Eirik Ingebrigtsen - Sjøskade

Page 1

Ingebrigtsen. Sjøskade.qxp 21.12.2020 12:30 Side 1

«brennaktuell i ein situasjon som utfordrar samfunnets toleranse og det menneskelege i kvar einskild av oss … det er ikkje Ingebrigtsen utan at det ligg noko meir i teksten, og slik eg les romanen, handlar han djupast sett om personleg ansvar og om svik på fleire plan» Oddmund Hagen, Dag og Tid

Om Heimfall. Ei juleforteljing (2012) «skrevet i et tett språk, fullt av kloke observasjoner fra en forteller som har sine menneskelige svakheter, men som derfor virker desto mer relevant, og det er vel denne klassiske formen for litterær tilnærming til livet som gjør at jeg stadig befatter meg med litteratur» Bjørn Ivar Fyksen, Klassekampen

Og om natta når alle søv, svømmer delfinane heilt inn i dei trongaste fjordane og legg seg inntil gjestebryggjene, når det er stille i gatene, kjem reven ned lia og snusar på søppelspanna, når eg ligg og søv, løftar naturen seg opp frå bøygde nakkars dalar og lute buskar medan dei sjøskadde draumane skyl hovudet mitt reint og prøver å fortelja meg at det går bra, eg kjem tilbake, no er eg tilbake, det finst luft nok her. Johs har flytta heim til garden ved sjøen der han vaks opp. Her bur han saman med dottera Jill og faren Paal, enkemann på andre året. Etter ei dykkarulukke, då oksygentilførselen svikta og Johs var nær ved å drukna, har han slite med syn og med sansane, og han har vore sjukemeld frå jobben som marinbiolog i lang tid. Men i kjellaren på garden ligg eit hemmeleg forskingsobjekt han skal skriva rapport om, og som skal bli Johs’ veg tilbake. Sjøskade er ein roman som krinsar rundt naturen, sjøen og havet – det mytiske, livgjevande og øydeleggjande havet – både som tema og skodeplass. Det er også forteljinga om tre ulukker, og om ein liten familie med tre medlemar i tre generasjonar. Eirik Ingebrigtsen går tett på og skriv nært og sanseleg om kvardagen og dei store livskreftene, og om ein fars frykt og omsorg.

Om Kvit bok mørk vinter (2018)

Roman

«en rystende bok om ettervirkningene av krigen og om et hat som fortsatt er levende. Det er samtidig en vakker skildring av samholdet mellom to brødre, og om kjærlighet til en ukjent far av fienden» Anne Schäffer, Vårt Land

«Følsomt, innsiktsfullt og reflektert om krig og fred, menneske og natur» Sigmund Jensen, Stavanger Aftenblad

«En vakker norsk roman om et dystert, men samtidig viktig, tema fra europeisk samtid … Hans originalitet ligger i den språklige rikdommen og evnen til både å skildre menneskers hverdag og ta opp politiske tema» Sylo Taraku, Aftenposten

«en forfatter som er i stand til å formidle de vanskeligste, mest kompliserte og mørkeste følelser og handlinger i en stram, fortettet, poetisk form … en både svært kompleks og skarp og urovekkende fortelling» Turid Larsen, Dagsavisen

«At materialet i denne romanen er sterkt, er mildt sagt … Språket er tett og sanseleg og knyter seg rundt kroppar som føler storpolitikken banke i årene. Det er godt gjort»

Eirik Ingebrigtsen (f. 1975) feirar 20 år som forfattar i 2021, og Sjøskade er hans åttande roman. Han debuterte med Vesen (2001) og kom sist ut med Kvit bok mørk vinter (2018). I 2013 fekk Eirik Ingebrigtsen Sultprisen for forfattarskapen sin, og i 2016 blei han tildelt Nynorsk litteraturpris.

Marta Norheim, NRK

9

7 8 8 2 4 9

5 2 3 3 0 6

Forlaget Oktober

Forfattarportrett: Finn Ståle Felberg Omslag: Egil Haraldsen & Ellen Lindeberg I Exil Design Illustrasjon: Egil Haraldsen

Eirik Ingebrigtsen Sjøskade

Om Spikrar frå fallande plankar (2015)

Eirik Ingebrigtsen Sjøskade

Forlaget Oktober


Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 2

21.12.2020 13:48


Eirik Ingebrigtsen

sjøskade Roman

forlaget oktober 2021

Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 3

21.12.2020 13:48


Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 4

21.12.2020 13:48


Havet Havets ögon som ser Dig! Mig! genom skikten av vatten En kväll vid stranden blev allt vatten genomskinligt jag tyckte mig se djupare än ljuset kan nå, ner genom skikten av vatten Vad såg jag? Vet inte? Såg mitt seende, klarare genomskinligare, blindare än ögonen på dom döda jag såg – göran sonnevi, «dikt; 31.10.1970» frå oceanen , albert bonniers förlag, stockholm: 2005

Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 5

21.12.2020 13:48


Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 6

21.12.2020 13:48


poseidon førte jill i land (prolog) himmelen over oasen lyrens lys poseidon viltstolen himmelen opnar seg

Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 7

s. s. s. s. s. s.

9 16 57 117 136 178

21.12.2020 13:48


Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 8

21.12.2020 13:48


poseidon førte jill i land (prolog)

Det er på dagen to år sidan far og Jill forsvann på sjøen, blei redda opp frå sjøen, datoen ein svart og evig flekk bakarst i skallen, og eg ror ut forbi Selen, merkar korleis båten får eit løft, det er eit medstraums drag i sjøen, og eg ser åra treffa vatnet, sjøen flyttar seg, og eg ror vekk, kanskje eg skal fiska ute ved skjera, kanskje ikkje, det er godt å ro og kjenna dagens rygg, eg kviknar til og ser Jill leika der inne på bryggja; eg sat på kontoret, det same kontoret eg snart skal tilbake til, friskmeld, då dei to blei skotne ut av speedbåten, delt i to ved akterenden, og måkene starta straks å stupa, dei skreik, dei skeit på folka som kom fram til havariet, politiet forstyrra reira, og framme i baugen på den knuste båten fann dei termosen til far Paal like heil, ein papirpose med skillingsbollar og ein nyss innkjøpt Skarven-fiskesluk som han enno ikkje hadde lagt over i fiskeskrinet; og Jill forsvann i lufta, forsvann i vatnet, havet trekte henne først litt utover, det var nære på, men redningsvesten sat tett

9

Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 9

21.12.2020 13:48


og fint, far har alltid vore nøye med slikt, straumdraget bøygde seg innover, og Jill flaut fint heim til meg, Poseidon gav henne eit lite puff, det såg ut som han hadde vasskjemt håret hennar òg, eg trur han gav henne tilbake til meg for at eg ikkje skulle bli heilt aleine, og medan Jill flaut mot land, kvikna far til, og eg ror dette vekk, eg ror scenene vekk og kjem meg litt utpå, litt lenger unna før eg skal inn igjen, og det kjennest som om det berre er to timar sidan eg kom over akkurat denne informasjonen, dette biletet: Jill, vesle jenta mi, ho ville jo berre fiska saman med bestefar, er den ivrigaste av oss på fiske, og kva skjedde med far då dei passerte stakane på grunna, kva tenkte han då han innsåg at han ikkje var herre over den nye båten, farten? han som kjenner kvar grunne, kvar krabbestein, kvar einaste tangklase utmed Selen, det var ny fart kylt inn i dette, det var feil på propell og aksling, det var låst fart, og daudmannsknappen var kopla frå, kven kunne tru, og dei fann han bevisstlaus på småholmen bak Storskjer, han landa tjuefire centimeter frå ein kvass stein, han slapp unna med risp og gips, venstrearmen tok støyten i landinga, og eg har ikkje sagt kva dag det er til mor og far, som no leikar med Jill inne ved naustet, kanskje far har tenkt på det same? likevel ingen grunn til å flagga toårsdagen, kvifor skulle eg seia noko? er vel berre eg som har datoen trykt i svart bakarst i hjernens

10

Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 10

21.12.2020 13:48


blautvev, ørliten flik med plass til satans minne, det gjekk jo bra, seier eg, det gjekk jo bra, messar eg til meg sjølv, likevel ror eg, likevel ser eg ned i sjøen og kallar nestendrukninga for ei ulukke, og eg ror ikkje godt, eg kjenner kavet, sjøen har endra seg desse to åra, bølgjene gjev frå seg ein kvassare lyd mot svaberga, og eg veit at det blir å ta fram noko godt til dessert, tryggja oss på nytt, gå i land og markera, noko godt til kaffien i kveld, nemna at det er to år sidan, nemna det for Jills skuld, ha ei prate­ stund for at mor kan fella ei tåre som Jill så kan tørka vekk, minnast gufset og minnast kor heldige vi var, er, og så tar eg ein røyk saman med far på plattingen, så seier han ja ja eller jo jo, før vi er ferdige med det for denne gong, eit godt nytt år på denne tida av året, berre to år sidan, helsikes speed­ båt, og eg ser framleis Jill i dupp i sjøen, eg ser den svære oransje kragen på redningsvesten til Jill der inne, ho og bestemora bøyer seg utover bryggjekanten saman, dei fiskar krabbar med blåskjel i snøret, far sit på benken inntil naustet og røykjer, andletet hans går i eitt med naustveggen, som piggvar mot sandbotn, han ventar på vindstille så han kan tenna på bålet som har hopa seg opp i fjæresteinane, og det kjem eit begeistra rop frå Jill, det er berre å heisa dei svoltne og kravlande krabbane opp på bryggja, Jill elskar det, kjem i ein flyt og kan halda på i fleire timar, og sjølv om det blei funne

11

Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 11

21.12.2020 13:48


feil på styringsmekanismen, veit eg far slit med samvitet, litt for ivrig og farten litt for stor, og eg sat på jobb nede på Marinbiologisk og las rapporten om tunfisk, Seafood watch – the atlantic bluefin tuna, om japansk overfiske av tunfisk, om den utbreidde delfindøden i tunfiskgarna, og eg sat der på instituttet i finaste forsommar, eit drag inn mot sommarferien, og ulukkesdagen var omtrent som dette: då eg kom på jobb, pakka far og Jill utstyret, nistemat og drikke til sjøen, medan eg las rapporten om overfiske i Japan, køyrde dei forbi to grunnpålar og sneidde eit skjer før båten sklei sidelengs over Storskjer og slyngde dei utover sjøen, medan eg preika med ein kollega nede ved kaffitraktaren, låg Jill i vatnet med andletet mot himmelen i den same redningsvesten som ho no har inne på bryggja, der låg ho og pusta fint, og Poseidon, som la Odyssevs for hat og sende han alt av jammer, viste si mildaste kraft og dytta henne varsamt opp på ei bølgje i mi retning, bevisstlaus eller i sjokk då dei fann henne, litt bleik kald våt, ein strekk i nakken? og på sjukehuset lyste dei inn i auga hennar som var det krabbar dei lyste etter, og mor klamra seg til meg då eg kom fram til sjukehuset, i etterkant har eg forstått at det like gjerne var omvendt, eg klamra meg til mor, men på kvelden då far kom heim til leilegheita der Jill og eg budde, med nokre plaster i panna og gips oppetter armen, fekk mor

12

Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 12

21.12.2020 13:48


eit raseriutbrot, retta mot far, retta mot meg, retta innover i seg sjølv og ut mot den evige vinden, eit gutturalt, overraskande skrik, kor små vi var i leilegheita akkurat då, kor tydeleg ikkje-evige i det som berre går og går, og det var mor som insisterte på at dei skulle overnatta der medan eg drog inn igjen til Jill på sjukehuset for å vera der med henne om natta, og eg såg på fars silhuett mot vindauga, heile han verkte etter å koma heim til huset, sleppa unna, halvskadde mannen, og då tenkte eg; ikkje faen, bli her, ta del i dette, hjelp meg over, og det gjorde dei, då eg kom heim dagen etter, Jill med nakkekragen sin, hadde dei vaska alle flatene og handla inn godt med mat, men dei hadde ikkje kasta resten av fiskegratengen som Jill knapt hadde rørt halvannan dag tidlegare, ulikt henne, som om ho ikkje ville røra ved det frå sjøen, eit peik mot sjøens fare som sette seg i henne, noko berre ho kjende på, men utenkjeleg å ikkje bli med ut i bestefars nye, raske båt, det artige ordet speed, og tru meg, far kjem aldri til å erstatta den speedbåten, forsikringsoppgjeret kom etter at han skifta tennplugg på den gamle 9,9-hestaren, det held i massevis, eg ror vidare mot holmane, det er ikkje tida å fiska no, har ikkje lyst på fisk likevel, eg skal berre ro ein liten runde, kjenna begge skuldrene limte til ryggen, og eg ser åra treffer vatnet i eit godt tak, Jill sitt gledeshyl over å ha fått opp ein sværing i bøtta,

13

Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 13

21.12.2020 13:48


og årebladet glir like under vasskorpa, og hylet startar vatnet, det kjennest godt i armen, det kjem eit flerr like under båten, eg blunkar til, åra skyt opp, og eg skal skuva fram for å leggja åreblada bak, eit tak i åregaflane, som knirkar til, eit lysflerr frå blenkjande fisk, tenkjer eg og kjem ut av rytmen, årene plaskar ujamt bak meg, og lyset lagar gate nedover, ingen fisk å sjå, berre luftbobler, botnen lyser opp, ei gate for synet nedover, og der ser eg no ein dykkar stå i sjøsanden, luftboblene fossar opp frå halsen, andletet, munnen, det er ein dykkar, men likevel ikkje, håret står opp mot overflata, eit kav av luftbobler spinn rundt og skyt opp lyset, eg seier det er ein dykkar, men eg ser det er håret til Jill, ho rører handa, eg ser handflata venda seg i lyset, og inn kjem ein som liknar meg, han går bort til Jill i lysgata, tunge lette steg, det er meg der nede, og eg ser sjøsanden kvervla opp når eg går, og det flerrar til, det er ikkje til å tru, som ein flodhest i trav på elvebotnen, eg pustar under vatn, sakte vrir eg hovudet og ser opp mot båten, eg ser på meg sjølv, eg strammar grepet, får godt tak på årene og skyv til, jamn og sterk i vatnet, eg stryk over dykkaren som er Jill, og mannen som er eg, viskar ut botnen, eg viskar ut lyset, sola og måkeskrik tar over, eg ser mot Jill inne på bryggja, alt som før, eg ror bak Selen og vidare utover, to år er lite, dei to neste timane alt, la meg tina den eplekaka og piska

14

Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 14

21.12.2020 13:48


den kremen for mor, slik at Jill kan vera i det, feira at ulukka blei til lukke, ha ei stund slik at far skjønar at han ikkje treng gnaga, vi er framleis ein heil familie og ikkje restar av ein, og ei måke kryssar over båten, det er ingenting for henne å henta her, eg høyrer vengeslaga hennar, men også ei slags ralling, ei menneskeleg ralling? eg ser etter lysflerret på sjøen, ingenting, berre sporet etter åra på overflata, brått ropar Jill inne frå bryggja, ho står og strekkjer bøtta høgt i vêret, vinkar ivrig til meg, og eg legg åra i fanget og vinkar tilbake, snart kjem eg i land til henne.

*

Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 15

21.12.2020 13:48


Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 186

21.12.2020 13:48


eirik ingebrigtsen Sjøskade © Forlaget Oktober as, Oslo 2021 Bokomslag: Egil Haraldsen & Ellen Lindeberg | exil design Sett med Sabon 11/14 pkt. av Mona Persdatter Bekkevad Papir: 80 g. Munken Print Cream 1,8 Trykk og innbinding: ScandBook ab, 2021 Første opplag, 2021 isbn 978-82-495-2330-6 www.oktober.no

Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 187

21.12.2020 13:48


av eirik ingebrigtsen Vesen. Roman, 2001 Snø dempar lyd, tre lukkar inne. Roman, 2003 Vendrakovic. Roman, 2006 Viddesyn. Roman, 2009 Heimfall. Ei julefortelling. Roman, 2012 Spikrar frå fallande plankar. Roman, 2015 Kvit bok mørk vinter. Roman, 2018

Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 189

21.12.2020 13:48


Sjøskade_Eirik Ingebrigtsen .indd 192

21.12.2020 13:48


Ingebrigtsen. Sjøskade.qxp 21.12.2020 12:30 Side 1

«brennaktuell i ein situasjon som utfordrar samfunnets toleranse og det menneskelege i kvar einskild av oss … det er ikkje Ingebrigtsen utan at det ligg noko meir i teksten, og slik eg les romanen, handlar han djupast sett om personleg ansvar og om svik på fleire plan» Oddmund Hagen, Dag og Tid

Om Heimfall. Ei juleforteljing (2012) «skrevet i et tett språk, fullt av kloke observasjoner fra en forteller som har sine menneskelige svakheter, men som derfor virker desto mer relevant, og det er vel denne klassiske formen for litterær tilnærming til livet som gjør at jeg stadig befatter meg med litteratur» Bjørn Ivar Fyksen, Klassekampen

Og om natta når alle søv, svømmer delfinane heilt inn i dei trongaste fjordane og legg seg inntil gjestebryggjene, når det er stille i gatene, kjem reven ned lia og snusar på søppelspanna, når eg ligg og søv, løftar naturen seg opp frå bøygde nakkars dalar og lute buskar medan dei sjøskadde draumane skyl hovudet mitt reint og prøver å fortelja meg at det går bra, eg kjem tilbake, no er eg tilbake, det finst luft nok her. Johs har flytta heim til garden ved sjøen der han vaks opp. Her bur han saman med dottera Jill og faren Paal, enkemann på andre året. Etter ei dykkarulukke, då oksygentilførselen svikta og Johs var nær ved å drukna, har han slite med syn og med sansane, og han har vore sjukemeld frå jobben som marinbiolog i lang tid. Men i kjellaren på garden ligg eit hemmeleg forskingsobjekt han skal skriva rapport om, og som skal bli Johs’ veg tilbake. Sjøskade er ein roman som krinsar rundt naturen, sjøen og havet – det mytiske, livgjevande og øydeleggjande havet – både som tema og skodeplass. Det er også forteljinga om tre ulukker, og om ein liten familie med tre medlemar i tre generasjonar. Eirik Ingebrigtsen går tett på og skriv nært og sanseleg om kvardagen og dei store livskreftene, og om ein fars frykt og omsorg.

Om Kvit bok mørk vinter (2018)

Roman

«en rystende bok om ettervirkningene av krigen og om et hat som fortsatt er levende. Det er samtidig en vakker skildring av samholdet mellom to brødre, og om kjærlighet til en ukjent far av fienden» Anne Schäffer, Vårt Land

«Følsomt, innsiktsfullt og reflektert om krig og fred, menneske og natur» Sigmund Jensen, Stavanger Aftenblad

«En vakker norsk roman om et dystert, men samtidig viktig, tema fra europeisk samtid … Hans originalitet ligger i den språklige rikdommen og evnen til både å skildre menneskers hverdag og ta opp politiske tema» Sylo Taraku, Aftenposten

«en forfatter som er i stand til å formidle de vanskeligste, mest kompliserte og mørkeste følelser og handlinger i en stram, fortettet, poetisk form … en både svært kompleks og skarp og urovekkende fortelling» Turid Larsen, Dagsavisen

«At materialet i denne romanen er sterkt, er mildt sagt … Språket er tett og sanseleg og knyter seg rundt kroppar som føler storpolitikken banke i årene. Det er godt gjort»

Eirik Ingebrigtsen (f. 1975) feirar 20 år som forfattar i 2021, og Sjøskade er hans åttande roman. Han debuterte med Vesen (2001) og kom sist ut med Kvit bok mørk vinter (2018). I 2013 fekk Eirik Ingebrigtsen Sultprisen for forfattarskapen sin, og i 2016 blei han tildelt Nynorsk litteraturpris.

Marta Norheim, NRK

9

7 8 8 2 4 9

5 2 3 3 0 6

Forlaget Oktober

Forfattarportrett: Finn Ståle Felberg Omslag: Egil Haraldsen & Ellen Lindeberg I Exil Design Illustrasjon: Egil Haraldsen

Eirik Ingebrigtsen Sjøskade

Om Spikrar frå fallande plankar (2015)

Eirik Ingebrigtsen Sjøskade

Forlaget Oktober