De Boomklever Maart 2012

J

... "

_..

Jaargang

Tijdschrift van de Natuurstudiegroep Dijleland •

40

-

Maart

.

2012

� NATUURSTUDIEGROEP

dijleland

�

Regionale werkgroep van Natuurpunt Studie vzw

n atu u rp u nt

Studie

Bestuur •

Driemaandelijks tijdschrift van de

3012 Wilsele, 0496-893106

Natuurstudiegroep Dijleland. De

Kris Van Scharen (penningmeester), Korbeekstraat 27,

•

3061Leefdaal, 02-7672638 Bruno Bergmans, Mgr. Van Waeyenberglaan 54 DIS bus3,

•

De Boomieww

Bart Creemers (voorzitter),Aarschotsesteenweg 420,

3000Leuven,0498-760722

Boomklever brengt bijdragen over studie en beheer van de biodiver­ siteit in het Dijleland en verschijnt viermaal per jaar (maart, juni, sep­ tember, december).

•

Joris Menten,W. De Croylaan 49/21, 3001 Heverlee, 0495-275393

•

Kelle Moreau, Korenbloemlaan 5, 3052 Blanden, 0486-125877

Redactie

•

Hans Roosen,Abstraat 101,3090 Overijse, 02-6879518

Hoofdredacteur: Bruno Bergmans

•

Robby Stoks, Ch. De Beriotstraat 32, 3000 Leuven

leden: Bart Creemers, Frederik

•

Roel Uyttenbroeck, Langeveld 76, 3220 Holsbeek, 0495-628863

•

Gert Vanautgaerden, Tulpenlaan 7,3052 Blanden, 0477426868

Fluyt, Kelle Moreau en Kris van Scharen

•

Koen Vandenberghe, Blijde lnkomststraat 85/5,3000 Leuven, 0485162619 André Verboven,Groeneweg 60, 3001 Heverlee, 016-238184

•

Redactle-adlU Artikels, fotós en korte bijdragen worden verwacht op het redactiese­ cretariaat, p/a Bruno Bergmans e-mail: bruno.bergmans@scarlet.be

Werkgroep vogels •

Algemeen coördinator: Kelle Moreau (kelle.moreau@gmail.com)

•

Watervogeltellingen,Luc Hendrickx( luchendrickx2003@yahoo.

lustraties en foto's blijft bij de res­

com)

pectievelijke auteurs, tekenaars en

•

Trektellingen: Frederik Fluyt (frederik.fluyt@gmail.com)

Het copyright van de teksten, il­

fotografen. Overname is mogelijk mits hun uitdrukkelijke toelating en bronvermelding

Werkgroep zoogdieren •

Archivering waarnemingen: Kelle Moreau (kelle.moreau@gmail.com)

• •

� Geïnteresseerden kunnen De Boomklever ontvangen door

V leermuizen: Hans Roosen (roosenhans@yahoo.com)

overschrijving van 10 € op reke­

Hamster: Kris Van Scharen (kris.van.scharen@telenet.be)

ningnummer 001-1552168-50 van de Natuurstudiegroep Dijleland, met opgave van naam en adres. Een

Werkgroep ongewervelden •

Archivering en rapportering waarnemingen: Bart Creemers (bart.creemers@gmail.com)

steunabonnement kost 15 € of meer.

�"....

Natuurpunt is de grootste vereniging voor natuur en landschap in Vlaanderen. Ze telt 87.000 leden en

Werkgroep planten •

Themaverantwoordelijke: Joris Menten (pjoris@advalvas.be)

beheert 17 .000 hectare natuurge­ bied. Lid worden 'Van Natuurpunt vzw

Website: www.natuurstudiegroepdijleland.be Rondzendlijst Dijleland: Stuur een blanco e-mail naar: dijlevallei-subscribe@yahoogroups.com

kan door storting van 24 E op

rekeningnummer 230-0044233-21. www.natuurpunt.be

Druk: www.Koloriet.info Oplage: 200 ex. v.u.:

B. Crumers, Aarschotsesteenweg 420

- 3012

•

Wilsele

Als volgesneeuwd...

Voor u ligt het eerste nummer van de

40S1e jaargang van De Boomklever. Om ons 4de decen­

nium - we worden oud- te vieren, zullen we dit jaar in de oude doos duiken.

Naast onze gebruikelijke waarnemingenoverzichten en artikels die de vinger aan de pols houden van het reilen en zeilen van allerlei zeldzaamheden in onze regio, is dit ook het uitgelezen moment om eens stil te staan.

Ondergetekende heeft het genoegen gehad om te kunnen snuisteren in

40 jaar Boomkle­

vers. Verspreid over dit jaar brengen we u een selectie van vergeten pareltjes die een her­ publicatie verdienen: sfeervolle beschrijvingen, grappige anekdotes en mijlpaalartikels die stuk voor stuk een inzicht verschaffen in wat er in al die jaren in het Dijleland verrassend hetzelfde gebleven is of juist drastisch veranderd is. Geniet ervan!

En we gaan nog verder terug. Vorig jaar brachten we "Het Meerdaalwoud en zijn broedvogels, alsook de vogels der Dijle­ vallei" van Fl. Wortelaers

(1946) terug uit.

Een lectuur van dit boek is nog steeds heel genietbaar. Je kunt alleen maar respect krijgen voor de onvermoeibare waarne­ mingsijver en de spitse opmerkzaamheid van de auteur. Dit levert prachtige be­ schrijvingen op waarvan we u ook willen laten meegenieten.

Zo verneemt u dus dit jaar meer over de Grote grauwe worger (oftewel de K lapek­ ster), de Wespenbuizerd (de Wespendief ), de Bossnep (de Houtsnip), de Kwakkelko­

Kastanjebos 21412011

ning (de Kwartelkoning) en de lievelings­ vogel van wijlen koningin Elisabeth.

Uit de prachtige beschrijvingen van Wortelaers spreekt ook een grote liefde voor onze mooie streek die mij ook zo nauw aan het hart ligt .

Of zoals hij onze voorjaarsbossen beschrijft: "vooreerst het zo begeerde Lelietje van dalen

(Convallaria majalis) of zoals men 't noemt Meibloempje, buitengewoon veel en 't ganse woud door verspreid; de Bosanemoon

(Anemona nemorosa) in de bloeitijd lijkt de bodem

van sommige stukken als volgesneeuwd" Ik hou zo van die voorjaarssneeuw ...

Bruno Bergmans Hoofdredacteur De Boomklever

De Boomklever

1

-

maart 2012

Zwartwordende wasplaat Foto: Wim Veraghtert

Wasplaten, orchideeën van de paddenstoelen Wat zijn wasplaten?

men ook enkele andere graslandpaddenstoelen voor

Wasplaten noemt men wel eens de orchideeën van

die in bemeste graslanden ontbreken: satijnzwam­

de paddenstoelen: niet alleen omdat ze kleurrijk zijn,

men, koraalzwammen, aardtongen, mosklokjes en

maar ook omdat ze meestal met meerdere soorten

barsthoeden.

samen groeien in (zeer) oude, onbemeste schrale soortenrijk wasplaatgrasland zich ontwikkelt. Was­

Een beschrijving van de onderzochte percelen.

platen zijn daarom geschikte indicatoren voor de na­

De onderzochte gebiedjes liggen allen op dezelfde

tuurwaarde van graslanden. De meeste soorten zijn

Diestiaanheuvel. Deze Diestiaanheuvel start in Leu­

sterk bedreigd doordat deze kwetsbare biotopen ver­

ven en strekt zich uit tussen de verbindingswegen

ruigen, bemest worden of ingeploegd worden. Gras­

Leuven-Tienen en Leuven-Diest. De gebiedjes lig­

landjes met meer dan 10 soorten wasplaten zijn heel

gen allen in Kessel-Lo, deelgemeente van Leuven. Er

zeldzaam in Vlaanderen. In wasplaatgraslanden ko-

werd een begin gemaakt met inventarisaties op de

graslanden. Het duurt vele decennia vooraleer een

2

De Boomklever

-

maart 2012

perceeltjes 1 en 2 in 2007, perceel 3 in 2008, perceel 4 en 5 in 2009 en perceel 6 in 2007, maar de eerste

wasplaten werden hier pas in 2011 gevonden.

Perceel 1 is openbaar domein en kasteelpark HEI­ BERG, met een opmerkelijke droge en natte hei­ schrale

graslandsituatie

onder

gazonbeheer

(nu

deels hooilandbeheer). Belangrijkste plantensoorten zijn hier echte guldenroede, borstelgras, struikhei, tandjesgras, liggend walstro, voorjaarszegge, man­ netjesereprijs, zwarte zegge, sterzegge, bosanemoon, pilzegge, hazenzegge enz... Het grootste gedeelte is hellingsgrasland.

Geurende wasplaat Foto: Wim Veraghtert

Perceel 2 is privé-terrein van de zusters ICM, een deel is hellingsgrasland, een deel ligt boven op de top van de Diestiaanheuvel. Het hellingsgrasland is zeer

tuin of prikkeldraadvegetatie. Van matig voedselrijk

schraal te noemen, met soorten als mannetjeserepri­

tot zeer schraal. Opmerkelijk is dat alle besproken

js, gewone veldbies, zandblauwtje, schapengras, mui­

terreintjes een gazonbeheer kregen of kort afgegraasd

zenoortje, biggenkruid, akkerleeuwenbek, grasklokje

werden. Als gemeenschappelijk kenmerk hebben ze

en echte guldenroede. Alles onder gazonbeheer.

verder geen of weinig bemesting en een ouderdom van enkele tientalllen jaren tot relicten van meer dan

Perceel 3 is een prikkeldraadvegetatie, plaatselijk

100 jaar.

schraal en een duidelijk relict. Kenmerkende soorten zijn kleine bevernel, geel walstro, muizenoortje, re­ ukgras, kamgras en goudhaver.

Monitoring en het herverdelen der percelen.

Het is een moeilijke oefening geweest om als

Perceel 4 is een privéterrein, start aan de Zavelstraat

leek ondergedompeld te worden in de wereld der

en loopt door tot het aansluit met perceel 2. Een deel

graslandpaddenstoelen in het algemeen, en wasp­

van dit perceel ligt onder schapenbegrazing met een

laten in het bijzonder. Hierdoor was het bij het be­

lichte bemesting, al de rest is gazonbeheer met niet­

gin van de inventarisatie niet altijd mogelijk en ze­

bemesting. Opmerkelijk is de aanwezigheid van veel

ker niet eenvoudig om alle soorten te determineren.

mos en opmerkelijke soorten zijn klein vogelpootje,

Zelfs het terugbrengen van een soort naar de familie

grasklokje en veel muizenoortje.

der Hygrocybe was niet vanzelfsprekend. Er werden

Perceel 5 is een privé-terrein, met een belangrijk deel

in den beginne dan ook soorten niet herkend.

als hellingsgrasland. Het grootste deel is duidelijk

Dankzij de kennis van vooral Roosmarijn Steeman

matig voedselrijk met soorten als margriet, veldzur­

en Wim Veraghtert, van Natuurpunt studie, werd

ing en scherpe boterbloem. Toch komen soms ook

ter plaatse, maar ook door middel van microscopie

muizenoortje in haarden door de grasmat.

zekerheid over determinatie gegeven. Later in de tijd bleek de website waarnemingen.be een gemakkelijk

Perceel 6 is het domein van Monta Rosa met im­

instrument om zekerheid te krijgen van determina­

verschil­

ties. Alle onderstaande determinaties werden met

lend kleine graslandjes, waarvan enkele oud en

foto doorgegeven aan waarnemingen.be en kregen

schraal. Pas in 2011 werden hier de eerste wasplaten

een goedkeuring.

posante

oude

bruine

beukendreef

en

waargenomen. Het sluit naadloos aan met perceel Heiberg en maakte hier historisch ook deel van uit.

De monitoring werd aangezet in de vroegst gevon­

Anderzijds vormt het ook verbinding met perceel 5.

den percelen in 2007. Eens begonnen met inventari­ satie werden deze graslanden om de week afgelopen

Opmerkelijk is de grote verscheidenheid in ligging

en dit van september tot januari. Er is dus sprake van

van de percelen. Van openbaar domein, naar privé-

een behoorlijke zoekinspanning.

De Boomklever

-

maart 2012

3

------ ---¡---

Omdat paddenstoelsporen vele kimometers ver door

gaan om de resultaten te publiceren worden percelen l,

de lucht getransporteerd worden en zo ver afgelegen

6 en 5 samen genomen tot perceel A. Percelen 4 en 2

gebieden kunnen koloniseren kan een verkeersweg of

worden dan perceel B. De prikkeldraadvegetatie blijft

prikkeldraad moeilijk beschouwd worden als limiteren­

dus perceel 3. De inventarisatie werden bijna geheel stopgezet in 2011, op enkele inventarisatierondes na.

de grens om een perceel af te scheiden. Als we dan over

EEN OVERZICHT VAN DE GEVONDEN GRASLANDPADDENSTOELEN PER GEBIED.

Perceel A PERCEEL

PERCEEL 6

PERCEEL 5

1

2007

Gele wasplaat

2009

Gewoon vuurzwammetje

2007

Elfenwasplaat

2009

Sneeuwzwanunetje

2007

Papegaaizwammetje

2009

Zwartwordende wasplaat

2007

Gewoon vuurzwammetje

2009

Gele wasplaat

2007

Zwartwordende wasplaat

2009

Elfenwasplaat

2007

Gele knotszwam

2009

Geurende wasplaat

2007

Slanke aardtong

2009

Wormvormige knotszwam

2008

Gele wasplaat

2009

Sikkelkoraalzwam

2008

Elfenwasplaat

2010

Gewoon vuurzwammetje

2008

Papegaaizwamm etje

2010

Sneeuwzwammetje

2008

Gewoon vuurzwammetje

2010

Zwartwordende wasplaat

2008

SneeuwzwaD101etje

2010

Gele wasplaat

2008

Gele knotszwam

2010

Elfenwasplaat

2009

Gele wasplaat

2010

Geurende wasplaat

2009

Elfenwasplaat

2010

Wormvormige knotszwam

2009

Papegaaizwamrnetje

2010

Sikkelkoraalzwam

2009

Gewoon vuurzwammetje

2010

Scharlaken wasplaat (Steeman)

2009

Sneeuwzwammetje

2010

Weidewasplaat

2009

Gele knotszwam

2010

Kabouterwasplaat

2009

Kleverige wasplaat

2011

Kleverige wasplaat

2010

Gele wasplaat

2011

Kabouterwasplaat

2010

Pape gaai zwammetje

2011

Gele knotszwarn

2010

Kleverige wasplaat

2011

Elfenwasplaat

2010

Gele knotszwam

2011

Sikkelkoraalzwam

2010

Kabouterwasplaat

2011

Geelvoetwasplaat

2010

Grauwe wasplaat

2011

Geurende wasplaat

2010

Gewoon vuurzwammetje

2011

Weidewasplaat

2010

Sneeuwzwammetje

2012

Geelvoetwasplaat

2010

Zwartwordende wasplaat

2012

Elfenwasplaat

2011

Gewoon vuurzwammetje

2011

Kleverige wasplaat

2011

Papegaaizwammetje

2011

Gele knotszwam

2011

Gele wasplaat

2012

Geelvoetwasplaat

2012

Gele wasplaat 10 soorten wasplaten

11 soorten wasplaten

2 andere soorten

3 andere soorten

2011

Kleverige wasplaat

1

soort wasplaat

In totaal vonden we dus voor "Perceel A" 17 kenmerkende graslandsoorten voor oude, onbemeste, ongescheurde graslanden.

Meer in het bijzonder 1 soort aardtong, 2 soorten knotszwammen, sikkelkoraalzwam en 13 soorten wasplaten.

4

De Boomklever

-

maart 2012

lal;:', " ;J1:l'-..•"'�. •

';t��;:�: .

déläensto elen .-:.t•. L.....

__

•

....

Perceel B PERCEEL 2

PERCEEL 4

2007

Fijngeschubde aardtong

2009

Gewoon vuurzwammetje

2007

Gele knotszwam

2009

Weidewasplaat

2007

Fraaie knotszwam (Buelens)

2009

Gele knotszwam

2007

Gewoon vuurzwammetje

2009

Kleverige wasplaat

2007

Zwartwordende wasplaat

2009

Papegaaizwammetje

2008

Gewoon vuurzwammetje

2009

Kleverige aardtong (Steeman)

2008

Zwartwordende wasplaat

2009

Brede aardtong (Steeman)

2008

Sneeuwzwammetje

2009

Slanke aardtong (Steeman)

2008

Gele knotszwam

2010

Weidewasplaat

2008

Aardtong spec.

2010

Gele knotszwam

2009

Gewoon vuurzwammetje

2010

Kleverige wasplaat

2009

Zwartwordende wasplaat

2010

Gewoon vuurzwammetje

2009

Sneeuwzwammetje

2009

Gele knotszwam

2009

Papegaaizwammetje

2009

Kabouterwasplaat

2009

Aardtong spec.

2010

Gele knotszwam

2010

Wormvormige knotszwam

2010

Kabouterwasplaat

2010

Kleverige aardtong

2010

Sikkelkoraalzwam

2010

Papegaaizwammetje

2010

Sneeuwzwamm etje

2010

Zwartwordende wasplaat

(Veraghtert)

5 soorten wasplaten

4 soorten wasplaten

In totaal vonden we dus voor "Perceel B" 14 kenmerkende soorten voor oude, on bemeste, ongescheurde graslanden. Meer in het bijzonder 4 soorten aardtongen, sikkelkoraalzwam, 2 soorten knotszwammen en 8 soorten wasplaten.

Scharlaken wasplaat

Papegaaizwammetje

Foto: Wim Veraghtert

Foto: Wim Veraghtert

De Boomklever

-

maart 2012

5

• •

een hoekje (Gele knotszwam, Sneeuwzwammetje,

2008

Aardtong spec.

2009

Wormvormige knotszwam

2009

Weidewasplaat

2009

Sneeuwzwammetje

2010

Wormvormige knotszwam

2010

Weidewasplaat

2010

Sneeuwzwammetje 2 soorten wasplaten 1

andere soort

aardtongen). Enkele wasplaten zijn bepaalde jaren helemaal niet waar te nemen, maar dan plots wel (Grauwe wasplaat, Geelvoetwasplaat, Sikkelkoraal­ zwam). Natuurlijk spelen factoren als het frequent afmaaien van de grasmat of de hoeveelheidbladval een rol bij het inventariseren. Er bestaat een reële kans om meer graslandpaddenstoelen te vinden in­ dien particuliere tuinen en weilanden in de omge­ ving van de bestaande percelen afgelopen worden.

In totaal vonden we dus voor "Perceel 3" 3 kenmerkende soorten voor oude, onbemeste, ongescheurde graslanden. 1 soort aardtong en 2 soorten wasplaten.

Het is bijna zeker dat bij verdere inventarisatie nog andere soorten zullen opduiken.

Graslanden met meer dan drie soorten wasplaten

Tussen haakjes werden de personen vernoemd die

worden wasplaatgraslanden genoemd en hun voor­

door microscopie tot op soortniveau konden deter­

komen in Vlaanderen is schaars (Buelens 2002). On­

mineren.

dertussen zijn reeds vele veelbelovende graslanden onderzocht en is de determinatiekennis verhoogd.

Er zijn reeds vele bermen, tuinen en weilanden met meer dan 3 soorten wasplaten. Zeldzaam zijn echter die percelen met tien of meer soorten wasplaten. De beste percelen in Vlaams-Brabant zijn Pellenberg, waar George Buelens pionierswerk verrichtte (trou­ wens dezelfde Diestiaanheuvel), Koeheide, Smeiberg of nu recent "achter Schoonhoven" in Rillaar. Hei­ berg hoort hier zeker bij.

Er is de overtuiging dat alleen een doorgedreven mo­ nitoring kan leiden tot een juist inzicht omtrent het voorkomen van graslandpadenstoelen. Het vinden van een kenmerkende soort of van een veelbelovend grasland moet voldoende zijn om op zeer regelma­ tige basis terug te komen. En alhoewel soms sma­ lend gezegd wordt dat het zoeken naar wasplaten een rage geworden is, is hier vooral de bijdrage van de vrijwilliger, de natuurliefhebber, de natuurbelever die het mogelijk maakt om een beter beeld te krijgen van het voorkomen van soorten in Vlaanderen.

Er blijft een uitdaging voor andere natuurliefheb­ Overzicht van de wasplatenpercelen op en rond de Heiberg in Kessel-Lo

bers om alles verder in kaart te brengen. De website waarnemingen.be kan hiervoor een uitdstekend in­ strument zijn.

Dirk Hennebel. dirk.hennebell@telenet.be

Besluit.

Het is gebleken dat een doorgedreven monotoring belangrijk is om het aantal soorten per perceel te verhogen. Sommige soorten vindt men jaarlijks op dezelfde plaats, andere soorten zijn het ene jaar aspectbepalend en zijn de andere jaren beperkt tot

6

De Boomklever - maart

2012

Bronnen - Een 'Wasplatengrasland' te Pellenberg

- Georges Buelens Jaarboek natuurstudie 2002, Natuurpunt Oost-brabant vzw: 42-49

Schors vaandeldrager Foto: Erik Toorman

Nieuw ingevoerde soorten voor de periode oktober-december 201 1

1

n de periode oktober tot en met december 2011 werden er 116 nieuwe soorten toegevoegd aan de soortenlijsten op waarnemingen.be voor het Dijleland s.s., zijnde de gemeenten Kor­

tenberg, Herent, Leuven, Bertem, Heverlee, Oud-Heverlee, Huldenberg en Overijse en het volledige Meerdaalwoud. 15 soorten waren toevoegingen op basis van oude waarnemingen van voor 201 1. Een eerste melding van een goudvis, vermoedelijk in een tuinvijver, werd niet opgenomen in onderstaand overzicht.

Voor eenvoud en referentie worden dezelfde prag­

deling van de zeldzaamheidsklassen van alle nieuwe

matische soortengroepen onderscheiden en in de­

ingevoerde soorten binnen die groep en achter de

zelfde volgorde besproken als kan teruggevonden

vermelde soortnamen (A=A lgemeen, VA= Vrij Al­

worden op waarnemingen.be (wn.be) en de regio­

gemeen, Z=Zeldzaam, ZZ=Zeer zeldzaam, versie

pagina. Ondanks de bedenkingen die er zijn bij de

december 2011). Nb= Niet beoordeeld door admi­

aanwijzing van zeldzaamheidsklassen voor sommige

nistrator op het moment van schrijven (vaak door

soortgroepen, geven we deze info wel mee tussen

af wezigheid van een foto) en Av= aanvaard door ad­

haakjes: bij de titel van de soortgroep als een ver-

minstrator. Wn.be = waarnemingen.be.

De Boomklever

-

maart 2012

7

Vogels (A 0, VA 0, Z 1. ZZ 1)

waarnemingen zijn ook aanvaard door kenners en

De eerste Bastaardarend (Aquila clanga, ZZ, Av)

kunnen dus beschouwd worden als nieuwe soorten

voor de regio op wn.be overnachtte voor een nacht

voor de regio.

aan de rand van het Meerdaalwoud, zonder dat ie­

Herfstkortvleugelmot

mand het op dat moment wist. Hoe het komt dat

ex 06/11 te Overijse/Stad (Paul & Krista Nuyts-De

we dat toch weten kunt u onder andere lezen in het

greef, Av). Een in België wijdverspreide, maar lo­

overzicht van bijzondere vogelwaarnemingen in een

kale soort die vermoedelijk ondergeïnventariseerd is

volgende nummer van de Boomklever. Een oude

door de late vliegperiode. De rups leeft voornamelijk

waarneming uit 2000 van een Oehoe (Bubo bubo, Z,

op eik (Quercus). De soort werd eerder al waargeno­

Nb) is het eerste gegeven van deze soort op de regio­

men in de regio (Verboven 2011b).

pagina. Deze waarneming was reeds gekend, met als

Schorsvaandeldrager

ontdekker Maarten Hens (pers. med. Kelle Moreau).

09/05 te Kessel-lo/Schoolbergen (Dries Bosmans)

Zoogdieren (A 0, VA 0, Z 1, ZZ 0)

op hakhout van Robinia pseudoacacia. Een erg lo­

In deze periode werden de eerste waarnemingen van

kale en zeldzame soort in België met een bolwerk

(Eliomys quercinus, Z) toegevoegd. Eén

in Brabant. In Nederland zeer zeldzaam en sterk

adult in winterslaap op 30/10 werd waargenomen

achteruitgaand en dus ernstig bedreigd. De rups

in een Elzenbroekbos te Tombeek/Laanvallei (Hans

leeft onder schors van dode loof- en naaldbomen,

Roosen, Av). In de behandelde periode was er ook

voornamelijk op rottende stammen van eik ( Quer­

een waarneming van een mogelijk roepend exem­

cus) en Robinia . De naam 'vaandeldrager' zou zijn

plaar te Wilsele - Dorp (Jorg Lambrechts) en een

oorsprong hebben in de Belgische vlag waarin de ba­

oude waarneming uit 1999 werd ingevoerd van een

siskleuren zwart en geel van deze soort voorkomen.

overreden adult exemplaar met levend jong op een

In onze regio werd deze mooie vlinder reeds waar­

fietspad in de Ijsevallei (Huldenberg, Jan Verroken,

genomen te Terlanden/Onderbos in 2006 (Verboven

Nb).

2011b). Net buiten de grenzen van het werkingsge­

Deze slaapmuis heeft zijn uiterste noordgrens in

bied werd de soort ook al waargenomen in Holsbeek

V laanderen, met de grootste dichtheden in de Leem­

(2010, Kleine Langeveld) en kon de soort in 2011 van

streek. De soort gaat achteruit. In onze regio kwam

16/05 tot 26/06 gezien worden in een tuin in Linden.

de soort vroeger veelvuldig voor, maar recente waar­

De locaties in Holsbeek, Kessel-lo en Linden doen

nemingen van deze verborgen soort zijn schaars. Een

vermoeden dat de soort een bolwerk heeft rond de

overzicht van historische waarnemingen kan worden

getuigenheuvels van de Kesselberg, Schoolbergen­

teruggevonden in Roosen (2007) en Cortens & Ver­

Lindenbos.

beylen (2008, 2009). Eikelmuizen worden meestal in

Oosterse schone

winterslaap waargenomen in nestkasten en als prooi

09/05 te Kessel-lo/Schoolbergen (Dries Bosmans,

van katten. De laatste waarnemingen uit de Laanval­

Av) tezamen met een Schorsvaandeldrager (zie bo­

lei dateerde van 2003. De recente waarneming op die

ven) op hakhout van Robinia pseudoacacia. Deze

plaats bevestigd dat de soort hier nog niet verdwe­

opvallend gekleurde soort werd in 1975 als nieuw

nen is. In de Ijsevallei was er nog een waarneming

beschreven in Nederland, maar achteraf bleek de

in 2007. In 2007 en 2008 waren er meerdere waar­

soort al reeds in 1854 te zijn beschreven in Turkije.

nemingen langs de spoorweg in Heverlee (Parkdal­ laan). Mogelijke eikelmuizen werden in 2008 ook

De Oosterse schone is waarschijnlijk in de 20e eeuw

gezien aan de rand van de Koeheide (Bertem). In beide laatste gebieden werden nestkasten geplaatst.

grote delen van W- en Midden Europa veroverd.

Eikelmuis

(Diurnea lipsiella, VA ) 2

(Dasycera oliviella, ZZ) 1 ex.

(Eratophyes amasiella, Z)

1 ex.

geïmporteerd in Nederland en vanuit hier heeft ze Schijnbaar kon de soort zich beter vestigen in W ­

De mogelijke waarneming te Wilsele-Dorp is inte­ ressant om op te volgen omdat daar zeker sinds de

Europa dan i n haar huidige vlieggebied i n Turkije.

jaren '80 geen waarneminge� bekend zijn.

zeldzaam. In België gebeurde de eerste waarneming

Nachtvlinders en micro's (A 0, VA 2, Z 1. ZZ 2)

pas in 2004 en enkel vanaf 2007 waren er meerdere

Er werden geen nieuwe macro-nachtvlinders toege­

waarnemingen van deze soort per jaar. Het overgrote

voegd voor het Dijleland s.s. in deze periode, maar

deel van de waarnemingen op wn.be worden op dit

wel vijf micro-nachtvlinders. Voor drie van deze

moment gedaan in de Kempen, waar de soort zeker

waren er nog geen andere gegevens gekend. Deze

niet meer als zeer zeldzaam kan beschouwd worden,

8

De Boomklever

-

maart 2012

In Nederland wordt de soort nu aanzien als vrij

zoals vermeldt op phegea.org. De hier beschreven

kopvlieg (Conopidae), Leopoldius signatus, aan de

waarneming is de eerste voor Vlaams-Brabant op

rand van Egenhovenbos (Johan Robben), enkel ge­

wn.be.

documenteerd met foto's uit het veld, werd alsnog

Essenmineermot (Zelleria hepariella, ZZ) 1 ex.

niet beoordeeld.

06/11 te Overijse/Stad (Paul & Krista Nuyts-De

Kevers (A 6, VA 18, Z 0, ZZ 1)

greef, Av). Zeer zeldzame soort, met als waardplant

Van de 25 nieuw ingevoerde soorten kwamen er 13

Es (Fraxinus excelsior) , die lichtjes toeneemt in Ne­

uit het notitieboekje en de collectie van David Muis

derland. Op wn.be wordt de soort van slechts 6 loca­

tijdens de periode 1983-1990: 6 algemene snuitkev­

ties gemeld, waarvan4 in Vlaams-Brabant. Dit is een

ers

nieuwe (gekende) soort voor de regio.

waarvan de kwetsbare Leistus spinibarbis (ZZ, Kes­

Esdoornboogbladroller (Acleris sparsana, VA). 1

selberg, Nb) en de bedreigde Elaphrus uliginosus

ex. op licht 30/10 ( Av) en 1 ex op licht 06/11 (Av) te

(VA, Neerijse/Doode Bemde, Nb) de bijzonderste

Overijse/Stad (Paul & Krista Nuyts-De greef). Alge­

zijn.

mene en licht toenemende soort in Nederland. De

Een poel in het Twaalf Appostelenbos (Tervuren)

(Curculionidae) en 7 loopkevers (Carabidae),

soort is wijdverspreid in België, maar meer algemeen

werd op 22/10 onderzocht door Nobby Thys, met

in Vlaanderen. Naast Esdoorn, zijn er nog andere

als resultaat 8 nieuwe waterkevers voor de regio op

loofboomsoorten gekend als waardplant. Nog niet

wn.be.: 5 Waterroofkevers (Dytiscidae), 1 Water­

eerder gekend voor onze regio, maar vermoedelijk

treder (Haliplidae) en 2 Watertorren (Hydrophili­

ondergeïnventariseerd omwille van zijn vliegtijd in

dae).

het najaar.

Daarnaast werden nog 2 Glanskevers (Nitidulidae), 1

Bijen, wespen en mieren (A 1. VA 1, Z 1, ZZ 1)

Kortschildkever (Staphylinidae) en 1 Waterroofkev­

De eerste gegevens van de algemenere Tromatobia

er door andere waarnemers toegevoegd. Geen en­

lineatoria (sluipwesp, VA) en Ancistrocerus gazella

kele waarneming van de nieuw ingevoerde kever­

(plooivleugelwesp, A) en de zeldzamer waargeno­

soorten werden beoordeeld door een administrator.

men Pamphilius aurantiacus (bladwesp, ZZ) wer­

Wantsen en cicaden (A 2, VA4, Z 1, ZZ 0)

den niet beoordeeld.

In het Twaalf Appostelenbos (Tervuren) vond Nob­

Rode Koekoekshommel (Bombus rupestris, Z) 1

by Thys op 22/10 een exemplaar van het Zuidelijk

ex. 10/11 te Wilsele (Dirk en Walda Hennebel, Av).

Dwerglopertje (Microvelia pygmaea, Z), een wants

Een koekoek van en sterk gelijkend op Steenhom­

die op de rode lijst staat als Kwetsbaar. Deze en

mel (Bombus lapidarius). Een belangrijk verschil

zes andere nieuw ingevoerde soorten werden niet

tussen deze soorten zijn de zeer donkere vleugels bij

beoordeeld.

de Rode koekoekshommel. Naast deze en een aantal

Insecten (overig) (A 0, VA 1, Z 0, ZZO) conspersa (schietmot-Trichoptera,

onzekere en niet te beoordelen waarnemingen be­

Plectrocnemia

staan er op wn.be op dit moment enkel aanvaarde

VA) 1 ex. 22/10 te Tervuren/Twaalf Appostelenbos

waarnemingen van uit de Maasvallei. Zoals bij vele

(Nobby Thys, Nb, determinatie door Koen Loek).

hommels is de stand na 1950 dramatisch ingestort.

Geleedpotigen (overig) (A4, VA 0, Z 0, ZZ 0)

Men denkt dat deze eerder zuidelijke soort onder

Lentehangmatspin (Neriene montana, A) 1 ex.

invloed van klimaatsveranderingen zich weer meer

06/11 te Egenhoven/Terbank (Erik Toorman, Av).

zou kunnen vestigen.

De eerste gegevens van Koffieboonspin (Steatoda

Vliegen en Muggen (A 8, VA 3, Z 0, ZZ 1)

bipunctata, A) en Tomocerus minor (springstaarten­

In deze periode werden 12 nieuwe Diptera soorten

Collembola, A) werden voorlopig niet beoordeeld.

toegevoegd, al dan niet met waarnemingen in 2011.

Weekdieren en overige ongewervelden (A 2, VA

Er waren nieuwe gegevens van 9 soorten Echte vlie­ gen (Muscidae), 1 soort Dambordvlieg (Sarcopha­

0, ZO, ZZO) De eerste waarnemingen van Onechte paarden­

gidae) en 1 soort Venstermug ( Anisopodidae). De

bloedzuiger

meeste van deze algemene soorten werden voor

Bruine blindslak (Aegopinella nitidula, A) werden gedaan op 22/10 te Tervuren/Twaalf Appostelenbos

minstens één waarneming goed gedocumenteerd door de waarnemer (Joris Menten) a.h.v. ingeza­

(Haemopis

sanguisuga,

A)

en

de

(Nobby Thys), maar werden niet beoordeeld.

melde exemplaren, voordat ze konden worden goed­

Paddenstoelen (A 2, VA 8, Z 13, ZZ4)

gekeurd. Een waarneming van een zeldzame Blaas-

Er werden 27 nieuwe paddenstoelen en schimmels

De Boomklever

- maart 2012

9

••• ",oi.t1••

•••.

..-1," ____ _ ____ _ _

toegevoegd voor het Dijleland s.s.. De locaties waar

Kampenhout (2006) en in Hoeilaart werd de soort

meerdere nieuwe soorten werden teruggevonden

waargenomen op 20 maart van vorig jaar. De soort is

zijn de bossen en parken van Tervuren (Arboretum,

saprotroof op loofbomen, vooral op Els.

Kapucijnenbos, Park van Tervuren en het Zoniën­

Iepenzwam

woud tezamen 8 nieuwe soorten), Meerdaalwoud

te Tervuren/ Arboretum (Ral ph Vandiest, Nb). Zeer

(6 soorten, waarvan 5 in Haasrode/Meerdalbos),

zeldzaam in Vlaams-Brabant. Net buiten de regio

Heverlee/Arenbergpark (4 soorten) en Bertem/Koe­

eerder gekend uit het Zoniënwoud te Hoeilaart

heide (3 soorten). Van negentien soorten zijn vrij re­

(1997). Dit is een parasiet op oude iepen die enkel

cente waarnemingen (na 2000) in de regio gekend,

via wonden bomen aantast. De aangetaste boom kan

waaronder het in V laams-Brabant zeer zelden waar­

meestal nog jarenlang overleven zonder duidelijke

genomen Fopnetwatje (Arcyria minuta, VA, Nb).

zichtbare. gevolgen. De vruchtlichamen verschijnen

Van de in Vlaams-Brabant zeer zeldzame Ridder­

meestal hoog op de stam. De soort is zo goed als ver­

(Hygrocybe fornicata, ZZ, Nb), de vrij zeldzame Bundelchloormycena (Mycena stipata,

dwenen uit Europa door de iepenziekte, waardoor

Z, Nb), de zeer zeldzame Sparrenstinktaailing (Mi­

soort bedreigd.

cromphale perforans, Z, Nb), en de vermoedelijk uit­ heemse Gepeperde sparrenr ussula (Russula badia,

12 mossen en 2 korstmossen werden nieuw inge­

ZZ, Nb), zijn enkel waarnemingen gekend van voor

voerd, maar geen enkele waarneming werd beoor­

de laatste eeuwwisseling.

deeld. Van Muurachterlichtmos (Schistidium cras­

De grootste vondst tijdens deze periode was een

sipilum, A) bestaan er geen gegevens in de FLOR A

(Coprinus insignis, ZZ) op 12/10

databank voor onze regio. Van Gewoon Pelsmos

wasplaat

Zijige Inktzwam

.

(Hypsizygus ulmarius, VA) 1 ex. 08/11

iepen al op jonge leeftijd sterven. In Nederland is de Mossen en Korstmossen (A 11. VA

3. Z 1. ZZ 0)

tijdens een begeleide wandeling te Heverlee/Aren­

(Porella platyphylla, Z) zijn er enkel historische ge­

bergpark (o.a. Roosmarijn Steeman en Reinhardt

gevens gekend in het Dijleland (1950). Deze soort is

Strubbe, Nb). Microscopisch onderzoek bevestigde

zeldzaam in Nederland.

dat dit een nieuwe soort is voor V laanderen (pers. med. Roosmarijn Steeman)! In Nederland is de soort

Ook voor de twee korstmossen Grove Poeder­ korst

(Lepraria rigidula, A) en Rond Schaduwmos

ernstig bedreigd met slechts 1 bezet atlashok sinds

(Phaeophyscia orbicularis, A) ontbreken er gegevens

1990. Komt voor als saprofiet op loofhoutstronken.

voor onze regio. Voor Grove Poederkorst zijn er zelfs

Volgens Roosmarijn Steeman is de soort in feite ook

geen gegevens terug te vinden in de FLORA data­

macroscopisch herkenbaar en lijkt ze op een grote

bank, maar op wn.be komt de soort wel voor op nog

kale inktzwam, maar dan zijdeachtig behaard en is

twee andere locaties in V laanderen. Beide korstmos­

ze steeds te vinden bij Paardenkastanje.

sen zijn algemenere soorten in Nederland. Dit toont

De vondst van een Kalkvuurzwammetje (Hygrocy­

aan dat het nog erg pover staat gesteld met verza­

be calciphila, Z) op 04/12 te Bertem/Koeheide (Ral­

melen en beschikbaar stellen van waarnemingen van

ph Vandiest, microscopische verificatie door Ronny

korstmossen in Vlaanderen.

Boeykens, Av) is ook bijzonder. Dit is de eerste waar­

Tenslotte is de waarneming van Langbladig Buidel­

neming voor Vlaams-Brabant. In Nederland is hij

mos

zeer zeldzaam en ernstig bedreigd. Kalkvuurzwam­

zaam als voorlopige enigste waarneming in Vlaande­

metjes komen voor als bodembewonende saprofie­

ren op wn.be (8 km-hokken in Vlaanderen na 2000

ten in voedselarme graslanden en krijthellingen. De

in FLOR A databank).

soort is mogelijk wat onderbemonsterd omdat hij

Planten (A 0, VA 6, Z 3, ZZ 1)

enkel van het algemenere Gewoon vuurzwammetje

In totaal werden er 10 nieuwe plantensoorten inge­

(Hygrocybe miniata) microscopisch met zekerheid is

voerd in deze periode, allen met waarnemingen tij­

te onderscheiden.

dens de hier besproken invoerperiode. Acht soorten

Van de volgende twee soorten zijn er uit de literatuur

zijn (waarschijnlijk) aangeplante, verwilderd, tuin­

geen eerdere gegevens bekend uit het Dijleland s.s.:

of stinzenplanten en komen niet in aanmerking voor

Geelgerand

Z)

Elfenbankje

(Antrodiella hoehnelii,

1 ex. 09/10 te Tervuren/Park (Ralph Vandiest,

(Calypogeia integristipula, VA) nog opmerk­

een ruimere bespreking. De twee inheemse planten­ soorten die nieuw werden ingevoerd zijn:

Nb). Vrij zeldzaam in Vlaams-Brabant. Net buiten

Blaasvaren

de regio is de soort gekend van het Steentjesbos in

een noordelijk georiënteerde flank van een holle weg

10

De Boomklever - maart 2012

( Cystopteris fragilis, ZZ) 8 ex. 16/10 in

- Cortens ]. & Verbeylen G. {2009). De eikelmuis in V laanderen - Synthese van drie jaar inventari­ seren en aanzet tot effectieve soortbescherming.

Rapport Natuur.studie 2009/1, Natuurpunt Studie Rode koekoekshommel Foto: Dirk Hennebel

te Leefdaal/plateau (Kasper Van Acker, Av). Een zeer zeldzame soort in V laanderen, maar wijdverspreid in Europa en iets algemener in onze regio dan in de rest van Vlaanderen. Komt voor in spleten van voch­ tige muren en rotsen op relatief schaduwrijke plaat­ sen. In Vlaanderen is de soort beperkt tot kunstma­ tige groeiplaatsen (kaaimuren en oude gebouwen)

(Zoogdierenwerkgroep), Mechelen, België. (On­ line raadpleegbaar) - Creemers, B. 2011. Dijlelandse biodiveristiteit op­ gelijst januari-maart 2011. 39 {l): 40

-

45

- Steeman, R., Langendries, R., Monnens, R., Bue­ lens, G., De Pauw, S., Walleyn, R. eds. 2006 Pad­ denstoelen in de regio Leuven 1981-2004. Natuur­ punt Studie, Mechelen pp. 431.

- Steeman, R., Asperges, M., Buelens, G., De Ceus­ ter, R., Declercq, B., Kiszka, A., Leysen, R., Meuw­

en holle wegen (vooral rond Leuven). Het valt op dat

is, T., Monnens, J., Robijns, J. Van den Wijngaert,

de meeste recente groeiplaatsen op andere locaties

M., Van Roy,]., Veraghtert, W., Verstraeten, P. Eds.

liggen dan de oude. Vooral in de omgeving van het

2011. Paddenstoelen in Vlaams-Brabant en het

Zoniënwoud verdwenen veel groeiplaatsen.

Brussels Hoofdstedelijk Gewest, 1980-2009, Ver­

Waterpostelein (Lythrum portula, VA) 1 ex. 27/11

spreiding en ecologie. Natuurpunt Studie, Meche­

te Haasrode/Meerdaalbos (Kasper Van Acker, Av).

len. pp. 728.

Vrij algemeen in de Kempen en de buurt van Brugge,

- Stuckens, ]. & Vercoutere, B., eds. Verspreidings­

elders zeldzamer. Dat is zeker zo voor het Dijleland.

atlas van de planten in het Dijleland 1975-2002,

De meest recente waarnemingen voor het Dijleland

Een uitgave van Vrienden van Heverleebos en

in de FLORA Databank zijn 1979 (Meerdaalwoud)

Meerdaalwoud vzw, Natuurstudiegroep dijleland

en 2002 (Tervuren/ Arboretum). De soort is een pi­

en Flo.Wer. Leuven, pp 341.

onier van matig voedselarme, matige zure, natte of

- Van Landuyt, W., Hoste, W., Vanhecke, L., Van

vochtige, zandige tot lemige bodems in oeverzones,

den Bremt, L., Vercruysse, W., and De Beer, D.,

moerassige heiden, niet te sterk beschaduwde bos­

eds. 2006. Atlas van de flora van Vlaanderen en

paden en zandige wegen, duinpannen, droogval­

het Brussels Gewest. Instituut voor natuur- en

lende greppels en natte graslanden. Jarenlange on­

bosonderzoek/Nationale plantentuin van België ,

derdompeling en schijnbare afwezigheid overbrugt

Brussel, pp 686-687.

Waterpostelein gemakkelijk met behulp van een

- Verboven A. 201la. De dag- en nachtvlinders (Le­

zaadbank.

pidoptera) van het Dijleland Deel 1: Mycropterigi­

Algen en wieren (A 1, VA 0, Z 0, ZZ 0)

dae (Oermotten) tot en met Lyonetiidae (Sneeuw­

De eerste zekere waarneming van een alg of een wier

motten). De Boomklever 39 (1): 12-15.

op wn.be voor onze regio is de eerste waarneming

- Verboven A. 20llb. De dag- en nachtvlinders (Le­

van Trentepohlia aurea (een groenwier, A) op wn.be,

pidoptera) van het Dijleland Deel Il: Ethmiidae

maar deze werd niet beoordeeld.

tot en met de Choreutidae (Glittermotten). De Boomklever 39 (3): 63-68.

Bart Creemers hart.creemers@gmail.com

- http://www.curculionidae.be - FIORA

databank:

http://flora.inbo.be//Pages/

Common/Default.aspx

Referenties - Calle, L.,

Jacobusse, C.H. eds. 2008. Bijen en

Wespen in Zeeland; Fauna Zeelandica deel 4, Het Zeeuwse landschap, Wilhelminadorp. Pp. 191 - Cortens J. & Verbeylen G., 2008. Bescherming van de eikelmuis in V laams-Brabant via monitoring en

- www.microlepidoptera.nl - www.phegea.org - Belgian

Species

List

2012.

Microvelia

pyg-

maea (Dufour, 1833). Document geraadpleegd op http://www.species.be/nl/29489 op 15 January 2012.

advies. Rapport Natuurpunt Studie 2008/4, Me­

- http://www.verspreidingsatlas.nl

chelen, België. (Online raadpfeegbaar)

- www.waarnemingen.be

De Boomklever - maart 2012

1 1

Skräntärnä!!

1

n de rubriek "Buiten gekeken" wist Her­ wig Blockx jarenlang generaties vogelkij­

kers in de Dijlevallei warm te maken voor al het lekkers dat onze vallei met een bezoekje vereert. Geen passender manier om deze

Ik ben het voorval al vergeten als om 12u55 plots een grote "witte" boven de vijver hangt. De kijker laat er ditmaal geen twijfel over bestaan. De zware kop met rode snavel die kennelijk altijd naar beneden wijst , de grijze veeg op de ondervleugels met de witte schacht van de eerste handpen: één van mijn abso­

reeks "Uit de oude doos" te starten dan

lute favorieten in de Dijlevallei! Af en toe bidt hij en

met een van zijn mooiste stukjes, een ode

ik zie hem zowaar 2 vissen opduiken die hij onmid­

aan Sint-Agatha-Rode. We schrijven 1 mei 1994".

De eerste mei is altijd een leuke dag, al was het alleen maar omdat je niet hoeft te gaan werken... Bovendien is het de aanvang van de voor vogelkijkers magische meimaand wanneer de vogels op hun mooist zijn en menig tandengeknars weerklinkt als men hoort wat er zoal "gemist" werd.

dellijk tijdens het vliegen naar binnen schrokt. Het is per slot van rekening nog ver naar de Baltische zee" .

Mooie sprookjes duren niet lang: d e Reuzenstern vliegt 3 ererondjes en ik geniet volop want dit is dé spetter van het jaar, zoweel is nu al zeker".Na 5 mi­ nuten verdwijnt de vogel spoorloos aan het noorde­ lijke einde van de vijver.

Onwillekeurig gaan mijn gedachten terug naar de Reuzensternen die we ooit zagen in de haven van

Zo herinner ik mij een uitstap onder een zomerse

Thessaloniki en op Limni Koronia. Telkens volwas­ sen vogels, zwaar "kra-kra-kra" roepend met bede­

zon in het Zwin dat op die eerste mei alleen 5 Ka­

lende jonge reusjes die een zacht "uwie-uwie" ten

noeten vrijgaf. Maar owee, bij thuiskomst bleek het

gehore gaven. Z elden hoorde ik zulke totaal ver­

te Sint-Agatha-Rode kadootjes "geregend" te hebben

schillende geluiden van één en dezelfde vogelsoort.

met Visarend, Zwarte sternen, Dwergmeeuwen, Ge­

Daarna duurde het ruim 10 jaar vooraleer ik terug

oorde fuut en zelfs een Kuifduiker in zomerkleed. U

Reuzensternen zag: op een strandje van de Lepe­

begrijpt wellicht dat wij in alle staten waren".

laarsplassen in de Flevopolder. Datzelfde jaar nog:

Speelt het voorgaande ergens rond in mijn achter­

selijke Boddenbaai in Oost-Duitsland waarbij weer

hoofd als ik op 1-5 jl. te Sint-Agatha-Rode postvat

dat krakend geluid een onvergetelijke indruk maakte.

onder een warme voorjaarszon? Het begint goed

Vreemd genoeg was er aan de monding van de Wi­

met verschillende Buizerden en 2 Boomvalkjes die

sla vorig jaar slechts kortstondig één te bewonderen,

boven het dennenbos achter Beaumont krijgertje

maar U kent dat: vogels zijn totaal onvoorspelbaar.

2 volwassen vogels met ene jong boven een paradij­

spelen.

Het is waarschijnlijk als gevolg van het terugdenken Om 11u50 zie ik plots vrij hoog een vogel cirke­

aan Polen dat ik bij het verlaten van St-Agatha-Rode

len. Ik vang hem misschien 1 seconde in de kijker

de volgende kryptische boodschap heb geformu­

en dan verdwijnt hij achter het gebladerte van een

leerd:

wilg. Toch is dit genoeg om een belletje te laten rin­

"SAR 1-5: 1 skräntärnä"

kelen: een meeuw met toch wat van een stern, was

Wedden dat dit briefje tot enig gevloek zal leiden?!

dat geen".? Intensief speuren levert niets meer op

Herwig

en wat later buitelden een 5-tal Kokmeeuwen naar beneden. De twijfel vergroot, was ik daarstraks ook al geen Roodpootvalk aan het zoeken tussen de resi­ dente Boomvalken...?

12

De Boomklever

Herwig Blockx herwig.blockx@yahoo.com

De Boomklever, jaargang 22, nummer 4, december 1994

-

maart 2012

Geelgors, Leefdaal. Foto: Sam & Katrien De Backer-Reynders

Opmerkelijke vogelwaarnemingen in de Dijlevallei en omgeving september - november 201 1

D

it overzicht van opmerkelijke en interessante vogelwaarnemingen in het Dijleland beslaat voornamelijk de periode september - november 201 1. De bestreken regio omvat de gemeen­

ten Kortenberg, Herent, Bertem, Leuven, Oud-Heverlee, Huldenberg, Overijse,Tervuren en de aan­ grenzende gebieden. De volgende rubriek zal de periode december 2011 - februari 2012 omvatten.

Waarnemingen worden voor S maart 2012 ingevoerd op

www.waarnemingen.be,

of bezorgd aan

Kelle Moreau, Meibloempjeslaan 2, bus 3, 8400 Oostende, 0486/ l 2.58.77, kelle.moreau@gmail.com.

Waarnemingen van onder meer Patrijs, Knobbelzwaan,

Bogaardenstraat (Oud-Heverlee - Korbeek-Dijle) en

Krakeend, Slobeend, Wintertaling, Tafeleend, Kuifeend,

NGB, NGB =Neerijse/Grote Bron (deel Doode Bemde),

Dodaars, Fuut, Aalscholver, Blauwe Reiger, Bruine Kie­

NK V = Neerijse/Kliniekvijvers (deel Doode Bemde) en

kendief,

SAR= Sint-Agatha-Rode/ Grootbroek.

Havik, Waterral, Kievit, Witgat, Watersnip,

Stormmeeuw, Kleine M antelmeeuw, Kerkuil, Steenuil, Bosuil, Ransuil, Ijsvogel, alle spechten, Veldleeuwerik,

Kleine Zwaan Cygnus bewickii

Graspieper, Grote Gele Kwikstaart, Zwarte Roodstaart,

19/10

Kramsvogel,

Koperwiek,

Vuurgoudhaan,

Glanskop,

7 ad+ 2 juv te SAR (I. Nel, S. Peten, R. Stoks)

Matkop, Kuifmees, Zwarte Mees, Roek, Ringmus, Keep, Putter, Sijs, Kneu, Goudvink, Appelvink, Geelgors, Riet­

Grauwe Gans Anser anser

gors en alle exoten werden niet in dit verslag opgenomen

Overtrekkende Grauwe Ganzen werden waargenomen

maar wel verwerkt. Voor een Heilige Ibis wordt in de

te Leefdaal/plateau (resp. 150, 5, 8 & 8 ex. op 9, 14, 16/10

laatste categorie een uitzondering gemaakt. Meerdere

& 5/11; ]. Vantrappen, 1. Nel, P. Moysons e.a.), Heverlee/

waarnemingen in dit overzicht dienen door het Belgisch

Langestaart (resp. 7 & 2 ex. op 11/10 & 14/11 (B. Willaert),

Avifaunistisch Homologatiecomité beoordeeld te wor­

Erps/Dorenveld (25 ex. op 15/10; P. Moysons), Sint-Joris­

den vooraleer ze definitief op de Dijlelandse lijst kunnen

Weert (8 ex. op 5/11; R. Stoks) en Haasrode/industrie (7

bijgeschreven worden, en worden dus onder voorbehoud

ex. op 7/11; D. von Werne). Pleisteraars waren er te OHZ

gepubliceerd.

(resp. 3, 4 & 3 ex. op 21, 29/09 & 13/11; R. Stoks, G. Va­ nautgaerden), OHN (resp. 1 & 12 ex. op 13/10 & 21/11;

Gebiedsafkortingen

G. Vanautgaerden, I. Nel), AVP (2 ex. van 26/10 tot 26/11;

WLS =Wilsele/ Vijvers Bellefroid, LP= Kessel-Lo/

]. Daems, L. Cieters, P. De Meirsman, D. Michiels), SAR

Leopoldspark, AVP = Heverlee/ Abdij van Park, ZW =

(resp. 10, 20, 6, 60, 3, 5 & 1 ex. op 7, 8, 11, 12, 13, 15 &

Oud-Heverlee/Zoete Waters, OHN =Oud-Heverlee/N,

16/11; P. Goubau, S. Debrus, l. Nel e.a.), Overijse/Meer

OHZ = Oud-Heverlee/Z , Oppem= weilanden tussen

van Genval (5 ex. op 12/11; ]. Taymans), ZW (3 ex. op

De Boomklever - maart 2012

13

13/11; P. De Meirsman), NGB (5 ex. op 15/11; l. Nel) en

!en werd waargenomen, illustreren de maximale concen­

Heverlee/Langestaart (1 ex. op 16/11; B. Willaert).

traties te SAR dat het aantal Grote Zilverreigers in het Dijleland tijdens de najaarsmaanden van 2011 redelijk constant bleef: 12 ex. op 26/09, 13 ex. op 2/10, 12 ex. op

Kolgans Anser albifrons

7, 8 & 14/11

resp. 30, 19 & 29 ex. te SAR (P. Goubau,

16/10, 12 ex. op 6/11 (versch. waarn.). Buiten de vallei­

l. Nel,

gebieden werden op 7 locaties in totaal 19 overvliegende

J.

P elckmans e.a.)

exemplaren waargenomen (versch. waarn.).

24 ex. te AV P (D. Michiels, D. von

12-14/11

Werne, W. Goussey, P. Moysons) 14/11

2 ex. ZW te Heverlee/Langestaart

Kleine Zilverreiger Egretta garzetta

(B. Willaert)

25/09

1 ex. ZO te Korbeek-Dijle/plateau

24/10

1 ex. in de Doode Bemde {M. Abts)

27/10

1 ex. te SAR (M. Nollet)

(T. Vandezande) Toendrarietgans Anser serrirostris

7 /11

30 ex. te SAR (P. Goubau)

12/11

3 ex. Z te OHN (L. Hendrickx, l. Nel), 9 ex. Z te Ottenburg

(F.

Koereiger Bubulcus ibis

Vandeputte)

Op 1/11 werd een Koereiger gemeld te Korbeek-Dijle/ Bergeend Tadorna tadorna

plateau {L. Boon). Het zou om het 6e ex. voor het Dijle­

Drie ex. te NGB op 9/10 (L. Hendrickx) en 1 ex. te SAR

land gaan.

op 29-30/10 (L. Hendrickx, I. Nel) betroffen de enige Dijlelandse waarnemingen van Bergeend voor de peri­

Kwak Nycticorax nycticorax

ode sep-nov 2011.

05/10

Smient Anas penelope

Roerdomp Botaurus stellaris

In de Dijlevallei waren Smienten vanaf eind september

1-3, 15, 23, 25 & 28/11

1 ex. over Heverlee/Oost (T. Vandezande)

(versch. waarn.)

in lage aantallen (1-4 ex.) aanwezig (versch. waarn.).

De enige uitschieter betrof 15 ex. op 27 /11 te OHZ

(J.

telkens 1 ex. te SAR

1/11

1 ex. te OHZ (P. Goubau)

Nysten). Buiten de Dijlevallei pleisterden 4 ex. te LP op Ooievaar Ciconia ciconia

13/11 (B. Verstraete).

13-14/09

22 ex. overnachten te Wilsele/dorp

14/09

dezelfçle 22 ex. ZW te Meerbeek/

{W. Vercruysse, P. Standaert)

Pijlstaart Anas acuta

18/09 & 26/11 resp. 1 ex. & lm te SAR

(J.

Nysten,

. pompstation (A. Smets)

L. Hendrickx) lm te LP (op 6 data) (B. Verstraete,

8-27 /11

E. Toorman,

14-15/09

14 ex. overnachten te Bierbeek

16/09

14 ex. ZW te Leefdaal/Duivendelle

(P. Smets, E. Zvar)

J. Lambrechts,

B. Zurings)

(K. van Scharen) Zomertaling Anas querquedula

19/09

1 ex. over SAR (R. Stoks)

9 & 16/09

23/09

19 ex. tpl te Everberg/Vrebos (G. Rappé,

resp. 3 & 1 ex. te NKV (R. Stoks)

10, 17, 29/09 & 3/10 resp. 2, 2, 2 & 1 ex. te OHZ

H. Remaut)

{L. Hendrickx, G. Vanautgaerden,

14/10

1 ex. tpl te Blanden (R. Huybrechts)

P. Standaert)

19-20/10

5 ex. overnachten te Overijse/ Terlanenveld (V. Bulteau, M. De

Witoogeend Aythya nyroca

26-27/11

P aemelaere)

lm te OHZ {L. Hendrickx, R. Stoks)

15/11

1 ex. Z te Heverlee/Langestaart (B. Willaert)

Grote Zaagbek Mergus merganser

/

14/11

lv te NGB (P. Moysons)

Zwarte Ibis Plegadis falcinellus

26/11

1 ex. te P écrot/vijver (Formation Orni-

Een Zwarte Ibis die op 4/09 naar het westen vloog over

tho) 27I11

Leefdaal/Voervallei (K. van Scharen) kan het tweede 1v te SAR (R. Stoks)

geval van deze soort voor het Dijleland betekenen. De eerste verbleef op 29-30/09 te SAR.

Grote Zilverreiger Casmerodius albus

Hoewel de soort doorgaans verspreid en in kleine aantal-

14

De Boomklever

-

maart 2012

:�..,�,.:.: -: , -

Heilige Ibis Threskiornis aethiopicus

·

Voae/s b

Ruigpootbuizerd Buteo lagopus

Nadat op 1/08 al eens een Heilige Ibis NGB en SAR

Na de winter 2010-2011 hoopten we er nog meer op dan

aandeed, volgden in het najaar waarnemingen van een

anders, en ja hoor, er kwamen dit jaar weer Ruigpoot­

ex. op 17/09 te OHZ (L. Hendrickx, N. Verbeke, F. Van­

buizerds naar onze streken afgezakt. In regio Leuven

deputte) en op 1/10 te SAR (I. Nel, R. Stoks).

vertaalde zich dat als volgt: 15/10

Wespendief Pernis apivorus

(R. Stoks, F. Fluyt, A. Smets, K. Moreau

Over de Dijlelandse trektelposten werden tijdens 1-5 september nog 7 overtrekkende Wespendieven waarge­

1 ex. valt vanuit N in te Leefdaal/plateau e.a.)

24-25/10

nomen. Hierop volgden enkele latere exemplaren, met

1 ex. te Leefdaal/Korbeek-Dijle (G. Ryken, K. van Scharen, A. Smets)

1 ex. Z te Neerijse/Ganzeman op 14/09 (I. Nel), 1 ex. te

26/10

1 ex. te NKV (P. Dauwe)

Leefdaal/plateau op 18/09 (K. van Scharen), 1 ex. te SAR

04/11

1 ad te Korbeek-Dijle/plateau

op 23/09 (I. Nel) en 1 ex. in de Doode Bemde op 14/10 (S. Janssens).

(T. Vandezande) 10/11

1 ex. te Neerijse/Zingende Wind (K. van Scharen)

Rode Wouw Milvus milvus

14/11

Er werden redelijk wat Rode Wouwen gezien in het Dij­

1 ad te Korbeek-Dijle/plateau (P. Moysons)

leland: 1 ex. ZO te Bertem (J. Nysten) en 4 ex. ter plaatse te Overijse/Terlanenveld (H. Roosen) op 1/10, 1 ex. W

Bastaardarend Aquila clanga

te Bertem/Koeheide (G. Bleys) en 2 ex. Z te Leefdaal/

De allereerste zekere Bastaardarend voor het Dijleland

plateau (R. Stoks, K. Moreau, 1. Nel, A. Smets e.a.) op

verbleef tijdens de nacht van 15 op 16 oktober 2011 in

2/10, 1 ex. ZO te OH/ Ormendaal op 9/10 (L. Smets), 1

de zuidrand van Mollendaalwoud (Bierbeek). Zo bleek

ex. te OHZ op 12/10 (B. Willaert), 1 ex. ZO te Leefdaal/

althans uit de gegevens die zijn satellietzender nadien

plateau (F. Fluyt) en 4 ex. Z te SAR (R. Stoks) op 15/10,

doorseinde, niemand heeft de overnachtende vogel

2 ex. Z te Leefdaal/plateau op 16/10 (P. Moysons e.a.),

binnen de regiogrenzen in het veld gezien. Eerder die

1 ex. ZW te Meerbeek/pompstation op 20/10 (P. Moy­

dag werd hij wel opgemerkt over Averbode. Het ging

sons) en 1 ex. te Korbeek-Dijle op 16/11 (L. De Boer).

om Tönn, een Bastaardarend die in 2008 als nestjong werd gezenderd in Estland. De afgelopen zomer bracht

Zwarte Wouw Milvus migrans 18/09

1 ie win te SAR (C. Carels)

hij door in Scandinavië, en de tocht naar zijn Spaanse winterverblijf leidde hem dit jaar dus door België. In het Dijleland ging het om een korte stop, zoals enkele waar­

Blauwe Kiekendief Circus cyaneus

nemingen op 16/10 in Waals-Brabant en Henegouwen

We beperken ons voor dit overzicht tot de waarnemin­

illustreren.

gen uit september en de eerste decade van oktober: 1v NO te Overijse/Terlanenveld op 13/09 (H. P aques) en

Visarend Pandion haliaetus

resp. 1 juv en 1 ex. tpl te Korbeek-Dijle/plateau op 4 en

04/09

8/10 (R. Stoks, J. Nysten). Oktober leverde verder nog

07, 10-11, 17-18&26/09

1 ex. Z te Erps/Dorenveld (A. Smets)

58 waarnemingen op, november liet maar liefst 116 ont­ moetingen met deze soort optekenen (versch. waarn.).

telkens 1 ex. te SAR (versch. waarn.)

14&17/09

telkens 1 ex. te OHZ (J. Rutten, N. Verbeke)

Grauwe Kiekendief Circus pygargus

28/09

1 ex. te W LS/Z (D. Van den Heuvel)

Van 3 tot en met 7/09 werd dagelijks een Grauwe Kie­ kendief waargenomen te Erps/Dorenveld (P. Moysons,

Boomvalk Falco subbuteo

A. Smets, J. P elckmans, R. Stoks, G. Ryken), maar aan­

Er werden in september nergens in de regio juveniele

gezien er de ene keer van een juveniel en de andere keer

Boomvalken waargenomen, ook niet te SAR waar op 7

van een vrouwtje sprake was is niet duidelijk of het hier

en 15/08 telkens wel een juveniel werd gezien. De laatste

om één of meerdere vogels ging. Nadien volgden waar­

2 exemplaren voor 2011 vlogen op 26/09 rond te SAR

nemingen van een jagend ex. te Korbeek-Dijle/plateau

(1. Nel, T. Vandezande) en Tervuren/Park KMMA (B.

op 9/09 (P. Moysons), een overtrekkende juveniel te

P asau, V. Daems).

Leefdaal/plateau op 10/09 (D. von Werne), een pleiste­ rende juveniel te Erps/Dorenveld op 11/09 (R. Ghijsen)

Smelleken Falco columbarius

en een pleisterend ex. te Neerijse/Wolfshaegen op 12/09

Het eerste Smelleken voor het najaar van 2011 was een

(M. Walravens).

pleisterende juveniel op 22/09 te Erps/ Dorenveld (A.

De Boomklever

-

maart 2012

15

Smets). Vooral te Leefdaal/plateau werden nadien nog

Goudplevier Pluvialis apricaria

Smellekens waargenomen, met resp. 2, 1, 1, 1, l, 1, 1 &

Er werden opvallend veel waarnemingen van Goudple­

2 ex. op 2, 8, 15, 16, 21, 23/10, 6 & 28/11 (F. Fluyt, R.

vieren doorgegeven. Een overzicht per waarnemings­

Stoks, A. Smets, K. Moreau e.a.). Andere waarnemings­

plaats: Meerbeek (resp. 1 ex. ZW & 2 ex. tpl

plaatsen waren Bertem/Koeheide (1 ex. ZW op 15/10;

ZW op 2/09 & 20/10; A. Smets, P. Moysons), Leefdaal/

G. Bleys), Meerbeek/pompstation (1 ex. ZW op 20/10;

plateau (resp. 1, 13, 1, 1, 1 & 3 ex. over op 4/09, 14, 15,

P. Moysons) en Overijse/Terlanen (1 ex. ZW op 22/10;

29/10, 5 & 12/11; versch. waarn.), Korbeek-Dijle/plateau

H. Roosen).

(telkens 1 ex. over op 9/10, 5 & 20/11 en 5 ex. tpl

+

1 ex.

+

2 ex.

over op 22/11; versch. waarn.), Erps/Dorenveld (1 ex.

Slechtvalk Falco peregrinus

over op 16/09; P. Moysons), OHZ (1 ex. aud op 27/09; J.

Waargenomen te Erps/Dorenveld (telkens 1 ex. ter

Rutten), Bertem/Koeheide (1 ex. W op 9/10; G. Bleys),

plaatse op 5 data van 1/09 tot 1/11; A. Smets, H. Roo­

Haasrode/industrie (7 ex. N O op 15/10; D. von Werne)

sen, R. Stoks, R. Polfliet), Erps-Kwerps/dorp (1 ex. op

en OHN (1 ex. ZO op 19/11; L. Hendrickx).

4/09; J. Pelckmans), Leuven/centrum (resp. l, 1 & 2 ex. op 10/09, 11 & 20/10; L. Smets, P. Standaert, E. Zvar),

Kleine Strandloper Calidris minuta

Leefdaal/Duivendelle (1 ex. op 14/09; P. Standaert),

9/09

Leefdaal/plateau (telkens 1 ex. op 25/09, 14, 23 & 27/10;

1 juv te Overijse/Terlanenveld (S. P eten,

1. Nel, P. Moysons, R. Stoks)

A. Smets, P. Moysons, 1. Nel, K. van Scharen), Bierbeek/

Het betreft hier de 25e Kleine Strandloper voor het Dij­

Mollendaal (1 ex. op 25/09; P. Floré), Moorsel (1 ex.

leland.

op 4/10; P. Standaert), LP (1 ex. op 10/10; S. Goethals), SAR (telkens 1 ex. op 15/10, 24 & 27/11; L. Hendrickx,

Bonte Strandloper Calidris alpina

J. Yantrappen, R. Stoks), Heverlee/Terbank (1 ex. op

Op Terlanenveld pleisterden ook enkele keren Bonte

24/10; H. Roosen), OHZ (telkens 1 ex. op 31/10, 16 &

Strandlopers: resp. l, 2 & 1 ex. op 13/09, 3-:5 & 8/10 (1.

30/11; P. Moysons, J. Rutten e.a.), Kessel-Lo/Kesselberg

Nel, R. Stoks, D. von Werne, F. Yandeputte).

(le win op 1/11; T. Yandezande, T. Caers), OHN (resp.

1 ad & 1 juv op 12 & 28/11; 1. Nel, L. Hendrickx) en

Wulp Numenius arquata

Bierbeek/Molendaalbeekvallei (1 ex. op 12/11; D. von

01/09

2 ex. ZW te Overijse/Ketelhuis (1. Nel)

Werne).

17/09

7 ex. te Erps/Dorenveld (B. Nef )

19/09

4 ex. NW te SAR (R. Stoks)

Kraanvogel Grus grus

26/10

17 ex. ZO te SAR (1. Nel)

Groenpootruiter Tringa nebularia

27/10

14 ex. Z te Neerijse/Ganzeman (H.

01/09

Blockx) 04/11 05/11

13/11

2 ex. ZW te Erps/Dorenveld (P. Moysons)

1 ex. tpl te Leefdaal/plateau

10/09

1 ex. te OHZ (L. Hendrickx)

(F. Yandeputte)

23/10

1 ex. over de Doode Bemde (M. Abts)

31 ex. Z te Leefdaal/plateau (L. Hendrickx), 3 ex. Z te Kessel-Lo/

Oeverloper Actitis hypoleucos

Kesselberg (T. Yandezande)

3 & 14/09

telkens 2 ex. te SAR (1. Nel, J. Buys)

3 x 1 ex. Z te Overijse/stad (1. Nel), 2 x 1 ex. Z te Tombeek/Laanvallei

Bokje Lymnocryptes minimus

(H. Roosen), 1 ex. Z te Sint- Joris-Weert

21/10 & 28-30/11

telkens 1 ex. te Heverlee/

(R. Stoks)

Langestaart (B. Willaert,

14/11

1 ex. ZW te Everberg/Yrebos (A. Smets)

E. Toorman e.a.)

27/11

5 ex. ZW te Overijse/stad (1. Nel) Houtsnip Scolopax rusticola

B ontbekp levier Charadrius hiaticula

Waarnemingen buiten de broedgebieden:

Tijdens september 2011 werden meermaals Bontbek­

08/11

1 ex. te Haasrode/industrie (M. Abts)

plevieren aangetroffen te Overijse/Terlanen-veld. Ach­

18/11

1 ex. te Leefdaal/plateau (C. Carels)

tereenvolgens ging het om 4, 1, l, 2, 3, 2 & 3 ex. op 9, 10,

26/11

1 ex. te Bertem/dorp (E. Malfait)

17, 18-20, 21, 22 & 23/09 (S. Peten, 1. Nel e.v.a.).

Grote Mantelmeeuw L arus marinus

De adulte Grote Mantelmeeuw die op 4/11 pleisterde

16

De Boomklever - maart 2012

/

te SAR (I. Nel,S. Debrus,P. Moysons, J. Nysten, H.

Kortteenleeuwerik Calandrella brachydactyla

van den Broeck) en op 5/11 werd aangetroffen te Oud­

Er werden maar liefst twee waarnemingen doorgegeven

Heverlee/Ormendael (L. Hendrickx) was pas de 15e voor

van deze soort die nooit eerder in het Dijlelancl werd

het Dijleland. De eerste twee werden zo recent als 1994

vastgesteld:

waargenomen,en 8 gevallen dateren uit 2007-2008.

29/09

1 ex. ZW te Meerbeek/pompstation (A. Smets)

02/10

Visdief Sterna hirundo

11,13 & 15-16/09

1 ex. over te Bertem/Koeheide (G. Bleys, F. Geenen)

resp. 1 ex.,1 ad win & 1 ie win te OHN (G. Vanautgaerden, l. Nel,

13/10

L. Hendrickx,J. Vandeput)

Boomleeuwerik Lullula arborea

1 ex. te SAR (I. Nel)

De najaarstrek van Boomleeuweriken werd in 2011 af­ getrapt op 25/09 met 3 ex. ZW te Leefdaal/ plateau (A. Smets). In oktober werden over dit plateau slechts 26 ex. geteld, verspreid over 5 data (versch. waarn.) en met een maximum van 12 ex. op 14/10 (P. Moysons, R. Uyt­ tenbroeck, B. Willaert). Ook de enige novemberwaar­ neming werd te Leefdaal genoteerd, met 2 ex. ZW op 14/11 (P. Moysons). Andere waarnemingsplaatsen waren Bertem/Koeheide (resp. l, 6 & 2 ex. over op 27 /09,2 & 16/10; G. Bleys), het plateau Sterrebeek-Moorsel (telkens 1 ex. over op 13 & 24/10; 0. Hendrick), Bierbeek (resp. 1 ex. ZW & 1 ex. aud op 16 & 23/10; D. von Werne), Meer­ beek (resp. 11 & 7 ex. ZW op 20 & 24/10; P. Moysons,A. Smets),Meerdaalwoud/Militair Domein (2 ex. op 21/10; R. Guelinckx) en Neerijse/Zingende Wind (1 ex. W op 26/10; B. Willaert).

Visdief, OHN Foto: Ingrid Nel

Duinpieper Anthus campestris

2/09

2 ex. ZW te Meerbeek (A. Smets)

4 & 25/09

telkens 1 ex. ZW te Leefdaal/plateau

Zwarte Stern Chlidonias hybridus

10 & 26/09

(A. Smets)

resp. 12 1e win & 4 ex. te SAR (I. Nel,L. Hendrickx,]. Nysten,T. Vandezande)

Grote Pieper Anthus richardi

De vierde Grote P ieper voor het Dijleland vloog op Zomertortel Streptopelia turtur

27 /09

1 ex. te SAR (1. Nel)

31/10 naar het westen over Erps/Dorenveld (R. Stoks).

De eerdere gevallen betroffen een ex. te Neerijse op 25/03/46, een ringvangst te Heverlee op 21/09/63 en

Velduil Asio flammeus

een ex. over Leefdaal/plateau op 14/10/00.

Het najaar van 2011 gaat te boek als de beste periode uit recente tijden om in het Dijleland Velduilen waar te ne­

Boompieper Anthus trivia/is

men. Het eerste ex. vloog op 22/10 rond te Erps/Doren­

De enige noemenswaardige aantallen van het najaar

veld (P. Moysons),met nadien waarnemingen van resp.

2,7 (!), 2, l, 2,1,1,1 & 2 ex. op 23,28,29,30,31/10,1,

Smets),voorts werden slechts aantallen van 1-4 ex. ge­

4,10 & 19/11 (P. Moysons, H. Roosen e.v.a.). Ook op het

noteerd (versch. waarn.). De laatste Boompieper vloog

plateau van Leefdaal - Korbeek-Dijle pleisterden lange

op 9/10 over Leefdaal/plateau (D. von Werne).

waren resp. 35 en 31 ex. over Meerbeek op 2 en 3/09 (A.

tijd enkele Velduilen,met tussen 24/10 en 29/11 bijna dagelijks waarnemingen van 1-4 ex. (versch. waarn.). Op 25/10 werd ook nog een ex. waargenomen op grondge­ bied van Winksele (G. Bleys).

Roodkeelpieper Anthus cervinus

Een pleisterende Roodkeelpieper op 16/09 te Ottenburg (F. Vandeputte) vertegenwoordigt het 15e ex. voor het Dijleland.

Middelste Bonte Specht Dendrocopos medius

Leuk was de waarneming van een overvliegend ex. op

Waterpieper Anthus spinoletta

9/11 te OHZ (]. Rutten).

De eerste Waterpiepers voor het najaar van 2011 waren De Boomklever - maart 2012

17

een ex. op 8/10 te OHZ (L. Hendrickx) en 2 ex. op 9/10

Roodborsttapuit Saxicola rubicola

te SAR/Vette Weide (R. Stoks). De grootste groepen

Roodborsttapuiten werden er tijdens het najaar van

werden ook in de Vette Weide geteld (versch. waarn.),

2011 opgemerkt te Kwerps/Zuurbeekvallei (resp. lm &

met een maximum van slechts 17 ex. op 17/11 (1. Nel).

lmlv op 11 & 18/09; R. Ghijsen), plateau Sterrebeek­ Moorsel (resp. lm & 2m op 15/09 & 13/10; 0. Hen­

Noordse Kwikstaart Motacilla thunbergi

drick), Erps/Dorenveld (telkens lm op 16/09 & 31/10;

2 & 3/09

P. Moysons, E. Toorman), Kessel-Lo/C (1 ex. op 16/09;

16/09 17/09

resp. 51 & 16 ex. ZW te Meerbeek/ pompstation (A. Smets)

E. Toorman), Heverlee/Zwanenberg (4 ex. op 19/09;

3 ex. te Neerijse/Wolfshaegen

G. Bleys), Leefdaal/plateau (resp. 1 & 2 ex. op 24/09 &

(F. Vandeputte)

16/10;

1 ex. te Korbeek-Dijle/plateau

zandgroeve (resp. 3 & 1 ex. op 25/09 & 12/11; D. von

(J.

J.

Nysten, L. Hendrickx, R. Stoks), Haasrode/

Werne), Bertem/Koeheide (1 ex. op 3/10; A. Seynaeve),

Nysten)

Heverlee/ Langestaart (1 ex. op 13/10; E. Toorman), He­ Klapekster Lanius excubitor

verlee/Terbank (1 ex. op 14/10; B. Wtllaert), Bierbeek/

SAR was tijdens het najaar van 2011 de uitgelezen plek

zandgroeve (1 ex. op 15/10; D. van Werne), Tervuren/

om naar Klapeksters te zoeken. Op 22-23/10 waren er

Zoniënwoud (1 ex. op 22/10; B. P asau, V. Daems), SAR/

hier 2 ex. aanwezig, en één daarvan werd nog tot op

Vette Weide (lm op 6/11; 1. Nel) en Oppem (1 ex. op

12/11 waargenomen (versch. waarn.). Andere waarne­

8/11; D. van Werne, P. Moysons).

mingsplaatsen waren Leefdaal/plateau (1 ex. op 23/10; H. Roosen), Neerijse/ Zingende Wind (1 ex. op 23/10;

Paapje Saxicola rubetra

P. Moysons), OHN (1 ex. op 29/10; L. Hendrickx), Op­

P aapjes werden tot eind september waargenomen. Een

pem (1 ex. op 6, 8 & 13/11;

overzicht per waarnemingsplaats: Meerbeek (5 ex. op

J. Nysten, K. Moreau, D. van

Werne, R. Stoks), Doode Bemde (1 ex. op 6, 11, 13-14 &

3/09; A. Smets), Erps/Dorenveld (resp. 7, l, 8, 3, 4, 23, 4

19/11; J. Nysten, P. Moysons) en NGB (1 ex. op 19/11; L.

& 1 ex. op 4, 6, 7, 11, 20, 21, 22 & 27/09; R. De Boom, A.

Hendrickx,

Smets, R. Ghijsen e.a.), Korbeek-Dijle/plateau (resp. 2, l,

J. Nysten).

2 & 2 ex. op 10, 17, 18 & 23/09;

J.

Nysten, B. Creemers,

R. Stoks), Leefdaal/plateau (resp. 4, 2 & 4 ex. op 10, 11

& 24/09; J. Nysten, D. van Werne), Overijse/Ketelhuis (1 ex. op 13/09; H. P aques), Meerbeek/pompstation (1 ex. op 14/09; A. Smets), Kwerps/Zuurbeekvallei (5 ex. op 18/09; R. Ghijsen) en het plateau Sterrebeek-Moorsel (3 ex. op 19/09; D. Michiels).

Tapuit Oenanthe oenanthe Voor september 2011 werden uit het Dijleland 59 waar­ nemingen van Tapuiten verzameld (versch. waarn.). De grootste aantallen werden te Erps/Dorenveld geteld, met onder meer 24 ex. op 5/09 en 18 ex. op 21/09 (R. Stoks).

Oktober leverde nog de volgende Tapuiten op: 1 ex. te Heverlee/ Zwanenberg op 1/10 (G. Bleys), telkens 1 ex. te Korbeek-Dijle/plateau op 9, 13 & 24/10

(J.

Nysten, I.

Nel, G. Ryken), telkens 1 ex. te Erps/Dorenveld op 22

& 28/10 (D. Walton, A. Smets) en 1 ex. te Meerbeek/ Klapekster Foto: Stephan Peten

Gekraagde Roodstaart Phoenicurus phoenicurus 27/09

1 juv tpl te Erps-Dorenveld (A. Smets)

pompstation op 24/10 (A. Smets).

Cetti's Zanger Cettia cetti Buiten de gekende territoria te OHN, OHZ en SAR, werd tijdens het najaar van 2011 enkel een Cetti's Zan­ ger waargenomen te P écrot/vijver, met waarnemingen op 12, 14 en 25/11

(F.

Van Hove, J. Taymans). Vanuit de

Doode Bemde kwamen er geen waarnemingen.

18

De Boomklever

-

maart 2012

/

-

Tjiftjaf Phyl loscopus col lybita

Kleine Barmsijs Carduelis cabaret

Novemberwaarnemingen: 2 ex. te SAR (L. Boon, K.

28/10

4 ex. over Kessel-Lo/N (E. Toorman)

Moreau) en 1 ex. te Ottenburg (F. Yandeputte) op 1/11,

11 & 30/11

resp. 2 & 1 ex. over OH/centrum

Langestaart op 8/11 (B. Willaert).

29 & 30/11

resp. 1 & 5 ex. te OHZ (B. Willaert e.a.)

Baardmannetje Panurus biarmicus

barmsijs sp. Carduelis cabaretljlammea

5, 13 & 14/11 resp. 1 ex.,1 ex. & lml v te SAR (J. De­

Barmsijzen werden opgemerkt maar konden niet nader

wyspelaere, J. Nysten, D. von Werne e.a.)

op naam gebracht worden te Oud-Heverlee/centrum

(J. Rutten)

1 ex. te OHZ op 6/11 (K. Moreau) en 1 ex. te Heverlee/

(telkens 1 ex. op 15/10 en 25-26/11; J. Rutten), Leefdaal/

Grauwe Vliegenvanger Muscicapa striata

plateau (telkens 1 ex. op 16/10 en 12/11; R. Stoks, P.

2 & 3/09

resp. 2 ex. ZW & 1 ex. tpl te Meerbeek/

Moysons,K. van Scharen), OHN (resp. 1, 2 & 5 ex. op

pompstation (A. Smets)

22/10,1 & 11/11; B. Nef, R. Stoks, J. Lambrechts), Haas­ rode/zandgroeve (1 ex. over op 27/10; D. von Werne),

Europese Kanarie Serinus serinus

Bertem/ Koeheide (1 ex. over op 30/10; G. Bleys),Over­

1 ex. over Leefdaal/plateau

ijse/Terlanenveld (1 ex. Z op 1/11; H. Roosen), Otten­

(T. Yandezande)

burg (2 ex. ZW op 12/11; F. Yandeputte) en OHZ (1 ex.

15/10

1 ex. aud te Bierbeek/zandgroeve

op 29/11; R. Uyttenbroeck).

07/11

1 ex. tpl te Korbeek-Dijle (B. Willaert)

02/10

(D. von Werne)

Kruisbek Loxia curvirostra Kruisbekken werden tijdens het najaar van 2011 enkel waargenomen te SAR, met resp. 3, 3, 2, 2, 5 & 3 ex. op 25-26, 30/09, 8, 22,23/10 & 1/11 (versch. waarn.).

Grauwe Gors Emberiza calandra 14/10,12 & 13/11

resp. 2,1 & 1 ex. te Leefdaal/pla-

teau (B. Willaert,G. Ryken,K. van Scharen)

Ijsgors Calcarius lapponicus 2 & 9/10

telkens 1 ex. Z te Leefdaal/plateau (F. Fluyt, R. Stoks,A. Smets, K. Moreau,D. von Werne e.a.)

Deze vogels vertegenwoordigen inmiddels reeds de 12e en 13e ljsgorzen voor het Dijleland sinds 2000. In de periode 1975-1999 werden slechts drie exemplaren ge­ documenteerd.

Samenstelling Kelle Moreau, kelle.moreau@gmail.com

Goudvink, SAR 27110/2011 Foto: Herman Blockx

De Boomklever - maart 2012

19

Activiteiten lle activiteiten van de Natuurstudiegroep Dijleland en eventuele wijzigingen

A

zullen ook aangekondigd worden via de Dijlevallei-maillijst

(http://groups.yahoo.com/group/Dijlevallei/).

Bi je ncursus We organiseren samen met de Natuurstudiegroep Hageland en Natuurpunt Educatie een bijencursus, nu de aandacht voor de biodiversiteit van deze soortgroep in de lift zit. Er zijn theorielessen voorzien en excursies.

(bart.creemers@gmail.com, 0496893106)

Info: Bart Creemers

of Koen Vandenberghe

(koen.vandenberghe@

gmail.com. 0485162619)

Zaterdag 28 april 2012 Dijl ela nds e Big Day Op 24u tijd zoveel mogelijk verschillende soorten vogels zien in het Dijleland. Met een beetje geluk haalt u ook de 100 soorten! Alle vervoermiddelen zijn toegelaten. De winnaars van vorig jaar wonnen al fietsend. En aangezien "ge zonder benzine zeker ook kunt winnen'; komt daar dit jaar hopelijk een mooi vervolg aan.

Afspraak: Ou-24u, Dijleland.

Leiding: Kris Van Scharen, tel. 0475343529,

kris.van.scharen@telenet.be.

Het volledige reglement staat op de

website.

Zondag 20 mei 2012

t Op zoek naar bijzondere en minder bijzondere insecten, bijen en andere in topnatuurgebieden in de Leuvense

I n sec e n excursie Abdij van Park

stadsrand. Deze excursie wordt georganiseerd ism de Vrienden van Heverleebos en Meerdaalwoud in het kader van hun inventarisatieproject van de Leuvense stadsnatuur.

Afspraak: binnenplein van Abdij van Park, 14u Leiding: Bart Creemers

(bart.creemers<@gmail.com. 0496893106)

Zondag 24 juni 2012 Insectenexcursie Ar e n b e gpark

Op zoek naar bijzondere en r minder bijzondere insecten, bijen en andere in topnatuurgebieden in de Leuvense stadsrand. Deze excursie wordt georganiseerd ism de Vrienden van Heverleebos en Meerdaalwoud in het kader van hun inventarisatieproject van de Leuvense stadsnatuur.

Afspraak: parking bij het Arenbergkasteel naast de Dijle aan de Celestijnenlaan, 14u Leiding: Bart Creemers

(bart.creemers@gmail.com, 0496893106)

U kan zich (opnieuw) abonneren op de Boomklever door overschrijving

van

10 EUR

op rekeningnummer BE86001155216850 (IBAN) met BIC GEBABEBB van de Natuurstudiegroep Dijleland, met vermelding van ABO 2012

+

naam en adres .

(Zie bijgevoegd overschrijvingsformulier) Een steunabonnement kost 15 EUR of meer.

Het bestuur van de Natuurstudiegroep Dijleland dankt u bij voorbaat�

Opgelet: indien wij uw bet ling ui e lijk 30 mei 2012 niet ntv ngen ebben,-kunnen wij a t o a h el e ee t e tu en r e t t o h aa . ____....._.w ....����...... __ _ m:- _r_� -_ s �-r D1· � .. . _r _� - -_ m --U-� ��� �J · U ·� � � �-� - -----�--�� . � --_ ._ � ....__,__ .s ._....

�� �

20

De Boomklever

-

maart 20 12

'

�_..J

....,

- ·� -

.t_-=;� ·"'r· :

1:\

-

�

- ·

....

'\

. �l � ·�' -..... �·

-l

�

"

'

De late record-ijsdagen-winter bleef ook in de watervogelwereld niet zonder gevolgen: geen van de ondiepe vijvers van de vallei kon weerstaan aan -13 °C . En omdat ook de wind wegviel en hiermee de golfslag, vroren alle vijvers dicht. De speurtocht naar open water was begonnen! Eén van de zeldzame wakken in het ijs was er aan de Vossemvijver in het park van Tervuren. Wat elders niet kon lukte hier wel: zo'n 850 watervogels hielden een mooi wak open. En".de Tervurenaars zorgden voor voer voor die watervogels. Zo'n 25 parkgan­ zen, aangevuld door een kleine 100 Canadese ganzen en 25 Nij/ganzen, samen met een steeds bewegende zwarte massa van 400 meerkoeten klaarden de klus! Vooral in de weekend maar ook door de week stopten tal van omwonenden aan de vijver om de ''eendjes te voeren". Dé gelegenheid voor eenflink aantal fotografen om en aantal soorten eens van héél dichtbij te nemen. Zo ook Paul & Krista N. uit Overijse die we daar ont­ moetten. "Waar zitten hier die Stormmeeuwen?" vroeg Krista. Even later kon ik twee volwassen exemplaren aanwijzen wat verder op het ijs en dan brachten deze twee een lucht-achtervolgingsshow waarbij een korst brood de inzet was. Andere deelnemers aan de show waren een flink pak Wilde eenden, enkele Krakeenden, Slobeenden, Kuif-en Tafeleenden, enkele Dodaarzen, een man Mandarijneend (meteen de kleurige favoriet van de dames) en een wijfje Krooneend en zowaar ook een man Wintertaling en ook twee Knobbelzwanen!

Een andere fotograaf, die een buur van Ingrid N. bleek te zijn, kon vaststellen dat soorten die gewoonlijk erg schuw zijn, nu wel verplicht waren de aanwezigheid van mensen op de scene te aanvaarden. Luc vdW had de voorbije week een aantal Meerkoeten kunnen ringen en stelde een enorm verschil in gewicht vast: de zwaarste wogen tot 860 gram, de magere nauwelijks 550 gram! De "show on ice" wordt blijkbaar niet door elke water­ vogel even succesrijk gespeeld!

Maar kom, alles jullie dit lezen is hopelijk de lente al voelbaar en vergeten jullie en de ''acteurs" dit koude "podium" al vlug...

Kris van Scharen

De Boomklever

-

maart 20 1 2

1

�"'

·

Inhoud EDITORIAAL Als volgesneeuwd...

3

PADDENSTOELEN Wasplaten, orchideeën van de paddenstoelen

4

Dirk Hennebel

PROJECTEN Dijlelandse biodiversiteit opgelijst Nieuw ingevoerde soorten voor de periode 9

oktober-december 2011 Bart Creemers

UIT DE OUDE DOOS 14

Skräntärnä!!

Herwig Blockx

VOGELS Opmerkelijke vogelwaarnemingen in de Dijlevallei en omgeving, september - november 20 I I

15

Kel/e Moreau

ACTIVITEITEN

22

coverfoto: Rietgors op het plateau van Leefdaal foto: Sam & Katrien De Backer-Reynders

t 1. 1