__MAIN_TEXT__

Page 1

FUTEN EN ·DUIKERS TE TERVUREN EN BIJ LEUVEN*

ring <le \\'iele\rnal de stand Yan

Podicipidae, de 1'1·eeden in de familie der Colymbidae; de t\\·ee families tot de orde der Pygopoden. Deze zijn wateryogels \rnarYall de hij· zonde re 1 ichaam,-bou w en leYen,-wijze zeer

de

Yer:-chillend zijn Yan wat de wilde eenden

Inleiding.

milie der

jaar

edert

en

dag onderzoekt de

Afdeling Leu Yen Yan de groepe­ ,..,,,

Yogelen

de omge\ 111g Yan

lil

LeuYen. Het is me een grote eer. bij gelegen­ heid

Yan

dit congres en naar a a nlei d in g

Y�lll

kenmerkt : de poten zijn naar achter toe gt>plaatst. de staartpennen ontlireken, er is

deze spreekbeurt. hulde te k u nn e n IJrengen

een puntige snawl. Bij de futen zijn de

aan �Ir. Tant. Dr. J., ons ieYerig raadslid,

tenen afgezet met hoornachtige smalle kra­

dat. �\

dertig

::-lemati,,;ch

de Yallei

j a a r g el e de n . o

Ya11

h s e r Y e re n

Yall

lit>gon

met het

de aYifauna Yan

de Dijle.

Ht:>t is mijn lieJoeling. geachte Ycrg:a<le­ ring. in korte ,,·oorden, een ,;amenrntting

te geyen Yan onze \raarnerningen Yan futen en duikers. De eer:'len zijn ondeqrel1rad1t 111 dt> fa-

gen

die

zijn: hij

onderling

de

ml ledig

af ge"cheiden

duiker::: zijn de te11e11 wrlionden

door ,Jiezen.

I. Het obsenatiegchied. Het g e bied \raar de afdeling Lemen futen en duikers ohserwerde heYindt zich in de

driehoek gelegen

tu:::,;t>n Bru,:,;el. l.eu\en en

0

33rvsseL

frf;J,i6 /1/5{) 21.t.

Fii;. l.


\\';1vf'r

waanan cl(· topp<'n zich lwvindf'n te

111 hel aldus afgt'Lckcnd gebied

va11 individuPn en elf. veehuldigheid van

dP

l:ood-1'luoster. \\'il"cle en Terlanen.

zijn

lwee

pliy,.;iografisd1e cc11l1cdcn betrokkc11 :

inderdaad naar

Noord-Oosten en

't

naar 't Oosten oYer; h et loopt uit in golvin­ z

Z\rem-

ijn : df' \'oer. de Ysche en de Laene

r

11

\\"êl

ad vogel,:,

de vijvers te Tiood­

van

en park; ze is dezelfde aan de Zoete-Waters. In de va1lei van de D i jl e is vaak een kant van de ka rpervij ve r open en geeft uit op weide

of akkerland;

de andere zijde

aan rietveld en elzenbos. In de vijvers is weinig diepte, meestal minder dan

II. Futen

en

Het is niet de bedoeling de kuiff uut, de dodaars, de ge0orde iu1.1i, Je roo dh al s fuu t

de

rnogelijkhcid

\"Oor

de rngcl,; gelitrndcn aan

gPhaalde

Y

ij w r ;; te Hood-l\.loo�lt'r en Tf'r­

\\"at de Yallei \an de

Dijle

betreft. hier

Inderdaad,

we vi11Jen karper­

l. De kniffout

hah:

en

St. .\ga tha -Rode.

:

grij,;­

van

't

lichaam

blinkend wit; flanken br u in. :.\Iooie Yeren op kop en wangen

:

de eer:3ten zwart, de

t \1· e e den Z>rnrt en kastanjebruin : deze \"eren \\· o

:\eerij:'e

;:;omerkf Ped

en

andere delen van "t lichaam

fraaie kraag.

011tl-He,·erle.

Podiceps cristatus L.

andere bovendelen

,·ijn'rs tU:':'eJJ dijken, meestal aan de rand \\ll:'cle.

-

z\l·arte schedelkap en zwart lmvendeel van

Ya11 het \1Jtenbl. aangelegd: dit i,; het µ:ernl te

oll edi g te

pe c ifieke soortkarakters te herinneren.

(!rij,--brui11:

komen we in aanraking met een ander type 'an vijwr.

s

Vol1cassen paar-

\llren. Je poel te Tcrbnen.

v

beschrijven. Allet(n acht ik het gepast aan

een biotoop van riet en water.

Hier zijn te 1wcme11. naa;;t dt> reccls aan­

der­

duikers.

vijver,;

b ieden een leYens­

an

halve meter.

en de roodkeelduiker grondig: en

of bekkens ten bchoew van water ­

is

afgezet met geboomte, struikgewas en paalt

of La,;11e (Fig. 1). Hierin \\·erden op ta1 \·an plaat:3e11, karper­ molen" aangelq�J: deze

be­

lil

Kloo:;ter en te Tervuren is hoog heukeulJos

gen ge:3cheiden d oor kleine "atenregen als

daar

rte 11

De omgeving

Eell o o s telij k clt-e1 van het plateau, tussen Dijle en Se1111e c11 een :;t11k uit de.: vallei van de Dijle. Dwars doorhern het Zoniëmrnud, g c 1egen tussc11 Tcrn1rc11 c11 Brussel, gaat de li jn van de waterscheiding; de vijYer \all J\ood­ I\.looslcr hoort tot liet bekken van de Seune; de Yij Yer tf' Tcrrn ren hoort reeds tot het ahoergebied van de D ijl e . Bewu,;t plateau

helt

:-.no

paalde jaren , hu iteugewoon.

rd en waaienormig opengespreid tot een

M annetje en wijfje drag:f'n

hetzelfde vederkleed; bij de mannetjes zijn

kuif en ki-·•·;! meer ontwikkeld. :.\ Ierk de

Daarnaa:3t ko m e n de 0Yer�tro111ingen van

brede witü:: !."L'ep boYen -� oog. Bn1en de

het \1i11tcrbed \"<111 tie Dijk. Deze grijpen plaat" lllt't'"tal i11 tie \ ruege lente. Op de diep tuq:enorc11 µrond. loopt ht'l dnoiwalt'r nij \lt1,9. 11a;1r de \allei. :\.11derzi j d:; kan

ope11ge:0lagen vleugel (zie afbeelding) een

het ahoernatf'r van de

Dijle

niet dan gelei­

"itte =-piegel en een grote \1 itte drit>l10ek op de l i o \·en a r m . Dt> bek is efft>11 roo�klt>11rig. de:: iris rood. 11 et icinterkleed maakt Je Yo 1 wa:0:0ene

d e l ijk door de :3tad Leuwn gebracht worden.

m a n n e tje s en

Een :3terk Yerlaat en een reuzendam sparen

ningen. De wren van kuif

Let1Ye11 \"Oor o\·er:3troming.

kort gehouden.

Dit

alles wrklaart waarom de n1lei van

de Dijle in de vroege lente te Yaak blank staat. Dit Yalt veelal samen met de l entetrek rnn

tal Yan yogels; het is of een Yan de trek­

wegen precies het dal van de

Dijl e

rnlgt.

Wat er ook van weze. rnak is het aantal

w

ijfje s tot grijs witte Yerschij­ en

kraag zijn

In het eerste winterkleed is de kuif en kraag zeer gereduceerd; de iris is geel.

Wa ar en

u·anneer

kunnen we de kuiffuut

observeren bij Leuven "?

Hij

komt voor, in alle maanden

van

het

jaar, behalve in Februari, op de observatie-

215

i.


Twee geïsoleerde oliserYa tie s te Tervuren,

in de Lente, namelijk op 29 .:'llaart 1942 en op 4 Mei 1943, vragen de aandacht. \\'e zagen anders nooit de fuut in de

K u iffuut.

\\·arande te Ten·uren. Daarom Yermoeden we dat we Yoor observaties staan van door­ .,

ofwel van terugkerende in­ dividuën zoekende naar een gunstig z omer · reizende vogel;;

1

, . ' ,,

Roodhal,;fuut.

verblijf.

2. De dodaars - P o di c e p ,; ruficollis Pall.

zei.il.ie en man­ netje: !JoYendden van kop en hal:; en L1own­ clelen Yan de romp donker�ri j:; !nui11: ki 11 en l 1or:; t z1,art. De \\�lllf'.ell. keèl en Yoorzijdè \an de hals. \1a r rn kastanjel1rui11: hrui11c flanken. Op de buik lijkt het g e n: der te grij�. De kleur \all de Lek is dunker lm1in: er i� een witte dek aan de aanzet rnn de l•ek. Paarkleed rnn 10!1rnssen

lfoornfuut. (p.

aurit11-)

(p. ni;:rieolli,)

Winterkleed rnn rnlzrnssen zciifje en man­

netje: de bo\·endelen \all kop. hab en romp

po:;ten : vij\er te Oud-Hen.·rle en vij w r:0 te .\eerij:::e. llij 11erd gcul1::'eneerd. in :\!aart en :\Iei. op de vijn'r in de \1·aramle te Tenuren. Het i,: een zeldzallle \1 int c r g a ::t : .\ov-Dec. 19-11-Januari 19+:2: nie:0-t alle opermater toe dan verd\rijnt hij helemaal uit het gcl1ied. :\Ien kan de kuiffuut, Lezuiden Leuven. veeleer een zolllerga;;t noemen. Cit Je zorgrnldige ob::ervaties

Dr. Grootaer:; blijkt dat de f u te n ] :Z April wr,;cl1ij11e11. Ze paren en gedurende de lllaan<len April, l\Iei Jongen zijn te oli:;ern·ren van 27

rnn

omtrent broeden

en Juni. Juni af.

Grote jo11ge11. vergezeld \'an de olldje:0, zagen \1e g e d u ren d e de 111aa11den Jllli, Augustus, September en zelfs October.

Voorheen broedde de fullt op de Yijver a11 de «Zoete \Vaters ». Thans \\·erd deze lnoc<lplaab \ erlatc11, \rellicht te veel door

\

mensen bczod1t

en

te

rumoerig.

De funt broedt nu op 2 Yan de 7 goed onderzochte oh,:ervatiepo;;ten : de Yijver te

Oud-HeYC'rle

c11 \ij vers te N<'erijsc.

licht b ru in : de onderdelen Yall hals en Lor::t wit en bruin. en heldere \lek aan de kin. Tól1rnssen jongkleed : g e lijkt op het 11i11terkleed Yan de nih1a:;::-cnen: de \1·a11ge11 en de zijden rnn de hal:; zijn dünkcr bruin met zwarte ::;trepen. Traar en zcannecr o l 1 ,:e n ere n \1e de do­ daars bij Lell\en '? Hij liet zich zien op de obsenatieposten i11 iedere maand Yan het kalenderjaar. lw­ hah·e in de maand December. \Ve kennen de dorlaa rs als oYerwinteraar en "·intergast op de vij n' r te Roocl-Kloo::;ter: op de Yijver in de Warande te Terrnrcn: op de vij\'er:; te l\et>rijse en op de karper­ \.Ijver 111 het Groot Broek. te :-ite-Af'.atlw­ Rode. Tussen 19-12

en 194 7 noteerden \1e, te geen dodaarsen rnn \fei tot Augustus. Wel konden we de soort obser­ \·ere11 in de hcrf�t111aa11den Septe111lwr. Octo­ her en NoYernber. Dit interpreteren \1e als trek of oYcrwinteren. Observaties gedaan in l\faart. April heli­ bc11 \rellicht de betekenis Yan trek. \Vaar11e111ingen in Februari !Jetref fe11 n:rn1ocde­ l ijk over\\'Înteraar,;. Dit jaar 11otcenlt-11 \1e.

Tervuren.


----

De

geoor' I t.:â&#x20AC;¢

fuut.

!

1

1 !


te TerYuren, Yanaf :'.\Tei tot Augustus de

delen wit. Merk het zwart dat beneden het

aa1mezighei<l Yan de dodaars.

oog reikt.

Uit de waarnemingen Yan de heren \\1or­

Bij de hoornfuut, Podiceps auritus L., in een rechte hek,

telaers, Grootaers en anderen kennen we

het winterkleed, merkt men

de dodaars als broedvogel op de obsenat ie­

een zwarte kap hoven het oog afgelijnd;

p o ,.; t e n

een spiegel samengesteld uit de witte vlag­

:

YijYer

te Oud-HeYerle: karper­

:

Yij \ er l, te :\ecrij.::e: YijYer 2, te N eer i j s e

gen rnn de armpennen en \'an de 2 of 3

de karpenijYer te 5te-Agatha­

binnenpennen van de hand. tZie afbeelding).

en ten slotte

Rocle. In Juni 1912 rnnd m"n nouw een nest 1,aarin .')eieren. In .\Iei 19-iR ohseneerde \[. Grnnt;ier,.; een ne,;t ,,·aari11 .=:i eieren b 1·ame11. Zijn nog te 11ult're11 al" ltroedplaat�e11 : tk \ijH'r,.; te Park. ! t ij Leuwn: de 'ij,er « Zcwte \\.;itn.,: » 1 \\.orll'Lirr" 19-12 i: de

karpcn ijH'r Hood-hioo,;ter rn de karper­ ijwr. te \\.il:'cle. :\aar ;die 11·aar"d1ij11lijkheid. \1 ijze 1 1 de 1tlt"en·atie,; in lente en z om er l 9-l8. dl)Or dhr. \'amkn Ph� gelKwkt. op het broeden Yan de dndaars np de Yijn'r:' \all de \'\" aran ­ de. te Tcrn1re1i. Een b qwn ij1n. nai>ij Terlanen ( p;e11w1•11tc l!t1lt!1·1il1n�I i,; tink. \l'tïlHiedelijk. hoedp la ;it:'. De dodaar,; lt!ijkt 11E'l Ycel meer wr.::preid tv z i j n dan de kuiffuut. Hij neemt kleirn?t'l' 1 ijn'r.:: \uur 1 id en .::toort zi1·h minder aan '

1ne11"c11

L

·zoel·

'.'!l

luidruchtigheid.

:::>. De geoo �f' fuut lis Brehrn.

-

Podicep,; nigricol­

rnn rn/1ca:;sen wijfje en man­ kop, hak l1or,;t en rng zijn zwart: ;1d1ter de oge11 zijn i>rn ine H'ren die 11 i tl opcn in kuifjl':'. te lw111nke11. De onder:::te delen rnn het li d1aa rn zijn \\·it; de flanken koper rood of ka,.,ta nje l trui 11: de hek i,: z11 art lilauw met een rood of rozig Ylekje aan de J,a:::is; hij is 111i11 of meer naar hoYen ge­ !JOgen; op de deugc1 is een spiegel, gevormd door \1·itte daggen van de a rrnpe1111en of kleine Yliegpe1111c11. (Zie afbeelding).

Paarkler:d

rwtjc

:

\\'e

be z it te n Yooralsnog drie ob,;er\'aties gemaakt in de driehoek

rnn de geoorde fuut L

L

l w p a ald door de vijYer te Oud-Heverle, het

Groot

Broek te 5te- ..\ g:at ha - R ode en Ter­

n1re11. Op 8 .\lei 191-6

ol>:Seneerde onze Pre::'i­ \\.ortelacr:S. op de karpenijwr te Oud-He\crle. een rei�g<:>zel:Sdiap \'êlll vijf indiYid u (; n in pa ark leed. Op 9 ..\ugustu:S 19-lï 11crd een incliYidu neerge,;choten in liet Gwot Broek. te Ste­ :\gatha-Hode door de cigc11aar Yan de be­ kende karpen·ijYer. dhr. :\Ialou. die me de de11t. .\Tr.

informatie bezorgde. Ten,;.lotte werd op 21 F e b ruari 1947. het ging toen naar het einde rn11 een :,;tren ge 11 int e r. een doodnwc l'll 11 it�chongerd exem­ plaar ge,·a11ge11 te Tcrn1ren. op de steenweg te Leu Yc11. .\I i jn nou\\ tekende het rngeltje in het 11 interkked. De eigenaar Yan het

f:Pprepareerd

!Jce�tje

11ount n i e t meer te

TerYuren en ik k;rn daarom het exemplaar n iet tonen.

Hier i::: een

11·aten·erf,.,tudie. naar de na­

tuur, door mijn

vrouw. met hare gewone op natuurgrootte

nauwgezetheid uitgcrnerJ. (fig.

2).

De lente- en 11i11terolN·natie,; laten zich gernakkelijk \Trklarcn al" deze \an trek­ vogels en "· i nterga"t. De beteken is \'an de znmerol1ser\'éltie is alle" behah-e du id el ijk: zou de geoorde fuut �oms b ro e d v o g e l zijn te Ste-Agatha-Rode? '1. De roodhalsf1111t

-

Podiceps gri s eige n a

(Bodd.).

11'ijfje en mannetje : en bovendeel 1·an hals glanzend zwart

Paarkleed vol1msscn

1;olwassen 1ájfje en man­ netje : li0Yc11dck11 \all kop, en rnrnp zwart: "en do11kcrc 11:11\fl op de nek: de �inderc Winterkleed

218

rnn

kapje

uit lopend

in

kuif\crcn;

pa;1rlgrij,; met huven;1<111.

kin yan

en

\1·angen

nog tot hek,

1


een \\Îl zoo111pJC. d1aa111

brnin;

Jm1in;

fla 1 1 h 1 1

J 1 u i k ziher wit

Bon·11dek11 \:111 lll't ] i ­

en IJOr:-t ka:<ta11 j r roodgrij,:: onderdeel van

\'<lil lwl� 111cl

grijze

i ...: z1q1rl 11wl gL·lt· vlek

k kc 11 : de lwk

y] c

aan

dt· !1:1,i:":

Ct'll

ittt' y]ek op dt' l1<H"c11ra11d 1"11 {'1'11 d itn op de l1l'11edema11d \'all de opc11gt•,.:Ligc11 yJt.u­ p·l, \'all lion·11 gczie11. (Zie afllC'eld i11g). In het 1l'Î11/erl.leed \'a11 Yuh1e1,.:,:c11 \1 iji'j1• c11rna1111etje11wrkt me11: de k o rte k11ifycren: de rnooie kll'l1r \'all de hal,: Î,; H'rclwc11e11: er zijn vaak grijze dekken op dt· l11H,:t en l)('11edt·11 hal,:; de grijze 11a11ge11 zijn duide­ l ij k afgetekend: de IJOH'1Hlele11 \'all het li1·ha:1111 z ijn grij:-. de 011derdcle11 \1Îl. /)e jonf!_I' rngels in hl'I her/stkleed 11•r­ to1 1e n Z\1arte of d o nk e r e lijnen op de \1a11ge11. Op l 0 Januari 1942 ob,:nn'nde ik. op de kaqwnijn'r l. te \'eerij::c. !liet> i11 d i Yi­ rlui;11 in winterkleed. Ik 11oteerdC' dri j f,:i]­ l iouc tt rn en zag de Yogel,: de y]eugt>l� uit­ ,J:wn. 11aarnp Je typi�dw '' itte \ h·kk1'.1J. Het gaat hier 0 111 een 1il1c1·n·atie \all 0\'1'r­ \1 i11t1'rt'1Hlc Yogcl..:. 11

in lid

1-"1!11·11 zijn 1tJg1·], di1·.

gL"111akkcli j k doch

in lll't

11

.-t,1:lt

h11�1'

cL11

:'\Li:1r1 Il

il'.111

1i1·htl•.1.n

l•'r

-

:'l'REEL \'\'

Op

1·>11 J,,,,l'l'"I

Jl1':--!

in

1\\,11«·

l.111�" .!1il0li"J1· 1 ij 1"�1·11 ll,l,11' h··t 111·-t.

•,·11 \

\1.1-.

\': 16" 08. 0 in PL1lc'n.

waara:rn

had.

P<'ll roodhaL-duiker, op 1-\. Februari 1916. ;u111 de :.Iole1nijn·r, i11 de \\'arande te Tt'nuren. gevangen. Het \1a:' ::-en volwa�­ :-:en 11 ijfjc in winterkleed. De ]i,tlg:. eigendom rn11 dhr. H. Opde1)()...:di. 1uturali;:t. \1·erd me zeer niendelijk tni'Yertroirn·d. ten lichoe\'e Yan deze Yerga­ de ring:.

)J. Bcquaert.

Tt'rnll'Cll- l 0-8--'ln.

...... ;1rn·klq·t1r1

11

:iilwr }'; i�:.

t1j1

\:111r;.:.·· 11.1;.,:t'll. 11·

\111",,·q11·11.

np

12 :'1·p·

'11·! \\ i1·J,.,,a�.il <:1111;:.n·�-

()!'

11

\ l'I il

J11:;11 '11Jil1·!--lt'

ik

•'<'Il

111•,1

\.lil

1,·Jri11·1'l!\11Tik 111• ! il""' '1•'1'•'11. J,ij lllljll 1111·1·11" J,,.�"ck "i' j:) \pril l1l'i11 "·nPn d1• "i•·r1·11

1.,.11

uiL.'<'k1°11w11. <. \ l't>t'�I' d,1111111.

l.1!.'<'11

111 "

,, j1•n'..!e11

i11

lwl

rn"•I.

J, l.11, ten,

2:) 0.-tuLcr ]<)JI) 11c1d alhin m1·t dl' rn•ll1·11

Bru"­ .!:!emclcl

\'andaag eer�t nnt1 i n � ik dit hPrid1t uit

:;e]

Tcn::;lottc blijft me het gna 1 te noemen \;111

011<l-T11rnho11t.

S111r1111' ,11!;.:ari-.

een �preeu11· gnan;en !ll<'l rin'! f l.')U:::)I) l'11lu11ia Yar:;c,ia. Het dier '"· rd g-1•:-ingd O:::I\'-\. 52'

51"

De roodhalstluikcr te Ternll"cu.

t..1.1.ti,·11

:1 k.11L11L1. fl·'/t' Lc•"!1l

e

i 11 Ji,., llli•i.J,•11 \ ,111 '"''"''il. 1::•i1!.- \ o>'._'.1°!'

1:111

*

\ 1·:1.DLEEl'\\EHIK

J•J::.11.

h1111

te

MEDEDELINGEN

Z\"\'.\RTE hR.-\.\1 JI)

herke111H·11 z1Jn. De gl'oordf' fuut de lwornfuut vertOlll'll in het ffld grote overec11koni,;t. \\'c richten de a<111dacht \an de vogel­ \ ri<'ndt·11 op clczl· t11n· s o orte n cvcna Is op d<' rnndlial,:fuut. \\'c gc�cn de raad, in geval \all oh:::crvaties van futen dadelijk een schet; in liet 11ota b oekj e lt' dragen.

p.1:1r1--ll't'd.

i11t1·rklecd. 1111wi-

K 0 R T E h11JJ\\"f

1 ijk

11<1111cl ijk en

.

:\lcerhout.

ik in

26-\" ·50.

Ol'l"fi,•r

l <) !') de

\

an!:!:;t ,

CHOTE GELE K\\lhSTAAHT

Op 1:2 :\Ia art ] 9.)0 zag ik hier in een

in

11

grote �ele kwik

interkleed.

Ralcn--Wezcl.

( molal'i lla

een

weide

cinerea cirwrea

1

J. Henclerickx

219

Profile for Natuurstudiegroep Dijleland

Futen en Duikers te Tervuren en bij Leuven  

Deze publicatie kadert binnen het digitalisatieproject van de Natuurstudiegroep Dijleland, waarbij zoveel mogelijk nummers van De Boomklever...

Futen en Duikers te Tervuren en bij Leuven  

Deze publicatie kadert binnen het digitalisatieproject van de Natuurstudiegroep Dijleland, waarbij zoveel mogelijk nummers van De Boomklever...

Profile for nsgd
Advertisement