Page 1

Armoede en  rijkdom  in  spel  en  speelgoed   Marijke  Sluijter   Sinterklaas  tast  weer  diep  in  de  buidel  om  alle  kinderen  het  mooiste  speelgoed  te  geven  dat   hij  kan  vinden.  Helaas  leidt  al  dat  dure  speelgoed  niet  vanzelfsprekend  tot  rijk  spel.  Wat  is  rijk   spel,  en  welk  speelgoed  lokt  fantasievol  spel  uit?     Kinderen  leren  spelenderwijs  omgaan  met  de  wereld.  Spel  en  speelgoed  is  daarom   essentieel  voor  een  gezonde  ontwikkeling.  Maar  wie  speelt?  Het  kind?  De  mate  waarin  het   baas  in  zijn  eigen  spel  kan  zijn,  bepaalt  in  hoeverre  het  kind  een  actieve,  creatieve  houding   aanneemt.  Dat  we  actieve,  creatieve  mensen  hard  nodig  hebben  is  in  een  wereld  waar  nog   heel  veel  vraagstukken  moeten  worden  opgelost  geen  vraag,  maar  vanzelfsprekend.       Er  zit  een  jongetje  van  een  jaar  of  vijf  op  de  grond.  Volgens  zijn  moeder  zit  hij  te  spelen.  Ik   ben  op  bezoek  om  te  kijken  hoe  hij  speelt,  want  er  zijn  problemen  op  school.  Hij  weet  niet   hoe  hij  moet  spelen.  Hij  is  onhandig,  zowel  motorisch  als  sociaal.  Thuis  lijken  alle   voorwaarden  om  te  kunnen  spelen  aanwezig:  een  huis  met  een  tuin,  bergen  speelgoed,  het   kind  mag  met  het  speelgoed  in  de  kamer  spelen  en  moeder  klaagt  niet  over  de  rommel.  Wat   is  er  dan  mis?       Ik  kijk  naar  het  jongetje:  hij  zit  midden  tussen  zijn  speelgoed  en  pakt  een  apparaatje  op.  Hij   drukt  op  een  knop  en  beweegt  een  hendel:  een  helikopter  aan  een  stang  begint  met  een   onaangenaam  geluid  rondjes  te  draaien.  Met  één  beweging  van  zijn  wijsvinger  zet  hij  een   treintje  in  beweging.  Zonder  dat  hij  er  naar  kijkt  blijft  die  rondrijden,  samen  met  de   helikopter.  Nu  laat  hij  mij  trots  zijn  op  afstand  bestuurbare  auto  zien.  In  kort  tempo  volgen   nog  een  beertje  dat  je  kunt  opwinden,  een  autootje  met  een  vliegwiel  en  divers  rijdbaar  spul   met  batterijen.  Intussen  moet  hij  al  het  moois  manhaftig  verdedigen  tegen  zijn  kleine   broertje  die  alles  wat  beweegt  wil  pakken.  Moeder  moedigt  hem  daarin  aan:  laat  je  kleine   broertje  er  niet  aankomen  dan  kan  hij  zich  bezeren  ...  intussen  maakt  het  jongetje  zich  meer   zorgen  over  zijn  speelgoed  dan  over  zijn  broertje.       Een  ander  jongetje,  een  ander  land,  andere  omstandigheden.  Het  jongetje  speelt  al  dagen   achtereen  met  zijn  trein.  De  hele  tafel  is  in  beslag  genomen  door  zijn  spel.  De  moeder  laat   hem.  Het  is  de  enige  tafel  in  het  huis.  Hij  hoeft  niet  naar  zijn  kamer,  die  heeft  hij  niet.  Het  is   de  enige  kamer  in  het  huis.  Het  huis  bestaat  uit  vier  wanden  van  golfplaat  en  karton.  Het   regent  al  dagen.       De  kleine  broertjes  en  zusjes  van  dit  jongetje  mogen  meedoen.  Ze  moeten  wel  voorzichtig   zijn,  want  de  trein  is  kwetsbaar.  Hij  is  van  klei  en  hout.  De  wielen  heeft  het  jongetje  gemaakt   van  dopjes.  De  rails  zijn  van  lucifers  en  het  landschap  bestaat  uit  huisjes,  poppetjes,   boompjes  van  allerlei  materialen.  Ik  herken  stukjes  schuimplastic,  lapjes,  takjes,  zaden  van   bomen.  Buiten  voor  het  huisje  staat  een  kasteel  van  kroondoppen.  Als  het  niet  meer  regent,   wordt  het  hele  treincomplex  opgepakt  en  om  het  kasteel  heen  gebouwd.     Als  je  naar  de  kwaliteit  van  het  spel  kijkt  is  die  van  het  ‘arme’  kind  beduidend  veel  hoger  dan   van  het  ‘rijke’  jongetje.  Beide  moeders  geven  de  kinderen  ruimte.  Maar  het  speelgoed  zelf    

1


heeft een  volkomen  andere  waarde,  en  die  waarde  lijkt  omgekeerd  evenredig  aan  het  geld   dat  het  kostte.      

Op welke  gronden  kiezen  we  speelgoed?  

De keuze  voor  speelgoed  is  helaas  vaak  gebaseerd  op  de  verlangens  van  de  koper.  Vaak   zitten  onze  onvervulde  verlangens  nog  achter  onze  aankoopimpuls.  Wie  kent  ze  niet,  de   vaders  die  een  trein  kopen  voor  hun  net  geboren  zoon!     Een  meisje  van  zes.  Ze  verzamelt  kleertjes  voor  haar  pop.  Trots  laat  ze  me  de  hele  garderobe   zien:  een  mantelpakje,  echte  laarsjes,  een  avondtoilet,  een  bikini,  pruikjes,  bontjasje,  skipak   ...  Oma  neemt  af  en  toe  wat  mee  en  zelf  koopt  ze  wel  eens  wat  van  haar  zakgeld.  In  rap   tempo  gaan  de  kleertjes  aan  en  uit,  op  naar  het  volgende  tenue.  Met  enig  heimwee  denk  ik   terug  aan  de  dochters  van  mijn  vriendin  met  net  zo'  n  pop.  Hun  moeder  zat  vaak  te  naaien,   dus  af  en  toe  maakte  ze  ook  een  jurkje  voor  de  pop.  Maar  als  je  zes  bent  doe  je  graag  je   moeder  na.  De  lappenmand  werd  een  schatkist  vol  ontdekkingen.  Naald  en  draad  hadden  ze   niet  nodig.  De  pop  werd  op  een  lapje  gelegd,  op  het  oog  knipten  ze  het  'patroon'  en  waar  de   delen  op  elkaar  moesten,  werden  langs  de  rand  gaatjes  geknipt.  Een  dikke  draad  of  een   reepje  stof  werd  door  de  gaatjes  gepeuterd  en  met  wat  plooiwerk  was  er  een  jurk   gecreëerd.  Maandenlang  waren  ze  er  druk  mee.    

Speelgoed met  spelruimte  

Zelf heb  ik  heel  goed  kunnen  spelen.  We  woonden  met  tien  kinderen  in  een  klein  huis.   Het  speelgoed  dat  we  hadden  was  van  iedereen  en  over  het  algemeen  was  het  kapot.  Dat   feit  alleen  al  was  een  bron  van  mogelijkheden.  Ik  herinner  me  dat  er  in  totaal  acht  poppen   en  een  paar  door  mijn  moeder  gewrochte  beesten  waren.  Onder  andere  een  konijn  waarvan   achteraf  bleek  dat  wij  de  kop  achterstevoren  draaiden.  Ik  heb  altijd  gedacht  dat  het  een   jongetjeskonijn  was…       Vanwege  het  feit  dat  alle  poppen  stuk  waren,  was  ons  meest  geliefkoosde  spel  ziekenhuisje.   Een  pop  met  loszittende  slaapogen  werd  regelmatig  aan  de  ogen  geopereerd,  pleisters  en   verband  waren  niet  aan  te  slepen.  In  één  pop  hadden  wij  een  gaatje  in  de  navel  geprikt  waar   wij  telkens  een  elastiekje  in  frommelden.  Met  een  haaknaald  trokken  we  die  er  weer  uit…   dat  was  de  blindedarm.     Maar  je  hoefde  niet  altijd  spullen  te  hebben  om  te  kunnen  spelen,  alles  wat  ontbrak  werd   aangevuld  met  onze  fantasie.  Ik  heb  daar  nog  dagelijks  profijt  van:  alles  wat  ik  nodig  heb  is   er,  altijd!  Soms  moet  je  wel  eens  iets  van  functie  veranderen,  maar  je  hoeft  tenminste  niet   alles  te  kopen.      

Wat geef  jij  aan  je  kinderen?    

Het is  misschien  moeilijk  om  los  te  komen  van  de  glanzende  reclamefolders,  om  het  idee  los   te  laten  dat  je  je  kind  'alles'  moet  kunnen  geven.  Bedenk  dan  dat  het  mooiste  cadeau  iets  is   waarmee  het  kind  lang  kan  spelen,  zoals  de  houten  auto  die  mijn  zoontje  eens  kreeg.  Hij   heeft  er  maanden  mee  gespeeld...  met  het  labeltje!     Goed  speelgoed  hoeft  niets  te  kosten.  Met  liefde,  zorg  en  aandacht  voor  wat  een  kind   werkelijk  nodig  hebt  bereik  je  veel  meer.  Je  maakt  je  kind  misschien  veel  blijer  met  een  doos    

2


met paperclips,  elastiekjes,  schaar,  lijm,  plakband  en  een  ruime  voorraad  ongeïdentificeerd   materiaal  of  eens  een  koffertje  met  pleisters,  verband,  gipsverband,  operatiehandschoenen   en  injectiespuiten.       Hou  je  van  knutselen?  Van  fruitbomenhout  zijn  prachtige  blokken  te  maken.  Zaag  de  takken   in  stukjes  en  zorg  dat  ze  op  het  platte  vlak  kunnen  staan.  Kook  ze  enige  tijd  in  een  pan  water.   De  bast  laat  dan  los  en  het  hout  is  heerlijk  om  aan  te  voelen  en  prachtig  om  te  zien.  Geef  er   mooie  lapjes  bij  en  een  paar  platte  schijven  hout  voor  de  daken  en  kijk  eens  wat  een   creatieve  bouwwerken  er  verschijnen.     En  een  tak  van  een  berkenboom  is  prima  kabouterhout.  Zaag  de  tak  in  stukjes  en  zorg  voor   een  recht  vlak  aan  de  onderkant,  waarop  de  kabouter  kan  staan.  Voor  het  neusje  gebruik  je   een  zijtakje.  Laat  die  iets  uitsteken.  Snij  met  een  scherp  mes  twee  vlakjes  uit  de  bast  en   teken  er  met  een  viltstift  oogjes  in.  Nu  een  puntje  voor  het  mutsje.  Dat  mag  geverfd  worden,   maar  dat  hoeft  niet.  Maak  er  zeven,  dan  zijn  het  de  dwergen  van  sneeuwwitje,  of  maak  ze   van  groot  naar  klein,  van  dik  naar  dun,  of  verf  aIle  mutsjes  in  een  andere  kleur…       Enfin,  het  is  duidelijk  dat  er  buiten  de  speelgoedwinkels  veel  meer  speelgoed  te  vinden  is   dan  er  in!    

3

Armoede en rijkdom in spel en speelgoed  

Sinterklaas tast weer diep in de buidel om alle kinderen het mooiste speelgoed te geven dat hij kan vinden. Helaas leidt al dat dure speelgo...