Askur - fjórða úthlutun 2024

Askur - mannvirkjarannsóknarsjóður

Úthlutun styrkársins 2024 18. febrúar 2025 Fjórða úthlutun

Askur - mannvirkjarannsóknarsjóður

Fyrirsögn Í tveimur línum

Sjóður í eigu innviðaráðuneytisins og háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneytisins.

Sjóðurinn veitir styrki til mannvirkjarannsókna með áherslu á að auka þekkingu, umbætur og nýsköpun til að mæta samfélagslegum áskorunum mannvirkjagerðar.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun fer með stjórn og daglega umsýslu

sjóðsins.

Hlutverk Asks

Fyrirsögn Í tveimur línum

Leitast við að opna opinbert styrkjaumhverfi fyrir fleiri aðila úr háskólasamfélagi og atvinnulífi og einnig að stuðla að auknu samstarfi við erlenda rannsóknaraðila. Áherslur sjóðsins snúa einkum að samfélagslegum áskorunum í byggingariðnaði, svo sem rakaskemmdum í mannvirkjum og aðgerðum til lækkunar kolefnisspors. Við hverja úthlutun er horft til þarfa, eðlis og áskorana á sviði mannvirkjagerðar,

áherslu á nýsköpun og markmiða um sjálfbærni.

Fagráð Asks

Fyrirsögn Í tveimur línum

Ráðherra skipar fimm manna fagráð til þriggja ára í senn. Fagráð er skipað fulltrúum með sérþekkingu á mannvirkjamálum.

Fagráð fer með faglegt mat umsókna í samræmi við áherslur á sviði nýsköpunar og atvinnulífs, veitir umsögn um styrkumsóknir og leggur fram tillögu til ráðherra um úthlutun styrkja.

Að úthlutun komu:

Fyrirsögn ▪ Í tveimur línum

Fagráð Asks árið 2024 sem stóð að úthlutun Gústaf Adolf Hermannsson, formaður og fulltrúi HMS

▪ Björn Karlsson, varaformaður og fulltrúi IRN/félags- og húsnæðismálaráðherra ▪ Kristján Örn Kjartansson, fulltrúi HVIN/menningar, nýsköpunar- og háskólaráðherra ▪ Ingibjörg Birna Kjartansdóttir, fulltrúi Samtaka iðnaðarins ▪ Anna María Bogadóttir, fulltrúi samstarfsnefndar háskólastigsins Starfsmenn HMS

▪ Hrafnhildur Sif Hrafnsdóttir, verkefnastjóri Asks ▪ Þórunn Sigurðardóttir, frkv.stj. mannvirkja og sjálfbærni

Áherslur úthlutunar 2024

Fyrirsögn Í tveimur línum

HMS mótar áherslur hverrar úthlutunar í samráði við hagaðila og fagráð og ber áherslur undir ráðherra til samþykktar. Við þá mótun er horft til þarfa, eðlis og áskorana á sviði mannvirkjagerðar, áherslna í nýsköpun og markmiða um sjálfbærni.

Áherslur úthlutunar ársins 2024:

▪ Byggingargallar, raki og mygla ▪ Byggingarefni ▪ Orkunýting og losun ▪ Tækninýjungar ▪ Gæði

Áhersluþættir 2024 Gallar, raki- og mygla:

• •

Greiningar á umfangi, orsökum og afleiðingum byggingargalla á Íslandi.

Verkefni sem stuðla sérstaklega að aukinni þekkingu á raka- og mygluskemmdum í íslenskum mannvirkjum, samanburður og þróun aðferða við mælingar og mat á umfangi slíkra skemmda. Jafnframt hvernig unnt sé að fyrirbyggja þær og bregðast við þeim með árangursríkum hætti.

Byggingarefni:

• •

Rannsóknir og þróun á byggingarefnum, á endingu þeirra og eiginleikum ásamt efnisvali og notkun í samræmi við lög um byggingarvörur.

Verkefni sem stuðla að minna kolefnisspori byggingarefna og draga úr notkun óumhverfisvænna byggingarefna t.d. með hönnun og eflingu hringrásarhagkerfisins.

Orkunýting og losun:

•

Verkefni sem fjalla um orkunýtingu mannvirkja og/eða losun gróðurhúsalofttegunda vegna mannvirkja.

•

Þróun tæknilegra og stafrænna lausna sem hafa einkum það markmið að draga úr óæskilegum umhverfisáhrifum mannvirkja og auka verðmætasköpun, hagræðingu, framleiðni og/eða samræmingu meðal hagaðila í byggingariðnaði.

Tækninýjungar:

Gæði:

• •

Rannsóknir á gæðum, endingu, hagkvæmni og hönnun íbúðarhúsnæðis.

Greiningar á hvers konar form íbúðarhúsnæðis þurfi að byggja, meðal annars með tilliti til þróunar á félagslegum, menningarlegum, tæknilegum og sjálfbærum þáttum.

Faglegt matsferli

Fyrirsögn ▪ Í tveimur línum ▪

Fagráð gefur einkunnir á grunni gæðaviðmiða.

Fagráðsfulltrúar leggja í fyrstu sjálfstætt mat á umsóknir og hittast svo og leggja sameiginlegt mat á umsóknir og umsóknarflokka.

Við endanlega niðurstöðu fagáðs er stefnt að því að velja verkefni úr öllum áhersluflokkum ef umsóknir allra flokka uppfylla skilyrði og standast mat. Einnig má horfa til þess við heildarúthlutun að verkefni séu fjölbreytt og sprottin úr misjöfnum jarðvegi. Við heildarmat er fagráði einnig heimilt að líta til þarfar umsækjenda fyrir fjármagn og þarfa á markaði.

Styrkir til úthlutunar árinu 2024 eru 182 milljónir til úthlutunar.

▪ ÁHvert og eitt verkefni getur að hámarki fengið 20% af styrkfénu ▪ eða 36,4 milljónir.

70%

Hámarksstyrkfjárhæð getur ekki orðið hærri en 70% af heildarkostnaði verkefnis

Gæðaviðmið – nýsköpun eða þörf Við mat umsókna gefa fagráðsfulltrúar einkunnir byggðar á skilgreindum gæðaviðmiðum.

35% Nýnæmi og frumleiki verkefnisins, nýsköpun og/eða þörf rannsóknarumhverfis fyrir verkefnið

30% Faglegir þættir

20% Samfélagslegt gildi eða ávinningur

15% Samstarf

- Verkefnið er til þess fallið að auka þekkingu, skapa nýjar lausnir, auka gæði, bæta verklag og/eða stuðla að

framþróun/virðissköpun á sviði mannvirkjagerðar.

Gæðaviðmið – faglegir þættir

Fyrirsögn Í tveimur línum

Við mat umsókna gefa fagráðsfulltrúar einkunnir byggðar á skilgreindum gæðaviðmiðum.

35%

Nýnæmi og frumleiki verkefnisins, nýsköpun og/eða þörf rannsóknarumhverfis fyrir verkefnið

- Geta umsækjenda til að leysa verkefnið, þ.m.t. faglegur bakgrunnur umsækjenda og annarra þátttakenda.

- Gæði verkefnis m.t.t. verkefnalýsingar, verkáætlunar 30%

og fjárhagsætlunar, þ.m.t. hvort markmið og

Faglegir þættir

skipulag verkefnis séu skýr og hvernig markmiðum

verkefnis verði náð.

20% Samfélagslegt gildi eða ávinningur

15% Samstarf

- Verkefnalýsing skýr.

- Verkáætlun og skipulag vel grundað.

- Verkefnið fullfjármagnað.

Gæðaviðmið – samfélagslegt gildi

Fyrirsögn Í tveimur línum

Við mat umsókna gefa fagráðsfulltrúar einkunnir byggðar á skilgreindum gæðaviðmiðum.

Efnahagslegur ávinningur hagnaður e. profit

35%

Nýnæmi og frumleiki verkefnisins, nýsköpun og/eða þörf rannsóknarumhverfis fyrir verkefnið

20%

-

Mikilvægi fyrir samfélagslegar áskoranir.

- Umhverfis-, efnahags- og félagslegur

ávinningur verkefnis; m.a. ávinningur

Samfélagslegt gildi eða ávinningur

sem snýr að heimsmarkmiðum

15%

Sameinuðu þjóðanna o.fl.

Samstarf

e. people

Ávinningur fyrir umhverfið

30%t Faglegir þætir

Félagslegur ávinningur

e. planet

Gæðaviðmið – samstarf

Fyrirsögn Í tveimur línum

Við mat umsókna gefa fagráðsfulltrúar einkunnir byggðar á skilgreindum gæðaviðmiðum.

35%

Nýnæmi og frumleiki verkefnisins, nýsköpun og/eða þörf rannsóknarumhverfis fyrir verkefnið

Samstarf Hvað leggja þátttakendur til?

Hæfni Vinnuframlag Fjármagn -

Hvað fá þátttakendur út úr verkefninu?

Hagnýtar niðurstöður Samstarfsaðila Grunn að vöru/þjónustu -

30% Faglegir þættir

- Stuðningur frá og/eða samstarf við háskóla, op. stofnanir, sveitarfélög,

20% Samfélagslegt gildi eða ávinningur

viðskiptalíf eða aðra á innlendum eða alþjóðlegum vettvangi.

- Samstarfsaðilar verkefnisins,

15%

aðkoma þeirra og ávinningur af

Samstarf

samstarfinu.

Úthlutun ársins 2024 Til úthlutunar á árinu 2023 voru 182 milljónir í fimm flokkum. Í fjórða umsóknarferli sjóðsins sóttu sjötíu aðilar um tæplega 673 milljón króna styrki í Ask-mannvirkjarannssóknarsjóð.

Hægt var að verða við 27% af umbeðnum styrkfjárhæðum. 40 af 70 umsóknum hlutu styrki eða 57% af fjölda umsókna.

Styrkirnir eru veittir til eins árs og hljóta nítján verkefni styrki til framhalds á rannsóknum sínum.

Úthlutun ársins 2024 Lausnir á loftslagsvandanum liggja í mannvirkjaiðnaði sem er talinn bera ábyrgð á allt að 40% af kolefnisspori á heimsvísu. Langflest verkefnanna hafa umhverfislegan ávinning og mörg þeirra leggja að mörkum til að ná markmiðum verkefnisins, Vegvísir að vistvænni mannvirkjagerð sem unnið er á vettvangi Byggjum grænni framtíð sem er samstarfsverkefni stjórnvalda og hagaðila byggingariðnaðarins um vistvænni mannvirkjagerð. Það á meðal annars rætur sínar að rekja til aðgerðaráætlunar stjórnvalda í loftslagsmálum.

umsóknir alls – 70 umsóknir hljóta styrk (57%) – 40 um tæplega 673 milljónir – Sótt – 182 milljón króna styrkur veittur (27%)

Umsóknir ársins 2024

Fjárhæð umsókna og fjárhæð samþykktra umsókna ('000'000)

Fjöldi umsókna og fjöldi samþykktra umsókna Gallar, raki og mygla

5 8

63% 15

Byggingarefni

22

8

Orkunýting og losun

Tækninýjungar

Gæði

Gallar, raki og mygla

14

5

13

7

Fjöldi samþykktra umsókna

13

68%

Orkunýting og losun

38%

Tækninýjungar

Fjöldi umsókna

Gæði

37%

66

71,5

Byggingarefni

57%

54%

24,5

260

40,6 87

47%

16,5

158

28,9

Fjárhæð samþykktra umsókna

101

10%

29%

Fjárhæð umsókna umsókna

28%

Umsóknir og styrkþegar ársins 2024 Kyn verkefnisstjóra - umsóknir

1%

Tegund umsækjenda 16

Félag - annað 5

Félag - arkitektastofa 3

Félag - verkfræðistofa

28 af 48 umsóknum félaga/félagasamtaka hljóta styrk 58% 69% af heildarumsóknum (48/70) 70% af styrktum umsóknum (28/40)

6

35

34

Karlkyn

Kvenkyn

50%

Annað

Kyn verkefnisstjóra - styrkþegar 5

13

10 af 13 umsóknum háskóla hljóta styrk 77% 19% af heildarumsóknum (13/70) 25% af styrkum umsóknum (10/40)

Umsóknir

2 af 9 umsóknum einstaklinga hljóta styrk 22% 13% af heildarumsóknum (9/70) 5% af styrktum umsóknum (2/40)

10

Háskóli

Einstaklingur

49%

31

6 4

Félagasamtök

1

2

Styrkþegar

9

14

65% 26

Karlkyn

Kvenkyn

35%

Flokkurinn gallar, raki og mygla 13% Fjöldi

14% Fjárhæðir (´000´000)

Samþykkt Sótt um

‒ 8 umsóknir í þessum flokki (8/70) - 11% ‒ Samþykkt að styrkja 5 umsóknir í þessum flokki (5/40) - 13%

‒ Sótt um 66 milljónir kr. styrk (66/673)- 10% ‒ Samþykkt að veita 25 milljón kr. styrk (25/182) - 14%

Flokkurinn gallar, raki og mygla Þessi flokkur inniheldur eina stærstu áskorun sem byggingariðnaðurinn stendur frammi fyrir í dag. Þetta eru brýn málefni sem hafa fyrst og fremst mikil áhrif á heilsu fólks og miklar fjárhagslegar afleiðingar fyrir samfélagið í heild sinni.

Rannsóknarþörf á þessu sviði er mikil. Slíkar rannsóknir kalla á djúpa sérfræðiþekkingu rannsóknaraðila og eru kostnaðarsamar. Því er brýnt að það fjármagn sem lagt er í málefni flokksins sé aukið og rannsóknargrundvöllur fyrir málefnið tryggður til framtíðar. Átta verkefni sóttu um styrk í þessum flokki. Fimm þeirra fá styrk að þessu sinni og styðja þau vel við þá vegferð að gera betri byggingar á Íslandi.

Íslenskir útveggir

Algengi og eðli galla í nýbyggðum fjölbýlishúsum

Gagnagrunnur rakaskemmda, myglu og lausna

Gluggaþéttingar

Bestun myglugreininga

Flokkurinn byggingarefni 40%

38% Fjöldi

Samþykkt Sótt um

Fjárhæðir (´000´000)

‒ 22 umsóknir í þessum flokki (22/70) - 31% ‒ Sótt um 260 milljón kr. styrk (260/673) – 39% ‒ Samþykkt að styrkja 15 umsóknir í þessum ‒ Samþykkt að veita 72 milljón kr. styrk flokki (15/40) - 38%

(72/182) - 40%

Flokkurinn byggingarefni Flokkurinn stuðlar að nýsköpun byggingarefna t.d. úr efnum nærumhverfisins og endurnotkun eða endurvinnslu á efnum úr byggingariðnaðinum. Efling hringrásarhagkerfisins er verulega mikilvæg til að stuðla að minna kolefnisspori byggingarefna.

Alls bárust tuttugu og tvær umsóknir í þennan flokk og hljóta fimmtán þeirra styrk. Verkefnin eru fjölbreytt og spanna allt frá þróun á vistvænu sementi, endurnýtingu á steypu, gluggum og íslensku timbri, þróun byggingarefna úr íslenskum leir og fljótandi hrauni. Öll verkefnin sem styrkt eru í þessum flokki hafa skírskotun í aðgerðir í Vegvísi um vistvæna mannvirkjagerð.

Binding á koltvísýringi í AlSiment

Rannsaka möguleikana og tækifærin á innleiðingu hringrásarhagkerfis

Concrete of the Future

Þróun á brennisteinssteypu

Climate Sustainable Cities

Hringrásarveggur - gler

Líftími byggingarefna á Íslandi

Fyrsta hampsteypuhúsið á Íslandi

Lágkolefnishús að Frakkastíg 1

Tölfræðilegt flögnunarlíkan fyrir steypu í bruna

Háteigsvegur 59 - Hringrásarverkefni

Lavaforming - Hraunmyndanir

Nýting gæðatimburs

Smiðjumúr

Torfhús - getum við lært af fortíðinni?

Flokkurinn orkunýting og losun 20% Fjöldi

23% Fjárhæðir (´000´000)

Samþykkt Sótt um

‒ 14 umsóknir í þessum flokki (14/70) - 20% ‒ Samþykkt að styrkja 8 umsóknir í þessum flokki (8/40) - 20%

‒ Sótt um 87 milljón kr. styrk (87/673) - 13% ‒ Samþykkt að veita 41 milljón kr. styrk (41/182) - 23%

Flokkurinn orkunýting og losun Í flokknum Orkunýting og losun bárust fjórtán umsóknir og var ákveðið að veita átta styrki.

Verkefnin eiga sér rætur í ýmsum fræðasviðum og málaflokkum og má meðal annars nefna hringrásarhagkerfi byggingariðnaðarins, kolefnislosun frá verkstöðum og byggingum, orkunýtingu í íslenskum byggingum og hvernig best má hanna blágrænar ofanvatnslausnir í þéttbýli.

Betri grunnviðmið kolefnisspors

Circular Lightweight Aggregate Composite (CLWAC) as a Carbon Sink

Kolefnisbinding blágrænna ofanvatnslausna í Reykjavík

Mæld orkunotkun íbúðabygginga - hvað útskýrir muninn

Kolefnisspor viðmiðunarhúss á Íslandi

Rafhlöðulausn

Hringvangur

Emission from new construction

Flokkurinn tækninýjungar 13%

Sótt um Samþykkt

Fjöldi

‒ 13 umsóknir í þessum flokki (13/70) - 19% ‒ Samþykkt að styrkja 5 umsóknir í þessum flokki (5/40) - 13%

9% Fjárhæðir (´000´000)

‒ Sótt um 158 milljón kr. styrk (158/673) - 23% ‒ Samþykkt að veita 17 milljón kr. styrk (17/182) - 9%

Flokkurinn tækninýjungar Flokkurinn tækninýjungar stuðlar að þróun iðnaðarins og eflir getu hans til að mæta áskorunum framtíðarinnar. Ný tækni stuðlar að aukinni skilvirkni, hagræðingu, sjálfvirknivæðingu og sjálfbærni í byggingariðnaði.

Fimm verkefni fengu styrk í ár en alls sóttu þrettán verkefni um styrk. Stuðningur við samstarf í stafrænni þróun og þróun á kennsluefni í þeim efnum, ásamt þróun á nýrri tækni í jarðvinnu og sameiginlegum verklýsingum fyrir byggingariðnað.

Jarðargreining

Þróun stafrænnar mannvirkjagerðar

Samræmd uppbygging verklýsinga

Learn Construction

Hermun og bestun á loftræstikerfi

Flokkurinn gæði 18%

16%

Samþykkt Sótt um

Fjöldi

Fjárhæðir (´000´000)

‒ 13 umsóknir í þessum flokki (13/70) - 19% ‒ Samþykkt að styrkja 7 umsóknir í þessum flokki (7/40) - 18%

‒ Sótt um 101 milljón kr. styrk (101/673) - 15% ‒ Samþykkt að veita 29 milljón kr. styrk (29/182) - 16%

Flokkurinn gæði Flokkurinn er með áherslu á gæði í byggðu umhverfi hvað varðar mannvirki, innviði og skipulag. Þrettán umsóknir eru í þessum flokki og fá sjö verkefni styrk.

Aðferðarfræði er mjög fjölbreytt og styrkt verkefni snerta allt frá íbúðagerðum og sjálfbærniþáttum húsnæðis til vatnafræðilegra regnbeðalausna, tjónnæmi, heilnæmi og innivist bygginga. Hluti verkefna miðar að eflingu gæða með því að gera þekkingu og aðferðarfræði aðgengilega á formi leiðbeininga, bóka og lifandi mynda.

Tjónnæmi íslenskra bygginga

Vatnafræðileg hönnun regnbeða

HB2025 ráðstefna Healthy buildings

Hringrásarhúsið að Frakkastíg 1

The geography of housing sustainability

Landsfjórðungahús Plús

Innivist í skólum

Fjögurra ára tölfræði 2021-2024 Fjárhæðir umsókna og fjárhæðir samþykktra umsókna 2021-2024

Fjöldi umsókna og fjárhæðir samþykktra umsókna 2021-2024

70

673

62 55 39

40

63%

34

40

482

452

401

57%

62%

23

57,5%

95 21%

95 20%

182 101,5 25%

27%

2021-2024 – Fjögurra ára tölfræði Kyn verkefnisstjóra - umsóknir - %

Tegund styrkhafa 2021-2024 - % 1%

43%

51%

49%

17% 17%

8% 26%

5%

13%

25%

23%

80%

57%

50%

49%

65%

67%

63%

70%

2021

2022

2023

2024

20% 2021

2022 Karlkyns

2023 Kvenkyns

Annað

2024

Félög, félagasamtök

Háskóli

Einstaklingur