filosofisch te funderen. Houtsnede Predictie Vulghare van Fra Roberto Caracciolo, Horence 1491.

is in het westen altijd, maar vooral sinds de achttiende eeuw ­ toen het rationalisme en de wetenschappen hun zegetocht begonnen ­ een breekpunt geweest. Renkema: 'Als je gaat filosoferen over wat waarheid is dan kom je er niet uit. Je blijft maar ronddraaien in de werkelijkheid van die waar­ heid. Je verliest je erin als in een labyrint. Je kent het spelletje van de negen punten op een blad papier. Die moet je verbinden zonder met je pen van het papier te komen en

ten het vlak van de negen punten. Die durf is het kenmerk van een goede retoricus.' en scepticus is nooit meer ver­ E wonderd, voor hem is alles pas­ sé. Iemand die nog kan spelen staat open voor de verrassing, voor het avontuur van de sprong. En via die sprong kom je terecht in een heel andere laag van de werkelijkheid. Renkema: 'D aar gaat het om, het gaat erom nieuwe lagen in de werkelijkheid aan te boren.' Het

beid. Daarom zit in het begrip gast een heel wat diepere dimensie dan in het kale woord medemens. Stijl is dan ook heel wat meer dan dat ouwehoeren over die zin moet kor­ ter, oi gooi die lijdende vorm eruit, dat is allemaal peanuts. Stijl is voor alles weten wat je zeggen wilt en daar verder speels mee omgaan.' Renkema's verhaal lijkt een gloed­ volle pleitrede, in de literatuur be­ ter bekend als een oratio pro domo. Hij zou graag een soort KUB­docto­ randus zien, een variant van de

­0^

psycholoog. D at soort discussies zijn pas belangrijk. Zulke cultuur moeten we weer terugbrengen op de academie. En dan moet je niet zeuren over studiepunten, of ver­ plichte colleges. Dat is allemaal de dood in de pot. Dat gebeurde trou­ wens vroeger ook niet. School, het woord school, dat betekent in oor­ sprong vrije tijd, voor wat je daar leerde, moest je tijd vrij maken, buiten je normale tentamens om. Je moet daar als het ware vakantie voor nemen, vacant voor zijn.'

Waarna we Renkema even stilzet­ ten door op te merken dat w e ^ t verhaal de laatste jaren al zo vaak gehoord hebben van mensen die de oude humaniora met lede ogen za­ gen verdwijnen. En al die pleitredes liepen op niets uit, lopen alleen maar uit op nog meer kwantifice­ ring van het aantal studie­uren, studiepunten, cursusje commu­ nicatie hier, cursusje gesprekstech­ niek daar. En meer van dat fraais. 'Natuurlijk', vindt Renkema, 'is kwantificeringnoodzakelijk. Maar er moet toch minstens ook ruimte zijn waarin je kunt discussiëren over de vraag waarom kwaliteit te­ genwoordig geherdefinieerd wordt in kwantiteit. Waarom een kubie­ ke centimeter omgezet wordt in een vierkante centimeter. D us al­ les plat geslagen moet worden dat meerdimensionaal is. En dat merk je in de redeneertrant die overal gebezigd wordt. Over mijn Schrijf­ wijzer zeggen ze tegen mij dat dat wel een goed boek moet zijn, om­ dat het goed verkocht wordt (twee­ honderdduizend exemplaren tot nu toe, BH). Moet je nagaan, de rede­ nering alleen al. Is het niet om te griezelen. Daarom kan hij toch niet goed zijn. Dat is een fundamentele gedachtenfout. Kwaliteit en kwan­ titeit verdragen zich niet op die ma­ nier. Dit soort rare sprongen wor­ den tegenwoordig gemaakt zonder dat men de absurditeit ervan aan­ voelt.' e moderne redenering mag dan absurd zijn, de historische im­ D plicaties van welsprekendheid zijn

dat evenzeer. Want hoe liep het ei­ genlijk af met Marcus Antonius die zo subtiel en gloedvol het volk op zijn hand wist te krijgen. De moord op Caesar was niet anders dan het seinvooreen bloedige burgeroorlog, een tijd van grote troebelen in het Romeinse rijk. Marcus Antonius, die aanvankelijk triomfeerde, los­ te als het ware op in de decadente sfeer van het oosten en moest toe­ zien hoe de burgeroorlog beëindigd wordt door een sterke man, de jon­ ge Octavianus die als keizer Augus­ tus de geschiedenis in zou gaan. Na Augustus kwam een lange reeks van absolutaire keizers, sommigen decadent en zwak, anderen wijs en sober. Maar het democratische elan en de republikeinse geest van het oude Rome waren gebroken. Hei it, de ironie van de geschiedenis dat een van de beroemdste redenaai ­ die de wereld gekend heeft. Cicero ­ hét voorbeeld van een oprecht republikein ­ in het jaar na de moord op Caesar op een gruwelijke maniei om het leven werd gebracht. D ooi nota bene soldaten van Marcus Antonius die zo prachtig het Ro­ meinse volk wist te bespelen. D at komt hem duur te staan. Aan de kant gezet door de edelmoedige Augustus, pleegt hij met zijn ge­ liefde Cleopatra zelfmoord. Wie wint in een debat moet be­ scheidenheid betrachten.

Op donderdag 17 september wordt van 12.00 tot 15.00 op een zestal plaatsen ­ verspreid over de uni­ versiteit ­ gedebatteerd over tole­ rantie. De tolerantie heeft volgens Studium Generale de tolerantie­ grens bereikt: 'De maat is vol! Son­ ja Barend is al al veel te lang op TV! Melk in kartonnen pakken mag niet meer in winkelschappen staan en in de binnenstad moet een einde gemaakt worden aan de autoter­ reur. Ergernissen te over, die we alleen maar verdragen om de ge­ spreksstof over wat ons dwars zit niet op te laten drogen.' Om op niveau over tolerantie en verdraag­ zaamheid te debatteren is mede­ werking gezocht van de Tilburgse Debatclub. Bij slecht weer ver­ plaatst het redenaarsplaform en gezelschap van retorici ­ onder voor­ zitterschap van Henk Westbroek ­ zich naar zaal AZ112) om daar over tolerantie te debatteren.

^^i^mmis­ihw

J^NÏ^VERSl

et Efact naar Paul van Vliet

'Die man heeft twee uur lang alleen maar clichés op elkaar gestapeld' Studievereniging Efact organiseerde 10 september een optre­ den van Paul van Vliet in Carré. Speciaal voor studenten. Maar de schaars opgedaagde studenten waren niet zo blij met Van Vliet. Hij maakte duidelijk van een geheel andere generatie te zijn. Dylan van Eijkeren Wie bekend wil worden moet zich afficheren met beroemdheden, zul­ len de leden van studievereniging Efact hebben gedacht toen ze Paul t ' S i Vliet vroegen een show ter hunner ere ten beste te geven. Het optreden zou plaats moeten vinden in Carré, zodat alleen de zaal al een publiekslokker eerste klasse zou zijn. De beste avond zou een don­ derdag zijn, zo vermoedden de organisatoren, op donderdagavond hebben studenten geen vaste af­ spraken, omdat ze dan immers vaak stapmans gaan. Het moest lekker vroeg beginnen, zodat iedereen nog per openbaar vervoer, qua jaarkaart, naar huis zou kunnen. D e prijzen werden gedrukt, publiciteit gezocht, een persconferentie belegd waar de grij­ ze publiekstrekker zelf ook nog kwam opdraven, sponsors gezocht, nog meer publiciteit, alles werd doorgesproken met Van Vliets vriendin Joke van Rossum, er wer­ den standjes neergepoot op universiteitsterreinen. Hallelujah, propaganda boven alles! Het kon ­ zo dachten de initiatoren ­ niet fout gaan. D e waanzinnig wereldberoemde Van Vliet in gezel­ schap van hun organisatorische kwaliteiten. Alles was tot in de puntjes geregeld. Van Vliet zou op 10 september ook nog jarig zijn, ontdekte een van de medewerkers. Oh, fantastisch, riep de rest. Het kan niet kapot. Een feestje in Car­ ré! D e konen van de Efactianen begonnen te blozen. Dit project zou hun cv.'s tot meta­proporties op­ blazen. God en heiligen werden geloofd. Eindelijk een project dat iedere student in het land zou aan­ spreken. Dat viel wat tegen. De enthousias­ te organisatoren vergisten zich bij het vragen van Paul van Vliet. Ten­ minste, indien de organisatie uit was op een vrolijk, leuke en gezel­ lige avond. Van Vliet is de man die vijftigplussers nog wel leuk vinden, maar niet een man die een jong publiek trekt. Van Vliet is geen Freek de Jonge, Youp van 't Hek, Hans D orrestijn of Herman Fin­ kers. Van Vliet is een serieuze cabaretier, geen grappen als kogels afschietende conferencier. Te ho­ pen valt dat de organisatie bewust koos voor een avond zogenaamd diepgaand vertier. D at hun keuze voor Van Vliet niet door iedereen hogelijk werd gewaardeerd kwam aan het licht bij de kaartverkoop. Er werden niet meer dan zo'n klei­ ne 800 kaartjes aan de man ge­ bracht. Dat viel dus wat tegen. Maar met weinig mensen kan het ook gezellig zijn, dacht Efact. Daar­ bij is hij jarig, nee, dat zit wel snor. Dit zal iedere bezoeker zich zijn leven lang heugen. Kortom: D e Grote Dag breekt aan. Om zeven uur, wanneer Carré nog dicht is, staan er al studenten voor de poorten te trappelen van onge­ duld. Het lijkt wel een popconcert. D'e studenten blokkeren de hele gracht, het is tenslotte feest. D e

belendende cafe's, bars en terrassen worden hutje­mutje bevolkt door een speciaal type student. D uide­ lijk is dat het hier niet de doorsnee­ student betreft. Men gaat, voorzo­ ver het budget dat toelaat, van­ avond op sjiek. Voor een zichtbaar deel van de vrouwelijke bezoekers betekent dat dispuutsjasje, dis­ puutsrokje, dispuutskousen en ­ om het geheel af te maken ­ dispuuts­ schoenen. D e gemiddelde heer draagt een linnen colbert, een band­ plooibroek van onbestemde kleur en heeft zijn haren gekamd. Onop­ vallend is de aanwezigheid van de meerderheid, die bestaat uit onop­ vallende studenten. Opvallend is de totale afwezigheid van de zogenaamde alternatieve studen­ ten. Die lijken zich te distantiëren van iedere activiteit die groepsge­ wijs wordt ontplooid. Ofhoudenze niet van Van Vliet? De gesprekken in de nabijgelegen horeca­etablissementen bestrijken een breed scala aan onderwerpen. Alles, behalve de aanstaande voor­ stelling. Tentamens, knappe jon­ gens die in de collegezaal zijn ge­ signaleerd, de prestaties van PS V en

Ajax, kamerproblemen, gestolen fietsen en mensamenu's passeren de revue. De hoofdact van de avond wordt angstvallig doodgezwegen. Zijn de bezoekers bang zich teveel te verheugen? Sluipt er wat twijfel de gelederen binnen, nu ze het toch nogal tamelijk ouwelijke hoofd van de artiest op posters in de hele stad hebben zien staan? Willen ze de verrassing bewaren? Het lekkerst het laatst? D e deuren van Carré worden juist voor half acht open­ gegooid. De meute dringt zich naar binnen, onderwijl wat obs en ahs uitbrengend vanwege het interieur. Sigaretjes worden voor de drempel uitgetrapt, zoveel respect dwingt de lobby van het koninklijk theater wel af. Vanwege de verbouwing dient vanavond de piste van Carré als decor. D ie piste stroomt zo langzaam vol dat te vrezen valt dat de piste tamelijk leeg zal blij­ ven.

zijn publiek creëren. Hij tracht stu­ denten het podium op te lokken teneinde hun spijtgevoelens met hem te delen. D at benadrukt zijn eenzaamheid nog eens, maar na tien minuten brult toch een student van de eretribune dat hij spijt heeft en zijn gevoelens met het publiek wil delen. Oeps. Van Vliet kijkt verbouwereerd. En hij kijkt bijna angstig wanneer er niet één, maar dertig studenten de tribunes afrol­ len om op het podium plaats te nemen. D e meester denkt na. Ze zullen hem toch niet en plein pu­ blic... Nee. Zo erg wordt het niet. 'Wij hebben geen spijt', deelt de Efact­ aan voerder mee 'van het feit dat we deze avond hebben georganiseerd.

♦ Gezellig, gezellig. De dertig studenten op het podium hebben geen spijt van Paul van Vliet. [Foto: Erik van der Burgt]

aardig, maar ik geloof toch dat ik er niet echt om kan lachen', zegt een blond meisje in kokerrok. 'Die gro­ te zaal zal helemaal wel fantastisch zijn', vervreemdt haar vriendinnog verder. Een jongen zegt tegen zijn vriendin dat het wel de moeite waard was. Zij kijkt hem bedacht­ zaam aan stelt nog een drankje voor. Elders: 'Ik vond het minder, duide­ lijk minder.' 'Het is ook niet echt om te lachen', legt een bezoeker zijn vrienden uit. 'Het gaat erom dat het goed is, in­ houdelijk diep gaat, dat die man iets te vertellen heeft.' Voor een van zijn Duidelijk is dat Van Vliet companen lijkt de limiet dan bereikt: 'D ie man geen idool van deze heeft twee uur lang al­ leen maar cliché's op el­ EfactjongensenEfactmeis­ Kji eengeschraapte studenten is kaar gestapeld! Ouwe jes bevolken de eretribune. ­' mannen die geen vrouw Duidelijk is dat de voor­ Wanneer hij opkomt wordt meer hebben vinden dit stelling te laat begint en misschien leuk, die kun­ nog duidelijker is dat Van er beleefd een mager nen zich inleven in de si­ Vliet in elk geval geen idool tuatie.' Een meisje kijkt applausje toegediend van deze bijeengeschraapte verbaasd naar haar vrien­ studenten is. Wanneer hij din. 'Waarom zou die o p k o m t wordt er n i e t gezenuwachtigd, maar beleefd een We hebben wel spi j t dat we Paul van man zo zeuren. Hij heeft toch een mager applausje toegediend. Vliet nog niet hebben bedankt voor leuke vriendin. Hij zal toch niet de fantastische rondleiding die we echt zo eenzaam zijn als­ie zegt?' Van Vliet bekijkt de tribunes en vanmiddag door dit theater hebben Consensus op straat is dat Van Vliet mompelt iets als 'goed, goed.' Hij gehad. We hebben nog meer spijt 'goed' is. Niet grappig, niet geestig, zingt wat, doet een voordracht je en dat we Paul van Vliet niet hebben niet hilarisch, niets van dat alles, niemand lacht. Van Vliet zet de gefeliciteerd met zijn... verjaardag!' hij is 'goed'. Dat valt wat tegen. Een tendens voor de avond. Er hoeft niet De zaal applaudisseert en de Efact­ wat magere kwalificatie, maar nog gelachen te worden. Zijn show zangers op het podium heffen een altijd stevig gewaardeerd vergele­ draait om verdriet, eenzaamheid, hels 'Lang Zal Hij Leven' aan. De ken met de stemming tijdens het verloren liefdes, kapotlopende re­ zaal zingt mee. Het wordt ­ het viel optreden van de grijsaard. De kwa­ laties, tranen, pathetiek, alcoholis­ te vrezen ­ nu echt een gezellig lificatie is begrijpelijk. Wie zichzelf met vriendin een leuke avond uit me, verloren zielen en ter verhoging onderonsje. Dat valt niet mee. in Amsterdam heeft beloofd, met van de feestvreugde: scheidingen. De vrolijke noten komen slechts Na afloop van de voorstelling stor­ een etentje vooraf, zestiggulden en­ aan de oppervlakte wanneer hij een men werderom een aantal studen­ tree heeft betaald en daarna de stad enkele keer het woord 'neuken' of ten het podium op. Er dwarrelen nog even in wil, gaat geen roet in iets in die trant laat vallen. D an bedankjes over en weer, er worden zijn eigen eten gooien door de wordt er hardop gelachen. Somber­ handen geschud en zoenen bedeeld. hoofdmoot van de avond door het heid is troef, ook wanneer de artiest Gezellig, gezellig. Van Vliet be­ slijk te sleuren. Begrijpelijk. Maar (die niet nalaat zichzelf zonder een dankt het 'fantastische publiek' en ook begrijpelijk is de reactie van een greintje ironie bekend en beroemd liegt, dus. Want het publiek, hoe­ student op straat voor Carré. 'Ik ga te noemen en zijn leven als Beken­ wel een staande ovatie, is helemaal niet hier stappen, nee, ik stap in de de Nederlander te benadrukken) niet zo begeesterd als Van Vliet ­ als trein naar Tilburg en misschien ga het onderwerp 'spijt' aansnijdt. Be­ hij niet liegt ­ in al zijn megaloma­ ik daar nog wat drinken. Om bij te ^ halve zijn eigen spijt over talloze za­ nie denkt. Dat blijkt in de foyer van komen.' ken wil hij een wisselwerking met Carré. 'Tja, die liedjes waren wel

^

Studenten die naar Tilburg komen om zich te specialise­ ren in populaire vakken ais accountancy en internationaal management, moeten tijdens hun studie nogal wat minder populaire hindernissen ne­ men. Statistiek is zo'n befaamd obstakel. Aan de docenten de weinig benijdens­ waardige taak om er toch iets aantrekkelijks van te maken. Laurent­Jan v.d.Westen Statistiek is een vast onderdeel van veel studierichtingen. Volgens een woordenboek is statistiek 'de me­ thode of de wetenschap van het waarnemen van massaverschijnse­ len inzonderheid van maatschappe­ lijke, economische of natuurweten­ schappelijke aard en van het weer­ geven der uitkomsten in getallen en figuren'. Volgens studenten is het gewoon moeilijk. Dat blijkt als op maandag 14 sep­ tember CZ 101 om 13.00 uur be­ volkt wordt door ongeveer vijfhon­ derd bedrijfseconomen en een do­ cent, drs. P. ten Hacken. De reden van deze samenkomst is het hoor­ college Statistiek 2, een vak dat verplicht is voor doctoraalstu­ denten in de richtingen Algemene Economie en Bedrijfseconomie. De overige docenten van dit vak zijn drs. M. Janssens, dr. G. Nieuwen­ huis en dr. J. Moors. De laatste heeft ook de boeken geschreven die de verplichte literatuur van dit vak vormen: Statistiek in de economie, deel 1 en 2. Wie verwacht bij dit uitzonderlijk theoretische en exacte vak een oude man in een versleten, grijs pak als docent aan te treffen komt bedro­ gen uit. Ten Hacken is jong en zat enkele jaren geleden zelf nog in de collegebanken. Met zijn spij­ kerbroek en imposante haarbos zou hij zelfs op een modaal studenten­ feest niet eens opvallen. Vandaag is het toevalsvariabelen­ dag. Wat is dat precies, zaal, een toevalsvariabele? zo vraagt Ten Hacken. Als geen van de vijfhon­ derd economen­in­wording het antwoord weet of te benauwd is iets te zeggen, komt het antwoord uit de mond van Ten Hacken zelf: 'Een

toevalsvariabele is een variabele die van het toeval afhangt. Tja, dat is een beetje een lullige definitie...' Het college verloopt ordentelijk, wat voor een deel de verdienste van deze docent is. Hij doet zichtbaar zijn best de stof zo goed mogelijk over te brengen en praat en schrijft bovendien opvallend duidelijk. In de zaal is sprake van enig geroeze­ moes, maar echt rumoerig wordt het voor de pauze niet. Sommigen converseren zachtjes met hun buur­ mannen en ­vrouwen, anderen sta­ ren doelloos voor zich uit. De wei­ nige collegegangers die werkelijk met statistiek bezig lijken te zijn, worden lijdzaam toekijkend om de oren geslagen met de zeer uitgebrei­ de statistische terminologie: sto­ c h a s t i s c h e kansverdelingen, normale kansverdelingen, kansdichtheden, afhankelijkheid, voorwaardelijke kansen, kansfunc­ ties, histogrammen, kruistabellen, frequentieverdelingen, Venn­ diagrammen, uitkomstenruimtes en aselecte trekkingen. De schijn­ baar eindeloze lijst van termen ­ in combinatie met de vele soorten letters die gebruikt worden (kleine

letters, hoofdletters, sierletters en Griekse letters) ­ maakt het vak een hele klus voor de studenten. Wie er in slaagt zich de taaie statistische taal eigen te maken is in januari vier studiepunten rijker.Het rekenwerk dat resteert bestaat immers slechts uit het invullen van formules en valt erg mee. De enthousiaste Ten Hacken is zich terdege bewust van de hoge moeilijkheidsgraad van de te be­ handelen stof. 'Het is algemeen bekend dat studenten dit een pittig vak vinden. Bovendien kunnen ze niet inschatten waar het eigenlijk allemaal voor nodig is en dat komt de motivatie natuurlijk niet ten goede.' Zelf heeft Ten Hacken wei­ nig s p e e l r u i m t e om de stof toegankelijker en interessanter te maken, omdat hij zich moet hou­ den aan de volgorde en indeling zoals die in de boeken van collega Moors gehanteerd worden. 'Ik vind het een uitdaging om toch te pro­ beren de colleges boeiend en over­ zichtelijk te geven. Om dit te be­ reiken breng ik de exacte materie aan de hand van simpele voorbeel­ den terug tot de essentie en geef ik

Gezelle en Gorter als grondslag in Louis Paul Boon­lezing Kees Fens ­ die dit jaar de Louis­Paul Boon lezing verzorgt ­

jaar en de opeenvolging van de sei­ zoenen: 'In de aankondiging van het nieuwe en ontluikende ligt de ver­ woording van het oude en uitbloei­ 'Want', zo zegt hij, 'als je tegenwoordig op een ding ja zegt, ende, door het voorbijgaan der seizoenen, doorhet voorbijgaan van heb je bijna automatisch vier tot vijf andere verplichtingen de tijd, al besloten'. die daar aan vast zitten.' Hij zei wel 'ja' op de uitnodiging om de Gorter en Gezelle luidden volgens Fens een nieuwe periode in de tweede aflevering van de Louis­Paul Boonlezing voor zijn Nederlandse literatuurgeschiede­ nis in, terwijl hun gedichten verwij­ rekening te nemen. zen naar de traditie. D oordat de werken van Gezelle en Gorter zo De Louis­Paul Boonlezing is een Gorter: het begin'. natuurlijk en dus onopvallend zijn, jaarlijks terugkerend initiatief van De voorkeur van Kees Fens voor wordt volgens Fens hun betekenis de Tilburgse Letterenfaculteit en Gorter en Gezelle is evident. Het is voor de moderne Nederlandse lite­ Het Noordbrabants Genootschap, opvallend hoe vaak hi j beide schrij ­ ratuur nog wel eens onderschat. met als doel aandacht te besteden vers in zijn werk ter sprake brengt. In Fens' eigen werk heeft sinds de aan de cultuurgeschiedenis van het Over de 'Mei' van Gorter schri)ft jaren zestig een verschuiving plaats Nederlandse taalgebied ten zuiden Fens in 'Een gedicht verveelt zich gevonden van aandacht voor één van de grote rivieren. Had vorig jaar niet' dat in de beroemde beginregel tekst in het bijzonder naar het op de Vlaamse schrijfster Monika van ('Een nieuwe lente, een nieuw ge­ elkaar betrekken van teksten. In Pacmel het in haar lezing nog over luid') de verre echo's van oude zijn inaugurele rede bij het aanvaar­ Louis­Paul Boon zelf, Fens spreekt schrijvers als Vergilius, Hadewych den van het hoogleraarschap in de over Herman Gorter en Guido en Chaucer te horen zijn. Maar Fcns moderne Nederlandse letterkunde Gezelle onder de titel: 'Gezelle en hoort er ook de komst van het voor­ aan de Katholieke Universiteit

houdt tot vrijdagavond acht uur zijn kaken nog even op elkaar.

♦ Zaal, wat is een toevalsvariabele? Hoorcollege Statistiek door P. ten Hacken. Foto: Rien Siers

tijdens elk college een samenvat­ ting van de behandelde stof'. Als Ten Hacken meteen na de pau­ ze inderdaad een samenvatting geeft, moet hij daarvoor boeten aan het einde van het college. Hij komt tijd tekort: 'We moeten vandaag eigenlijk nog een heel hoofdstuk doen, maar dat redden we niet meer. Ik schrijf van dat hoofdstuk gewoon even de samenvatting op, zodat we het toch behandeld hebben.' D e gegeven samenvatting bestaat uit louter cijfertjes, waarvan de bete­ kenis al spoedig uit de doeken wordt gedaan. 'Dit zijn de nummers van de formules; die kun je nu dus zelf gemakkelijk in het boek opzoeken.' Voor het eerst tijdens dit college worden studenten luidruchtig. Een jongeheer die tijdens het college geen letter op papier heeft gezet en

Nijmegen geeft Fens van die ont­ wikkeling akte. Hij stelt in die rede dat het nieuwe niet kan bestaan zonder de voedingsbodem van het oude. Fcns: 'In iets dat nieuw is, wordt het bestaan van het oude geactiveerd (...). In het nieuwe re­ soneert herkenbaar en onherroe­ pelijk iets van het vertrouwde. Was dat met het geval, dan zou zoiets als literatuur niet bestaan, dat wil zeggen een culturele samenhang, een spraakgemeenschap tussen schrijvers en lezers. In dat verband is ook de titel van de bundel 'D e tweede stem' te plaatsen. Naast de stem van de criticus is een tweede stem hoorbaar, die van de literaire traditie. Kees Fens is vooral bekend gewor­ den door zijn duizenden essays, gedichten en recensies, die hij deels onder het pseudoniem A.L. Boom publiceerde in het toenmalige D e Tijd, D e Volkskrant en De Stan­ daard in België. Veel van zijn werk is ook verschenen in bundels als 'Loodlijnen', 'D e gevestigde chaos' en 'Tussentijds'. Fens was ook een van de drie oprichters van het lite­ raire tijdschrift Merlijn, dat van 1962 tot 1966 werd uitgegeven en dat een radicale ommekeer in de

waarschijnlijk anderhalf uur op deze samenvatting heeft gewacht, reageert verontwaardigd: 'Ja, zo kan ik ook een samenvatting maken!' Toch is hij een van de weinigen die zich echt druk maken over deze gemakzuchtige maar noodzakelij­ ke oplossing. De meeste studenten berusten in hun lot, zoals ze dat het hele college al hebben gedaan. Deze ruime meerderheid beseft dat Sta­ tistiek 2 een verplicht onderdeel van het studieprogramma is en dat futiliteiten als deze hieraan niets veranderen. Zichtbaar in de war van de statisti­ sche woordenstroom die hi j zojuist over zich heen heeft gehad verlaat een slungelende student CZ 101. Op de vraag wat hij van het college vond, slaagt hij er nog wel in de algemeen geldende s t e m m i n g kemachtig samen tevatten: 'Gewo­ on volgen, hè!'

literatuurbeschouwing veroor­ zaakte. Samen met H.U. Jessurun d'Oliviera en J. J. Oversteegen intro­ duceerde Fens een analytische praktijk die de gegevens voor de interpretatie uitsluitend aan de tekst zelf ontleent. Tot die tijd werd in de literatuur voornamelijk de zogenoemde p e r s o n a l i s t i s c h e benadering gehanteerd. Prof. dr. Jaap Goedegebuure is ng, mens de Letterenfaculteit betrok­ ken bij de organisatie van de Louis­ Paul Boonlezingen. Voor hem is het een uitgemaakte zaak dat Fens is gekozen om de tweede aflevering voor zijn rekening te nemen. 'Het is de bedoeling om het ene jaar een Vlaming en het andere een Neder­ lander de lezing te laten verzorgen Dit keer was de beurt aan een Ne­ derlander en Kees Fens is de bekend ste en meest gezaghebbende litera­ t u u r c r i t i c u s van dit m o m e n t . Bovendien heeft Fens een voorkeur voor het Z u i d n e d e r l a n d s e en Vlaamse taalgebied, dus vandaar.' Kees Fens is vrijdagavond 18 sep­ tember vanaf acht uur te horen in de aula van de KUB. De toegang is gratis voor studenten van de L(^t­ terenfaculteit. [RJ J ^

1 7 'septeMMr-19^2

.j^

EDE DE L I N GE

V^

De mededelingenpagina wordt verzorgd door de afdeling Pers en Voorlichting (gebouw B, kamer 10, tel. 2001). Diensten en faculteiten leveren kopij z.s.m. aan, uiterlijk donderdag vóór 13.00 uur voor het verschijnen van de nieuwe Univers. I.v.m. beperkte ruimte is het zaak benchten kort en kernachtig te formuleren. De redactie kan het bencht Wijzigen. Bij teveel kopij krijgt de hoogste actualiteitswaarde voorrang.

ALGEMEEN WORKSHOP G E Ï N T E G R E E R D E WERKPLEK

Voor studenten van de KUB organiseert de bibliotheek in de periode van 1S sept t/m 30 okt dageliiks workshops Geïntegreerde Werkplek (duur 2 uur) Voor deelname hieraan is geen speciale voorkermis vereist en er zijn geen kosten aan verbonden Speciaal voor avondstudenten is er een viforkshop op do avond De vi'orkshops ziin speciaal bestemd voor studenten die nog niet met de Geïntegreerde Werkplek bekend zijn Tijdens zo'n workshop wordt het werken met Wm dows, het starten van diverse applicaties en het uitwisselen van gegevens tussen de diverse applicaties behandeld Voor degenen die met in staat zijn de workshops te volgen, is m het diktatenmagazijn een diktaat Geïntegreerde Werkplek verkrijgbaar voor fl 5,00 Aanvangstiiden ma en wo 14 00 u dl e n v r 10 00 u do 10 00 en 19 0 0 u Inl bij de helpdesk m de bibliotheek, L 120 tel (66)3142 Inschr bij de centrale balie op niveau 1 VERVROEGING VOORJAARSRONDE SOBU

Aanvragen Samenwerkmgspro]ecten 1993/1994 Het Samenwerkingsorgaan Brabantse Universiteiten (SOBU) heeft een gezamenlijke researchpool van de KUB en de TUE Tot IS jan 1993 hebben faculteiten, vakgroepen en diensten de gelegenheid tot het indienen van aanvragen voor personele en overige middelen voor nieuwe en lopende gezamenlijke onderzoeksprojecten bij het SOBU (de mdieningsdatum was m voorgaande jaren 1 mei) In hoofdzaak zijn middelen beschikbaar voor vierjarige AIO projecten Voor 1993/1994 kunnen aan 3 a 4 nieuwe projecten personele middelen worden toegewezen Uitvoerige mf over de inhoudelijke en procedurele eisen waaraan een aanvrage moet voldoen is te vinden in de aanvraagbrochure, die verkrijgbaar is bij het Stafbureau van het SOBU, KUB R 3*,tel (66)2380/2763 of TUE BG3 10, tel (47)2118 De aanvragen moeten op de bij de brochure gevoegde formulieren worden gesteld en dienen in tienvoud uiterlijk 15 jan 1993 in het bezit te zijn van het SOBU Desgewenst kan vooraf een conceptversie worden besproken met het Stafbureau V oor verdere inf kan men zich wenden totdesecretansvanhetSOBU,mw drs

-tt/^KIVE-RSlct^ A PiUot of tot een van de medewerkers van het Stafbureau ONBESTELBARE POSTSTUKKEN

Geadresseerde Afzender Dhr Van Lieshout Beyers & Partners, Brasschaat (België) dr) J de Ruiter Mobarak Moskee, Den Haag Redaktie Gramma Thesis Publishers, A'dam R N Lodowica Novell Gebruikersgr Ned, Tiel G Damhuis ASTD, Alexandria (VS) J Scheirs Samson Bednjfsinf, Alphen ad Ryn mr dr M Peters Zuiveringschap Limburg, Roermond J Huigen TVI, Lyngby, (Denemarken) T Korver Kath Pedagogisch Centrum, Den Bosch mevr A van Wijk NIDI, Den Haag dhr M van Wijk Interlace, Alkmaar

FACU LTEIT ECONOMISCHE WETENSCHAPPEN STUDIE-ADVISEUR BIK/ ECONOMETRIE

Mevr drs G Theumssen is per 1 9 1992 vertrokken bij de Faculteit Haar plaats wordt tijdelijk waargenomen door mevr drs J Lommen WIJZIGING ROOSTER

doet Alg Economen - Geschiedenis v/h Econ denken van H Klok vmdt plaats m AZ 9 (zelfde tijd op ma ) Intern Economische Betrekkingen I WO 9 15u wordt AZ 116(ip v AZ9), do 11 10 u wordt AZ 111 ( i p v AZ7) Geldwezen 1 (dr H v Gemert) wordt verplaatst naar AZ 111 (i p v AZ 9) op dl zelfde tijd - Geldwezen 2A (dr G v. Roijl wordt verplaatst naar AZ 1 II (i p v AZ 9) op dl zelfde tijd Prop BIK Het college Wiskunde van di. 11 10 (AZ 111) IS verplaatst naar AZ 9 doet BIK ' Statistiek w c , WO 9 I 5 u wordt AZ 9 ( i p v AZ 116) doet Econometrie - Wachttijd theone van ma is verplaatst naar PZ 208 Voortgezet Produktiemanagement van vr 11 lOu is verplaatst naar CZ 103 Economische Orde en-de Pablieke sector van vr 9 I 5 u is verplaatst naar CZI03 - Voorraadmanagement do 11 10 u wordt A Z 9 { i p v AZ U I ) RECIDIVISTEN PROP. ECONOMIE

Recidivisten van de prop Ec die het vak Statistiek nog niet hebben behaald mogen het vak Statistiek a van de prop BIK volgen en het tentamen afleggen op 8 jan 1993 Echter het is met toegestaan meer dan twee tentamens (voor hetzelfde vak) p j af te leggen RECIDIVISTEN PROP. ECONOMIE, BIK EN ECONOMETRIE

Recidivisten van bovengenoemde prop die 28 SP van de betreffende prop hebben behaald mogen tentamen afleggen in doet vakken Hiervoor moet echter eerst een aanvraag worden ingediend voor 1 okt op een voorgedrukt formulier wat verkrijgbaar is bij het Onder wijsbureau in de kast naast B 706 en in de brievenbus moet worden gedaan naast B 735 INTERN. ECONOMISCHE BETREKKINGEN 3

Dit college (prof Huizinga, vr 09 IS 13 OOu ) wordt voor het studiejaar 1992/ 1993 uitgesteld tot het tweede semester (voorjaar 1993) en zal dan gegeven worden op dl van 09 30-12 30 u (voor de eerste 6 weken samenvallend met Macro II van het Master's programma van de Graduate School) Studenten die zich hierdoor benadeeld achten in de voortgang van de studie dienen op zo kort mogelijke termijn contact op te nemen met drs J Pijnenborg, B 732, tel 013-662876 324.048 INTERNATIONALE VERSLAGGEVING

Het college Intern Verslaggeving (di II 10-13 00, wo I I 10-13 00 u ) zal voorshands met gegeven worden Studenten die opteren voor het doet BE accentprogramma Intern Management en zich hierdoor benadeeld achten m

de voortgang van de studie, dienen op zo kort mogelijke termijn contact op te nemen met drs J Pijnenborg, B 732, tel 013 662876 EMPIRIE VAN FINANCIËLE MARKTEN

verplichte literatuur voor dit college is het dictaat 'Het modelleren van risicopremies op de valutatermijnmarkt', te verkrijgen m het dictatenmagazijn onder kenmerk 340 92 372 UITREIKING DOCT. DIPLOMA ECONOMETRIE

Op do 24 sept 1 9 9 2 o m I 6 0 0 u wordt m de Portrettenzaal het doet diploma Econometrie uitgereikt aan I P van den Berg, J A M Berkers, A A M M van der Kruijs, M A P H Smits, J M van Sonsbeek, M J van der Ven, L P F A van Rijswijk Belangstellenden zijn van harte wel kom

nog met behaald hebhen In de studiegids IS op p 237 vermeld dat deze studenten dit cursusjaar de 'oude stof' dienen te bestuderen Daarmee wordt bedoeld de stof van de cursus Staatsrecht AI 992-1993 in de 4-puntsvariant Dat betekent dat deze studenten wel gedeelten uit de boeken van Burkens e a en Stroink e a , de in de Leidraad Staatsrecht A I992-I993 opge nomen literatuur(dictaatnummer660 92 380) alsmede enige jurisprudentie moeten bestuderen, maar niet het boek van Kooijmans In de Leidraad wordt dit op p 9 toegelicht Het boek van Koopmans, dat in voorgaande jaren gebruikt werd, IS dus vervallen Voltijdse recidivisten kunnen aanschuiven bij de hoorcolleges voor de deeltijdstudenten die in 1991 1992 of eerder begonnen zijn In totaal worden 5 hoorcolleges gege ven Het laatste hoorcollege is op di 6 okt In werkcolleges is met voorzien

UITREIKING PROP. DIPLOMA'S

STAATSRECHT A, PROPEDEUSE

De uitreiking van de prop diploma's aan geslaagden van de periode mei/juni en aug 1992 vmdt als volgt plaats ma 12/10 om 16 3 0 u BIK dl 13/10 om 16 30 u Econometrie wo 14/10 om 16 30 u Economie, plaats van uitreiking is de Aula Na afloop wordt een drankje aangeboden Familieleden zijn hierbij ook welkom T z t krijgen alle geslaagden persoonlijk een uitnodiging Indien U 1 week voor de diploma-uitreikmg nog geen uitnodiging hebt ontvangen (maar uiteraard wel voldaan hebt aan alle verplichtingen voor de prop ) dient U contact op te nemen met mevr M Lukkenaer, B 735, tel 662023.

Mededeling voor deei(i;dstiiden(ei3 die voor het eerst zijn ingeschreven m 1992 1993 het(laatste)i30orcoiiegêvan 24 nov a s (p 239 studiegids) wordt verschoven naar 16 nov

ONDERWIJSRECHT

Inzage in het tentamen van 11 aug jl IS mogelijk op do middag 24 sept tussen 14 00-16 00 uur m B 1116 U kunt zich hiervoor opgeven bij mw I Smit, B 1007 tel 662281 KEUZEVAK PERSONEN- EN FAMILIERECHT

Het college op 23 sept a s vmdt eenmalig (') plaats van 09 1S-10 55 in zaal A Z 0 4 ( i p v 16 45-17 30 m S Z 21) en wordt dan verzorgd door mw mr V M Smits

FACU LTEIT RECHTS GELEERDHEID WIJZ. KOLLEGEROOSTER 1992-1993, PROP. I e SEMESTER

(Zie voor overige wijzigingen ook uni vers van 3 en 10 sept) -Pag 232 Hetwerkkollegestaatsrecht A gegeven aan werkgroep 2 van 9 1510 55 is verplaatst van X 7 naar AZ 04, behalve op 23 sept dan wordt dit kollege in CZ 113 gegeven Pag 232 Het werkkollege staatsrecht A, gegeven aan werkgroep 7 van 15 4517 25 m X 7, wordt alleen op 25 nov verplaatst naar dl 24 nov II 10-1250 m AZ 01 Op de overige data blijven tijdstip en zaal ongewijzigd - Pag 237 en 241 De kolleges economie, bedoeld voor recidivisten, worden op ma 28 sept, 5 en 12 o k t , 2,9, 16 en 30 nov gegeven m AZ 1171 p v AZ 9 c q AZ 10 De data en zalen vermeld in de studiegids voor wat betreft de kolleges economie, gegeven op een aantal woensdagen, blijven ongewijzigd -Pag 239 DewerkkoUegesstaatsrecht A op do van 18 45 20 ^0 aan de werkgroepen A en B in SZ 23 en SZ 25 worden verplaatst naar CZ 111 en CZ 112 STAATSRECHT A, PROPEDEUSE

Mededeling voor deeltijdstudenten die zijn ingeschreven m 1991-1992 of eer der In de studiegids IS op p 22 vermeld dat deze studenten dit cursusjaar de 'oude stof' dienen te bestuderen Daarmee wordt bedoeld de stof van de cursus Staatsrecht A 1992-1993 in de 4puntsvariant Dat betekent dat deze studenten wel gedeelten uit de boeken van Burkens e a en Stromk e a , de in de Leidraad Staatsrecht A 1992-1993 opgenomenliteratuur(dictaatnummer 660 92 380) alsmede enige jurisprudentie moeten bestuderen, maar met het boek van Kooijmans In de Leidraad wordt dit op p 9 toegelicht In totaal worden 5 hoorcolleges gegeven het laatste is op di 6 okt Er worden 6 werkcolleges gegeven het laatste is op do 15 okt STAATSRECHT A, PROPEDEUSE

Mededeling voor voltijdstudenten die zijn ingeschreven m 1991-1992 of eerder die m aug jl het vak Staatsrecht A

^

VERGELIJKEND BESTUURSRECHT

De colleges Vergelijkend Bestuursrecht, docente mw mr A J C de MoorVan Vugt, worden vanaf 17 sept gege ven op do van II 10-12 50 u mzaalT2 (Theologische Fac ) INTERNATIONAAL PRIVAATRECHT

In het 2e sem van dit studiejaar zal een cursus internationaal privaatrecht worden gegeven De studiebelasting bedraagt vier punten Men kan dit vak gebruiken als invulling van het internationale/rechtsvergelijkende vak binnen de afstudeerrichtingen van de studierichting Nederlands recht, m u v de mtem rechtelijke afstudeerrichting Wie als intern rechtelijk/rechtsvergelijkend vak al een ander vak heeft gevolgd, kan het vak opnemen in de vrije keuzeruimte of - bij de privaatrechtelijke afstudeerrichting onder b Fiscalisten en JBW ers kunnen het vak kiezen als invulling van de vrije keuzeruimte Op welke dag en tijd het vak wordt gedoceerd - en door wie - staat nu nog niet vast MEDEDELING VOOR JBW-ERS

In Univers van 3 sept jl is aangekon digd dat het seminar recht en beleid is verschoven van het Ie naar het 2e semester Inmiddels is besloten met dit s e m i n a r naar het 2e sem te verschuiven, maar het vak rechtssociologie Plaats en tijd van de kolleges van dit vak zullen nog worden bekend gemaakt In ruil daarvoor wordt het vak bestuurskunde C verschoven van het 2e naar het Ie sem Dit vak wordt gedoceerd op do van II 10-13 30 uur m T 011 (theologische fac ) BURGERLIJK PROCESRECHT (REGULIER)

De stof die in de colleges wordt behandeld, behoort tot de verplichte literatuur voor het tentamen

FACU LTEIT SOCIALE WETENSCHAPPEN ALG

De cursus Wetenschapsfilosofie wordt

driemaal verzorgd op dl middag van 13 50 15 45 u in AZ 112, 200 plaatsen Alleen voor doet studenten Psychologie Op dl avond van 18 25-19 40 u in AZ 115,380 plaatsen Voor korte opleiding VTW, avondstudenten Psychologie, Sociologie en Beleids en Oigamsatie wetenschappen Op wo middag 13 50-15 45 u m AZ 117, 150 plaatsen Voor dagstudenten Sociologie, 3e jaars Vnjetijdswetenschappen en dagstudenten Beleids- en Orgamsatiewetenschappen I V ra de verplaatsing van de cursus Wetenschapsfilosofie op de di avond wordt de cursus Onderzoeksmethoden PI/P3 voortaan m AZ 112 verzorgd AANVANGSTIJDEN

De aanvangstijden van de onderstaande cursussen worden gewijzigd B&O

dl 19 50-21 05 bc Politiek en Beleids processen AZ 117 Over de cursus Onderzoekmethoden Dl volgen nog nadere mededelingen Het hoorcollege Internationalisering van het Ondernemen vindt alleen op do avond 19 30-20 45 u plaats Er is geen college overdag VTW Voor de goede orde wordt er op gewezen dat studenten Korte Opleiding Vnjetijdswetenschappen het avondcollege Wetenschapsfilosofie dienen te volgen PSY

De cursussen Consumentenbeslissmgsgedrag en C S Economische Psychologie vinden voortaan plaats dl middagI3 50-15 45enI5 45-I740u inAZ 117 in plaats van AZ 112 De cursus Fysiologische Psychologie en Functieleer vmdt voortaan plaats di 15 45 I7 4 0 u i n A Z 112 Prop Psychologie dagopl Het college Fysiologische Psychologie op dl 22 sept 13 00 14 45 u komt te vervallen Prop Psychologie avondopl De cursus Statistiek begint de eerste drie weken m sept di avond om 18 IS u m SZ 25 m plaats van 18 00 uur Wijziging aanvrangstijden Doet psychologie avondopl dl 19 50 21 05 hc Personeelspsychologie, SZ 35 dl 19 50 21 05 hc Onderzoekspracticum, SZ 30 dl 19 50 21 05 hc Psychotherapie, SZ 37 dl 21 15-22 30 wg Statistiek, SZ 32 Doet psychologie Het tentamen voor de cursus Testdiagnostiek m dec gaat met door Mededelingen betreffende de cursus beroepsvaardigheden (doet Psycholo1 Volgens het doet rooster psychologie 1992-1993 zijn alle zes onderdelen van de cursus beroepsvaardigheden geprogrammeerd in het eerste semes-

Univers per post: vijftien gulden per jaar Studenten die Univers thuis willen krijgen kunnen een postabonnement nemen van 1S gulden per studiejaar (ongeacht het aantal nummers) Univers wordt dan elke week thuis bezorgd Het abonnementsgeld storten op giro 1077496 of ABN-AMRO 455046042 t n v Katholieke Universiteit Brabant o v v Postabonnement Univers faargang 30 Na ontvangst van de betaling zal Uni vers worden toegezonden Door de tijd dic de administratieve afhandeling vergt, kan het twee tot drie weken duren voordat de krant daadwerkelijk wordt toe gestuurd ADMINISTRATIENUMMER NAAM-. ADRES:. POSTCODE -1^ WOONPLAATS: Bonnen kunnen in de bus bi) kamer B12 worden gedeponeerd of opgestuurd naar Univers, kamer B12/ Warandelaan 2, S037 AB Tilburg

t7jBepi»n)b§r,if92

—tÜ­N'IVE.RSi;l­ ter Om organisatorische redenen heeft het D agelijks Bestuur van de vakgr Psychologie echter moeten besluiten het onderdeel interview te verplaatsen naar het tweede semester Nadere mededelingen hierover zullen t z t volgen 2 Geheve het boek van J P v d Sande voor het onderdeel observatie de eerste bi|cenkomst mee te brengen 3 D e bijeenkomsten voor de cursus beroepsvaardigheden beginnen met m week 37, maar m week 38 (vanaf 14 sept ) Op ma 7 en di 8 sept kan nog worden ingeschreven Wo 9 sept wordt de definitieve groepsindeling vastge

steld

dracht (2e sem blok 4)

soc

CISP

Leerproject sociologie (dagstudenten propaedeuse) In de studiegids staat een onjuiste volg orde vermeld voor het leerproject so ciologie (dagstudenten propaedeuse] De juiste volgorde is Leerproject 1 Computerpracticum (1 e sem blok 1) Leerproject 2 Interviewpracticum (Ie sem blok 2| Leerproject 3 Analyse en Rapportage (2e sem blok 3) Leerproject 4 Vrije onderzoeksop

Voor mededelingen van het CISP zie de aanplakborden m de gang van geb P bij de Informatiebalie m gang 3 INL. STAATS­ EN BESTUURSRECHT VOOR STUDENTEN BELEI DS­EN ORGANISATIEWETENSCHAPPEN

It t wat m de studiegids Sociale Wetenschappen is vermeld over het vak Inleiding Staats en Bestuursrecht voor studenten beleids en organisatiewe tenschappen geldt als verpiicA te ijtera­

1 voor het onderdeel staatsrecht Bur­ kens/Kummeling/Vermeulen, Beginse len van de democratische rechtsstaat, W E J Tjeenk Willink, Zwolle 1990, 2 voor het onderdeel bestuursrecht W Konijnenbelt. Resume Hoofdlijnen van het administratief recht, tweede druk j. Uitgeverij Lemma BV, Utrecht 1990 Studenten die zich het m de Studiegids vermelde boek van Koopmans (Com­ pendium van het Staatsrecht] hebben aangeschaft, moeten dit omruilen te gen dat van Burkens c s Voor nadere ml mr P Zoontjens, B 1134, tel 013 662179

FAC U LTEI T LETTEREN CORRECTIE JAARAGENDA

Htt eerste semester loopt tot en met 18 dec incl inhaalweek Het tweede semester loopt tot en met 21 mei, inc! de inhaalweek WIJZIGINGEN I N HET ROOSTER

Cultuur en letteren, gegeven op vr om 09 15 uur, vindt plaats in AZ 9, (i p v AZ 112], dit geldt ook voor het door stroomprogramma LITERATUURGESCHIEDENIS I N SOCIALE CONTEXT,

gegeven op vr om 13 50 uur, vindt plaats in CZ 103 (i p v PZ 209) TAALVERWERVING,

gegeven op di om 09 15 uur, vindt plaats in AZ 9 (i p V AZ 111 ], dit geldt ook voor de dagdoorstromers Voor overige wijzigingen in zalen, do centen en tijden, raadpleeg de borden bijB319 STATUS ONDERZOEKSGROEPEN

l

H

E

T

R

N

A

T I

O

N

A

De cursus 'Sociale en Culturele Aspec­ ten' behoort met tot het thema van TGL Nadere inf bi) Manjke Loots

L E

TENTAMENUITSLAGEN

•S'öffc^off

CSfoot Bntta. Itria

o 'f'm„c?°

De 'groene' kopieën van de mond ten tamenbriefjes krijgt een student niet thuisgestuurd maar moet dit bij Bureau Onderwijszaken (B319) ophalen (spe ciaalpostvakje voor studenten) Bureau Examens stuurt ook geen uitslag, van deze aan h u n toegezonden tenta mensbriefjes, aan de student

VACATURES

Q

Vacatures, geplaatst in Univers, zijn uitsluitend bedoeld voor werknemers van de KUB.

V^s« ®

o « oTiin s«

N o o r d a m e I I j, ;

&

®,*5>tt

Bij deFac der Wijsbegeerte worden voor de periode 1 11 1992 tot 1 2­1993 ge vraagd

%ll8*

drie student­assistenten (m/v) trt

• AfkJ

voor een aanstelling van 0,4 fte (twee dagen p w ] Taken hoofdzakelijkbegeleidmgwerk colleges m de cursus Inl sociale filoso fie in de prop sociologie Functie eisen kennis van de (sociale) filosofie en evt ervaring in onderwijs of begeleiding Inl dr F vanPeperstraten,P2 215,tel 013 662117 of 010­4661087

^"^

BIJ deFac derWijsbegeerteontstaatper 1 12­1992 een vac vooreen student­assistent (m/v)

De functie omvat 0,2 fte (een dag p w ) gedurende 6 maanden

Ar

Taken de student assistent zal vooral ondersteunende taken vervullen in het filosofie­onderwijs voor psychologen Functie­eisen van kandidaten wordt verwacht dat zij ofwel filosofie stude ren en belangstelling hebben voor psy chologische vraagstukken, ofwel psy chologie studeren en een aantoonbare kennis van de filosofie bezitten Inl drs B van der Kleij, P 2 218, tel 013­662479

N

JIJ bent iemand die zowel letterlijk als figuurlijk grenzen wil verleggen

economie of (technische) bedrijfskunde kunnen voor marketing en

De uitdaging van kennisvermeerdering in een nieuwe en onbekende

economische stages bij onze verkoopkantoren en control­afdelmgen in

omgeving spreekt je bijzonder aan Je zoekt daarom naar een bedrijf

het buitenland terecht W e stellen aan iedere stagiair de eis, dat hij of zij

waar innovatief denken en internationaal opereren gemeengoed zijn

uiterlijk in 1994 afstudeert Voor een stageplaats van niveau is, naast een

In dat geval hebben wij je iets te bieden D SM heeft namelijk m de zomer

vakkennis essentieel

brede interesse en een gezonde ondernemingszin, namelijk vooral goede of het najaar van 1993 een van tien stageplaatsen in de Verenigde Staten of West­Europa voor jou beschikbaar

Heb je interesse, bel dan voor een inschrijfformulier naar D SM

Schr reacties Bmnen 14 dagen na het verschijnen van deze advertentie te richten aan de Se Cretans van de Fac der Wijsbegeerte KUB, M A M van den Akker, P 2 226 Postbus 90153, 5000 LE Tilburg Bij de sectie Bestuurskunde van de Fa culten der Rechtsgeleerdheid is een vacature voor een

Corporate Recruitment, tel 045­782798 Of informeer hiernaar bij je

student­assistent (m/v)

Voor technische stages m produktie en produktontwikkelmg zoeken

studievereniging D it formulier moet je voor 14 oktober 1992 zenden

we studenten chemische technologie, chemie of werktuigbouwkunde

aan D SM Corporate Recruitment Internationale stages. Postbus 6500,

(procestechnologie)

6401 JH Heerlen

(vac nr 0316] voor I dag p w Taak ondersteuningbij onderwijs en onder zoek van prof dr P H A Frissen Vereisten ­ bij voorkeur JBW studerend, ­ affiniteit met het onderzoeksprogram ma 'Informatisering in het openbaar bestuur', ­ goede studieresultaten, ­ enthousiast, flexibel en productief Inl prof dr P H A Frissen of mwB de Zwaan, tel 662301 of 662128 Sollicitaties schriftelijk o v v het va caturenr op de enveloppe richten aan de secretaris van de Fac der Rechtsge leerdheid, mw mr G M D Peters­Van Gorp, Pb 90153, 5000 LE Tilburg

Studenten

met een marketing­, danwei een

management­accounung­specialisatie binnen de studierichtingen bedrijfs­

De selectie vindt plaats m november/december 1992

DSM iJ»

^ ^ ' ^ " ' i ^ ­

iiSiii^^-^

■^, J<'

17 $^ptei;riber 199%. ^

­ ■ ■­—'—v^r.'

­lujsriVERSpp­

­^Ci—■—­•—

MEMO STUDENTEN VITE

Voor september staan op het program 15 9 Borrel bi] Cafe Cher D e eerste voor dit seizoen 24­9 Excursie naar Den Haag Bezoek aan het Internationale Hof van Justitie, een bezoek aan het Nieuwe Tweede Kamergebouw D es avonds een bezoek aan het casino van Scheveningen Voor oktober 1 10 D e diplomatieke D ag D eze the­ mamiddag IS inmiddels een begrip op de KUB Het doel is nu om studenten een inzicht te geven m de wegen die bewandeld moeten worden om diplo maat te worden Buitenlandse Zaken geeft voorlichting over de wervings­ en selectieprocedure D iplomaten, werk zaam bi) de NAVO en de Europese Gemeenschap geven een toelichting over de praktijk 6 10 Borrel in Cafe Cher Pri)suitrei king van onze Keulen prijsvraag 15­10 Congres 'Workingwith Euroma nagers' Voor meer informatie, kom naar de sr*"d m gebouw A of naar 071 (662722) CONGRES MAKUB

Op donderdag 8 oktober a s organiseert dt Marketing Associatie KUB het marketingcongres 'At your service'' Met kwaliteit in dienstverlening meer toegevoegde waarde' Onder voorzitterschap van dr J F A de Soet, voorzitter van het NIMA en voormalig president directeur van de KLM, worden de nieuwste ontwikke­ lingen op het gebied van kwaliteits verbetenng in de dienstverlening en het creëren van een daadwerkelijke servi ce strategie besproken Verder zullen functionarissen van o a Interpolis, PTT, Rabobank, McKmsey &. Compa­ ny, de Efteling etc hun ervanngen op het gebied van kwaliteit in dienstver­ lening uit de doeken doen Studenten toegangsprijzen voor het congres zijn fli 10,­voor leden en fl 20, voor met leden Inlichtingen Stichting Congres Marketing Associatie KUB, kamer O 52,tel 013 663044(kantoorurenmat/ m v r 10 00­12 00 uur] EFACT

Ook dit jaar verzorgt Efact weer de Centrale Boeken Inkoop Tot en met 25 september kun je dan ook dagelijks van 12 15 tot 13 30 uur de bestelformulie ren ophalen bij de stand m gebouw A Inschrijfformulieren voor diversebusi ness courses van onder andere PTT, DSM, Shell en Akzo zijn verkrijgbaar op de Efact kamer O 50 De excursitcommissie van Efact ver zcïrgt dit semester onder andere excur sies naar General Electric Plastics en naar Saab Scania D e precieze data worden t z t via posters en Univers bekend gemaakt PODIUMCAFÊ

De volgende discussie avond van het Podiumcafe valt op 22 september en is getiteld 'Vormen studenten een subcul­ tuur?' Enkele stellingen Limburgse studenten mogen niet buiten Limburg studeren. Als student mag je met naar G T S T kijken, Nuldejaars hebben geen recht om hun mening te ventileren. Een glimmend rose trainingspak is taboe voor welke student dan ook. Een echte student is een beest Speciale attractie een optreden van de Werkgroep U n i v e r s i t e i t s t h e a t e r (WUT) D eze avond zal als vanouds weer in de PUF gehouden worden, van r9 00 tot 21 00 uur Natuurlijk is ieder­ een die wat te zeggen heeft over dit onderwerp (of juist liever luistert naar wat anderen naar voren brengen) van harte welkom INTEGRAND

Integrand is een landelijke bemidde lingsorganisatie voor en door studen ten met als doelstelling stadenten uit alle studierichtingen reeds tijdens hun studietijd al praktijkervaring op te la ten doen D us wat let je om je koste­ loos m te komen schnj ven bij Integrand JeXorat dan bij ons in het bestand te zitten en bestaat er de mogelijkheid dat we JOU selecteren voor een opdracht Wanneer blijkt dat jou capaciteiten en wensen overeenkomen met de eisen die het bedrijf heeft gesteld ten aanzien van de student, ga je bij het bedrijf op solli­ citatiegesprek Wanneer dit gesprek gytd verlopen is, ga je voor een bepaal de tijd een opdracht vervullen voor het

bedrijf D e werkzaamheden zijn goed te combineren met de studie doordat de duur van de opdrachten vanabel is en dat je zelf dus ook al kunt aangeven hoeveel dagen per week je beschikbaar bent voor een opdracht en hoelang Integrand bemiddelt enkel voor op drachten op academisch niveau, zodat wi) je kunnen verzekeren dat de opge­ dane ervaring ook zijn waarde heeft Aarzel met en kom eens langs bij Inte grand Tilburg Wij zullen met plezier je vragen beantwoorden en je op de mogelijkheden wijzen wanneer je je m komt schnjvenbij Integrand Integrand­ kamer 0­72, tel 013 635612 AEGEE

LetopAEGEE'rs'Ook23sept iserweer een borrel Jebent vanaf 21 00 uur van harte welkom in cafe Kandinsky, Telegraafstraat 58 Je kunt je dan nog opgeven voor ons introductieweekend, dat 25 27 sept zal plaatsvinden Hier IS tevens informatie beschikbaar over alle activiteiten die door AEGEE Euro pewordengeorgamseerd ZoalsdeAids conference in Amsterdam The Euro pean Academie Manager (TEAM) zal dit jaar in Rotterdam worden gehouden Bedrijven zullen zich hier presenteren d m v stands, workshops en inter views Heb je interesse' Lees de info krant Verder zijn er binnenkort weer congressen in Koblenz en Salerno Wil je mee schrijf jezelf dan m bij Enk (684451) of geef het door op de borrel INPUT

Input heeft de volgende activiteiten op het programma staan 21 september Walking Dinner voor alle leden 24 september Excursie Peter Styvesant 28 sept t/m 1 okt ontvangst van de Zweden Alle Input leden zijn welkom op de dinsdag 29 september bij de Ie zmg van Gerard Evers over arbeidsvoor waardenvorming Tijd 10 00 en plaats wordtnognaderbekendgemaakt D ins dagavond is er een feest samen met de Zweden Meer informatie op de Input posters en het Input mededelingenbord bij de m gang van gebouw S Heb je nog vragen dan kun je nog altijd terecht m 0­47 STEPS

,

De volgende activiteiten staan op het programma 7 oktober een excursie naar marktonderzoekbureau Interview m Amsterdam S November een lezing van mevrouw D om van marktonder zoeksbureauCensidiam 12 November de marketingbedrijvendagm de Postel se Hoeve met bedrijfspresentaties van de PTT, Procter and Gamble, KLM, de ING­Bank, Campma­Melkume, D SM Shell, Cargill en de ABN AMRO Voorts zijn de kantooruren veranderd ma, dl, do van 12 00 14 00 uur Voor meer mfo Steps­kamer 0­76 of bel Pascal 013 365248

WETENSCHAPSWINKEL De Wetenschapswinkel bemiddelt tus sen de universiteit en maatschapptlij ke organisaties Studenten van de KUB kunnen op twee manieren bij de We tenschapswmkel worden betrokken als onderzoeker of als bemiddelaar Student bemiddelaar De student bemiddelaar vervult een brugfunctie tussen maatschappelijke organisaties en de universiteit D e Wetenschapswinkel zorgt voor een voorbereidende cursus en begeleiding De werkzaamheden van de student bemiddelaar kunnen binnen het onder WIJS verricht worden D it betekent dat studenten 160 uren aan het bemiddc Imgswerk kunnen besteden D e cursus IS toegankelijk voor doctoraalstuden­ ten van alle faculteiten Indien je interesse hebt voor deze cur sus, die begint op 3 okt a s en alleen gegeven wordt m het eerste semester van het cursusjaar 92/93, kun je je aan melden bij de Wetenschapswinkel ka merS12/S 14 of telefonisch 013 662819 of 662645 Student onderzoeker Binnen het onderwijs kan een student aan een onderzoeksvraag van de Weten schapswinkel werken, bijvoorbeeld als stage , scriptie of afstudeervcrplich ting Voor meer informatie kun je te­ recht bij de Wetenschapswinkel, kamer S 12ofS 14, tel 013­662819/2645 D e Wetenschapswinkel heeft de nodige vragen die geschikt zijn als afstudeer onderwerp Kom gerust eens langs om in het vragenbestand te neuzen

Vrouwenjunstennetwerk Brabant weer bijeen m restaurant D 'n Beiaard, Heu­ vel 22, Tilburg Mevrouw T M Lucker, lid van de Raad voor de Journalistiek, zal een lezing verzorgen Aanvang maaltijd 18 00 uur Aanvang lezing 20 00 uur Info mr Esther de Rooy, secretaris, tel 040 433433

STUDENTENZAKEN Openingstijden Informatiecentrum STUZAfGebouwN kamer24) maan­ dag 13 00­16 00 uur, dinsdag t/m vrij­ dag 9 00 16 00 uur In het Informatiecentrum kun je te recht met alle vragen die betrekking hebben op het studeren en/of student zijn D e balie van het Steunpunt Stu diefmanciering is eveneens in het Inf or matiecentrum gevestigd Bovendien houdt Bureau Buitenland dagelijks van 13 00 tot 15 00 uur spreekuur m het Informatiecentrum Telefonische be reikbaarheid Informatiecentrum 662 211, Steunpunt Studiefinanciering 06 3212154, Bureau Buitenland 663157 Telefoon Steunpunt Studiefinanciering Het telefoonnummer 013 668010 van het Steunpunt Studiefinanciering Til burg is komen te vervallen Het steun­ punt IS nu alleen nog bereikbaar via nummer 06 3212154 (20 cent per mi nuut) Subsidiecommissie Ook voor 1993 zal de subsidicommis­ sie weer (garantie)subsidies ter beschik king stellen voor activiteiten van stu dentengroepen en studen ten verenigm gen D egenen die een beroep op de commissie willen doen worden ver zocht hun aanvraag voor 15 oktober a s bij de commissie m te dienen D e aan vraag moet vergezeld gaan van een activiteitenplan en een bruto begroting Nadere informatie is m te winnen bij voorzitterW Hevelmans,N latei 013 662284 of bij mw J vdr Pas, N­2 tel 013 662135 Uits troom begelei ding Bij een aantal cursussen 'uitstroombe geleiding' is nog plaats Voor meer in­ formatie en/of aanmelding kun je te recht in het Informatiecentrum van Studentenzaken

STUDIUM GENERALE Zigeuners, gypsies, gitanos, egyptiers, tsiganes

Donderdag 24 september 13 15 15 15 uur Plein voor de Bieb interviews met Lallah Weiss, bestuurslid belangenver­ eniging van Sinti zigeuners ­ Enk Hoogenboom, vertegenwoordiger van Vereniging 'Lau Mazirel', die zich inzet voor rechten en belangen van mensen met een nomadische cultuur Marriet Meester, schrijfster van de roman 'SeviUana', en van 'De stilte voor het vuur (reisverslag over zigeuners in Roemenie) Muziek van de Piotto's, zigeunermu ziek m zowel de oorspronkelijke tradi tonele stijl als m de meer moderne swingende trant van Django Remhardt Tentoonstelling over het leven van Zigeuners m Nederland (T/m 30 september m de Gang Gebouw S) Zigeuners vormen een minderheid waarover wel veel in de krant staat maar die bij de meeste mensen toch vrij on bekendis Talloze vooroordelen hebben ze over zich uitgestort gekregen D e meest positieve luidt dat ze het voor­ beeld zijn van de pure, ongebonden natuurmens die door de wereld trekt en muzikaal is In Nederland wonen on­ geveer 3500 'zigeuners' Onder elkaar noemen ze zich naar de naam van de stam waar toe ze behoren Bijvoorbeeld Sinti, Lovara, Kalderascha of Tschura­ ra Het grootste deel van de 'zigeuners' die in Nederland leven behoort tot de Smti­stam Op donderdag 24 september zal Stu drum Generale uitgebreid aandacht besteden aan het leven en de cultuur van zigeuners in Nederland en in Oost Europa, waar smds de val de commu­ nistische regimes meer dan ooit zicht­ baar IS geworden hoe zeer deze met onbeduidende minderheid in Honga rije. Roemenie en het voormalige Joe­ goslavië wordt gediscrimineerd

SPORT LANCELOT

VROUWEN VROUWENJURISTENNETWERK

Op woensdag 23 september komt het

Eind september start squashverenigmg Lancelot op de twee nieuwe squashba nen van het sportcentrum Voor de contnbutie van twintig gulden bieden

WIJ aan enthousiaste, fanatieke of ge zellige leden het volgende clubavond op dinsdag 18 00 24 00 uur training op donderdag 21 30 23 00 uur (inschrijving) club uren maandag 11 00 12 30 uur, donderdag 10 00 11 30 uur, vrijdag 11 00 12 30 uur D eze uren zijn bedoeld om leden van een vergelijkbaar nivo tegen elkaar te laten spelen D e begin ners kunnen daarbij rekenen op bege leiding door gevorderde leden D e twee hogere nivo's kunnen op eigen kracht proberen hun spel en techniek op een hoger peil te brengen SQUASH­KENNISMAKINGSAVOND

Op maandag 5 oktober houdt Lancelot voor alle sportkaarthouders een mfor matie avond over squash Wil je meer weten over de sport, de squashvereni­ gmg en zelf even een balletje slaan, teken dan in op de lijst in het sporteen trum LACOSTE

Activiteitenkalender 19 September paardrijden + eten bij de Korenbloem 21 September ­ 1 oktober Tilburgse Studenten Tennis Kampioenschappen Ook niet Lacoste leden kunnen mee doen Opgeven bij Paul 366739 of Anneheke 366960 7­9 Oktober Interuniversitair toernooi in Rotterdam Kosten fl S5, incl T shirt OpgevenbijPaul366739 Lidwor den' Bel dan Nelleke 432062 PARCIVAL ATLETIEK

Do 17 en do 24 september zal onze bostrammg in het teken staan van de Copy & Co Hart van Brabantloop Kan JIJ, of misschien wel heel je team, nog wat training gebruiken, kom dan mee doen op onze 'open training' onder des kundige leiding en proef vast wat van de sfeer van de loop We verzamelen om 15 30u op het KUB Sportcentrum en trainen in het Waran debostotl7 00u Tot dan'Info 632138 (Heleen) MELIVIAC KORFBAL

In dit nieuwe korfbalseizoen gaat Mei mac voor het eerst in haar 3­jarige ge schiedems vol frisse moed competitie spelen D aarom hebben we dit jaar 2 trainingsurcn maandag 19 OOu ­ 20 OOu in de zaal vnjdag 17 OOu 18 OOu op het veld Iedereen is op beide traimngsuren van harte welkom Op maandag zal de nadruk liggen op de niet competitie­spelers Er zal dan voornamelijk een schottrammg gege ven worden meteen conditie en wed strijdelement erin Op vrijdag daaren tegen zal op het veld een training gege ven worden voor het competitieteam Maar ook met competitie spelers zijn welkom D e nadruk zal bij deze training liggen op vaktraimng en op de condi tie Er zijn nog enkele leden die graag op dinsdagavond midweekcompetitie zou den willen spelen, dus als je zm hebt om ontspannend inspannend bezig te zijn, kom een keer trainen of bel Bart (tel 367517) TSBV PENDRAGON BASKETBALL

Mocht je nog lid willen worden van de Tilburgse Studenten Basketball Vere nigmg Pendragon, aarzel dan met al te lang meer, want de teams waarmee we de competitie in willen gaan, moeten binncnkortwordensamengesteld Voor

de heren die graag m het Overgangsklas se­team willen spelen, is tr op maan­ dag 21 september a s een 'tweede training' in de ALO Spelzaal (adres Goirleseweg46)van20 45utot22 OOu Woensdag 23 september is een ieder die zm heeft om te basketballen welkom op onze trainmgsavond m de Grote Zaal van het KUB­Sportcentrum 17 45 19 OOu mixed beginners en dames 2/3 19 00 20 15u heren 3/4 19 00 20 30u heren 1 20 30 21 45u heren 2 20 30 ­ 22 OOu dames 1 Voor meer inf onnatie bel je Onno Tool (tel 635684) of Louis Geleijnse (tel 443612/662891)

MENU PERIODE 21 T/M 25 SEPTEMBER MAANDAG 2 1 / 9

kippesoep of preisoep Wiener schnitzel of hamburger kruidensaus smjboontjes of koolraap met bechamelsaus gebakken of gekookte aardappelen veg sojaschnitzel­kruidensaus­ koolraap gekookte aardappelen luxe biefstuk champignons DINSDAG 2 2 / 9

chinese tomatensoep of vissoep kalkoensteak of ardeimersteak jachtsaub macedome de legumes of witte boontjes patatcs frites of gekkokte aardappelen veg vegetarische hamburger gebakken ei witte bonen­frites luxe varkenshaas m roomsaus WOENSDAG 2 3 / 9

chinese groentesoep of osses taart soep babi pangang tjap tjoy­ kroepoek sate rijst of kaasvmk demi glacé bloemkool gekookte aardappelen veg babi pangang van tarwe tjap tjoy kroepoek sate rijst luxe halve haan giand mere DONDERDAG 2 4 / 9

juliennesoep of seldenesoep biefstuk tartaar of roomschmtzel uiensaus spruitjes of spitskool steakhouse fries of gekookte aardappelen veg bruine bonenschotel rauwkostsalade luxe entrecóte au poivre VRIJDAG 2 5 / 9 tomatensoep of uiensoep gebakken vis cocktailsaus of ragoutschmtzel kernesaus worteltjes met maïs of wasboontjes pommes pansienncs of gekookte aardappelen of rijst veg kerne noten ragout wortelen rijst luxe gebakken tong met garnalensaus

STUDIEBOEKEN V O O R D E KUB, het hele jaar door uit voorraad leverbaar bij

^

Boekhandel Gianotten Studentenboekhandel: Prof Verbemelaan 100, Tilburg Ook gevestigd Emmapassage 17, Tilburg Tel (013) 651111

i t sépï^rifiiei'i.'SdZ

H'è­^l­V'Ë fe­stei^

I Kunst Si Kuituur 1 Heftige scènes in sobere Edward U De combinatie 'Bloed, zweet en tranen' zou voortgekomen kunnen zijn uit het drama Edward II, ge­ schreven door Shakespeares tijdge­ noot Christopher Marlowe. In de filmversie van Derek Jarman zijn deze drie vloeistoffen niet van de lucht. Bloed stroomt uit halzen, over gezichten en handen, gezweet wordt er in bed en stoombad en tranen vloeien rijkelijk bij koning Edward II [Steven Waddington] en zijn vrouw Isabella (Tiidfl Swinton, in Venetië beloond met prijs voor beste actrice). De scènes zijn heftig en komen nog heftiger over door de manier waarop Jarman de perso­ nages in sobere decors filmt. D e decors bestaan uit immense, dikke kleimuren waar niets aan te zien valt. Alle aandacht gaat uit naar de spelers, nog geaccentueerd door de spotlichten die vaak op de persona­ ges gericht worden. Er blijft echter genoeg beweging in de scènes zit­ ten om niet het idee te hebben een toneelstuk te zien. De film begint op het moment dat Edward II de troon bestijgt. Een van zijn eerste daden is zijn geliefde Piers Gaveston [Andrew Tieiman] terug te halen uit de ban. De bis­ schop, die voor de verbanning heeft gezorgd omdat de kerk de homo­ seksuele relatie tussen de koning en Gaveston afkeurt, wordt hard­ handig teruggepakt door jongens in SM­kleding, onder leiding van Gaveston.

hij een smoking. Isabella loopt af en toe in korte mantelpakjes rond en Edward en zijn broer zijn tijdens hun scheidingsscène gehuld in ten­ niskleding inclusief handdoek te­ gen het zweten. Deze grappen hebben een serieuze, functionele bedoeling. D e enige misser hierin is drie minuten An­ nie Lennox, die op stroopachtige wijze 'Every time we say goodbye' zingt. D it is te veel een videoclip geworden. Voor het overige is Jar­

man erin geslaagd om met de grap­ pige, tot in de details (een colablik­ je bij het diner) uitgewerkte com­ binaties van vroeger en nu de link tussen de tijd van Edward en die van vandaag te leggen. Hij wil daarmee aangeven dat de maatschappij van (het Engeland van) nu niet erg ver­ schilt met die van de 17e eeuw. De reacties die Edward II krijgt op zijn homofiele relatie met zijn (tot overmaat van ramp niet van blauw bloed zijnde) vriend, zouden nu nog hetzelfde kunnen zijn. De ME komt er zelfs aan te pas om een demon­ stratie vóór homoseksualiteit in toon te houden. Alleen de kerk heeft niet meer zoveel wereldlijke macht als toen.

<\

Het draait in de film allemaal om de homofilie van de koning, maar afgezien daarvan zou iedereen Ga­ veston kunnen veroordelen wegens profiteurschap. D it is een van de argumenten die de adel gebruikt om hem opnieuw in de ban te doen ­ terwijl de homoseksualiteit ze het meest dwars zit ­ en die argumen­ ten zijn niet onwaar. Gaveston deugt gewoon niet omdat hij mis­ bruik maakt van de oprechte liefde van Edward II om zijn machtswel­ lust te blussen. Andrew Tierman speelt zijn rol uiterst overtuigend: zijn door haat en hebzucht geteken­ de tronie vergeet je niet licht. Daarentegen komt Edward II niet echt uit de verf: vooral als hij wan­ hopig zijn situatie overdenkt is het te zeer gespeeld. Hij brengt wel

In de uitzonderlijk elegante catalo­ een toonbeeld van serieuze, gede­ gus die bij De Opening van de stich­ gen, doordachte en indrukwek­ ting voor hedendaagse kunst D e kende aandacht voor de hedendaag­ Pont verscheen, staan op bladzijde se kunst. Althans voor de heden­ 59 enkele woorden over de schilder daagse kunst die zich niet verloren Hans van Hoek. Over deze terug­ heeft in postmodern ironisch cite­ getrokken schilder wordt geschre­ ren, in zielloos commercialisme, in ven dat 'ernst, toewijding en res­ uitgesleten cobra­variantjes of in pect... zijn doeken onderscheiden academische eenkennigheid. D e van de ironische com­ Pont heeft een aan­ mentaren op de kunst­ tal toonaangevende geschiedenis waar veel kunstenaars weten van zijn generatiegeno­ te bewegen werk af ten hun heil in zoeken.' te staan, of zelfs spe­ Die serieuze woorden ciaal te maken voor Ernst, Toewijding en haar oude fabrieks­ Respect zijn ten volle besteed aan complex dat nu als hoeder der kun­ het prachtige oeuvre van Van Hoek, sten een nieuw aanzicht heeft ge­ maar ze lijken evenzeer van toepas­ kregen. Geen van die kunstenaars sing voor de opzet en aanpak van houdt zich lichtzinnig met zijn be­ De Pont zelf. Het kunstcentrum, roep bezig, niet een van de verza­ dat in het weekeinde voor prinsjes­ melde beeldhouwers of schilders dag haar deuren officieel opende, is neemt genoegen met visueel onin­ teressante oplossingen die met veel breedspraak en kunsthistorische retoriek overeind gehouden moe­ ten worden. Elk van die kunste­ naars is als Hans van Hoek: serieus, toegewijd en emstig. Je zou kunnen zeggen dat de twintig kunstenaars zich allemaal stilzwijgend verbon­ den weten in een zoektocht die gekenmerkt wordt door oorspron­ kelijkheid, volharding en de weten­ schap dat aan de einder nooit enige vorm van zekerheid gloort. Gemak­ zucht is hen vreemd. Zo heeft de Amerikaan James Tur­ rell met licht een binnenruimte herschapen tot een volstrekt onbe­ kende wereld. Door een vernuftige inktzwarte gang betreedt men Wedgework: een roze, wonderlijke omgeving, een naar de keel grijpen­ de transparante koelheid die lijkt

BEELDENDE

KUNST

over, dat Edward II een zwakke per­ soonlijkheid was, die niet de macht had waar een koning in die tijd over had moeten beschikken. Hij her­ haalt een aantal keer: 'Was er ooit een machtelozer koning dan ik?' Ondanks de wat magere acteerpres­ taties van de hoofdpersoon en het fout je van de videoclip is de film van Jarman erg oogstrelend geworden. Het doek houdt je aandacht voort­ durend vast, de film is afwisselend, af en toe schokkend en zet aan tot denken over de plaats van homo's, koningen en menselijkheid in deze tijd. De beelden passen in dezelfde categorie als die van Peter Greena­ way: symbolische en stilistisch fraai./MM/ ♦ Eén van de erotisch getinte optredens die elke dag voor de koning en zijn geliefde gehouden moeten worden.

FILiVl

AGENDA MUZIEK ♦ 18­9 Studio Chateau, Goirkestr 153, 21.30 uur: Souloptreden van The Groovetnakers uit Maastricht. Vijf blazers coveren o.a. James Brown, Aretha Franklin & Johnny Guitar Watson. Toegang 2,50.

♦ 20­9 Noorderligt, Veldhovennng, 17.30 uur: Muziekkantenwinkel CD presentatie, negen bands uit Tilburg en omstreken (Andel) presenteren live hun nummers die op CD zijn uitgebracht. Tilburgs beste beentjes op Tilburgs grootste podium, entree 7,50 (zaal open vanaf 16.30 uur)

♦ 19­9 Eindhoven, Muziekcentrum, J. van Lieshoutstr. 3, 11.00 tot 23.00 uur: I n Memoriam Jofin Cage, een herdenkingsconcert waarbij ruim 40 stukken van Cage gespeeld worden en films te zien zijn. Toegangsprijs 37,50.

Jarman laat de tekst, die Shakespe­ areaans is, en het verhaal intact. De toevoegingen zitten 'm in de kle­ ding, die voortdurend wisselt van 17e­eeuws naar vandaag de dag. Zo zien we Edward II in pelgrimskle­ ding, in het volgende beeld draagt

Ernst, toewijding é) respect

Cultuurredactie: Monique Muldatj Bijdrage: Mark van Assen

♦ 19­9

weg te stromen uit een gigantische koelkast. Turrell heeft de mogelijk­ heden van het gebouw uitstekend benut, net zoals Anish Kapoor dat met zijn bijna pijnlijke pigment­ ruimtes heeft gedaan en de Duitser Wolfgang Laib dat met zijn ­ aan Joseph Beuys schatplichtige ­ Wachsraum heeft gedaan. In een kleine gang zijn muren van hout en bijenwas opgetrokken die de tast­ en reukzin tot het uiterste prikke­

len. Het hoogtepunt van De Opening wordt voor mij gevormd door de monumentale doeken van Hans van Hoek. Zijn schilderij Stilleven met twee witte bloemen en een rode bloem is van een rijkdom, be­ handeling en oorspronkeüjkheid die bijna ongekend is. Hier geen ge­ makkelijke verwijzingen of citaten, maar een zichtbare liefde voor de schilderkunst. [PS]

Hans Duif er en de South Jazz Band De South Jazz Band had er zin. Of zoals de blije presentator het meer­ malen verkondigde: 'D e Saus Yes Bend bestaat 25 jaar en hier kunt u een cd kopen.' Hoe goed de bandle­ den en hun gastmuzikanten echter ook waren, ze fungeerden voor het merendeel van het toegestroomde publiek als opwarmertje voor de held van de avond, Hans DuUer. Het zou een Surinaams getint optreden worden, want Dul­ fer heeft zich ont­ fermd over de muzikale nalaten­ schap van Kid Dynamite, een uit Suriname afkomstige saxofonist. De in 1963 verongelukte musicus was de eerste die de jazz verrijkte met Surinaamse invloeden en dat was duidelijk te horen toen zijn mu­ ziek de dia's begeleiden die boven het podium vertoond werden. Oude plaatjes van, naar wij mogen aan­ nemen. Kid Dynamite, vergezeld van krakende opnames van een ra­ dioprogramma van ontelbare jaren geleden. Dan is er Hans D ulfer en die is natuurlijk heel goed. Helaas

wil hij dat zelf ook graag weten, maar de avond werd nu toch ge­ maakt door de weergaloze muzi­ kanten van het Surinam Music En­ semble, speciaal voor deze Kid Dynamite Suite door Dulfer opge­ trommeld. Het eerste n u m m e r duurde ruim twintig minuten en waar veel musici verzanden in een potje 'eeuwenlang­doorgaan­op­ hetzelfde­thema', verveelde deze uitvoering geen moment. Er werd, naast de gebrui­ kelijke solo's van Dulfer, veel ruim­ te gelaten voor im­ provisatie van de Surinamers. In sa­ menspel zo strak als een gespannen snaar, improviserend zo mogelijk nog strakker en, terecht, alle aan­ dacht voor zich opeisend. Vooral de gitarist en de bassist konden zich verheugen in een 'fuck, man' en een 'no shit, brother' van de rapper, die overigens de hele verdere avond verwarde kreten de zaal in slinger­ de. Het tweede deel van de show werd opgeëist door het Amster­ dams Saxofoon Kwartet, onder andere bekend van hun samenspel m e t T h e N i t s . [MvA]

Theresialyceum, Cobbenhagenlaan. 9.30 tot 16.45 uur: popliederen voor jongerenkoren, twee jongerenkoren zingen liederen voor in de kerk op speciaal daarvoor gecomponeerde popmuziek. Geschreven door o.a. Bertus Borgers, ex­Sweet d'Buster. Toegang gratis.

FILM Filmtheater Louis, Louis Bouwmeesterpin 1 : ♦ Edward I I (zie recensie) uit 1 9 9 1 , 17 t / m 23 9 (beh. 20 9), 22.00 uur; ♦ Breathless van Jim McBnde uit 1983, Amerikaanse vertaling van A bout de souffle van Godard. Held (Richard Gere) en heldin (Valene Kaprisky) gaan aan spanning en liefde ten onder in het Los Angeles van de jaren SO, 17 t / m 21­9 (beh. 20­9), 19.30 uur: ♦ Teorema van Pier Paolo Pasolini uit 1968. Vijf leden van bourgeois­ gezin krijgen (sexueel) contact met gast, twee overleven het. 22 en 23­ 9, 19.30 uur. Toegang alle films 8,50 (CJP 7,00).

THEATER ♦ 19 en 2 a 9 Stadpark, achter schouwburg, 20.30 uur: WIndhulsjes door Trajekt Theater. Theater en beeldende kunst gecombineerd. Fantasiewereld waann de •Takkenbosjes' voor hun huisjes moeten vechten of door gekte bevangen worden. De 'Onderkasten' wonen op een rails en baren peulen die de Takkenbosjes opeten, 's Avonds én overdag te bezichtigen, toegang gratis.

TENTOONSTELLINGEN ♦ D e Pont, Wilheminapark 1 : 'De Opening', beeldende kunst in ruime fabnekshal (zie recensie), dinsdag­ zondag, 11.00 tot 17.00 uur. Toegang 2,50.

SELECTIE

17 september 1992

HET GEVAL VAN Z. Organiseren is hard en ondankbaar werk. Neem nou het geval Van Z. Bekende schrijver, en columnist bij NRC­Handelsblad. Zo'n vent moet je d'r dus bij hebben op een Nacht van de Columnist. Maar hoe pak je dat aan? Bij zijn uitgever De Arbei­ derspers reageren zealsofwedetoe­ gangscode voor de Pentagoncompu­ ter vragen, als we telefonisch ver­ zoeken om het telefoonnummer van de grote Koos Van Z. Zijn adres dan? Ook geen sprake van. We moeten maar een smeekbrief aan de uitgeverij D e Arbeiderspers schrijven, wellicht dat ze die dan ­ als het voorjaar meevalt en de planeten in conjunctie staan ­ door willen sturen. Van die boe­ kenboeren moet je het dus niet hebben. Ook bij het dure NRC­ huis­aan­huis worden hogere be­ gmselen en onvervreemdbare mensenrechten ingeroepen als het om de lullige vindplaats van het Woerdense steetje van Van Z. gaat. Telefoonnummer? Of ■y.­4j misschien op ons achter­ hoofd zijn gevallen... geen spra­ ke van. Stuur maar een brief etc. etc. Wat heeft die Van Z. te verber­ gen? Heeft ie de belastmgdienst achter zijn reet, of vermeit­ie zich in duistere praktijken (gok­ ken, zuipen, beestensex of stie­ kem boeken van Hubert Lampo lezen)? We weten het niet, al­ thans.. . Volgens onze secretaris, die Van Z. een keer heeft gespro­ ken tijdens het D erde Wereld­ festival in Tilburg, heeft die Koos van Z. een wel hele, hele slechte adem. Maar zo'n kwade reuk kan toch niet aan een telefoongesprek in de weg staan ? Eerder nog heeft hij angst om rechtstreeks in persoon te wor­ den aangesproken op zijn co­

^UNTWRSQ^ lumns en zijn boeken. Daar zijn veel colum­ nisten bang voor. In hun geblindeerde werkkamertje drie­ hoogachter zijn zij kei­ zer, sluipmoordenaar en snijden zij kelen in het geniep. Buiten op straat schrikken ze van dichtslaande deu­ ren en durven ze de buschauffeur niet om de uitstaphalte te vra­ gen. Overcompensatie heet dat. Niet dat die Van Z. veel van zijn le­ zers te duchten heeft, want zoveel zijn dat er niet.

ber is voor de columnis­ tenprijs 1992. Bij alle an­ deren die we uitnodigden werkte dat ook. Van Z. laat een tijdje niets van zich horen. Ondertussen lezen we ­ kwestie van goede voorbereiding ­ voor het eerst zijn columns in het NRC. Eentje over zijn hond Rekel die onweer voorvoelt. Over worm­ pjes, katten, vuurvliegjes, en ander plattelandsonge­ voeg. Allemaal lievige­niemendal­ letjes voor m de poëzie van school­ meisjes, door een volwassen vent geschreven. Is daar de voortgang en

^q^^c7e^ z^art de !Alac^t

Honderd bladzijden zullen de eer­ stejaars studenten rechten alleen al in de eerste week moeten doorne­ men voor het vak Staatsrecht A. Hónderd, anders redden ze het niet, liet de docent weten. Dat zijn meer dan duizend pagina's gedurende het hele eerste semester, en dat voor slechts één vak. Niets wijst er op dat er voor de vakken inleiding tot de rechtswetenschap, strafrecht en privaatrecht minder gestudeerd hoeft te worden. In het tweede se­ mester promoveren de A's tot B's en dan komt er nog eens een keer­ tje belastingrecht of bestuursrecht bij ­ een eenvoudige rekensom leert dat je je propedeuse rechten pas binnen hebt als je meer dan tiendui­ zendpagina's tekst hebt doorgewor­ steld. Tienduizend! Want, hoe je het wendt of keert, het is de groot­ ste dwaasheid dingen te leren die men later weer vergeet (Erasmus). Het kan anders. Zou Erasmus in zijn opleiding dui­ zenden pagina's gelezen hebben? Kom nou toch. Plato leerde toch ook zo'n beetje alles van Socrates.

Enfin, dan schrijven we maar een brief aan NRC­handelsblad en maken Van Z. daarin duidelijk dat hij eigenlijk een serieuze kansheb­

En wie was er slimmer, uiteinde­ lijk, Aristoteles of Plato, de leerhng of de leermeester? Juist. Aanstaan­ de juristen, doe uw boeken in de ban en ga in de leer bij een ervaren ad­ vocaat. Wat Euathlus, de pupil bij zijn leermeester, de slimme sofist Protagoras flikte, kunnen jullie ook.

öMO

O" PTiVrl en^de

^

voorsprong te geven zou het lesgeld evenveel bedragen als het college­ geld dat studenten ieder jaar plach­ ten te betalen, maar dan afgerond naar 2.000 gulden. De helft zou bij aanvang van de lessen betaald die­ nen te worden, de andere helft op het moment dat de leerling zijn eerste zaak zou winnen. Nadat alle lessen achter de rug zijn wordt de oude advocaat ongeduldig: wanneer komt je eerste zaak voor, zo vraagt hij de jonge jurist. Deze, inmiddels geen leerling meer, weet zich van de hele afspraak niets meer te her­ inneren. Zijn leraar spant vervol­ gens een rechtzaak aan en de leer­ ling verdedigt zichzelf. Hoe zal de uitspraak van de rechter zijn ? [MK]

SCHILDPAD

Een jonge jurist, die zijn klassieken kent, neemt lessen bij een oude rot in het vak, die zijn sporen in de advocatuur allang verdiend heeft. Om de leerling geen financiële

Oplossingen vóói 24 september inleveren bij Univers, B 12. Onder demeest originele (engoede) inzen­ dingen wordt een boekenbon van fl. 25,­ verloot. Winnaar van nr. 1: Sander Onderstal.

de ontwikkeling van de Neder­ landse column ­ de poor man's es­ say ­ bij gebaat? Is dat nu de kriti­ sche postzegelformaat­verhande­ ling, de nieuwe bondige woord­ kunstvorm van de twintigste eeuw? Boeketreeksromannetjes en streek­ spul van 400 woorden, dat is het waarop die Woerdanese Van Z. (kortgeleden nog een gestaald stuk kader) de lezers van Nederlands sjiekste avondkrant trakteert. We­ krijgen al meer en meer spijt van onze uitnodiging. Verder komt ons ter ore dat die man nooit eens iets van een werkelijke columnist leest. We zijn stervensbenauwd zijn toe­ zegging te ontvangen. Na een door­ waakt weekend belt voorzitter Diek. 'Ik heb een brief ontvan­ gen van Van Z...': 'Geachte Heer Van Diek. Het is zeker vijftien jaar geleden dat ik ben opgehouden met het lezen van Blokker en voor zover be­ kend heb ik van deze stap geen enkel nadeel ondervonden. Theo van Gogh heb ik zelfs vóór die tijd nooit gelezen. Ik zie weleens een stukje van Zaal of Battus of Mulder en dan lees ik de eerste of laatste drie regels en dan denk ik; o ja, columns, het meest over­ schatte genre van... ja, van wat eigenlijk, want zowel van de li­ teratuur als van de journalistiek is het eigenlijk maar een perver­ sie. Wat uw uitnodiging betreft: het lijkt mij een typisch staaltje van columnistische ongein om deel te nemen aan een forum met als enige mededeling dat je van het besproken onderwerp absoluut geen verstand hebt. Bovendien, ik heb het echt heel druk met mijn stukjes.' Vriendelijke groeten. Koos van Zomeren.'

Vooi de wat minder ervaren roeiers was er afgelopen Vidar­weekeinde weer de traditionele zeepkist waarin men de elementaire beginselen van bet edele roeien onder de knie kon krijgen zonder meteen een nat pak op te lopen. Voor zo'n 170 nuldejaars organiseerde Vidar (zo genoemd naar een Germaanse god) afgelopen weekeinde onderlinge roeiwedstrijden. Vier mét stuurman, twee zonder, skiff, het kon allemaal geprobeerd worden in een tiental boten in Hilvarenbeek. Op de enorme plas water bij de Beekse Bergen leken de vrouwelijke roeiers in de meerderheid. [Foto: Erik van der Burgt]

-

^

Voermans en Van Diek