De Boomklever Oktober 1986

~

0

BOOMKLEVER

Johan Vanautgaerden Hoogland 44

30 00 LEUVEN

JAARGANG

14

OKTOBER - DECEMBER 3000

1986

l.�

2

INHOUD B l z.

Ov e r

het

"blauwe"

3

Sper w e r m a nnet j e

4

Eers t e re a c t ie

6

V e rsla g e n I n h e t Spaans B ijzo n d e r e

heet

hi j

9

"TORNASOLADA" 1

w a arnemin g e n

1 2

K a l e n d er

We r k t e n

0

mee

aan

dit

num m e r

:

André en Herwig voor de verslagen.

André stelden de kalender op,

Suzanne,

Monique,

Herwig,

Marc en

en Marc verzorgde het typwerk.

DE BOOMKLEVER is het driemaandelijks tijdschrift van de Koninklijke Vereniging voor Vogel-en Natuurstudie

DE WIELEWAAL,

afdeling Leuven.

Lid worden kan door overschrijving van 450 Bf op rekening

000-0319785-73 van

De Wielewaal Graatakker 11

2300

Turnhout

of ander via één van onze bestuursleden.

Kontaktadres afdeling Leuven

oentje

H.

Blockx,

Langeveld 233,

3201 Holsbeek.

3 OUER

Iedereen die lichting.

HET

"BLAUWE"

regelmatig naar

Mooi roodkoppige

kop, sneeuwitte

SPERWERMANNETJE

vogels kijkt,

Tafeleenden

zwanen worden

kent het effect van be­

krijgen

plots een grijsbruine

in tegenlicht grijszwart en zo kunnen we

nog wel even doorgaan... .

Op

1-1

ontmoeting

ll. met

landschap.

hadden een

we

op

Sperwer

een in

Zeelandtrip

een

een

overigens

gedenkwaardige

semi-boomloos

een 10-tal m van de wagen een Sperwer opvliegen van de grond. grootte en

open

Aan de Flauwerse Inlagen <ten W van Zierikzee> zag ik plots

de klassieke

gebandeerde" onderdelen>

kenmerken

<"donker

Geschatte

grijsbruine rug" en "grijs

wezen in de richting van een wijfje

;

ze konden

mooi ionder kijker waargenomen worden.

Even later zette deze vogel zich op een weipaaltje ongeveer 35 m achter de wagen.

Ondanks de hevige windvlagen bleef hij,

balanceeroefeningen,

Met de kijker konden we - met enige moeite 1 degelijk een mannetje was

-

echter zien dat het wel

De bovendelen waren namelijk "enigszins

1

blauwgrijs'', voor de bandering zou "oranje" een wishfull omschrijving zijn :

met de nodige

rustig zitten.

thinkins

er was nauwelijks van een dergelijke kleur sprake.

Ook de tele CKowa 20 x groothoek> werd er bij gesleurd en naast het prachtige beeld dat dit opleverde, konden we ook de bandering even nader bekijken

: deze was donkergrijs met aan elke band onderaan een

oranjebruin randje.

Even later vervolgde dan bij zeer

passeerde de

20-tal meter voor de wagen en ;

korte benadering zag je dat het een mannetje was ... .

kortstondige pauze kijker,

Sperwer een

in razende roelandsstijl op luttele meters links op een

in typische

Na een

paaltje kreeg ik hem nog eens vliegend in de

schuin bovenop, terwijl hij erg snel wegvloog

roofvogel die

alleen

smellekensstijl <snel

:

een donkerbruine

"kloppend"

met

zeer

korte glijpauzes> laag over het ijs wegschoot.

Deze waarneming roept wel wat vragen op 1° 2°

:

Was dit een mannetje in eerste winterkleed Is het mannetje/wijfje grootteverschil bij vliegende Sperwers op "enige afstand" nog wel objectief beoordeelbaar?

3°

Wordt met de afstand of door de snelheid van de vogel de grijsblauwe "rug" donkerbruin

Kan je de Kleur van de bandering dan

wel helemaal vergeten ?

4°

Wordt grootte inschatten door een "kennelijk vrouwelijk-uiterlijk" beïnvloed ?!

QQm_.:

Er lag sneeuw en de belichting was - voor zover ik me kan herin­ neren - zeer behoorlijk.

Sneeuw zorgt trouwens voor heel wat extra

licht.

Besluit :

Ik kan me met de beste wil ter wereld geen 5 waarnemingen van

mooi "oranje/blauwe" Sperwers herinneren.

Ook in de JNM/WA­

archieven zijn "mannetjes" ondervertegenwoordigd C7>. heel wat Cimm.

Worden dus

7> mannetjes Sperwers als wijfjes genoteerd omwille

van waarnemingsomstandigheden ?

Graag reactie

<schriftelijk of mondeling> bij

Herwig Blockx.

EERSTE REACTIE

Als typist ben ik uiteraard de eerste die het voorrecht heeft om "rechtstreeks" te reageren,

en ik wou inderdaad enkele bedenkingen

toevoegen :

Wanneer de secundaire geslachtsratio van een vogelsoort verschilt van de verwachte 1/1,

dan kunnen veel factoren hierin een rol spelen,

zeker wanneer het gaat om een <partieel> migrerende soort, vast broedgebied en buiten het broedseizoen.

buiten haar

Volgende mogelijke

oorzaken zouden kunnen een invloed hebben op het vastgestelde fenomeen - verschillen in trekdrang bij de beide geslachten,

zodat de ene verder

<zuidelijker> overwintert dan de andere. verschillen in gemiddelde trekrichting tussen de beide geslachten - verschillen in habitatpreferentie tussen de geslachten - verschillen in dagritme ("activiteit"> tussen de geslachten en de daaruit voortvloeiende verschillen in observeerbaarheid - een vast numeriek overwicht van één van beide geslachten - een selectieve determinatiefout.

Zeer opvallende afwijkingen van de 1/1 verhouding treffen we trouwens ook aan bij soorten waar de determinatiefout nauwelijks speelt ;

denk bv.

maar eens aan de cijfers van Brilduikers,

Nonnetjes en Grote

Zaagbekken in het binnenland.

Meerdere van de vermelde factoren ZlJn in het verleden bij de Sperwer onderzocht en aangetoond geworden :

5

- bij een willekeurige staalname van op allerlei wijzen verongelukte of geschoten Sperwers vond men in Oost-Duitsland inderdaad een sterk overwicht aan wijfjes <49 mannetjes tegen 112 wijfjes>

<Mlikovsky en

Piechocki, 1984!, maar in dit staal kunnen veel van de voornoemde factoren meegespeeld hebben.

- de meest overtuigende gegevens vinden we echter bij Marquiss en Newton <1982),

die cijfermateriaal publiceren over observatie en vangst in

opvallend verschillende biotopen

:

open landbouw

landbouw met

aaneengesloten

cantwitt

houtkanten

bos

Vangst

2. 9/1

1,5/1

0 ,7/1

Observatie

2,3/1

0,5/1

0,3/1

Er is

een zeer

mannetjes zouden zo

tevens

ontlopen.

de

uitgesproken invloed

behendiger jagen

konkurrentie

Schubert

<1982!

van

van het biotoop

de kleinere

in een gesloten bosbiotoop en zouden de

veel

stelde

grotere

trouwens

een

wijfjes

efficiënt

gelijkaardig

hoge

verhouding mannetjes vast in bosrijke gebieden in Duitsland <nl. 2,6/1l.

Observatie wijfjes <of

geeft

een

vangst geeft

constante

overschatting

van

de

proportie

een overschatting van de proportie mannetjes,

maar dit is veel minder waarschijnlijk

!l.

REFERENTIES Marquiss M.

en Newton I. 1982.

Mlikovsky von J.

Habitat preference in male and female

<Accipiter nisus>.

Sparrowhawks

en Piechocki R. 1984.

verhältnisse bei Greifvögeln

<Stristtormes>.

Schubert P.

1982.

Ibis 124 : 324-328.

Zur Frage des Geschlechter­

<Falconitormes> und Eulen

Beitr. Vogelkd., Jena 30

: 12-14.

Sperber-Beobachtungen im Kreis Rosslau, der

angrenzenden Elbaue und im NE-teil des Kreises Zerbst.

Apus 5

26-32.

Marc

He r r e m a n s

6 E

R

KALKSTREEK

TE

V

21-6

Weeral iets

S

Belvédère aangedaan

duchtig

aanspreken.

Op

E

N

HAN-SUR-LESSE

EN

zonneroosje,

kogelbloem, wondklaver, grote muggenorchis

G

moesten wij

kalkhelling

OMGEVING

tripmadam,

onze "De

vonden

bloedooievaarsbek,

we

naast

muurpeper,

kleine

cipreswolfsmelk,

Eerst

Langhe" al

immers

engbloem,

muizenoor,

gele morgenster,

pimpernel, bergnacht- en

een hele mondvol ... ) ook onbekende planten.

<hè hè,

We determineerden

en daar

deze

zoals

soorten

gestippeld

A

nieuw op het programma en het mocht er best zijn.

werd de "bekende"

L

zo o.a.

kleine steenthijm, gaffelsilene,

duinroos en

paardehoefklaver.

Dé show

werd echter

gestolen door de tientallen karthuizeranjers en

graslelies.

Ondertussen was waarnemingen van

ook Marc

en c••

Buizerd, Sijs

gearriveerd en

en CU

dit resulteerde in

raad het nooit,

beste lezer ... )

ook Kruisbek en Appelvink <om van de Heggemussen nog te zwijgen 1 >.

In mei

vonden we

hier een

Hazelworm; nu

was het

de beurt aan een

<bijtgrage> Gladde slang en Muurhagedissen.

En Vlinders, al driftig

ik zou ze haast nog vergeten.

"droog te

afgewerkt hebben

: Groot

een luzernevlinder Groentje,

oefenen" met

De "echten" beginnen best als ze het volgend lijstje

geaderd witje, Groot koolwitje,

<misschien

Hooibeestje,

hun net

en

"australis"

last

nachtvlinders als Roomvlakvlinder,

but

not

?!l,

Argusvlinder,

Tweekleurhooibeestje,

least

Koningspage.

Ook

Boterbloempje en Lindepijlstaart.

Te Belvaux opvallend weinig orchideeën, maar daar trokken we ons niet te veel van aan. verfbrem in

In dit jeneverbesreservaat ook esparcette, pijlbrem en

bloei.

en Roodbandvlinder,

Als dagvlinders o.a. Hamearis lucina, Dwergblauwtje en

verder

Dennespanner

en

de

Weegbreebeer

als

nachtvlinders.

Van

de

laatste

stopplaats

onthouden

we

C?lbosvogeltje en de purperstreepparelmoervlinder.

de

gele

monnikskap

Ook de rupsen van de

Ringelrupsvlinder en de Kleine nachtpauwoog werden grondig bekeken.

Marc

en

gezelschap

onbestemde barbecue

verlieten

terwijl de

ons

gingen eten [zeker Houtsnip of zoiets ?]. nog eens te herhalen.

vroeger

slimmeriken <=wij

voor

één

of

andere

dus> ergens "deftig"

In ieder geval een uitstap om

7

LIBELLEN

5-7

Te Lichtaart

NACHTZWALUWEN

/

wachtte ons

een geduldige

TE

A.V. uit

naargelang> en een heleboel plaatselijken op. wel :

w e kwamen

echter

:

immers zo'n

we reden

die kennelijk

slordige �O

LICHTAART

L.Cof uit

L.,

al

Geduld hadden deze kerels

min te laat aan.

Eén excuus

de laatste kilometers achter een bende wielerfreaken

niet tot

het "Tourmalet-type"

behoorden.

Dan maar

vlug naar de Hoge Rielen.

Nog maar net binnen of onze netjes zwaaiden al lustig in het rond.

Keizerlibel,

Groot Dikkopje en een Viervlek waren de namen van de

onschuldige <alhoewel, ...> slachtoffers. voor :

ze moesten maar niet "voor ons voeten" vliegen

Ondertussen werden allerlei triviaalnamen bedacht :

- Azuurwaterjuffer <mannetje> - Watersnuffel

:

"dieje met de zwarte U"

werd ook wel "snaterwuffel" of nog oneerbie­

diger "wafelsnutter" genoemd.

- Vuurjuffer -

Foei, foei toch ...

<zonder commentaar>

Gewone Pantserjuffer

:

geen vrouwelijke tankpiloot,

maar een

mooi bronsgroen glanzend gevalletje.

Bij de Glazenmakers troffen we buiten de reeds geciteerde soorten ook de Zwarte

Heidelibel,

libellen.

Jammer genoeg van deze laatste geen mooie eksemplaren.

Tussendoor ook wijfje Sperwer

de

Blauwe

Glazenmaker

wat gevogelte :

met prooi.

Zwarte Mees,

Tenslotte

en

enkele

Matkop,

Venwitsnuit­

Kuifmees,

en een

ook rondbladige zonnedauw en een

kameelhalsvlieg.

Daarna

werd

plaatselijke

er

"van

alles"

"uitspanning".

letterlijk in het water,

geconsumeerd

's

Avonds

en

viel

gedronken

de

geplande

in

een

uitstap

geen Nachtzwaluwen dus ...

Herwig

21-7

SPRINGPUTTEN

Een vis- en scheptocht stond er toch aangekondigd. visnet kan

je net

zo goed

Koevinkje,

Klein

visnet).

Ook nog

vlinder

vangen,

Wel kijk,

dus

met een

Landkaartje,

koolwitje en Gehakkelde aurelia [dat geloof ik met dat Hommelzweefvlieg,

maar

eveneens Blauwe

<•larve>, Azuurwaterjuffer en Bloedrode Heidelibel.

Glazenmaker

B

Onder water larve

tenslotte :

Kokerjuffer

Posthoor- en Poelslak, Verder hoorden

larve Elzenvlieg Cmet sikkelvormige kakenl,

<sleurt

we

ook

marjolein,

boslathyrus

"onder de

loepe te

zijn

slaapzak

overal

meel,

Watermijt,

Geelgerande Watertor. een

Havik

roepen

en duizendguldenkruid

nemen".

O ja,

en

tevens

de moeite

die bosaardbeien,

waren

wilde

waard om

eens

wel ja hum, ... een

andere keer meer daarover... .

<alweerl

15-8

DAGTOCHT

15 Augustus

een weekend,

NAAR

was een

ZEEBRUGGE

prachtige dag dit jaar.

veel volk

Herwig

dus richting kust.

met vieren naar Zeebrugge trekken.

Zon,

een feestdag voor

Gelukkig geen files als wij

[wie rijdt er nu ook langs Antwerpen

rond?!]

Eerst even halt houden aan Blokkersdijk,

waarschijnlijk het lelijkste

Honderden Krakeenden schijnen zich daar echter

natuurgebied ter wereld.

niet erg om te bekommeren en ook 9 Lepelaars en 2 Geoorde futen schijnen zich in hun element te voelen tussen rokende schoorstenen en olietanks.

Door de enkele

aanhoudende droogte

overgebleven

Watersnippen en

plassen

Kemphanen.

ligt Zeebrugge er maar schraal bij. pleisteren

De show

Witgatjes

wordt echter

en

Op

Oeverlopers,

gestolen

door

een

Temminck strandloper.

In het

Zwin opnieuw

in zomerkleed>.

Tapuiten.

3 Lepelaars,

Langs

de rand

en 1

van het

Zilverplevier reservaat :

(vrijwel geheel 1

Paapje

In zijn geheel beschouwd een ontspannen vogelkijkdag,

spectaculaire waarnemingen,

maar onder

een prachtige zon.

en

3

zonder

Wat wil je

nog meer ?

AndrĂŠ

30-31

AUGUSTUS

Omwille van Uitgesteld, agenda.

CAP

weers- en

maar

nog niet

GRIS

NEZ

persoonlijke omstandigheden verloren :

volgend jaar

niet doorgegaan. beslist weer op de

9 IN

HET

Koch 1984

werden".

11n

:

SPAANS

"können

HEET

mit stinkendem

Reader's Digest 1986

dierenlijkjes" .

aangelokt door

:

"TORHASOLADA"

HIJ

Käse oder

Pferdemist

geködert

"voedt zich met sappen uit excrementen

Thieme' s vl indergids

"Elders

1980

w ordt

v ochtige bospaden waarvan hij het water opzuigt,

hij

terwijl

hij ook graag op de uitwerpselen van mens en dier gaat zitten".

Gezellig

kereltje,

zal

de

hygiënische

ransuilstijl naar boven gefronst Wel,

Hubert

"hem" op En dan

L.

denken.

me afgelopen

een hondedrol,

in ?

ergens in onze streek, een 5 tal jaren geleden. met vlindernet gewapend toch maar

schetst

mIJn

verbazing de bewuste

fascination" ;

als

ik

op

'85 reeds

alive and

verschillende eks.

een

12-7

wijfje

zie rondfladderen.

plek -

Ook

een

verzekert me dat hij

De voedselplant van d e

waarnam.

rups CSalix capreaJ i s trouwens ook voorhanden

Grote

Nee hoor,

"kicking" bovendien.

andere natuurliefhebber die ik ter plaatse ontmoet, ook in

Cwenkbrauwen

je weet maar nooit...

Weerschijnvlinder op geen "target

lezer

Wat zal dat nu weer wezen

voorjaar over die mooie foto van

ben ik niet meer te houden hé;

eens gaan zien, Wie

vertelde

!J

:

een lokaal populatietje

dus ? !

Toemaatje

Marc H.

aldaar Chopelijk heel eind

verder

en c••

heeft ze in

zien eind

veel eitjes

ZIJn

tuin

een

juli een

afgevlogen

wijfje

gelegd ... J en dezelfde dag een mannetje

dat

bijna

de

keuken

binnenvloog Cwat voor iets vies waren ze daar aan het klaarmaken ?!J En dan

midden van

nog dit

:

Vlinders van Europa :

"Belg/IJ,

zeer zeldzaam in het

het land, lokaal in de Ardennen, sterk achteruitgegaan".

de Boommarter

dus ook

een zeer zeldzame vlinder in onze streek.

verrassingen staan onz de komende jaren nog te wachten ?

Herwig

- zoals Willem Vermandere

:

"Ek noeme sten name, t'es te delikaut"

Na

Welke

10

WAARNEMINGEN

BIJZONDER

Dodaars <Tachibaptus ruficollis> maximum : 2-9 :

minimaal 26 ex te SAR

CPES>

cPodiceps ni&ricollis>

Geoorde Fuut

van 1-9 tot 8-9 verbleef één juv. te SAR Ooievaar <Ciconia ciconia> :

14-8

CVZE,

WAF,

M.Hens>

:

3 ex te Overijse

werden daarvoor ook al opgemerkt te

<PES>

FLO <WAF>.

CAnas querquedula>

Zomertaling 25-7 8-8

1 ex te SAR <PES>

: :

3 ex te FLO

CM.Hens,

19-8

2 ex te FLO <PES> 1 ex te SAR

<PES>

24-8

4 ex te FLO

ccor

2-9

:

VZE>

en c•·>

ex te FlO <PES>

1

Krakeend <A nas strepera> 13-10

Visarend 8-8

:

een koppel te SAR CA.

Verboven>

<Pandion haliaetus> :

10-8

ex <VZE,

1 1

M.Hens,

F.8riké>

ex overvliegend te NKV <PDB>

12-8

ex te Gastuche <VZE,

13-8

ex <M.Hensl

16-8

ex te Gastuche <BLH,

A.Verboven>

VZE,

MAT>

ex te SAR <WAF> 17-8

ex te SAR <VZE, ex te OHZ

MAT>

<BOS)

18-8

ex te SAR <BOS>

21-8

ex te SAR <BOS,

J.Abelos>

25-8

ex te SAR <VZE,

NYJl

31-8

ex

naar ZW te Overijse <PES>

Wespendief <Pernis apivorus> verschillende waarnemingen :

ondermeer 1

baltsend ex boven de Doode

Bemde tijdens het BNVR-werkkamp <COI> Bruine Kiekendief <Circus aeru&inosus> vanaf

15 augustus vrijwel iedere dag waargenomen in de vallei.

Boomvalk CFalco subbuteo> ook dit jaar weer een broedgeval in de Dijlevallei buurt van Neerijse.

1

juv. gezien.

;

ergens in de

Vanaf half augustus werden regelmatig 2 ad.

•

11 Goudplevier 1�-8

<Trin8a 8lareola>

Bosruiter 9-9

CPluvialis apricaria> 1 ex te Overijse CPESl

:

nog 1 te NKV

CWAFl

Dwergmeeuw CLarus minutus> 7-8

:

1

15 tot

juv te SAR CWAFl 17-8

Roodkeelp ieper 7-10

:

Kruisbek

:

1 juv te SAR <BOS,

WAF,

W.Claes,

e.a.l

CAnthus cervinus>

ringvangst 1 te Werchter CL.Wouters>

Sperwergrasmus 10-9

:

<Sylvia nfsorial

ringvangst 1 juv. te Herent

<A.Cristaell

Cloxia curvfrostra> en Grote Kruisbek

<Loxia pytyopsittacus>

Nadat er gans de zomer sporadisch Kruisbekken waren,

nam het aantal

toe in september-oktober Cnu vrijwel dagelijks te Heverlee>.

Op

18-10 zaten er tevens Cvoor het eerst> 2 wijfjes Grote Kruisbek gedurende een 10-tal minuten bij de buren in de tuin. CM.Herremansl Ortolaan CEmberfza hortulana> B-9 ringvangst 1 juv wijfje te Werchter

CL.Wouters>

11-9 ringvangst 1 juv wijfje te Heverlee CM.Herremansl Gebruikte afkortingen :

SAR

=

Herwig Blockx

NYS

BOS

Steven Bouillon

PDB

BLH

OHZ

=

=

Nysten Johan Piet Debecker

cor

Dirk Costrop

PES

Stéphan Peten

HAF

François Halot

VZE

Gert Vandezande

MAT

Tom Martens

WAF

St.-Agatha-Rode

vijvers

=

FLO

=

F lorival

Oud-Heverlee zuid.

NKV

Frans Walterus =

Neerijse Kliniek

12

K

A

L

E

N

0

E

R

Voor practische inlichtingen in verband met deze uitstappen, steeds terecht bij AndrĂŠ Verboven

Zondag 9 november

<tel :

kan je

016/23 81 84 na 18 uur>

Daguitstap met de wagen naar Baraque Fraiture <of omgeving>.

Wandelen en genieten van de ongerepte

Ardense natuur.

Misschien zien we wel Notekrakers

Leiding : Marc Herremans Afspraak :

Zaterdag 20 December

Leuven Station

8.00 uur

Dagtocht met de wagen naar Blokkersdijk en

Antwerpen linkeroever.

Samen met J.N.M. Afspraak :

Zaterdag 10 Januari

Leuven

8.00 uur

Leuven Station

De klassieke winter uitstap naar Zeeland : verkleum tussen de Ijseenden en Roodkeelduikers Leiding : Afspraak :

Herwig Blockx 7 u 30

Leuven Station.