__MAIN_TEXT__

Page 1

Noordse Sterne·n

rsternaparadiseaJ

in Brabant(?). door Marc Herremans.

\Vanneer in Brabant van de Sterna-groep çezien worden, rer

definitie

krijgen ze kennelijk bijna

de

naam

"visdief"

mee;

de adulte Sternae vormen immers een

oeilijk

r.

c:e

determineerbare groep waarmee

meeste

trouwd

zijn,

"binnenlanders"

slecht

ver­

en toch is de determinatie

·Sterna spec." to t a al ongebruikelijk ! :elf maakte ik me hieraan' ook schuldig coor op 30.4.79 bij aankomst te St.­ Agatha-Rode (om 16. 15 u.) medebezoe­ f.-ers attent te maken op de aanwezigheid 3 "visdiefjes". Kort nadien steeg dit ?.'1ntal tot 5, 8 en vanaf ± 17 u. waren

\

Jn

- . 1 -

er

10 eks. Daar een aanwezige ad. dwerg­

meeuw (Larus minutus) eerst interesse

opeiste

nauwelijks

werden

geobserveerd.

de grootste de sterns Gaandeweg

werden van de door het beeld scherende eks.

evenwel een aantal

indrukken

op­

gedaan die ons er toe aanzette deze vo­ gels

zeer

aandachtig en

van

wat

dich­

terbij te observeren. Minstens drie kwar­ tier (tot 18 u.) hielden we

dit vol (mede­

Meeus en Denis Vandecauter) en in die periode kw a men een aantal keren opvallende dingen in de kijker: waarnemers

Roger


\

;�

H

/)

< ' :�

Fig. 1

:

Schets

Ook hiAr

zij11

van

voor

de algemene weerssituatie op 30/4/79 om 2

u.

het Noordzeegebied enkele windsnelheden en richtingen aangegeven.

(Naar gegevens van de Deutscher Wetterdienst).

beschrijving : - ondervleugel volledig hel wit met "door­ schijnende" hand en a·mpennen; aan de achterrand van de handpennen een fijne donkere streep. (dit was goed te zien wanneer ze een steile bocht maakten, zeer goed wanneer ze a ll e tien na alarm van de zwaluwen boven ons tegen een hel verlichte lucht rondzeilden en tevens wanneer een vogel op ± 40 m. van ons

bij het pikken in zijn rug in de tegen­ overgestelde richtin g kapseizde). - bovenvleugel grijs met on der sommige belichtin gsomstandigheden een vage bleke dwarstekenin g (rand van de dek­ veren ?) - stuit, wangen en staart leken volledig wit (aan het al dan n iet donker zijn van de buitenvlaggen van de buitenstaart75


pennen werd onvoldoende aandacht be­

spanne

steed).

mogelijkheid bij het herhaaldelijk herkie­

omwille

van

een

van

- onderzijde (borst en buik) zwakker grijs

zen

dan de rug en vleugels).

zeker opgevallen zijn) !

de

nieuwe

vergelijkings­

naderende

vogel

- helrode snavel ; de al dan niet zwarte punt was

in

de

vlucht niet

te

beoor­

delen ; enkele malen wanneer een klein diertje van op of net onder het water­ oppervlak

de

snavelpunt

opgepikt

leek het alsof het rood tot aan

werd, "het

met

visje"

kwam

(dus

geen

zwarte

punt? !) - als roep werd enkele malen een korte "puk" en "piek" genoteerd en éénmaal een korte "priek",

de

meeste geluiden

g ingen echter ongetwijfeld verloren o m­ wille van de afstand en omwiile van het "gewoel" van de talrijke aanwezige zwa­ luwen (boer, oever en huis).

enkele beschouwingen : Het zou algemeen geweten moeten zijn dat de kenrnerke'1 die in de drie meest

wor­

gebruikte vogelgidsen aangegeven den

voor

Sternae

het

in

de·termineren

zomerkleed

adulte

van

biezonder zwak

zijn.Snavelvorm, snavelpuntkleur, korte of lange

poo tjes

relatieve

,

vleugel-staart­

lengte e.d. zijn alieen in zit en bij ver­ gelijking

vanop

bruikbaar.

De donkere

korte

afstand

goed

buikzijde v;;tn de

Noordse stern is meermaals een fabel­ tje. Gelukkig zijn er de laatste jaren ter­ zake enkele biezonder waardevolle aan­ vullende artikels verschenen waarin zo­ wel

vergelijkende kenmerken :

de

voor

adulte

als

determinerende

juveniele

waarde

- de staart leek een stuk langer dan bij

meer de vleugelpatronen sterk

een visdiefje (maar voor iemand die weer

toond wordt.

in minstens acht maanden geen visdief­ jes

meer

gezien

"bedenkingen"

heeft

bij);

de

zijn daar

zeker

twee buitenste

Zelf

hebben

we

meerdere

vogelgidskenmerken

Sternae

van

onder­ beklem­

dagen

met

"geblunderd"

in

pennen h i ngen ge makkelijk met de wind

Skandinavië tot ons uiteindelijk het pa­

in alle richtingen te "flapperen": bij drie

troon

vogels

kenmerk opviel ; de staartlengte en de

was

één

van

de

buitenstaart­

op de ondervleugel a!s bruikbaar

tint van de snavel konden als bijko m e nd e

pennen trouwens afgebroken.

- de snavel was heller rood dan wat ik

indrukken gebruikt worden. Voor het vis­

me van de visdief herinner (eerder flets

diefje

oranje-rood).

veeg

noteerden we een vage donkere op de onderzijde van de hand­

- de vlucht leek wat trager en rustiger

pennen

dan bij het visdiefje (maar bij de heer­

een donkere streep aan de achterrand ;

sende

vanaf de binnenste handpennen worden

weersomstandigheden

maakten

(niet

doorschijnende

veren)

en

ook de veie zwaluwen een uitgesproken

de

"lamme" indruk); slechts éénmaal werd

�� oordse

een eks. stootduikend gezien.

met een smalle van de handpennen. Na enige tijd was dit in­ dien een nauw ke ur i g e observatie moge­ lijk was - goed bruikbaar in het veld. Helaas,". deze ervaringen liggen alweer drie jaar achter de rug, zodat bij dit weerzien een en ander niet zo evident

hel

Er dient zeker ook

opgemerkt dat we telkens de dichtsbijzijnde vogel obser­ veerden, zodat we niet zekèr zijn dat we de sterntjes alle tien even grondig be" keken reden tien

hebben ; om

aan

dezelfde

er te

evenwel

kenmerken

(eventueel verschil 76

is

nemen

dat

goede ze

alle

veitoonden

z o u ons in

die tijd-

pennen witte

wit

stern

(dooiSchijnend). zagen

we

een

Bij de volledig

ondervleugel

donkere streep aan de a c h t e r r and

-

meer

was.

De

relatief

grote

afstand


(minimaal

zeker

zo'n

mee;

de

40-50 m.) speelde hierin belichting

taris;

Herroelen

en

De

Fraine,

1975).

Doorgaans gaat het om solitaire v o g e ls

daarentegen

was optimaal : fel zonlicht tussen curnu­

of om kleine groepjes (tot rnax. 5 eks.).

lo-nimbus bewolking.

Groepen van 10 vogels of meer zijn wel­

voorkomen in Brabant :

digheden.

Zo zijn

ressante

g e val l en :

licht gebonden aan uitzonderlijke omstan­ a)

Het visdiefje

bezit

de

"door­

s tat u s

er

recent

twee

(aangezien

in

inte­ "De

inventaris" kennelijk ook geen nood was

trekker in zeer klei n aantal" (De inven-

\ ·-\ \; .·

. .-.-1·x -'. \ . ·1 •

1

\

-·----- ---�---------

/ Fig. 2: Schets van de algemene weerssituatie op 22/4/?l

om

7 u.

Voor het Noordzeegebied zijn gegevens van de gemiddelde windsnelheid (in km/u) en -richting van enkele waarnemingsstations (op niet k o n ven t ion e l e

manier)

weergegeven. De omcirkelde getallen geven de

snelheid van de hevigste windstoten weer (km/u.) Om een idee te hebben van de windsnelheid op 100

hoogte zijn de aangegeven snelheden

-

gemeten op 10

m hoogte

-

m

zowat te verdubbelen. (Naar

gegevens van de Berliner Wetterkarte).

77


men; 10 t rekken samen met de meeuwen

Britse Eilanden. O.a. B u rg graeve (1978) invloed van ZW tot NW stormen op de aanwezigheid va n Noordse stern en al sook van visdiefjes e n van diverse meeuwesoorten langs de Beigische kust. Laat ons terloops nog o pme rke n dat er die dag meerdere d wer g meeuwen in de p ro v i n c ie verbleven (pers m ed. P. H er roe ler ) en dat er a a n z i e n l i jke trekbewegingen van kokmeeuwen te n ote

noordwaarts door en 4 blijven ter p l aats e.

ren waren.

aan

verme ld in g van

de

of aan

-

een

st atus voor - "Sterna s pec." zullen we hier d eze t wee gevallen ook maar bij "visdief" plaatsen. ) Op 23 a pri l 77 te St. A gatha Ro d e : 1 vis­ die fje is samen met 3 zwarte sternen (Chlidonias niger) reeds a an wez ig als 13 Sterna spec. samen met ko k m e euw en -

(Larus ridibundus)

Na

-

uit het zuiden toeko­

30 minuten komen nog 4 ste rn en

+

uit het z u i d e n en samen met de 4 ov e r i ge en m et de 3 zwarte sterntjes gaat het ve rde r noordwaarts (De Vallei 1977 nr 3 en pers . med. Harry Lesseliers.)

Op 30.4.79 te Kessel-Lo : rond de mid d ag 1 eks; t egen 16.30 u. (gelijktijdig me t

vermeldt d e p osi tiev e

­

.

·

­

En wa t dacht je va n 22 (e n 23) april 77?

Juist,

W-ZW storm over de Noord­ zee de Britse Eilanden en Fra n krij k tot Br etagne ; alweer een s u g g es tie waard ! Op 3.5.78 w as er daarentegen geen ja, een

.

s t ormw indj e aan de

lucl1t !

de

Lydialaan 65 3030 Heverlee.

Prinses

waar n e ming te St.-Agatha-Rode !) 11 eks. zittend op het water. Om 16.55 u. alles (nog

10

eks.)

noorden.

(De Vallei

"visdief",

alhoewel

s c h ien

het

Litteratuur :

1979 nr 3 v e rm el dt "Sterna spec." mis­

Burggraeve

doortrekkend

gepaster

is,

pers.

naar

med.

H erw ig

Noordse

is een

stern

toevallige

ga st :

x ro n d 1 832.

1975 en 1978). 3.5.78 Kessel-Lo 1 eks. Vallei

)

(is

1978 nr 4)

en De Fraine

(+

1

alleen

g eval

,

nog

ter

zitten

we

homo­

hier

dus

met een n i euw m e rk w aard ig

maar tevens met een uitzonderlijk

aantal. Als kleine, verklarende

(zonder ken)

suggestie

hierin een bewijsvoering

kunnen

van de

we

even

voo rgaan de

te zoe

de ,weerssituatie

dag(en)

t er

sprake

er nl.

een

voor de tijd

van

N\'\/-W storm (voo rk o men zowat 1 x op 30 jaar) over 78

eerste

jaar

het

uitzonderlijke he l e

nr 3. p. 10.

·1979 nr 3, p. 66.

Devillers

P. 1978. lllustration du plumage juveni!e arctique (Sterna paradisaea) et pier­

Grant P.J . .

krachtige

Noordzeegebied

en

Gi e r v al k

de

68: 91-96.

t

Field i n d i fic a ion of juvenile

1969.

e.a.

Common. Arctic and Roseate Terns. B r it i s h Birds 62 : 297 . 299. Herroelen P. en R. De Fraine 1975.lnventaris van de vogels van Brabant 1900-1974. Uitg. De Wielewaal ·

afd. Brussel.

Herroelen P. e.a. van De

Van

1978. Inventaris van de vogels

Brabant. eerste aanvulling 1975-1976. Uitg.

Wi e l ew aal · afd. B.

Damme

Brussel.

1967.

De

Farne

­

b r e nge n : op 29.4 en in de na ch t van 29 op 30.4 ra a s d e

het

en

Noordse stern.

De Vallei

visdiefje)

In de veronderstelling va n een positief niet

de

te Knokke. De Giervalk 68:

regarin (S. hirundo). De ,

.

homologatieadvies

V al l ei 1977

d e s sternes

( De inventaris; Herroelen

l og a ti e

van

De Vallei 1978 nr 4. p. 80-81

10.5.72 St.-Agatha-Rode.

( De

Waarnemingen

België

99. 106. De

De

1978.

voor

Sterna paradisaea.

Blockx). b)

G.

broedgeval

Vandenbulcke

P. 1979.

dief. Noordse Vande

Weg he

Sterna

J .p et

·

en

hun

van

vis·

300.

Velddeterminatie

en dougall's

hirundo.

islands

33: 289

broedvogels. De Wielewaal

stern. V.OT 2: 93-98. Sierne

1966.

La

la

Sterne

pierregarin.

arctique.

Sterna

paradisaea. ldentification et passage en Belgique.

Aves 3: 1

·

5.

Profile for Natuurstudiegroep Dijleland

Noordse Sternen (Sterna paradisea) in Brabant (?)  

Deze publicatie kadert binnen het digitalisatieproject van de Natuurstudiegroep Dijleland, waarbij zoveel mogelijk nummers van De Boomklever...

Noordse Sternen (Sterna paradisea) in Brabant (?)  

Deze publicatie kadert binnen het digitalisatieproject van de Natuurstudiegroep Dijleland, waarbij zoveel mogelijk nummers van De Boomklever...

Profile for nsgd
Advertisement