De Boomklever December 2010

I Jaargang 38

Tijdschrift van de Natuurstudiegroep •

Dijleland

I

Il

-

december 20 I 0

S

N �;uuRSTUDIEGROEP

"

Regionale werkgroep van Natuurpunt Studie vzw

n atLJ U rp LJ nt

,t<Jd"'

De Boomklever

Bestuur

Bart Creemers (voorzitter), Aarschotsesteenweg 420,

Driemaandelijks tijdschrift van de

3012 Wilsele,0496-893106

Natuurstucliegroep Dijleland. De

•

Boomklever brengt bijdragen over

Kri Van Scharen (penningmeester), Korbeekstraat 27,

•

studie en beheer van de biodiver­

3061 Leefdaal,02-7672638

siteit in het Dijleland en verschijnt

Bruno Bergmans, Mgr. Van Waeyenberglaan 54 DIS bus3,

•

viermaal per jaar (maart, juni, sep­

3000 Leuven,0498-760722

tember, december).

Herwig Blockx, Rue du Culot 42, 1320 Tourinnes-la-Grosse,

•

010-862466

Redactie

•

Frederik Fluyt, Rapengang 24 bus 4, 3000 Leuven, 0479-920172

Hoofdredacteur: Bruno Bergmans

•

MaartenHens, Dorpsstraat 48, 3078 Meerbeek,0473-244752

leden: Herwig Blockx, Bart Cree­

•

Joris Menten, W. De Croylaan 49/21, 3001 Heverlee,0495-275393

mers, Frederik Fluyt, Maarten Hens, Kelle Moreau en Kris van Scharen

Kelle Moreau, Korenbloemlaan 5,3052 Blanden,0486-125877

•

Hans Roosen,Abstraat 101,3090 Overijse, 02-6879518

•

Redactie-adres

André Verboven, Groeneweg 60,3001Heverlee,016-238184

•

Artikels, foto's en korte bijdragen worden verwacht op het redactiese­ cretariaat, p/a Bruno Bergmans

Werkgroep vogels

e-mail: bruno.bergmans@scarlet.be

Archivering en rapportering waarnemingen: Kelle Moreau (keUe.

•

•

moreau@gmail.com)

Het copyright van de teksten, il­

Watervogeltellingen, LucHendrickx( luchendrickx2003@yahoo.

lustraties en foto's blijft bij de res­ pectievelijke auteurs, tekenaars en

com)

fotografen. Overname is mogelijk

Broedvogelprojecten, akkervogels: Maarten Hens (maartenhens@

•

mits hun uitdrukkelijke toelating en

yahoo.co.uk)

bronvermelding

T rektellingen: Frederik Fluyt (frederik .fluyt@grnail.com)

•

Abonnement

Geïnteresseerden kunnen Werkgroep zoogdieren •

De Boomklever ontvangen door

Archivering waarnemingen: Kelle Moreau

overschrijving van 10 €op reke­

(kelle.moreau@gmail.com)

ningnummer 001-1552168-50 van de Natuurstudiegroep Dijleland,

Vleermuizen:Hans Roosen (roosenhans@yahoo.com)

• •

met opgave van naam en adres. Een

Hamster: Maarten Hens (maartenhens@yahoo.co.uk)

steunabonnement kost 15 €of meer.

Natuurpunt vzw

Werkgroep ongewervelden •

Natuurpunt is de grootste vereni­

Archivering en rapportering waarnemingen: Bart Creemers

ging voor natuur en landschap in

(bart.creemers@gmail.com)

Vlaanderen. Ze telt 87.000 leden en beheert 17.000 hectare natuurge­ bied. Lid worden van Natuurpunt

Werkgroep planten •

vzw

kan door storting van 24 €op

rekeningnummer 230-0044233-21.

Themaverantwoordelijke: Joris Menten (pjoris@advalvas.be)

www.natuurpunt.be

Website: www.natuurstudiegroepdijleland.be

Druk: www.Kolorietinfo Oplage: 200 ex.

Rondzendlijst Dijleland: Stuur een blanco e-mail naar:

dijlevallei-subscribe@yahoogroups.com

v.u.:

B. Creemers, Aarschotsesteenweg 420

- 3012 Wilsele

•

l

1

L..---

2010 in 12 hoogtepunten plus één

Nu 2011 binnen handbereik ligt, Leek het mij een mooi moment om te grasduinen door de topmomenten

die de Dijlelandse natuur mij -en velen onder ons- het afgelopen jaar weer geschonken heeft.

24 januari: Boterbuiken in het park

Boterbuiken,

oftewel

Grote zaagbekken,

zijn

samen met

Nonnetjes

mijn favoriete

wintereendjes. Er gaat dan ook niets boven een wak vol met deze kleurige zaagbekken op een ijzige winterdag. Het spektakel dat zich tijdens de lange winterprikken in de wakken van het Leopoldspark in Kessel-Lo ontvouwde, was dan ook niet te versmaden. Mannetjes Grote zaagbekken met hun stijve groene kuiven en goudroze borstveren zwommen er bijna binnen handbereik langs. Ook de vrouwtjes deden hun best om regelmatig met een visje boven te komen. Net als mijn eerste waarneming van deze soort, verdient ook deze mooiste waarneming een hele bijzondere plaats in mijn geheugen.

21 februari: Spektakel in Oud-Heverlee

De vierjaarlijkse cyclus van opduikende Zeearenden in het Dijleland, leek stilaan een verre droom tot die bewuste 21ste februari. Het leek een grauwe winterdag te worden zoals zovele tot iets voor elven het sms'je binnenkwam dat Ingrid Nel er één ontdekt had in Oud­ Heverlee. Toen ik kort na de middag toekwam, was er al heel wat volk op de been. Hij zat fier in een wilg aan de overkant van de vijver. Jongens, wat een massieve snavel! Het was een mooi exemplaar met heel diverse schakeringen van bruin. De vliegende deur strekte ook zijn vleugels uit en toen hij over de weides van Oud-Heverlee vloog, werd zijn enorme spanwijdte pas echt duidelijk.

Er zijn niet veel vogels die dit presteren, maar hij haalde zelfs de lokale pers en liet zich ook de dagen nadien nog op vaak spectaculaire wijze bewonderen.

27 maart: Slechtvalkenparade op Sint-Pieter

Voor de bladeren aan de bomen komen, zit ik thuis op de eerste loge om de slechtvalkrituelen rond de St-Pieterskliniek gade te slaan. Alles passeerde de revue: van spectaculaire duikvluchten tot paringen. Helaas bleef het daar ook bij. Ik weet niet of Slechtvalken goede voornemens maken, maar het zou een mooi voornemen voor 2011 zijn om eindelijk eens voor echte gezinsuitbreiding te zorgen. Wordt hopelijk vervolgd...

18 april: Een zee van lila

In het Dijleland hebben we het geluk dat we kunnen proeven van een bijzonder rijk palet aan gevarieerde voorjaarsbossen. Afgelopen voorjaar bleven we door de koude winter nog eens iets langer op onze honger zitten, maar de uitbarsting aan kleur was er niet minder om.

Ik ken intussen mijn klassiekers, maar het is ook leuk om nieuwe paden te betreden.

Zo ontdekte ik dit voorjaar in een hoekje van het Silsombos een stuk bos dat niet moet onderdoen voor het Hallaarbos: het kleurde helemaal lila van de Pinksterbloemen. In het zachte strijklicht van de namiddagzon smolten ze samen tot één feërieke lila waas zover het oog kon reiken. Onvoorstelbaar!

De Boomklever - december

-

2010

89

.:� ·�Ed . ..;_:-'... lto

1 mei

Mistige ochtendsluiers boven het Wijgmaalbroek.

Een Reebok danst door de weides.

De eerste zonnestralen priemen door de bomen en terwijl duizend vogelkelen hun eerste liedje brengen warmt een Steenuiltje zich op een Knotwilg aan de weldoende ochtendzon.

Mijn eerste Big Day smaakt naar nog!

4 juli: De Paarse keizer vliegt weer!

De warme dagen van eind juni brachten heel wat vlinders op de been. De eerste zondag van juli in het Rodebos had je dan ook echt nog eens het gevoel dat er veel en veel verschillende vlinders vlogen: van dollende Eikenpages in de toppen van de Zomereiken tot kleurige Dagpauwogen, stemmige Gehakkelde aurelia's en dartelende Koevinkjes. Maar ook "de Paarse keizer" ontbrak niet op het appèl: statig en hoog verheven boven ons nederige waarnemers zeilde de Grote weerschijnvlinder tussen de toppen van de bomen. Misschien wel dé ontdekking van de insectenzomer van 2010!

11 juli: Vlaamse feestdag met Floere het Fluwijn

De leukste momenten in het leven zijn de onverwachte. Kon ik vermoeden dat een slank uitgevallen huiskat met een witte bef die 's avonds midden op de weg naast mijn appartementsgebouw zat, een Steenmarter was? Toen ik het besefte, was het al te laat en verdween hij razendsnel in de bosjes. Geduld loont niet altijd, maar in dit geval hoefde ik maar eventjes stilletjes te wachten tot de nieuwsgierigheid het won van de angst. En daar liep hij dan parmantig naast mij heen, mijn dichtste Steenmarter ooit, de blik op oneindig. Even hield hij in, om dan rustig door te stappen, de donkere nacht in.

17 juli: De vlinderbalts van de wespendief

Het viel me tijdens de mooie zomermaanden op dat Wespendieven zich best wel makkelijk en mooi laten zien in onze regio.

Niets kan evenwel tippen aan dat ene mannetje dat zijn prachtige vlinderbalts ten beste gaf boven dat besloten valleitje in het Zoniënwoud. Te gek gewoon voor woorden hoe hij keer op keer hoogte won om zich dan te laten afglijden met beide vleugels tegen elkaar fladderend boven zijn rug. Mijn eerste vlinderbalts zal ik niet licht vergeten.

18 juli: Het spookt in het kasteel!

Een oud kasteel. Een schaars verlichte binnenplaats. De klok slaat 11 uur. Her en der stijgt een ijzingwekkend gesis op. Niet veel later lichten één, twee en later drie witte spookjes kort op als ze door het licht van de lantaarns fladderen.

Dan valt er één pardoes in op het grasperk voor onze neus.

In zijn

hartvormige

aangezichtsmasker laat deze jonge Kerkuil zich diep in de ogen kijken. Het spelen gaat voort, hij hopt wat op en neer op het gras, lijkt iets te vangen. Even komt één van zijn broertjes of zusjes bij hem zitten, en dan fladderen ze wat onbeholpen naar een nis in de muur. En zo gaat het schouwspel verder: van het bankje naar het fietsenrek en terug naar het grasplein.

Als papa of mama toekomt met een muis, stijgt het kabaal even ten top, en dan kan het kattekwaad herbeginnen. De nacht is nog lang.

90

De Boomklever - december. 201 O

1

19 augustus: Avondstemming in het Grootbroek

Een avond es ie aan het einde van de zomer in het Grootbroek in Sint-Agatha-Rode baadt steeds in een speciale

feer. Je weet dat het leuk kan worden, maar je weet nooit wat je

precies voor de lens gaat krijgen. Twee lang pleisterende Kwakken toonden zich in elk geval van hun beste kant. De Visarend had geen zin om te jagen, maar liet zich mooi bekijken in een grote wilg.

Aangekomen in de kijktoren was het al schemerdonker. Een Kwak die luid roepend opvloog en de eerste Bever die rondjes begon te zwemmen, waren nog net uit te maken.

10 oktober: Trektellen op de Bredeweg

Een mooie morgen in oktober: het ideale moment om met de fiets naar het plateau te rijden voor een sessie trektellen op de Bredeweg. De weg door de vallei was fris en mooi, de beklimming naar de top opende ruime panorama's. Op de trektelpost was het een gezellige bedoening. Het was een leuke gelegenheid om mijn kennis van trekroepjes nog eens op te frissen. De trek was redelijk met de gebruikelijke Veldleeuweriken, Rietgorzen en Graspiepers. Maar helemaal leuk werd het toen Freek Fluyt een adulte Zwarte ooievaar in het vizier kreeg. Gedragen door thermiek maakte deze prachtvogel een paar ererondje boven het plateau op weg naar warmere oorden.

7 november: Juweeltjes in het grasland

Onze eerst wasplatentocht van het najaar startte meteen met een knaller van formaat. De herfstige Heideberg in Kessel-Lo was een prachtige setting en Sneeuwzwa:nmetjes en Geurende wa platen Lieten zich mooi vergelijken. Enkele meters verder wa het dan zover: Eddy Macquoy ontdekte tussen het gras enkele opvallend knalrode wa platen. Ook de teel was knalrood en de dikke vlezige plaatjes hadden een prachtig oranje gloed. S hitterend toch die Scharlaken wa plaat!

December: Een vroeg kerstcadeau

Op het ogenblik dat ik dit schrijf, heeft de realiteit mijn fantasie ingehaald. In mijn dromen dacht ik te kunnen wensen dat we elkaar misschien in december zouden tegenkomen aan een mooie Lijsterbes vol smullende Pestvogels ergens in het Dijleland.

Maar intussen weten we dat het op 20 november al zover was. Maar ik hoop vurig op nog meer van dat de komende winter.

Ik we11s u e11 uw familie in 11anm vnn de Nat11urstudiegroep Dijlela11rl mi11ste11 eue11 1.'eel prachtige na tuu rbelevi11gsmo111enten i11 2011 toe!

Een Gezond en Gelukkig Nie11wjnar!

Bru11v Berg111n11s Hoofrlredncte11r De 800111klever

De Boomklever - december

�¡

-

2010

91

]11ni 1972, vierde Humm1iora. Juist voor het examen begon draaide Johan Desmet zich i11 zijn bank om en fluisterde me 11og snel toe "Er is ee11 Zwarte Ooievaar over ons huis gevlogen!". Een Zwarte Ooievaar! Kwam die hier dan voor? Leefrle11 die niet in de donkere wouden achter het ljzere11 Gordijn? Ik kon me enkel inbeelden hoe het moet geweest zijn 0111 deze geheimzin11ige vogel te zie11 overtrekke11".e11 het zou nog ettelijke jaren duren voordat ik zelf mij11 eerste Zwarte Ooievaar kon spotten in de vallei.

van een gebied.

Voorkomen en verspreiding

Sinds 1986 broedt de Zwarte Ooievaar evenwel Het verspreidingsgebied van de Zwarte Ooievaar

terug

als broedvogel beslaat in Europa vooral Oost

van de as Sillon - Samber en Maas ( Ardennen,

en Zuid-Oost Europa. Daarnaast is er ook een

Lotharingen,

belangrijke populatie op het Iberisch schiereiland

plaatsen in de Condroz" Het aantal koppels

en verder enkele koppels in Frankrijk, Luxemburg

varieert de laatste jaren tussen de 50 en de 90.

en

Wallonië.

Men

kan

zelfs

in

in

Wallonië,

meer bepaald ten

Fagne-Farnenne)

en

op

zuiden enkele

West-Europa

spreken van een herkolonisatie. Werelwijd leven Voorkomen in de Dijlevallei

er tussen de 24.000 en 44.000 vogels.

De

Zwarte

Ooievaar

verdween in

België als

broedvogel op het einde van de negentiende eeuw.

Het

laatst

gekende

broedgeval

had

De eerste Zwarte Ooievaar voor de Dijlevallei (en

plaats in Libin in 1898. De oorzaken van zijn

de tweede voor de toenmalige provincie Brabant)

verdwijning

werd pas waargenomen te Oud-Heverlee op 12

destijds

(grootschalige

ontbossing

onder druk van de industrialisering, zijn

ook vandaag

nog

de

jacht,".)

juni 1972. Het duurde evenwel tot 1984 voordat de

hoofdbedreigingen

soort terug werd waargenomen, maar sindsdien

in zijn huidig verspreidingsgebied, terwijl ook

worden Zwarte Ooievaars bijna jaarlijks en sinds

hoogspanningslijnen een hoge tol eisen.

1997 jaarlijks gezien. (Tabel 1)

De

Zwarte Ooievaar stelt zeer hoge kwaliteitseisen aan zijn biotoop. Zijn aanwezigheid is dan ook een

Als

aanwijzing van een hoog biodiversiteitspotentieel

Zwarte Ooievaars (zie Tabel 2), dan stellen we

92

De Boomklever - december

.

we

kijken naar

het

seizoenspatroon

van

201 O

1

11

Tabel 1: Aantal waarnemingen van Zwarte Ooievaar per jaar in de periode 1900-2010

9

er onweer dreigt. Dit was deze zomer nog het geval toen op 4 augustus een juveniel exemplaar vlak voor het losbarsten van een onweer te SAR neerstreek en er de nacht doorbracht.

0

1975

1980

1985

0

•

2000

1990

L

2005

2010

Jaartal

vast dat de meeste waarnemingen in het najaar gebeuren met een duidelijke piek in juli en vooral augustus (respectievelijk 9 en 23 gevallen en 5 in september) en in mindere mate in het voorjaar (6 gevallen in april en 8 in mei).

Over gans de beschouwde periode waren twaalf van de 55 gevallen waren pleisterende vogels (1 tot 2 dagen), bijna uitsluitend tijdens de najaarstrek. Slechts éénmaal werd een pleisterend exemplaar aangetroffen in de voorjaar (11 mei 2003 Oud-Heverlee). De pleisterende vogels arriveren meestal in de late namiddag, brengen de nacht door en vertrekken de volgende dag indien de weersomstandigheden het toelaten. Het langst pleisterend exemplaar verbleef van 1 tot 6 augustus te Erps-Kwerps.

Misschien worden pleisterende exemplaren ook niet altijd opgemerkt. Zo zat er op 20 augustus 2006 een exemplaar in de gracht achter de parking van Neerijse Grote Bron!

Kijken we meer in detail (Tabel 3) dan zien we dat in het voorjaar de tweede (2) en derde (3) decade van april en de eerste (5) en tweede (3) decade van mei er heel wat doortrek is, terwijl in het najaar de topperiode vooral in de laatste decade van juli (5) en zeker de eerste (10) en tweede (9) decade van augustus valt.

Zwarte Ooievaars trekken veelal solitair of in kleine groepje (1 tot 4 exemplaren). Som worden

De vroegste Zwarte Ooievaar ooit in de Dijleva11ei werd waargenomen op 24 maart 1993 en de laatste voorjaarstrekker op 13 mei 1985. De periode van 14 mei tot 11 juni is tot nu toe Zwarte Ooievaarloos.

Het laatste exemplaar trok door op 14 oktober 2007.

In tegenstelling tot de juvenielen, zwerven na de nestperiode de adulte Zwarte Ooievaars dikwijls nog heel wat rond, ver van hun broedgebied (tot enkele honderden kilometers) alvorens naar Afrika te vertrekken. Gedurende de trek kunnen Zwarte Ooievaars zowat overal pleisteren, vooral wanneer de weersomstandigheden slecht zijn en

foto: Raymond De Smet Zwarte ooievaar op Lesbo

Tabel 2: Aantal waarnemingen van Zwarte Ooievaar per maand in de periode 1900-2010 Jan

Feb

Maa

Apr

Mei

Jw1

Jul

Aug

Sep

Okt

1

6

8

4

9

23

5

3

Nov

De Boomklever - december

Dcc

-

2010

93

Tabel 3: Aantal waarnemingen van Zwarte Ooievaar per decade in de periode 1900-2010 Jan

Feb

Maa

Apr

Mei

Jun

Jul

Aug

Sep

Okt

0/0/l

1/2/3

5/3/0

1/1/2

3/1/5

10/9/4

3/2/0

2/1/0

evenwel ook grote groepen waargenomen ( 12 augu tus 2006, 4 ex +7 ex over

Nov

Dec

Referenties

Huldenberg/

Spit berg; 16 augustus 2006, 8 ex over te Erps/ Dorenveld; 7 e

over op 5 oktober 2010 Putkapel).

- BirdLife International (2010) Species factsheet: Ciconia nigra.

Tot hiertoe werd in de vallei geen enkel geringde vogel waargenomen, zodat over de herkomst van

- Catalogue des espèces et habitats des Site

onze doortrekkers niets geweten is.

Natura 2000 de la Région Wallonn e - Herroelen,P &R.De Fraine - inventaris van de Vogel van Brabant 1900-1974, Brussel, 1975.

Luc Hendrickx l 11cl1e11drickx2003@11ahoo.co111

- Maarten Hens e.a. - Vogels in het Dijleland, 2001.

- Archief Natuurstudiegroep Dijleland en per­ soonlijk archief Kris Van Scharen

Op zaterdag 12/02 om 20u is het weer zover. Dan gaat in het lokaal van de Vrienden van Heverleebos e Meerdaalwoud in het oud gemeentehuis van Heverlee onze jaarvergadering door.

We hebben voor u een gevarieerd programma in elkaar gebokst.

O.a. deze onderwerpen zullen de revue passeren: - een overzicht van onze lopende natuurstudieprojecten - een jaaroverzicht in woord en beeld - een sfeerverslag van de Batumi Raptor Count Iedereen is welkom. Zoals steeds zorgen we ook voor een hapje en een drankje.

Voor wie graag ons bestuur wil komen vervoegen, kan het een leuke kennismaking zijn.

Het Beshmr van de Natuurshtdiegroep Dijlelan 94

De Boomklever - december

-

201 O

1

Zondag 31 oktober 2010, een zonnige he1fstnamiddag. Ik eindig mij11 tocht door de Diilevallei in de toren te SAR. Het viel weer tegen va11daag en ee11 blik op de vijver kan 11/e zeker niet oplllonteren. Si11ds augustus ligt de vijver er imlllers doods bij, 11a het opnieuw vullen na de droogte zijn alle watervogels Olll een 01werklaarbare reden vertrokken. Ik besluit na een kwartier tje hetzelfde te doen. Op /zet knuppelpad kolll ik 111grid tegen en vertel haar dat ik er voortijdig de brui aan geef Ik ben amper thuis of ik krijg een telefoontje van J11grid: "Fra11jepoot i11gevalle11 te SAR!"

Twintig minuten later sta ik terug in de toren.

grijze mantel in contrast met de nog iets bruinige

Ingrid heeft de vogel maar eventjes kunnen zien

vleugels te zien. Het kopkapje loopt door tot diep

en hij is niet meer zichtbaar. Hij zit ergens achter

in de nek en zwemmend is het grijs verenkleed

de rietkraag aan de eendenkooi. Na vijf minuten

met de bruinige handpennen goed te zien.

komt hij echter eventje uit de kant gezwommen.

De

Ik probeer dadelijk een bewijsfotootje te schieten

een

en SMS dan snel de vogel door naar mijn OV-lijstje

verspreidingsgebied. Hij broedt nog noordelijker

als Grauwe Franjepoot, dit is immers het meest

dan de Grauwe Franjepoot Phalaropus lobat11s. De

waarschijnlijke.

trekken

zuidelijke grens van zijn broedareaal loopt langs

dwars over Europa om te overwinteren in de

de zuidkust van ljsland. In de winter ontmoet men

Arabische Zee. Zo, iedereen is op de hoogte. Het

hem in de tropische zeeĂŤn op grote afstand van de

Grauwe

Franjepoten

Rosse

Franjepoot

arctische

vogel

is

Phalarop11s

f11/icnrius

met

circumpolair

een

franjepootje is ondertussen beter zichtbaar en

kusten van Z en W-Afrika. Ro se Franjepoten zijn

we kunnen nu de vogel rustig doch van vrij ver,

echte zeevogels, drievierden van het jaar leven ze

ongeveer ter hoogte van het eilandje, bekijken. Een

op de oceaan. Ook hun trekroute loopt over de

duidelijk dik snaveltje en een oranjig halsje... Dit is

Atlantische Oceaan en het is zeer uitzonderlijk dat

een Rosse Franjepoot! Het is uitzonderlijk dat men

een vogel in het binnenland verzeilt, meestal ten

deze vogel ziet zo diep in het binnenland.

gevolge van stormen. Dit wa

Verleden jaar was er al een geweldige toeloop

geval, de afgelopen dagen

in Hollogne-sur-Geer toen zich daar ook een

geweest. vogel

van

nu echter niet het

was het rustig weer

exemplaar prachtig op enkel meters liet bekijken.

De

Spijtig dat deze vogel zo ver zit. ..

waarneming voor de Dijlevallei. Net buiten de

Sint-Agatha-Rode

is

de eerste

De vogel is zoals alle franjepoten geweldig actief,

vallei was er wel

draait rond, vliegt geregeld enkele meter op en

2001 te Bierbeek.

al een waarneming in januari

springt af en toe insectenpikkend op uit het water.

Luc He11drickx

Het is een eerste jaarsvogel, bij het opvliegen is de

l11che11rf rickx2003@)ynlroo.co111 De Boomklever - december -

l 11

2010

95

foto: Axel Smets

Op 7 11ovember zng Geert Bleys de eerste Witkopstaart111eze11 voor het Dijlela11d in de ra11d van het Bertembos.

I11tussen druppele11 meer en 111eer waarnerniHgen bi11ne11.

Iedere winter worden wel "witkoppige" Staart111ezen ge111eld, maar dit jnar staat het voor het eerst onomstotelijk vast dnt er iuel degelijk een echte invasie van Witkopstnartmezen aan de ga11g is. Dit artikel poogt een beetje duidelijkheid te scheppe11 over hoe je nu precies zo'n echte Witkopstaartmees kunt herkennen.

De

Witkopstaartmees

is

geen

witkoppige

Staartmees

De Witkopstaartmees daarentegen komt voor in Fenno-Scandinavië, oostelijk Europa, de Sovjet­ Unie en verder oostelijk tot in China en Japan.

Net als heel wat andere vogels uit die contreien

Zoals elke vogelsoort heeft ook de Staartmees

(Aegithalos

cnudntus)

waarvan de

meerdere

ondersoorten,

Witkopstaartmees of

Noordelijke

taartmees (Aegithalos cnudatus caudntus) er één is.

begeven ze zich soms massaal naar andere oorden.

Dat lijkt net te zijn wat zich nu afspeelt. Wat er precies aan de hand is in Siberië is niet duidelijk, maar ook de Pestvogels die nu met mondjesmaat

Onze eigen ondersoort is de gewone Staartmees

onze

(Aegithalos ca11dat11s europneus). Deze komt voor

afkomstig zijn.

streek

binnenkomen

zouden

van

hier

over heel We t- en Centraal-Europa.

96

De Boomklever - december . 201 O

1

11

Tot

hiertoe

hadden

Witkopstaartmezen

de

steevast

meldingen betrekking

van op

typische laterale kruinstreep van onze gewone Staartmezen.

Hier is het goed uitkijken, want

witkoppige Staartmezen. Dit zijn Staartmezen met

deze kruinstreep kan bij sommige witkoppige

meer dan gemiddeld wit op het kopje, maar niet

varianten heel sterk gereduceerd zijn. Het gaat

zo spierwit als een Witkopstaartmees.

dan om kleine bruine tot zwarte vlekjes op het hoofd, soms enkel achter het oog. Vanaf november

Deze witkoppige Staartmezen vertroebelen het

zijn alle juveniele Witkopstaartmezen volledig

beeld. De witkoppige Staartmezen ontstaan door

geruid, zodat ook deze exemplaren een volledig

hybridisatie van zuivere Witkopstaartmezen met

spierwitte, contrasterende kop hebben,

onze gewone Staartmezen. Ze komen voor in een

enige hint van vlekjes.

zonder

brede band over Europa waar beide ondersoorten dicht in elkaars buurt voorkomen, van Denemarken

Andere kenmerken kunnen de determinatie helpen

tot OekraĂŻne. In Nederland werd een schatting

ondersteunen, maar zijn nooit doorslaggevend

gemaakt dat ongeveer 2% van de waargenomen

omdat ze veel minder betrouwbaar zijn. Ze zijn

Staartmezen tot zulke intermediaire witkoppige

immers aan veel meer variatie onderhevig.

vormen behoren.

Zo

missen

Witkopstaartmezen

altijd

de

vage

borstband van gewone Staartmezen, maar bij veel intermediaire

Hoe

kun

je

nu

een

Witkopstaartmees

witkoppige Staartmezen is deze

borstband ook volledig afwezig.

onder scheiden van een Witkoppige Staartmees?

Witkopstaartmezen hebben over het algemeen ook een wittere borst en buik met enkel een Uitde studie vanJansen & Nap(Dutch Birding2008)

lichtroze zweem op hun onderbuik.

Maar bij

blijkt de hoofdkleur het enige echt betrouwbare

sommige witkoppige Staarhnezen is dit eveneens

kenmerk te zijn om pure Witkopstaartmezen eruit

het geval. Over het algemeen hebben witkoppige

te halen.

Staartmezen

wel

donkerdere

onderdelen

met

soms wat streping op de flanken.

De

kop

van

Witkopstaartmezen

is

volledig

Op hun rug en in hun vleugels hebben Wit­

spierwit. Het witte kopje lijkt bijna lid1t te geven.

kopstaartmezen meer witte veren, maar dit is

Deze witte kop contrasteert sterk met de zwarte

weerom een variabel kenmerk dat ook aanwezig

nekband en donkere rug.

is bij heel wat witkoppige Staartmezen.

Sommige witkoppige Staartmezen hebben ook

Qua grootte en qua roep lijkt de Witkopstaartmees

een scherp afgetekende nekband, maar het is

verder

vooral typisch dat ze nog resten hebben van de

Staartmees.

trouwens

helemaal

op

onze

gewone

Invasie van de Witkopstaartmezen

Witkopstaartmezen hebben de neiging om af en toe en masse hun broedgebieden te verlaten en in de winter duiken ze dan op in Noord-Europa, of zeldzamer zoals nu ook in onze contreien. In zulke invasiejaren kunnen soms groepjes van tientallen exemplaren samen opduiken.

Het is verrassend om te lezen hoe snel deze kleine pluizenbolletjes zich tijdens zo'n invasie kunnen verplaatsen. Zo werd op 11 oktober 1958 een Witkopstaartmees geringd bij Murmansk in Rusland. Amper 8 dagen later dook die al 500 km verder op in Falsterbo. Dat de vogels vaak

foto: Axel Smets

van ver in Rusland komen wordt bewezen door De Boomklever - december

-

2010

97

een e emplaar dat in oktober 2000 in Litouwen gecontroleerd werd. 104 dagen eerder was deze Witkopstaartmees

maar

liefst

1623

kilometer

verder oo twaarts, diep in Rusland geringd.

Van onze eigen Staartmezen hebben wij het beeld dat deze veel honkvaster zijn. Dit zal inderdaad voor het gros van de vogels wel zo zijn. Maar recente ringgegevens stellen ook dit beeld een beetje bij.

In

ommige jaren blijken ze immers toch een

beetje in alle rid1tingen weg te zwerven zoals naar Engeland, maar ook richting Baltische staten.

Het afstandsrecord staat zelfs op naam van een "Belgi che" gewone Staartmees. Deze werd op 2 maart 1936 in België geringd en op 2 november 1937 teruggevonden op Chios in Griekenland, maar liefst 2700 km ver!

Conclusie Referenties Goed

gedocumenteerde

zekere waarnemingen

van echte Witkopstaartmezen in onze contreien zijn waarschijnlijk heel zeldzaam, ook al duiken ze

- de onvolprezen website www.natuurbericht.nl:

sinds 2002 jaarlijks in Nederland op.

h t t p ://www. n a tu u r b e r i c h t . nl/?i d=Sl

28&q=

witkopstaartmees u

er meer

duidelijkheid

is

over

de

deter­

minatiekenmerken van echte Witkopstaartmezen,

- Jansen,

is het ook mogelijk om deze bijzondere en aan­

headed Long-tailed Bushtit and occurrence in

trekkelijke ondersoort beter

en

the Netherlands. Dutch Birding 30: 293-308, 2008

beoordeeld

(http://www.d u tchbirding. nl/-dba ftp/wietze/

kunnen

meldingen

te herkennen

gemakkelijker

worden.

Ondergetekende

Pagina%27s%20van%20DB%2030(5)2008.pdf) moet

zijn

eerste

Witkop­

staartmezen nog zien. Ik hoop net als u vurig op een mooie ontmoeting met deze witte pluizenbolletjes, ergens op kraakheldere vriesdag deze winter.

Bruno Berg mans bru110.berg111ans@scnriet.be

98

J. & Nap, W. Identification of White­

De Boomklever - december

-

201 Q

De vogel met de lelijke naam Dalarna, 10-!-05 Ik be11 ee11fnn va11 de gri11twege11 i11 het Zweerfse "bi11ne11ln11d ". Het éc!tte Zweedse gevoel begi11t dnar zunar liet nsfnl t va11 de 2os1r eeuwse bescllnvi11g ophoudt. Oaarnc!tter ligge11 duistere 11anldwoude11 wnar ik 111e telkens op11ieuw verl1nas over de met mos beklede kn11jers va11 rot blokke11. f e komt voorbij idyllische meren ivaar ik 111nnr moeilijk kn11 wecr.:;taa11 aa11 ee11 vluchtige top om pnreld11ikers te zoeken Hier e11 daar pas eer je ee11 dorpje, ee11 gehucht of gewoo11 twt'e h11ize11, 011vera11derlijk roodlwit ge childerd, zo weg gelope11 uit ee11 Astrid Li11dgren-verhanl. Op de houte11 scllll H i11g 11111gs de wegkn11t zit ee11 11iar111etje grauwe kln11wier.Als het regent verandert de ifeer drastisch: de banrdkor tmosse11 druipen vnn het wnter, het 11naldbo krijgt iets dreigend. Op de toppen vn11 de !te11velrugge11 z1erdw1j11t de einder i11 een gra11wgrij deken e11 het vee11111os lnng de kn11t van de weg wordt niet alleen dubbel zo dik manr lijkt ook dubbel zo groen.Op deze "grusvägar" rij je 11n een tijdje gegnrn11rfeerd "verloren" wn11f de winunr vn11 witte lij11e11 op mijn detnilknarf is ee11 f!n11we afspiegeling van het werkelijke spi1111e11web vn11 wegen, zijwegen e11 z1jwegjes .

het echter een stralende dag. Toch

zie ik de bordeauxrode sterretjes van wateraardbei.

ben ik alweer "van de kaart af gereden": ik weet

Het meer zelf i niet zo groot: ongeveer een km lang

nog wel waar ongeveer op de kaart ik me bevind

en enkele honderden meter breed. De oever zijn

maar vraag me niet om mijn positie op 10 km na

afgeboord met een blauwgroen lint van dennen­

te pinpointen.

en sparrenwouden. Aan de overkant zie ik met de

Vandaag i

kijker enkele huizengrote rot klompen liggen. De Daarom ben ik een kwartier geleden overgechakeld op "zonnekompa rijden": ik rij grofweg in noordwaartse richting en ik zie

witte puntjes die er op zitten zijn lk weet dat niet

tormmeeuwen.

100 % zeker maar dat is zo in

traks wel

Zweden. Voor de rest bespeur ik nergens enig

waar ik uitkom. Om flink op te schieten richting

spoor van men elijke activiteit:de plek ademt dus

Lapland,

de

bedoeling van

zonder twijfel de meest

deze reis,

is

dit

tilte al refrein.

!echte methode. Ook de

vlinderfauna werkt mijn trek naar het noorden

Veel tijd voor contemplatie is er niet \vant op een

flink tegen: de kiezelwegen zitten hier vol met

tiental meter van mij fladdert e n spreeuwachtige

zonnende heideblauwtje

vogel schuin omhoog boven het water van het

en veenbesblauwtjes.

Als ik traag genoeg rijd hebben ze net genoeg tijd

meer en landt met een wijde boog wat verderop

om op te vliegen ...

in een laag dennetje: daar i Een

'm, die pc l vogel !

cherpe prik tussen mijn schouderbladen

"Tja, zelf gekozen, Herwig" denk ik als ik links

maakt mij tegelijk wakker uit mijn dromen over

doorheen

sparrendui temis

het paradijs. Een tiental dazen heeft mijn be7weet

water zie schemeren. Al

een

ik nu stop kan ik mijn

T- hirt ontdekt en cirkelt driftig rond mijn hoofd.

plannen,

een

"Sirr": twee pe tvogels vertrekken nu tot boven

om

donkergroene vandaag

behoorlijk

aantal

kilometers op te schieten, wel opbergen. lk

top

dus.

het meer en al

volleerde bijeneters plukken L.e de

dazen uit de lucht.

De

autodeur

is

alle

twijfels

over

nog

niet

helemaal

doorrijden

smelten

open als

of de

Eén van hen landt op luttele meter

van mij. Met

omhoog gerichte kuif en een vette daa

is zijn

spreekwoordelijke sneeuw weg. Dat langgerekte

snavel zit hij daar. Vrank kijkt hij mij aan Ik kan

"sirrr ", dat was toch een pestvogel, of niet ? Dan

hem nu beeldvullend zien.maar ik moet even

hoor ik het opnieuw, vanuit de richting van het

achteruit om hem volledig scherp in mijn beeld te

meer waar ik toch al even naartoe wou. Ver is het

krijgen. Terwijl ik mijn drie volgende dazensteken

niet naar de oever van het meer. Het bos eindigt

inkasseer, geniet ik volop van deze voltreffer. Al

abrupt aan een oeverzone van hooguit anderhalve

kleine pagadder wa

meter breed. De oever ligt vol met grote en kleine

lang voor ik er één gezien had.

granietblokken, ik kies een gemakkelijk plat blok

proberen af te tekenen met mijn kleurpotloodjes

uit om op te zitten en kijk wat rond. Op het water

uit het boek van mijn broer, maar dat wa keer op

wiegen waterlelies en gele plomp, aan mijn voeten

keer mislukt.

ik al wég van de pe tvogel, Ik had hem

De Boomklever - december

-

2010

99

Jaren daarna zag ik mijn allereer te pestvogels

elke vleugel minstens 7. Sinds enkele dagen weet

in Kes el-Lo, in de tuin van Gert Vandezande.

ik hoe een armpen van een pestvogel eruitziet.

Het was maar even want de 2 vogels vlogen horizon.

In het infocentrum van het nationaal park Store

Van die eerste keer herinner ik mij vooral die

Mosse lagen enkele armpennen tentoongesteld

unieke koptekening. Ook deze vogel zit met

en ik heb ze toen uitgebreid bekeken. De donkere

zijn buik naar mij en kijkt mij vanuit zijn zwart

buitenvlag heeft een brede witte bovenrand, de

geschminkte

heeft

lichtere binnenvlag heeft geen wit maar in het

tegelijk iets luguber en fascinerend. De witte veeg

verlengde van de veerschacht een helderrood

vanaf de ondersnavel, de merkwaardige halve

uitstekend toefje. In de gesloten vleugel liggen

witte maan achter het oog: ik heb het allemaal al

alle buitenvlaggen netjes naast elkaar en vormen

dikwijl

een brede witte baan waaruit dan de "lakstaafjes"

na

één

minuut

linea

recta

richting

bandietenmasker

aan.

Het

gezien, maar toch blijft dit een droom

van een kleurenpatroon. Het rozebruin dat in het

onderuit hangen.

aangezicht naadloos overgaat in een welhaast Rroeff!!

lichtend oranje: onuitgegeven ...

Pijlsnel gaat hij er vandoor. Hij zet

resoluut koers naar de wolk dazen boven het De warrige kuif die hij naar believen steil rechtop

meer. Verbazingwekkend wendbaar in de lucht is

of bijna onzichtbaar plat kan houden: de kop

zo'n pestvogel. Ik zie zijn handpennen doorbuigen

van een pestvogel is een levend kunstwerk van

bij elke plotse koersverandering. Als hij zijn

formaat.

staart opent bij een bocht, zijn de afzonderlijke

Mijn vogel legt nu zijn kuif plat en plots wordt

het oog. Het intrigerende wit/rode patroon aan

het

de armpennen is zelfs in volle vlucht te zien. Hij

staartveren met hun gouden rand een lust voor een heel andere

vogel:

daarnet

was

hij

heel slank, nu lijkt hij heel dik met opgezette

probeert nu een daas te pakken te krijgen.

buikveren. Die buikveren lijken zo zacht en dat zijn ze waarschijnlijk ook: ze zijn immers eerder

Met wijdopen bek slaat hij toe: ik hoor zijn

ontworpen voor

snavel dicht klappen. De daas is geraakt want hij

-

20 dan voor deze+ 25 graden.

Hij roept nu even, laat een kakje en draait zich om.

dwarrelt in stuurloze spiraalvlucht naar beneden.

lk verwacht dat hij gaat opvliegen en bekijk nog

Vooraleer hij in het water valt onderschept de

even zijn vleugels en staart. Onuitgegeven in de

vogel hem moeiteloos en komt andermaal op

Europese avifauna, dat geel, wit en rood. Als een

nauwelijks 10 m van mij met zijn buit pronken.

magneet wordt mijn blik getrokken naar dat unieke

Nog een vol kwartier gaat de show door. Op een

geel witte V-patroon op de gesloten handvleugel.

zeker moment zijn er 4 pestvogels gelijktijdig op

Daarboven ligt een volgend pestvogelenigma: de

jacht achter mijn kwelgeesten. Hun vlieg-capriolen

lakstaafjes. Deze vogel, ik kan ze tellen, heeft er in

lijken op een snelle opéénvolging van wervelende kleurenspetters, afstekend tegen de strakblauwe lucht. Uiteindelijk gaan ze aan de overkant van het meer in de top van een den zitten. Na een tijdje hervatten ze van daar hun jachtballet maar zo kortbij als daarnet komen ze niet meer.

Terwijl ik terug naar de auto stap,wrijf ik eens over mijn rug: de dazen hebben flink huis gehouden ...

Na dit "moment suprême" van de dag belet er mij niks meer om nog wat afstand te overbruggen, bedenk ik terwijl ik de wagen start. Ik ben al benieuwd welke nieuwe belevenis dit voornemen gaat dwarsbomen".

Herwig Blockx (tekst & aquarel van een Pestvogel) 1 00

De Boomklever - december

-

201 O

. !

Il

Opmerl<elijl<e vogelwaarnemingen in de Dijlevallei en omgeving juni - augustus 2010 Dit overzicht van opmerkelijke en intere

ante

Grauwe Gans A11ser n11ser

vogelwaarnemingen in het Dijleland beslaat voor­

04/06 & 15/07

namelijk de periode juni - augustus 2010. De be-

over te SAR (F. De Vos,]. Spitaels)

re p. 1 ex. tpl & 1 ex.

treken regio omvat de gemeenten Kortenberg, Herent,

Bertem,

Leuven,

Oud-Heverlee, Hul­

Bergeend Tndomn tndomn

denberg, Overijse, Tervuren en de aangrenzende

Van het geslaagde broedgeval te NGB overleef­

gebieden. De volgende rubriek zal de periode

den min tens 4 pulli (op 5) tot op 5/06 (L. Hen­

epternber - november 2010 omvatten. Waarne­

drickx, l. Nel, M. Walraven ). Verder werden er in

mingen worden voor 15 december 2010 verwacht

de eerste helft van juni slechts enkele Bergeenden

bij Kelle Moreau, Meibloempjeslaan 2, bus 3, 8400

opgemerkt te Loonbeek/Ganspoel (2 ex. op 3/06;

Oostende,

N. Ryckeboer), SAR (1-3 ex. op 6-1 l /06; versch.

0486/12.58.77,

kelle.moreau@gmail.

com, of ingevoerd op www.waarnemingen.be.

waarn.) en NGB (2 ex. op 12/06; .Hendrickx). Vanaf 13/07 werden vervolgens terug Bergeenden waar­

Waarnemingen van onder meer Knobbelzwaan,

genomen in de Dijlevallei, met waarnemingen te

Krakeend, Slobeend, Tafeleend, Kuifeend, P atrijs,

SAR (resp. l ad, 1 ad, 2 juv & 1 juv op 13, 17, 29 &

Dodaars, Fuut, Blauwe Reiger, Wespendief, Bruine

31/07; L. Hendrickx, 1. Nel), NGB (1 juv op 2-3/08;

Kiekendief, Havik, Waterral, Kievit, Witgat, Hout­

L.Hendrickx) en Gastuche (re p. 2 juv & l ex. op 5

snip, Zilvermeeuw, Kleine Mantelmeeuw, alle ui­

& 18/08; B. Nef).

len, I jsvogel, alle spechten, Veldleeuwerik, Gras­ pieper, Grote Gele Kwikstaart, Sprinkhaanzanger,

Pijlstaart Anas acuta

Glanskop, Matkop, Kuifmees, Zwarte Mees, Roek,

12/08

1 aseizoenaal ex. over NGB (P. Floré)

Ringmus, Putter, Kneu, Goudvink, Appelvink, Geelgors, Rietgors en alle exoten werden niet in

Wintertaling A11ns crecca

dit verslag opgenomen maar wel verwerkt. Ook

Wintertalingen pleisterden de ganse zomer door

onder meer een ongedetermineerde wouw, een

in lage aantallen (groep groottes

mogelijke Vale Gier en een hybride Bonte X Zwar­

Dijlevallei ten Z van Leuven. Op 23/06 werd een

te Kraai werden niet weerhouden.

succesvol broedgeval bewezen te SAR aan de

Gebiedsafkortingen:

drickx). Pa

WLS = Wilsele/Vijvers Bellefroid, LP=Kessel-Lo/

weer meer dan 10 ex. samen opgemerkt, met 32 ex.

Leopoldspark, AVP = Heverlee/ Abdij van Park,

te NGB (P. Moysons).

<

lO e .) in de

hand van een waarneming van 7 pulli (L. Hen­ eind augustus werden voor het eer t

ZW =Oud-Heverlee/Zoete Waters, OHN=Oud­ Heverlee/N, OHZ

=

Oud-Heverlee/Z, Oppem =

Zomertaling Aw1s q11erq11ed11la

weilanden tussen Bogaardenstraat (Oud-Heverlee

Te SAR konden tot half augustus onafgebroken Zo­

- Korbeek-Dijle) en NGB, NGB

mertalingen worden waargenomen. T ijdens juni

=

Neerijse/Grote

Bron (deel Doode Bemde), NKV = Neerijse/Kli­

en de eerste helft van juli waren er hier minstens

niekvijvers (deel Doode Bemde) en SAR= Sint­

2 mannetje

Aga tha-Rod e/Grootbroek.

waarn.), wat op 11/07 tot het goede nieuw

en een vrouwtje aanwezig (ver ch. van

3 pulli leidde (l. Nel)! Twee hiervan werden nog tot 17/07 waargenomen (L. Hendrick , I. Nel). Na­ dien stegen de plei terende aantallen licht tot een maximum van 7 e . op 5/0 laatste e . werd op 15/0

(T. Vandezande), het

gezien (R. Stoks).

De Boomklever - december - 2010

ndere 101

waarneming plaat en waren OHZ (re p. l m, 1 ex.

Loonbeek/Ganspoel (2 zp op 18/07; H. Roosen) en

& 1 e . op 5-6/06, 22/08 & 29/08; L. Hendrickx, L.

Korbeek-Dijle (1 zp op 21/08; A. Smets).

Petre), NGB (2 ex. op 8/08; K. Moreau), NKV (1 ex. op 9 & 11/08; R. Stoks) en Gastuche (lm op 10/08;

Geoorde Fuut Podiceps nigricol lis

B. Nef).

06/06

1 ad zom te OHZ

(1. Nel, L.

Hendrickx) 16/07

Witoogeend Aythya nyroca

(L. Hen­

drickx)

Een overvliegende Witoogeend van onbekende origine werd op 18/07 opgemerkt te Tervuren/

3 ad+ 1 juv te NGB

17/07-06/08

1 ad zom te NGB (L. Hen drickx, 1. Nel, P. Moysons)

Park KMMA (S. Terweduwen).

17 & 21/08

1 juv te SAR (versch. waarn.)

Krooneend Nettn 1�fina Tot op 15/06 was nog een mannetje aanwezig te

Aalscholver Phalacrocorax carûo sinensis

Tervuren/Park KMMA (A. Reygel).

Op 1 juni werden te Tervuren/Park KMMA nog steeds jongen waargenomen, met telkens 3 ex. in 2 nesten (A. Reygel).

Kwartel Coturnix cot unrix Kwartels werden tijdens de zomer van 2010 waar­ genomen te Bertem/Eikenbos (1 ex. aud op 8/06;

Purperreiger Ardea purpurea

C. Tiebos), Erps/Dorenveld (8 waarnemingen van

14, 17 & 19/07

1-3 zp van 13/06 tot 25/07; versch. waarn.), Vossem

telkens 1 ad te OHZ

(J.

Lam­

brechts, L. Hendrickx, R. Stoks)

(1 zp op 15/06; H. Roosen, K. Berwaerts), Overijse/ Terlanenveld (2 zp op 23/06;1. Nel), Winksele (1 zp

Grote Zilverreiger Casmerodills alûus

op 23/06; R. Ghijsen), Heverlee/Zwanenberg (1 ex.

Grote Zilverreigers werden tijdens de zomermaan­

op 26/06; F. Vandeputte), Haasrode/dorp (1 zp op

den van 2010 - zoals gewoonlijk - voornamelijk te

6/07; L. Raty), Leefdaal/plateau (resp. 2 zp & 1 zp

SAR waargenomen (versch. waarn.). Tot op 23/06

op 8/07 & 21/08; K. Van Scharen, A. Smets), Leef­

waren hier steeds 3-5 ex. aanwezig, met tot 8 ex.

daal/Duivendelle (1 ex. op 11/07; F. Fluyt,

Men­

(waaronder 3 met kleurringen) van 24/06 tot19/07.

ten), Eizer/Horenberg (1 zp op 18/07; H. Roosen),

Tijdens het vervolg van juli en augustus werden

J.

Sfeerbeeld te SAR 102

De Boomklever - december - 201 O

,

te SAR nooit meer dan 5-6 Grote Zilverreiger ge­

14/08

l ex. tpl te Heverlee/Zwilnen

teld. Andere waarnemingslocaties waren NKV (10

berg (B. Creemer ), 2 ex. lpl te

waarnemingen tss 30/06 & 29/08 - versch. waarn.;

Heverlee/Terbank (]. Souffreau)

max. 4 ex. op 30/06

-

mingen van 1-2 ex. ts

P. Floré), NGB (6 waarne­

15/08

1 ex. N te SAR

(0. von Werne, ].

Nystcn)

3 & 30/08; versch. waarn.),

Gastuche/Etang Paradis (telkens 1 ex. op 17, 26 & 31/08; F. Van Hove, H. Paques), Néthen/Marbaise

Zwarte Ooievaar Cico11ia nigra

(2 ex. op 18/08; B. Nef), Bertem/Bertembos (1 ex.

21/07

4 ex. ZO te SAR(]. Pelckmans)

03-04/08 1 juv te SAR

over op 21/0 ; G . Bley ) en Oppem (1 ex. op 25/08;

(l. Nel, L.

Hendrickx, T. Vandezande e.a.)

R. Ghijsen) 08/08

,

L.

Hendrickx)

Kleine Zilverreiger Egretta garzetta Te SAR werden de volgende Kleine Zilverreigers

21/08

1 ad Z te OH/centrum

(J. Rut

ten)

waargenomen: 1 ex. op 6-14/06, 4 ex. op 15-17/06, 1 ex. op 4/07, 1 ex. op 19-24/07

1 juv Z te SAR (A. Smet

n 1 ex. op 13/08

(ver ch. waarn.). Op 7/06 werd ook een ex. opge­

Lepelaar Plntalen leucorori.in

merkt over NKV (A. Smet ).

19-22/06

l ad zom te SAR (versch. waam.)

Kwak Nycticomx nycticornx Een Kwak in le zomerkleed te SAR op 7/06 wa

Rode Wouw Milvus milvus

het vijfde ex. voor het Dijleland in de 21e eeuw

05/06

(I. Nel, L. Hendrickx, H. Roosen, ]. Kempeneers, A. Smets, R. Stoks). De vierde, een adult op de­

1 ex. te Wil ele-Putkapel/ Kwade Hoek

15/08

(J. De Rycke)

1 ex. W te Bertem/Koeheide (G.

zelfde locatie op 8/05, werd pa een maand eerder

Bleys)

opgemerkt. Op 13/08 werd dan terug een le zo­

18-21-22-25-29/08 1 ex. te Erps/Dorenveld

(A.

Smets e.v.a.)

mer waargenomen te SAR (C. Deschepper), die op 14/08 in het gezelschap van een adult bleek te zijn (D. von Werne, L. Hendrickx, 1. Nel e.a.). Of dit

Zwarte Wouw Milvus migrans

de vogel van mei betrof of een ander exemplaar

04/06

is niet duidelijk. Beide vogels bleven tot op 25/08

11/06

1 ex. NW te SAR

aanwezig (ver ch. waarn.).

15/06

1 e . NO te Overijse/Terlanenveld

1 ex. NO te LP (S. Goethal )

(I. Nel) (F.

Vandeputte)

Ooievaar Ciconia ciconia 05/06 10/06 16/06

19-20/06

26/06

1 ex. tpl te Oppem

(

1 ex. over Korbeek-Dijle (M. Dermout)

(L. Hen

drickx)

Slangenarend Circaetus gallic11s

1 ex. tpl te Veltem-Beisem (B.

De zesde melding van een Slangenarend in het

Demarsin)

Dijleland had betrekking op een ex. dat op

2 ex. NO te Korb ek-Dijle (M.

richting zuidw . t over OHZ vloog

Dermout), 1 ex. te Heverlee/E40

zeer waarschijnlijk een vogel die eerder te Over­

(]. Mergeay)

mere pleisterde. Het ging hierbij om de eer te au­

2 geringde ex. tpl te Oppem (].

gustuswaarneming. De eerdere gevallen : 1 ex. te

l OIO

(L. Hendrickx),

Nysten, L. Hendrickx) (één

Pécrot op 17/04/84 (ingedi nd maar niet aanvaard

bleek geringd op 10/06/09 te

door CH), 1 e . N te SAR op 18/04/05, 1 e .

Mechelen)

SAR op 17/05/08, l ex. NO te Leefdaal op 26/06/08

4 ex. over te Wijgmaal/Wijg­

en 1 ex. pleisterend te SAR op 9/05/09.

maalbroek 20/07

14/07

0 te

(T. Cockx)

2 ex. over te Bertem/dorp

(F.

Delbecque) 07/08

34 ex. ZW te Heverlee/Terbank

1 3/08

6 ex. te Leuven/Gasthuisberg

(A. Verboven)

Grauwe Kiekendief Circus pygnrgus 06-07/08

1 ex. te Erp /Dorenveld

(P.

Moysons) 07/08

l le zom te Leefdaal/plateau (C. Care! )

(E. Le Docte) De Boomklever - december

-

2010

103

Kempeneers)

Visarend Pandio11 haliaetus

25/06

13/06

1 ex. te OHZ (l. Nel)

17-31/08

1 ad v te SAR (versch. waarn.), met telkens 2 ex. op 24

& 31/08

3 ex. over Wilsele/dorp

(J. Souf

freau) 28/06

1 ex. over Heverlee/Langestaart

(J. Robben)

(H. Roosen, G. Rijmenans, H. 02/07

Van den Broeck)

1 ex. over Haasrode/Industrie (D. von Weme), 1 ex. tpl te Hev erlee/west

Boomvalk Falco s11bbuteo

We vermelden het nieuwe record in de categorie

07/07

(J. Menten) 2 ex. te SAR (1. Nel, L. Hen drickx)

'maximale concentratie': op 7 en 12/06 werden maar liefst 16 jagende Boomvalken geteld te SAR (H. Roosen, l. Nel, L. Hendrickx,

J. Nysten). De

enige positief gedetermineerde juveniele vogel

Wulp Numenius arquata

2-4-6-10/07 06

& 29/08

Slechtvalk Falco peregrinus

(1. Nel, L. J. Kempeneers) resp. 1 ex. N & 1 ex. W te Erps/ Dorenveld (P. Moysons,A. Smets)

Van de Leuvense Slechtvalken werd tijdens de zo­ mer van 2010 weinig nieuws ontvangen, maar ten­

15/08

1 ex. Z te Korbeek-Dijle (D. von Werne)

minste in juni en juli waren daar nog twee ex. aan­ wezig (R. Stoks,

telkens 1 ex. te SAR

Hendrickx,

werd hier waargenomen op 24/08 (H. Roosen).

J. Lenaert e.a.). In augustus werd

in het stadscentrum enkel op de Se een ex. opge­

Grutto Limosa limosa

merkt (M. Dusselier). Te SAR werden Slechtvalken

Zomerwaan1emingen van Grutto zijn een niet

waargenomen op 9/06 (1 juv),19/06 (1 ex.), 11/07 (1

jaarlijks gegeven. Een adult exemplaar verbleef op

imm),16/07 (1 juv),24/07 (1 juv), 28/07 (1 ad), 10/08

24/07 kortstondig te SAR (P. Goubau).

(1 ad), 21/08 (1 juv), 23-24/08 (1 juv), 26/08 (1 ex.) en 30/08 (1 juv) (versch. waarn.). Overige waarne­

Zwarte Ruiter Tringa erythropus

mingen waren er op 10/07 te OHZ (1 ex. over; L.

24

& 31/08

Hendrickx) en op 1 8/07 te Kessel-Lo/centrum (1 ex.

resp. 1 ex. over

& 3 ex. tpl te

OHZ (L. Hendrickx)

over; S. Vranckx).

Tureluur Kleine Plevier Charadrius dubius

Buiten een opgewonden mannetje op 3/06 te Haas­ rode/Industrie (S. Goethals) gerekend, vormde

Tringa totanus 26-28/06 & 29/08 resp. 1 ad tpl (versch. waarn.) en 5 ex. over (J. Nysten, L. Hen drickx) te SAR

SAR tijdens de zomermaanden van 2010 het exclu­ sieve speelterrein voor Kleine Plevieren in het Dij­ leland. Tot op 24/06 werden hier steeds 1-5 adulten opgetekend (versch. waarn.), met op 25/06 plots 7 adulte+ 3 juveniele vogels (1. Nel). Twee van deze juvenielen waren nog tot op minstens 8/07 aanwe­ zig, met maximaal 9 adulten tijdens dezelfde peri­ ode. Daarna werden nooit meer dan 4 adulten en 1 juveniel opgemerkt (versch. waarn.). De laatste Kleine Plevieren van de zomer waren 3 ad+ 1 juv op 18/07 (L. Hendrickx, 1. Nel e.a.).

Morinelplevier Charadrius morinellus

18,19

& 25/08

resp. 13 ex., 4 ex.

& 1 ex. Erps/

Dorenveld (A. Smets, L. Raty, R. De Boom e.a.)

Scholekster Haematopus ostralegus

13/06

1 04

1 ex. Z te Kessel-Lo/centraal De Boomklever - december

-

201 O

(J.

Morinellen op het Dorenveld

Groenpootruiter Tringa nebularia

Watersnip Gallinago gallinago

Op 14/06 zat reeds de eerste najaars-Groenpoot­

Een overzicht van alle waarnemingen: 1 ex. te SAR

ruiter voor 2010 te SAR (J.Lenaert). Nadien werd

op 2/06 (E. Zvar, L. Petre e.a.), 1 ex. te SAR op 19/07

de soort hier waargenomen van 28/06 tot 29/08

(L. Hendrickx, P. Glasby), 5 ex. te Oppem op 2 1/07

( 1-4 ex., 15 waarnemingsdata; versch. waarn.), met

(L.

Hendrickx), telkens 1 ex. te Erps/Dorenveld op

een maximum van 11 ex. op 4/08 (overvliegend;

17 en 28/08 (P. Moysons, D. von Werne), resp. 6 en

B. De Boeck). Andere waarnemingslocaties waren

1 ex. te OHZ op 22 en 24-25/08 (L. Hendrickx) en 1

OHZ (resp. 1, 1, 2, 1, 5, 1 & 1 ex. op 11, 24/07, 18, 22,

ex. te Oppem op 28/08 (M. O'Briain).

24, 26 & 30/08; L. Hendrickx), Leuven/centrum (1 ex. over op 10/08; R. Stoks), Laanvallei/Molenveld

Bok j e Lymnocryptes 111i11imus

(3 ex. op 17/08; l.Nel), Oppem (resp. 2, 2 & 1 ex. op

12/08

1 ex. te SAR (J. Moonen)

18, 29 & 30/08; S. Horemans, L. Petre e.a.), SAR/ Vette Weide (resp. 2, 1 & 2 ex. op 18, 19 & 2 1/08; L.

Kemphaan Philomacht1s pt1gnax

Hendrickx), NGB (1 ex. op 22/08; L. Hendrickx) en

4, 5 & 7/07

Tervuren/Park KMMA (1 ex. op 27/08; A. Reygel).

resp. lm, 5 ex. & 1 m te SAR (1.

Nel, L. Hendrickx, R. Ghijsen, W. Desmet)

Bosruiter Tringa glareola De eerste Bosruiter voor het najaar van 2010 zat

Zwartkopmeeuw Ichthyaetus melanocephalus

reeds op 14/06 te SAR (). Lenaert). Deze plek

1 1/06

(R. Stoks)

vormde nadien nog het achtergrondtoneel voor Bosmiters op 30/06-04/07 (1-3 ex.), 8-11/07 (1 ex.), 14/07 (6 ex.) en 16/08 ( 1 ex. over) (versch. waarn.).

In augustu

1 ad zom Z te Leuven/centrum

13/06

1 ex. te Erps/Dorenveld (R. De Boom, F. Van Den Hou te)

doken Bosruiters verder op te SAR/

Vette Weide (1-4 ex. op 18-25/08; L. Hendrickx, I. Nel), Oppem (resp. 2 & 1 ex. op 28 & 29/08; M. O'Briain, S. Horemans, L. P etre) en OHZ ( 1 ex. op 30-31/08 ; L. Hendrickx).

Oeverloper Actitis hypoleucos Op 08/07 verschenen de eerste 3 Oeverlopers voor het najaar van 20 10 te SAR (l. Nel, L. Hendrickx).

Vanaf dan kon de soort hier de ganse periode wor­ den aangetroffen, met waarnemingen op 35 data tot eind augustus (versch. waam.) en een maxi­ mum van 13 ex. op 26/07 (L. Hendrickx). Andere waarnemingsplaatsen waren OHN (telkens 1 ex. op 14, 25/07 & 30/08; ). Lambrechts,]. Kempeneers, P. Moysons), NGB (13 waarnemingen van 1-2 ex.

van 21/07 tot 31/08 - versch. waarn.; max. 5 ex. op 5/08 - L. Hendrickx), Tervuren/Park KMMA (resp. 2, 1 & 1 ex. op 31/07, 14 & 19/08; A. Braem, B. Pasau, V. Daems, A. Reygel), Gastuche (resp. 3, 2 & 1 ex. op 5, 10 & 26/08; B. Nef, H. Paques), Kessel­

Lo/Leopoldspark (resp. 2 & 1 ex. op 10 & 19/08; B. Verstraete), Oppem (resp. 3 & 1 ex. op 18 & 28/08; L. Hendrickx, M. O'Briain), SAR/Vette Weide (1-3 ex. van 18 tot 26/08; versch waarn.), Kessel-Lo/cen­ trum (1 ex. over op 23/08), OH/Ormendaal ( 1 ex. op 30/08; P. Moysons) en OHZ (1 ex. op 30/08; R. Uyttenbroeck).

Ijsvogel en Oeverloper broederlijk naast elkaar De Boomklever - december

11

-

2010

105

\ Visdief Sterna hirundo Te SAR werden nog Visdiefjes waargenomen op de volgende data: 1 ad op 22-23/06, telkens 2 ad op 29-30/06, 1/07 en 3/07, en 1 ex. op 19/07 (versch. waam.). Op 5/07 werden 2 ex. opgemerkt te LP (B. Verstraete).

Zwarte Stem

Chlidonins 11iger

Juni bracht nog adulte Zwarte Sternen in zomer­ kleed naar de Dijlevallei op 2/06 te SAR (1 ad; E. Zvar, I. Nel, L. Petre, P. Dauwe), op 13/06 te NGB (2 ad, l. Nel, J. Nysten, L. Hendrickx), op 25/06 te SAR (1 ad; l. Nel) en op 1/07 te SAR (1 ad; D. von Werne, l. Nel, W. Desmet). Eind augustus dook te soort terug op in de streek, met resp. 1 ex. op 15-16/08 (versch. waarn.) en een maximum van 11 ex. op 17/08 (1. Nel, W. Desmet e.a.). Op 29/08 Reuzenstern te Sint-Agatha-Rode

pleisterde een juveniel te Tervuren/Park KMMA

(F. Hollander).

Reuzenstern 16/08

Hydroprogne cnspin

Zomertortel Streptopelia turtur

1 ad zom kort te SAR (R. Stoks,

Er werd slechts Zomertortelnieuws van vier loca­

M. De Block, T. & G. Vandezan­

ties ontvangen : Bierbeek/Builoog (1 zp op 3/06;

de, A. Van De Laer, S. Van Den

S. Goethals), OHZ (1 zp op 5-6/06; L. Hendrickx,

Berg)

1. Nel), SAR (1 zp op 22/06; l. Nel) en Haasrode/ zandgroeve (1 ad op 9 & 12/07; D. von Werne).

Het gaat hierbij om het vierde geval van deze soort te SAR en in het Dijleland, en om de eerste augus­ tuswaarneming. De vorige waarnemingen betrof­

Draaihals

fen een adult op 9/07/89, een adult op 1/05/94 en

16/08

twee adulten op 24/06/08.

]y11x torquilla 1 ex. te SAR (K. Van Scharen, S. Van den Berg)

1

1 1 1 1

!

Zoek de Draaihals. SAR.

1

,

'

1 06

De Boomklever - december - 201 O

IJ

Middelste Bonte Specht De11drocopos inedius

lm in 19/06 & 29/08; M. Segers, A. Smets), Veltem­

26/06

Beisem (1 ad m op 20/06; R. Ghijsen), Kwerps/Mo­

1 ad te SAR (0. Dupont)

lenbeekvallei (lm op 23/06; A. Smets) en Korten­ berg/dorp (lm op 25/07; F. F leurbaey).

Hop Upupa epops

01/07

1 ex. te Overijse/Terlanenveld Paapj e Saxicola rubetrn

(J. Van Haute) Het betreft hier reeds minstens de twaalfde Hop in

Paapje

het Dijleland in de 21e eeuw.

merkt te Erps/Dorenveld, met resp. 2, 4, 3, 5, 5, 6, 1

werden in augustus 2010 vooral opge­

& 2 ex. op 15, 16, 17, 18, 20, 21, 28 & 29/08 (ver ch.

Boompieper A11thus trivia/is

waam.).

Andere

waarnemingsplaatsen

waren

Een broedverdachte Boompieper werd op 19/07

Leefdaal/Duivendelle (2 ex. op 21/08; A. Smets),

waargenomen in het Militair Domein in Meerdaal­

Meerbeek (2 ex. op 21/08; A. Smets), Heverlee/

woud (S. De Saeger). Op 9/08 luidde een pleiste­

Zwanenberg (1 ex. op 21/08; G. Bleys) en Sint-Joris­

rend ex. te Erps/Dorenveld de najaarstrek in (A.

Weert/Doode Bemde(1 ex. op 28/08; J. Nysten).

Smets), met daaropvolgend waarnemingen te Ber­ tem/Koeheide(telkens 2 ex. ZW op 13, 20 & 31/08;

Tapuit Oenanthe oe11a11the

G. Bleys), Leefdaal/plateau (2 ex. ZW op 21/08) en

De eerste Tapuit voor het najaar van 2010 werd

Kessel-Lo/Spaarstraat (1 ex. pleisterend op 21/08;

op 14/08 waargenomen te Kessel-Lo/Noord (K.

W. Goussey).

Hansen). Daarna kwamen de meeste waarne­ mingen van Erps/Dorenveld, met waarnemingen

Engelse Kwikstaart Motacilla Jla-z1issima

25/06

1 ex. te Tervuren/Park KMMA

van 1-12 ex. op 9 data tussen 16 en 29/08 (ver ch. waam.). Andere locaties waren Heverlee/Zwanen­ berg (resp. 1, 1 & 2 ex. op 15, 19 & 20-21/08; G.

(M. O'Briain)

Bleys), SAR/Vette Weide (1 ex. op 28/08; l. Nel, L. Blauwborst

Luscinia svecica cyanecula

Hendrickx), Vrebos (1 e . op 29/08; M. O 'Briain),

Waarnemingen van Blauwborsten werden tijdens

Korbeek-Dijle(1 ex. op 29/0 ; ]. Nysten), Leefdaal/

de zomermaanden quasi uitsluitend te SAR op­

Duivendelle (1 ex. op 29/08; M. O'Briain), Haas­

getekend, waar 2 territoriale mannetjes en min­

rode/zandgroeve(1 ex. op 30/08; D. von Werne) en

stens 1 vrouwtje tot op 9/07 actief waren (versch.

Bertem/Koeheide(1 ex. op 31/08; G. Bleys).

waarn.). In één territorium kwam het tot een ge­ slaagd broedgeval, met observaties van een ju­ veniel op 9 & 20/06 (l. Nel, P. Cornet-Poussart, T. Vandezande). Op 18/08 werd te SAR opnieuw een juveniel opgemerkt(F. Van Hove), wellicht een na­ jaarstrekker. De enige Blauwborst op een andere locatie werd gemeld op 12/06 te NKV Gekraagde Roodstaart

(J. Nysten).

Phoenicurus phoenicunts

01/06

1 zingend m te W inksele().

05/06

1 zingend m te Pécrot/Dijle (F.

Vantrappen) Van Hove) Roodborsttapuit Snxicola rubicola

Een overzicht van alle waarnemingen: Herent/Mo­ lenbeekvallei (2 ex. op 6/06; R. Ghijsen), Kwerps/ Zuurbeekvallei (resp. 1 juv, 2 ex. & 2 ex. op 6, 20 & 28/06; R. Ghijsen, E. L'Amiral), Winksele (1m

op 6/06; R. Ghijsen), Gastuche/Grands Prés (lm op 13/06; M. Walravens, P. Cucurnia), Haasrode/ Industrie(resp. 2 ex. & lm op 16 & 17/06; W. Goussey, D. von Werne), Erps/Dorenveld(resp. 2 ex. &

Tapuit De Boomklever - december

1

-

2010

107

Cetti's Zanger Cettia cetti

delle op 11/07 (F. Fluyt, ). Menten).

Er werd tijdens de zomer van 2010 informatie vanuit 6-7 gekende territoria van Cetti's Zangers

Braamsluiper Sylvia curruca

ontvangen : 1 te OHN, 2 te OHZ, 1 in de Doode

Zingende mannetjes Braamsluiper werden op­

Bemde en 2-3 te SAR (versch. waarn.).

gemerkt te Vossem (3/06; H. Roosen), Haasrode/ industrie (3/06; S. Goethals), Bertem/Koeheide (4,

& 25/06; G. Bleys), Winksele (23/06; 1. Jacobs)

Snor Lornstella luscinioides

13-14

Nadat van 14 tot 24/05 een zingende Snor werd

en NKV (30/06; P. Floré).

waargenomen in de Doode Bemde (pas de tweede Dijlelandse veldwaarneming sinds 1975), werd

Fluiter Phylloscopus sibilatrix

hier op 22 en 30/06 telkens weer een ex. opgemerkt

03/06

1 zp te Tervuren/Park KMMA

(G. Rijmenans, P. Floré) (wat een broedgeval niet

(A. Reygel)

onwaarschijnlijk maakt).

Bonte Vliegenvanger Ficedula hypoleuca Rietzanger Acrocephalus schoe11obaemts

1 v-type te Erps-Kwerps/dorp

20/08

Een zingende Rietzanger werd nog opgemerkt te SAR op 14 en 26/06

(J. Lenaert, 0. Dupont). Ook

(P. Moysons) 2 ex. te Kessel-Lo/Leopoldspark

22/08

op 20/08 werd hier een Rietzanger waargenomen (L. De Boer).

(M. Abts) 24/08

1 v-type te SAR (C. Willis, G. Rijmenans)

Spotvogel Hippo/ais icteri11a Een overzicht van alle waarnemingen: 1 ex. te Pé­ crot/vijver op 5/06 (H. de Wavrin), 1 ex. te Bierbeek

Grauwe Vliegenvanger M uscicapa striata 10 & 23/07 resp. 2 & 3 ex. te Bertem/Koe

op 6/06 (D. von Werne), 1 zp te Leefdaal/plateau op 12

& 26/06 (J. Kempeneers, 0. Hendrick), 1 zp

heide (G. Bleys)

& 08/08

te Kwerps/Molenbeekvallei op 23/06 (A. Smets), 1

& 3 ex. te Loonbeek/Can spoel (N. Ryckeboer, D. von

zp te Veltem-Beisem op 23/06 (A. Smets), 1 zp te

Werne)

SAR/De Hoek op 26/06 (F. Fluyt), 1 zp te Korbeek­

30/07

31/07

3 ex. (min. 1 juv) te Bertem/

19/08

1 ex. te Erps-Kwerps/dorp

Dijle op 29/06 (A. Smets), 1 zp te Erps/Dorenveld op 3

& 21/07 (F. Wyns) en 1 zp te Leefdaal/Duiven-

resp. 2

Eikenbos (B. Bergmans)

(P.

Wespendief (zie ook http://www.plurnalia.eu) 1 08

De Boomklever - december - 201 O

1

20/08

Moysons)

Samenstel l ing

1 ad te Tervuren/Park KMMA

Kelle Moreau, kelle.moreauCmgmail.com

(A. Reygel) 23/08

1 ex. te Kessel-Lo/Leopoldspark

(P. Moy ons, W. Desmet)

Medewerkers en correspondenten Mid1aël Abts, Véronique Adriaens, Raf Aerts,

Wielewaal Oriol1ts oriolus

Louis-Philippe Arnhem, Bart Augustijns, Hendrik

12/06

1 zp te Bert m/Bertembos (G.

Avercamp, Roel Baets, Mathieu Bauduin,

Bleys), lmlv te Sint-Joris­

Bender, Bruno Bergmans, Koen Berwaert , Geert

Weert/Doode Bemde (J.Nysten)

Bley , Herwig Blockx, Pierre Blockx, Pierre-Yve

1 ex. te Heverlee/Arenbergpark

Bodart, Steven Bouillon, A. Braem, Bernard Bro­

(F. Rampelbergh)

chier, Lucien Brochier, Tim Caer , Dany Capart,

15/06 17/06

1m te SAR

(I. Nel)

l lugo

Charles Carels, Guido Catthoor, Paul Clae , Frank Claessens, Yann Coatanéa, Tirme Cockx, Peter Col­

Keep Fri11gilla 1no11tifri11gilln

laerts, Stijn Cooleman, Françoi e Cornet, Patricia

Twee Kepen in de Mollendaalbeekvallei te Bier­

Cornet-Poussart, Bart Creemers, Paola Cucurnia,

beek op 2/06 (G. Nij ) waren op zijn min t opmer­

Jos Cuppens, Véronique Daems, Willy Daem ,

kelijk te noemen.

Paul Dauwe, Koen De Clercq, Edward Debbaut, Marjan De Block, Benoit De Boeck, L. De Boer,

Europese Kanarie Serinus serinus

René De Boom, Erik De Broyer, Emmanuel De­

19/06

1 zp te Sint-Joris-Weert/Doode

cruynaere, Hugues De Gemier, Luc De Graaf,

Bemde (J. Kempeneers)

Krista De Greef, Bart De Keersmaecker, Kri

De

Keersmaecker, B. Demar in, Johan Denonville,

Kruisbek Loxin curvirostra

Maarten Dermout, Tom Deroover, Bart De Rud­

Tijdens de zomermaanden van 2010 werden op­

der, Johan De Rycke, Mark Derycke, Steven De

merkelijk veel rondzwervende Kruisbekken op­

Saeger, Chantal Deschepper, Loui Desmet, Wou­

gemerkt. Een chronologisch overzicht per locatie:

ter Desmet, Stefaan D' E pallier, Thomas de Tl1ier,

0 op 23/06; J. Lambrechts), W ilsele­

Frederik De Vo , Hellin de Wavrin, Luc De Wit,

Putkapel/Kwade Hoek (8 ex. NO op 29/06; J. Lam­

Joost Dewyspelaere, Steven D'Hont, Gwenn Do­

brechts), Bertem/Koeheide (resp. 10 ex. ZO, 2 ex.

deur, Daan Drukker,

OHZ (5 ex.

Z, 19 ex. NW & 1 ex. Z op 1, 3, 5 & 21/07; G. Bleys),

SAR (resp. 1 ex. tpl & 4 ex.

0 op 3 & 11/07; J. Nys­

ten, H. Roosen), Heverlee/Arenbergpark (5 ex. over op 3/07; J. Mentcn), NKV (1 ex.

0 op 4/07; K.

Olivier Dupont, Michiel

Dusselier, Filip Fleurbaey, Patrick Floré, Frede­ rik Fluyt, Wim Fourie,

l lilde Geeraerts, K athleen

Geukens, Raf Ghij en, Karin Gielen, Paul Gla by, Sven Goethals, Patrick Goubau, Werner Gou

ey,

Moreau), Heverlee/Terbank (25 ex. over op 5/07;

Griet Grootaer , Krien Han en, Olivier Hendrick,

A. Van De Laer), OHN (resp. 3 ex. & 4 ex.

0 op 6

Luc Hendrickx, Dirk & Walda Hennebel, Franck

& 10/07; W. De met, F. Fluyt), OH/centrum (resp.

Hollander, Stefaan Horeman , Ronny Huybrechts,

5 e .

Jacquc

0, 2 ex. over, 10 e . 0 & 6 ex. W op 27/06, 8,

lde, Gauthier Jacob , llf Jacob , Stefan

13 & 25/07; J. Rutten), Vrebos (14 ex. NO op 10/07;

Janssens, Jochen Kempeneers, Jean Kiebooms, Ke­

A. Smets), Mollendaalwoud (re p. 3 ex. over, 1 ex.

vin Lambeets, Jorg Lambrecht , Ewoud L' Amiral,

tpl & 20 ex. tpl op 19, 25/07 & 28/08; M. Abts, G.

Elfriede Le Docte, Jan Lenaert, lwan Lewylle,

(1 ex. op 14/07;

Jean Marc Linden, Jean-Marie Lommaert, Eddy

NP Studie), Erps/Dorenveld (1 ex. N op 18/08; A.

Macquoy, F. Mae , Bruno Marchal, Tine Meeker ,

Smets) en Leuven/centrum (4 ex. ZW op 28/08; W.

Etienne Meert, Joris Menten, Jeroen Menten ,

Desm.et).

Joachim Mergeay, Patrick Michel, Kelle Moreau,

Bleys), Kwerps/Molenbeekvallei

Pieter Moysons, Bruno Nef, Laurentz Nef, lngrid

Grauwe Gors Emberiza calandra

Nel, Griet Nijs, Paul Nuyts, Johan Ny ten, Micheal

13/06

O'Briain, Ben1ard Pa au, Hervé Paque , Jan Pelck­

2 ex. te Erps/Dorenveld (R. De Boom, F.

Van Den Houte)

mans, Stephan Peten, Ludovic Petre, Luc Platteau, Fre Rampelbergh, Laurent Raty, Alain Reygel, Ka­ trien Reynders, G. Rijmenan , Johan Robben, Hans Roosen, Jos Rutten, Niels Ryckeboer, Geert Ryken,

De Boomklever - december

-

201 0

109

..

--�

""

- ... �- -

-

-

-

--

-... ..,,,.-... ,,._.... ·�

-. ' ��-- � ...,.._...," ....

. �

....

-

�

.

- _. ·-.'

.

�

.

. - ---

·-:.

.

.

-

Zomertaling met gezinsuitbreiding. SAR

Willi Sas, Louis Schramme, Maarten Schurmans,

Broeck, Steven Van den Bussche, Dieter Van Den

Benoît Segaert, Maurice Segers, Philippe Selke,

Heuvel, Frank Van Den Houte, Luc Vanden Wyn­

Kristien Selvais, JB Sepulchre, Adriaan Seynave,

gaert, Filip Vandeputte, Gert Vandezande, Tom

Axel Smets, Ludo Smets, Philippe Smets, Joris

Vandezande, Jos Van Haute, Hilaire Vanherwegen,

Souffreau, Jean Spitaels, Ivan Steenkiste, Robby

Fabrice Van Hove, Carmen Van Mechelen, Pieter

Stoks, Julien Taymans, Stefan Terweduwe, Koen

Vanormelingen, Kris Van Scharen, Joost Vantrap­

Thijs, Eli Thoré, Carl Tiebos, Erik Toorman, Roel

pen, André Verboven, Jean-Pierre Verduystert, Jan

Uyttenbroeck, Gert Vanautgaerden, Norbert Van

Verroken, Patrick Versonnen, Bart Verstraete, Dirk

de Grint, Filip Vandekeybus, André Van De Laer,

von Werne, Stijn Vranckx, Eric Walravens, Luc

Dries Van de Loock, Frank Van de Meutter, Maar­

Walravens, Marc Walravens, Jan Wellekens, Judy

ten Van Den Berg, Serge Van den Berg, Moniek

Wickens,

Van Den Bergh, Thomas Vandenberghe, Jorn Van

Philippe Wyckaert, Koen Wyers, Francis Wyns, T.

Den Bogaert, Yves Vanden Bosch, Hans Van den

Ysebaert, Bert Zurings en Emesto Zvar.

1 10

Lionel Wielemans,

Courtenay Willis,

De Boomklever - december - 201 O

1

Vlaamse Libellenstudiedag Zaterdag 26 februari 201 1

-

KULeuven

Vijverbeheer door drooglegging in

9:30

Registratie

14:20

9:50

Welkom

"De Maten": effecten op de Bruine winterjuffer

-

R. Stoks (KUL)

(Sympeana fusca) als case-study - F. Van de Meutter (KUL)

Faunistiek 1 10:00

14:40

Enkele pareltjes uit het Saleghem

Is het gebruik van glyfosaat in natuur-

krekensnoer - B. Van Passel (Natuurpunt - Waas­

reservaten veilig voor waterjuffers? L. Janssens

land Noord)

(KUL)

10:20

Libellen in de Wellemeersen - D. Van

15:00

Hoe bruikbaar zijn waterjufferlarven als

Schandevijl (Werkgroep Invertebraten Dender­

biomerker van pollutie? N. Van Praet (UA)

streek)

15:20

10:40

De Europese Rode lijst - G. De Knijf Soortstudies

(INBO) 11:00

Pauze

15:50

Pauze

De areaaluitbreiding van de gaffelwater-

juffer in België, Nederland en Duitsland - Lieven Therry (KUL)

F aunistiek II 11 :20

Van middenmoot tot hotspot: verander­

16:10

Habitatvereisten van de Gaffelwater-

ingen in de libellenfauna van het Dijleland sinds

juffer (Coenagrion scitulum) in de V laamse Kust­

de jaren '90

duinen (INBO) - J. Packet & G. De Knijf (INBO)

-

B. Cremers (Natuurstudiegroep

16:30

Dijleland) 11:40

Libellenbiotopen van het Dijleland en

Mannelijke voorkeur voor vrouwelijke

types met sexy looks en gedrag bij Nehalennia -

hun typische soorten - F. Fluyt (Natuurstudie­

A. lserbyt (UA)

groep Dijleland)

16:50

12:00

Fotografische impressie: libellen in de

Ischnura aurora, het libelletje dat meev-

liegt met het luchtplankton, of ligt het toch wat

regio Taxandria - R. Jansen (Natuurpunt - Turn­

ingewikkelder? H. Dumont (UG)

houtse Kempen)

17:00

12:20

Algemene ledenvergadering

13:00

Lunchpauze

•

Einde

Plaats: Kolenmuseum, Debériotstr. 32, Leuven

(http://bio.kuleuven.be/de/dea/contact.php) Beheer & wat erk waliteit 14:00

•

Deelname is gratis. Gelieve wel in te schrijven,

stuur je naam met vermelding "Libellenstud­

De kracht van natuurherstel in het

Vinne: een nieuw topgebied voor libellen - J.

iedag" door naar J anne.Swaegers@bio. kuleuven.

Lambrechts

be voor 10 februari 2011.

•

n abonnement

e hopen dat u ook dit jaar genoten hebt van de vier Boomklevers. Indien u ook volgend jaar g nkel nummer wil missen, verzoeken wij u vriendelijk om zo snel mogelijk uw lidmaatschapsbijdrag te storten. Dit kan door storting van 10 euro (of 15 euro of meer voor een steunabonnement) op reken "ngnummer 001-1552168-50 van de Natuurstudiegroep Dijleland met vermelding van ABO 2011, u aam en adres.

De redactie dankt u voor het vertrouwen

De Boomklever - december

1

-

201 0

111

Activiteiten Activiteiten en eventuele wijzigingen zullen ook

Zaterdag/zondag 5-6 februari

aangekondigd worden via de Dijlevallei-maillijst

Grauwe gors simultaantelling

(http://groups.yahoo.com/group/Dijlevallei/).

Info: op de Dijlevallei-maillijst of via : Iwan Le­ wylle, iwan.lewylle@natuurpunt.be, 015 77 01 63

Zaterdag/zondag 8-9 januari Grauwe gors simultaantelling

Zaterdag 12 februari

Over heel Vlaams-Brabant en Limburg worden

Watervogeltelling

dit weekend alle Grauwe en Geelgorzen geteld.

Afspraak: 8u30, Station van Oud-Heverlee

Een gelegenheid dus om de lokale akker­

Leiding: Luc Hendrickx,luchendrickx2003@

reservaatjes en beheersstroken wat beter in de

yahoo.com, 0477192835

gaten te houden. Alle waarnemingen mogen ingegeven worden in waarnemingen.be

Zaterdag 12 februari

Info: verschijnt op de Dijlevallei-maillijst of via

Jaarvergadering Natuurstudiegroep Dijleland

: Iwan Lewylle,iwan.lewylle@natuurpunt.be,

Een gevarieerd programma over natuurstudie in

015770163

het Dijleland en daarbuiten.

Afspraak: 20u, oud gemeentehuis van Heverlee Meer info: zie kader p.94

Zaterdag 15 januari Watervogeltelling Een voormiddagexcursie langs de belangrijkste

Zaterdag 19 februari

watervogelgebieden in de Dijlevallei om de over­

Belgische vogeldag

winterende watervogels in kaart te brengen.

De ontmoetingsplek voor de Vlaamse vogelkijker

Afspraak: 8u30,station van Oud-Heverlee

met verschillende lezingen over vogels kijken in

Leiding: Luc Hendrickx,luchendrickx2003@

België.

Praktische info en inschrijven: via http://www.

yahoo.com,0477192835

natuurpunt.be/nl/biodiversiteit/vogels_1286.aspx Zondag 23 januari Sleedoornpage-excursie

Zaterdag 26 februari

Op zoek naar de eitjes van de Sleedoornpage

Vlaamse Libellenstudiedag

Afspraak: Gemeenteplein Bertem om 13u30

Praktische info en inschrijven: zie kader p.111

Leiding: Bart Creemers,bart.creemers@gmail. com, 0496893106

Zaterdag/zondag 5-6 maart Grauwe gors simultaantelling

Zaterdag 5 februari

Meer info: op de Dijlevallei-maillijst of via : Iwan

Brakona Contactdag

Lewylle,iwan.lewylle@natuurpunt.be,015770163

Contactdag van de Brabantse Koepel voor Natu­ urstudie met een heleboel interessante uiteenzet­

Zondag 6 maart 2010

tingen over natuurstudie in Vlaams-Brabant.

Sleedoorn page-excursie

Thema: "Koesterburen en hindersoorten."

Op zoek naar de eitjes van de Sleedoornpage

Locatie: Provinciehuis Vlaams-Brabant, Leuven

Afspraak: Kerk Korbeek-Dijle om 13u30

Programma: www.brakona.be

Leiding: Bart Creemers,bart.creemers@gmail.

Inschrijven: 5 euro (incl. broodjeslunch) uiterlijk

com,0496893106

27 januari 2011 te storten op rekeningnummer 230-0524745-92,Natuurpunt Studie,Coxiestr. 11, 2800 Mechelen met 'je naam

+

Brakona contact­

Zaterdag 12 maart Watervogeltelling

dag 2011'.

Afspraak: 8u30,station van Oud-Heverlee

Info: Griet Nijs, 015770161,brakona@natuurpunt.

Leiding: Luc Hendrickx (luchendrickx2003@

be

yahoo.com, 0477192835)

1 12

De Boomklever - december - 201 O

ctu el

De Wilde Zwaan laat zich goed bekijken door Michiel Dusselter.

Foto: Eric Toormnn

In deze koude en sombere periode, waar vele van onze studie-objecten "slapen" of zelfs geheel

erdwenen zijn,

zijn er gelukkig nog de vogels! Deze korte actualiteitsbijdrage handelt over een zeldzame soort: de Wilde Zwaan

-Cygnus cygnus, waarvan 1 exemplaar sedert 28 november 2010 op en rond de Dijle ter hoogte van Ormendaal (Korbeek-Dijle) verblijft. \Vilde Zwanen zijn weliswaar niet nieuw in het Dijleland alhoewel veel van de oudere waar nemingen wellicht de Kleine Zwaan betreffen .. !

Zo'n vijftig jaar geleden, in de jaren '60 en '70 van vorige eeuw, overwinte1de deze soort vrijwel elk jaar. Hieraan kwam vrij abrupt een einde na de strenge winter van 1979: tot 1985 zag men ze nog jaarlijks maar meestal voor een kort bezoek en dus niet meer als pleister aars. Sedert 1986 werd deze soort nog slechts Sx genoteerd in de Dijlevallei (jan 1987, febr. l 987, nov.1992, nov 1998 en dec. 2002). Vrij zeldzaam dus, in die mate zelfs dat prominente vogelaars uit de regio tot voor kort de Wilde Zwaan nog niet op hun regio-lijstje hadden! Daar is nu wel aan verholpen door het exemplaar dat nu al meer dan een week goed benaderbaar in Korbeek-Dijle vertoeft.

Getuige hiervan de hierbij afgedrukte merkwaardige foto.

Volledigheidshalve wil ik ook de zes exemplaren vermelden die LudoSmets in volle vlucht kon determineren te Wijgmaal op 27-11-2010, één dag voor de komst van onze eenzame gast uit het Noorden!

Kris van Scharen

De Boomklever

december· 2010

l

Inhoud .

-

.

EDITORIAAL 20 I 0 in 12 hoogtepunten plus één

89

VOGELS Zwarte ooievaar (Ciconia nigra) in het Dijleland Luc Hendrickx

92

Rosse franjepoot (Phalaropus fulicarius) Luc Hendrickx

95

De Witkoppen veroveren het land Bruno Bergmans

96

BUITEN GEKEKEN De vogel met de lelijke naam Hetwig Blockx

99

VOGELS Opmerkelijke vogelwaarnemingen in de Dijlevallei en omgeving: juni - augustus 20 I 0 Kelle Moreau

92

ACTIVITEITEN Libellenstudiedag Activiteitenkalender

11 I

I I2

Pestvogels op de Gasthuisberg, het blijft een vreemde combinatie.

Foto: Stephan Peten.

•

J

\