Εφ.Συν. - Επετειακό

ΧΡΟΝΙΑ

2012-2025 ∞ 13 ΧΡΟΝΙΑ «ΕΦ.ΣΥΝ.»

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΗ ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ www.efsyn.gr

Νέα εποχή, νέες προκλήσεις

ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ Σωτήρης Μανιάτης ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Σωτήρης Γούλατης ΑΡΧΙΣΥΝΤΑΚΤΕΣ Πολιτικό Γιώργος Πετρόπουλος Οικονομικό Πάνος Κοσμάς Διεθνή Γιώργος Ι. Αλλαμανής Ελεύθερο - Επαρχιακό Ελένη Γκρούη Πολιτιστικό Ναταλί Χατζηαντωνίου Αθλητικό Ευθύμης Ασημακόπουλος Σύνταξη ύλης Γιώργος Δρούκας

Η

ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΦΥΛΛΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟΥ Τάσος Παππάς ART DIRECTOR Λουίζα Καραγεωργίου ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΙΔΙΚΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ Γιάννης Μπαζαίος ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ Πάνος Χιονίδης ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ Λήδα Θωμάκου ΕΜΠΟΡΙΚΟ Λία Βαζάκα

ΔΙΟΡΘΩΣΗ Γκέλυ Κουτρουμπή Νίκος Καλτσάς Μάγδα Κλαυδιανού Ιωάννα Μαργιώκη Αναστασία Μπέσια Δώρα Σελλά ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Στράτος Γερακόπουλος ΕΚΤΥΠΩΣΗ ΑΙΣΑΚΟΣ ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Α.Ε. Κολοκοτρώνη 8 Τ.Κ. 105 61, Αθήνα ΤΗΛ.: 211 1045000 e-mail: contact@efsyn.gr

editorial

ΣΥΝΤΑΞΗ ΥΛΗΣ Κατερίνα Σιώμου ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗΣ Δημήτρης Φίλης

επέτειος των 13 χρόνων κυκλοφορίας της «Εφ.Συν.» βρίσκει την εφημερίδα μας να κάνει τα πρώτα βήματά της σε μια νέα εποχή για την ίδια και σε μια πολύ κρίσιμη στιγμή για τη χώρα και τους πολίτες της, για τις προοδευτικές δυνάμεις του τόπου. Η «Εφημερίδα των Συντακτών» γεννήθηκε μέσα στην κρίση των μνημονίων. Ξεκίνησε και διένυσε με επιτυχία μια πορεία δεκατριών χρόνων από δημοσιογράφους που είχαν χάσει τις δουλειές τους- οι περισσότεροι προέρχονταν από την «Ελευθεροτυπία»- και έπρεπε να ανταποκριθούν σε δύο βασικές ανάγκες. Μία δική τους, να εξασφαλίσουν την επιβίωσή τους και μια δεύτερη της κοινωνίας που, τότε, μέσα στην κρίση που μάστιζε τα ΜΜΕ, είχε ανάγκη από έγκαιρη, έγκυρη και ανεξάρτητη ενημέρωση. Η εφημερίδα μας ανταποκρίθηκε και στις δύο αυτές ανάγκες. Με αδυναμίες, λάθη, ελλείψεις αλλά και με σθένος, ανιδιοτέλεια, ανυστερόβουλη εργασία, με σκληρή, διεισδυτική, αποτελεσματική και πάντοτε τεκμηριωμένη κριτική απέναντι σε κάθε εξουσία, χωρίς κραυγές και αφορισμούς, με αρχές και με σεβασμό στον αναγνώστη και στις ανάγκες του κατάφερε να εδραιωθεί ως μία από τις σημαντικότερες πηγές ενημέρωσης του τόπου και βήμα έκφρασης και πάλης ιδεών και απόψεων. Ηταν το άλλο, το διαφορετικό στον χώρο του Τύπου. Κι αυτό της έδωσε τη δύναμη και να αντέξει τόσα χρόνια παρά τις αντιξοότητες ως η μοναδική συνεταιριστική εφημερίδα της χώρας. Εφημερίδα, δηλαδή, που ιδιοκτήτες της ήταν οι ίδιοι οι εργαζόμενοί της και εργοδότες τους οι αναγνώστες της οι οποίοι αγοράζοντάς την, τη χρηματοδοτούσαν και την κρατούσαν ζωντανή. Το συνεταιριστικό αυτό εγχείρημα στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία, γεγονός που αποδεικνύεται από αυτά τα 13 χρόνια συνεταιριστικής λειτουργίας της εφημερίδας. Εφτασε όμως στα όριά του λόγω της κοινωνικής και πολιτικής κρίσης που μαστίζει τη χώρα, της κρίσης στον προοδευτικό χώρο, της έκρηξης της ακρίβειας που υποχρεώνει τους ανθρώπους να κάνουν οικονομίες και στο διάβασμα, στην έντυπη ενημέρωση, της δραματικής μείωσης των σημείων πώλησης, της έλλειψης ουσιαστικής κεντρικής πολιτικής για τη στήριξη του Τύπου και φυσικά του πολέμου που δεχτήκαμε από κυβέρνηση και συμφέροντα με αποτέλεσμα να στερηθούμε ζωτικής σημασίας κεφάλαια από τη διαφημιστική αγορά, κρατική και ιδιωτική. Η εφημερίδα και η ιστοσελίδα που δημιούργησε το συνεταιριστικό μας εγχείρημα είχαν ισχυρό αποτύπωμα στην κοινωνία. Κι αυτό φάνηκε ξε-

κάθαρα στην κρίσιμη στιγμή όπου εκδηλώθηκε θερμό επενδυτικό ενδιαφέρον για την «Εφ.Συν.». Η εφημερίδα μας είναι πλέον μέλος του ευρύτερου ομίλου στον χώρο της ενημέρωσης της οικογένειας Μελισσανίδη. Γύρισε σελίδα για να υπάρχει, για να γίνει πιο ισχυρή και ακόμη καλύτερη χωρίς να αλλάξει το παραμικρό από την αναγνωρισμένη ταυτότητά της. Η νέα εποχή ξεκινάει για την «Εφ.Συν.» και πάλι σε συνθήκες κρίσης. Από τις ευρωεκλογές του 2024 και μετά, σε όλες τις μετρήσεις της κοινής γνώμης, καταγράφεται μια σταθερή αποδοκιμασία των πολιτών απέναντι στο σύνολο του πολιτικού συστήματος που ισοδυναμεί με απονομιμοποίησή του στη συνείδησή τους. Οι θεσμοί του δημοκρατικού πολιτεύματος (Βουλή, κυβέρνηση, δικαιοσύνη κ.λπ.) αντιμετωπίζονται με μία διαρκώς διευρυνόμενη έλλειψη εμπιστοσύνης η οποία απηχεί τις διαθέσεις της συντριπτικής πλειοψηφίας των Ελλήνων. Κυβέρνηση υπάρχει προς το παρόν αλλά είναι απόλυτα μειοψηφική, ενώ δεν διαφαίνεται υπαρκτή πολιτική δύναμη που να είναι ικανή να την αντικαταστήσει. Η χώρα χαρακτηρίζεται από πολλούς μη διακυβερνήσιμη με τον παρόντα συσχετισμό πολιτικών δυνάμεων, ενώ έχει επισημανθεί ότι όλη αυτή η κατάσταση δύναται να οδηγήσει σε πανεθνική κρίση με απρόβλεπτες συνέπειες. Πολλοί μιλούν για την ανάγκη μιας νέας μεταπολίτευσης. Για μια βαθιά τομή, δηλαδή, στα πολιτικά και κοινωνικά δεδομένα, για την ανασυγκρότηση εκ βάθρων της δημοκρατικής μας Πολιτείας. Σε αυτές τις συνθήκες ο ρόλος της εφημερίδας μας αναδεικνύεται περισσότερο σημαντικός από ποτέ. Με τις δοκιμασμένες αρχές και αξίες μας, με την αναγνωρισμένη και δοκιμασμένη πολιτική μας ταυτότητα, με τη διεισδυτική, ανεξάρτητη δημοσιογραφική και πολιτική μας κατεύθυνση, με όσα θετικά κατακτήσαμε όλα αυτά τα χρόνια τα οποία αναγνωρίζουν οι πολίτες απ’ όλους τους πολιτικούς και κοινωνικούς χώρους, με την αμέριστη στήριξη της νέας ιδιοκτησίας που γι’ αυτούς τους λόγους επέλεξε να επενδύσει σε μας, η «Εφ.Συν.» καλείται να αναμετρηθεί με το μέλλον, να συμβάλει στη διαμόρφωσή του και να πετύχει. Ενα μέλλον που γράφεται με τις πράξεις του σήμερα που δεν αιθεροβατούν αλλά πατάνε στέρεα στην πραγματικότητα. Γιατί όπως έλεγε κι ο Μπρεχτ «Μονάχα η πραγματικότητα μπορεί να μας μάθει πώς την πραγματικότητα ν’ αλλάξουμε». Ημασταν εδώ, είμαστε εδώ και θα είμαστε εδώ. Συνεχίζουμε ισχυρότεροι, από καλύτερες θέσεις για να αναμετρηθούμε με χειρότερες καταστάσεις. Δεν έχουμε άλλη επιλογή: ΘΑ ΤΑ ΚΑΤΑΦΕΡΟΥΜΕ...

ΠΡΌΣΩΠΑ

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ

Πάντα φταίει κάποιος άλλος Ο πρωθυπουργός που πάτησε πάνω στον κατακερματισμό της αντιπολίτευσης, νιώθει άφθαρτος από τις αμέτρητες, πια, υποθέσεις που σπιλώνουν την κυβέρνησή του, όμως φθείρεται εσωκομματικά

άποτε, όταν είχε ερωτηθεί η Μάργκαρετ Θάτσερ ποιο θεωρούσε το σημαντικότερο επίτευγμα της πρωθυπουργίας της, απάντησε: «Ο Τόνι Μπλερ». Εννοούσε πως η πολιτική της ανάγκασε τους Εργατικούς να μετακινηθούν στο κέντρο για να ξανακερδίσουν την εξουσία. Αν μεταφέρουμε αυτό το σχήμα στην ελληνική πραγματιΤΟ ΠΕΡΙΒΟΗΤΟ κότητα και το αντιστρέψουμε, δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πως και ο «ΕΠΙΤΕΛΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ» Αλέξης Τσίπρας –με την ίδια πικρή ειρωΕΞΕΛΙΧΘΗΚΕ νεία– θα μπορούσε να απαντήσει στο ίδιο ΣΕ ΜΟΝΤΕΛΟ ερώτημα : «Ο Κυριάκος Μητσοτάκης». Οχι ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΣΜΟΥ μόνο επειδή τον κέρδισε, ενσαρκώνοντας ρές στην εποχή Σημίτη, που δεν ένιωθαν άνεΣΤΟ ΜΑΞΙΜΟΥ μεθοδικά το «αντι-ΣΥΡΙΖΑ μέτωπο» αλλά τα με την καραμανλική Δεξιά. Ο Μητσοτάκης κυρίως διότι σε μεγάλο βαθμό σφράγισε προσπάθησε να εμφανιστεί ως ηγέτης που θα την πολιτική του διαδρομή μέσα στο πλαίέφερνε τη Ν.Δ. σε μια νέα εποχή: πιο θεσμική, σιο αυτού του ανταγωνισμού. πιο φιλελεύθερη, πιο «κανονική», πιο ευρωΗ άνοδός του, όμως, δεν ήταν προϊόν παϊκή. τύχης. Πολύ πριν εκλεγεί αρχηγός της Ν.Δ., ο Κυριάκος ΜηΟ παραλληλισμός με τον Κώστα Σημίτη δεν είτσοτάκης είχε αρχίσει να χτίζει προσεκτικά το προφίλ του τεναι τυχαίος. Και οι δύο καλλιέργησαν την εικόνα του χνοκράτη μεταρρυθμιστή, με καθαρό φιλοευρωπαϊκό στίγμα. ψύχραιμου διαχειριστή που προτάσσει τους αριθμούς, Ως υπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης στην κυβέρνηση Σατη σταθερότητα και τον «ορθολογισμό» απέναντι στο παλιό μαρά ανέλαβε το πιο «τοξικό» χαρτοφυλάκιο: διαθεσιμότητες, κομματικό σύστημα. Ο Σημίτης μιλούσε για «ισχυρή Ελλάδα» αξιολόγηση, συγκρούσεις με τον στενό πυρήνα του Δημοσίου. στην Ευρώπη· ο Μητσοτάκης για μια «ψηφιακή, παραγωγική Για τους υποστηρικτές του ήταν ο πολιτικός που τόλμησε να τα Ελλάδα» που ξεπερνά τις χρόνιες παθογένειες. Στις προγραμβάλει με το βαθύ κράτος· για τους επικριτές του, ένας ψυχρός ματικές δηλώσεις του τον Ιούλιο του 2023 στη Βουλή, παρουσίμάνατζερ που αντιμετώπιζε τους ανθρώπους σαν αριθμούς. ασε τη δεύτερη τετραετία ως «πολυδιάστατο εκσυγχρονισμό», Αυτή η διπλή εικόνα –αποτελεσματικός αλλά κυνικός, οργαμιλώντας για μια Ελλάδα πιο δυνατή, πιο δίκαιη και πιο σύγνωτικός αλλά αποστασιοποιημένος– θα τον συνοδεύσει και ως χρονη και τοποθετώντας την κυβέρνησή του στη γραμμή των πρωθυπουργό. «μεταρρυθμιστικών» ηγεσιών της μεταπολίτευσης. Στην ίδια λογική εντάσσεται και η αρνητική ψήφος του στην Ως αρχηγός της αντιπολίτευσης, ο Μητσοτάκης κεφαλαιεκλογή του Προκόπη Παυλόπουλου στην Προεδρία της Δηοποίησε αυτό το αφήγημα. Απέναντι σε έναν ΣΥΡΙΖΑ κουραμοκρατίας. Τυπικά επρόκειτο για διαφωνία σε ένα πρόσωπο, σμένο από το τρίτο μνημόνιο και τις αλλεπάλληλες κρίσεις, ουσιαστικά όμως ήταν νεύμα προς ένα συγκεκριμένο ακροατήπαρουσίασε ένα συνεκτικό –τουλάχιστον σε επίπεδο ρητοριριο: τους κεντρώους εκσυγχρονιστές ψηφοφόρους, με αναφοκής– σχέδιο διακυβέρνησης: χαμηλότεροι φόροι, προσέλκυση

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Κ

4

Τραγωδίες όπως το σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη, δεν βιώθηκαν απλώς ως «ανθρώπινο λάθος», αλλά ως αποτέλεσμα δεκαετιών παραλείψεων, ανεπάρκειας και πολιτικών επιλογών

EUROKINISSI

֟ ΤΟΥ ΑΝΤΏΝΗ ΤΕΛΌΠΌΥΛΌΥ

|

Κ Υ Ρ Ι Α ΚΟΣ Μ Η Τ Σ ΟΤΑ Κ Η Σ

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΜΗΤΣΟΣ

ΠΡΌΣΩΠΑ

6

Παρά τις επιδοτήσεις και τα διάφορα «pass», το κόστος ζωής εκτοξεύθηκε και η καθημερινότητα των νοικοκυριών επιβαρύνθηκε δραματικά

επενδύσεων, ψηφιακό κράτος, θεσμική σταθερότητα. Πλαισιωμένος από τεχνοκράτες, με διεθνές προφίλ και συστηματική στήριξη των κυρίαρχων ΜΜΕ, μπόρεσε να εμφανιστεί ως «φρέσκος» και «μοντέρνος». Στην πράξη, όμως, η διακυβέρνηση αποδείχθηκε πολύ πιο αντιφατική. Το περιβόητο «επιτελικό κράτος», που διαφημίστηκε ως εγγύηση αποτελεσματικότητας, εξελίχθηκε σε μοντέλο υπερσυγκεντρωτισμού στο Μαξίμου. Σε κρίσιμες στιγμές –στις πυρκαγιές, στα ακραία καιρικά φαινόμενα, στη διαχείριση της καθημερινότητας του πολίτη– φάνηκαν η ασυνεννοησία, η γραφειοκρατική αδράνεια και μια εμμονή στην επικοινωνία αντί στην ουσία. Η κεντρικοποίηση έκανε το σύστημα γρήγορο όταν λειτουργούσε, αλλά εξαιρετικά ευάλωτο όταν κάτι πήγαινε στραβά. Την ίδια στιγμή, ο Μητσοτάκης άντλησε σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο από το «Επος του Εβρου» και τα πρώτα στάδια της πανδημίας. Η παρουσία του στα σύνορα, με το αφήγημα της «ασύμμετρης απειλής», τον ενίσχυσε ως εγγυητή ασφάλειας. Η αρχική εικόνα οργάνωσης στην Covid-19 αύξησε την εμπιστοσύνη. Ομως η συνέχεια υπήρξε πολύ λιγότερο κολακευτική: καθυστερήσεις στην ενίσχυση του ΕΣΥ, αντιφατικά μέτρα, βαριά επιδημιολογικά αποτελέσματα σε κατοπινά κύματα. Το πολιτικό κεφάλαιο που κέρδισε, άρχισε να εξανεμίζεται. Καθοριστικό για την αντιστροφή του αφηγήματος ήταν η σκιά της διαφθοράς και της αδιαφάνειας. Η υπόθεση των υποκλοπών τραυμάτισε βαθιά την εικόνα του «θεσμικού» πρωθυπουργού, φέρνοντας στο προσκήνιο πρακτικές που συγκρούονται με τις στοιχειώδεις εγγυήσεις ενός κράτους δικαίου. Οι υποθέσεις Πάτση, ΟΠΕΚΕΠΕ και άλλες λιγότερο προβεβλημένες υποθέσεις ενίσχυσαν την αίσθηση ότι γύρω από την εξουσία έχει διαμορφωθεί ένα κλειστό σύστημα προσώπων, συμβάσεων και εξυπηρετήσεων. Η διαφθορά εδώ δεν εμφανίζεται μόνο ως «παλιακή» πελατειακή σχέση, αλλά ως σύγχρονο, καλά δομημένο πλέγμα επιρροής που αξιοποιεί το κράτος ως εργαλείο. Σ’ αυτό το περιβάλλον, τραγωδίες όπως το σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη δεν βιώθηκαν απλώς ως «ανθρώπινο λά-

θος», αλλά ως αποτέλεσμα δεκαετιών παραλείψεων, ανεπάρκειας και πολιτικών επιλογών. Ακόμη περισσότερο, μια σειρά γεγονότων και κυβερνητικών χειρισμών –πολλά εκ των οποίων φέρουν τη δική του προσωπική σφραγίδα– ενίσχυσαν την πεποίθηση ότι υπήρξε προσπάθεια συγκάλυψης του εγκλήματος, διαμορφώνοντας μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης ανάμεσα στην κοινωνία και το κράτος. Πάνω από όλα, όμως, είναι η ακρίβεια που διαμόρφωσε τη βαθύτερη ρωγμή. Παρά τις επιδοτήσεις και τα διάφορα «pass», το κόστος ζωής εκτοξεύθηκε και η καθημερινότητα των νοικοκυριών επιβαρύνθηκε δραματικά. Η κυβέρνηση επέμεινε ότι πρόκειται για διεθνές, εισαγόμενο φαινόμενο· ωστόσο, η αίσθηση ότι δεν υπήρξε αποφασιστική παρέμβαση σε ολιγοπωλιακές πρακτικές και σε στρεβλώσεις της αγοράς ρίζωσε βαθιά. Για πολλούς, το «ψηφιακό κράτος» συνυπάρχει με τον πιο ακριβό λογαριασμό στο σούπερ μάρκετ. Σε προσωπικό επίπεδο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης παραμένει μια σύνθετη φιγούρα: οργανωτικός, ενημερωμένος, με διεθνές κύρος, αλλά και εμφανώς αποστασιοποιημένος από την κοινωνική πραγματικότητα. Σε αυτό το προφίλ προστίθεται πλέον μια βαριά σκιά: η πεποίθηση ενός σημαντικού μέρους της κοινής γνώμης ότι γύρω από την εξουσία του ανθεί ένα σύστημα αδιαφάνειας και προνομίων. Δεν πρόκειται για ισοπεδωτική καταδίκη, αλλά για πολιτική διαπίστωση: ο εκσυγχρονισμός χωρίς διαφάνεια, λογοδοσία και πραγματική σύγκρουση με τα δίκτυα ισχύος καταλήγει κενός περιεχομένου. Η διαδρομή του κινείται ανάμεσα σε δύο αντιφατικές εικόνες: ενός ηγέτη που υποσχέθηκε να φέρει τη χώρα «στην ευρωπαϊκή κανονικότητα» και ενός συστήματος εξουσίας που αναπαράγει πολλές από τις ίδιες παθογένειες που υποτίθεται ότι θα εξάλειφε. Η τελική αποτίμηση θα κριθεί όχι από τα power point των προγραμματικών δηλώσεων, αλλά από το αν η κοινωνία θα νιώσει ότι η Ελλάδα έγινε πράγματι πιο δίκαιη, πιο λειτουργική και πιο παραγωγική – ή αν, πίσω από τον λόγο περί εκσυγχρονισμού, κρύφτηκε απλώς μια πιο «high tech» εκδοχή του παλιού πολιτικού συστήματος ■

ΠΡΌΣΩΠΑ

ΑΛΈΞΗΣ ΤΣΊΠΡΑΣ ΠΡΩΗΝ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ

«Τώρα θα κάνουμε εσένα πρόεδρο» Ο πρώτος πρωθυπουργός της Αριστεράς, η διακυβέρνηση, η ήττα και το μέλλον ֟ ΤΟΥ ΝΊΚΟΥ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΊΟΥ

νιωθα να κουβαλώ στις πλάτες μου τα φαντάσματα των αδικαίωτων αγώνων τού χθες, αλλά και τις ελπίδες μιας ολόκληρης γενιάς που τόλμησε να πιστέψει ότι τα πράγματα μπορούσαν να αλλάξουν. Δεν ήταν απλώς η ευθύνη της διακυβέρνησης. Ηταν η ευθύνη απέναντι σε μια συλλογική ανάγκη για αλλαγή και αξιοπρέπεια...». Με Η ΥΠΈΡΨΗΦΊΣΗ τα λόγια αυτά ο Αλέξης Τσίπρας περιγράφει στην «Ιθάκη» του πώς ένιωσε όταν ΤΟΥ ΑΠΟ ΤΟ 70,4% ανέλαβε την ευθύνη να μπει μπροστά ΤΩΝ ΣΥΝΈΔΡΩΝ και να γίνει το κυρίαρχο πρόσωπο της ΠΡΟΚΑΛΟΥΣΈ ελληνικής πολιτικής σκηνής στη δεκαε«ΈΝΑ ΜΊΚΡΟ τία του 2010. ΣΥΝ, από το 5ο Συνέδριο, τον Φεβρουάριο ΠΟΛΊΤΊΚΟ ΣΈΊΣΜΟ» Ενα πρόσωπο με αντανάκλαση και στο του 2008. Η υπέρψηφισή του από το 70,4% εξωτερικό, ο πρώην πρωθυπουργός ήταν των συνέδρων προκαλούσε «ένα μικρό πολιυποψήφιος, θυμίζουμε, της Ευρωπαϊκής τικό σεισμό», αφού «ήμουν ο νεότερος πολιτιΑριστεράς για την προεδρία της Κομισιόν κός αρχηγός στην Ιστορία της χώρας», γράφει και είδε το όνομά του να γίνεται τίτλος πολιτικής συμμαχίας ο ίδιος στο πρόσφατα εκδοθέν βιβλίο του. σε άλλη χώρα από τη δική του («l’ Altra Europa con Tsipras»). Από την αρχή στα δύσκολα: ο Δεκέμβρης του Παιδί της Μεταπολίτευσης, γεννημένος στις 28 Ιουλίου 2008 και το απογοητευτικό αποτέλεσμα στις εκλογές 1974, με καταγωγή από την Ηπειρο (Αθαμάνιο) και τη Μακετου 2009, με μόλις 4,7%. Κάπου εκεί, όμως, άλλαξε ο ρους δονία (Ελευθερούπολη), μεγάλωσε στους Αμπελόκηπους σε της Ιστορίας για τη χώρα μας και τον λαό της, που εξανδραποένα σπίτι που το διέτρεχαν δύο ιδεολογικά ρεύματα: θερμός δίζονται από τα Μνημόνια και τους δανειστές. υποστηρικτής του Ανδρέα Παπανδρέου ο πατέρας του, μέλη Η στρατηγική σύλληψη ενός εναλλακτικού σχεδίου διατης ΚΝΕ τα δύο μεγαλύτερα αδέλφια του. Ο πρώτος έφερνε κυβέρνησης, με αξιοπρέπεια πρώτα απ’ όλα, καθιστούν τον «Ελευθεροτυπία» και «Τα Νέα» στο σπίτι, τον «Ριζοσπάστη» ΣΥΡΙΖΑ αξιωματική αντιπολίτευση στις εκλογές του 2012 και τα αδέλφια του. Η επιρροή των τελευταίων αποδείχθηκε, εν αναμονή κυβέρνηση, κάτι που πιστοποιήθηκε μετά, στις ωστόσο, πιο ισχυρή, αφού στα τέλη του Ιανουαρίου του 1989 ευρωεκλογές του 2014 και στη διπλή εκλογική νίκη του 2015. ο νεαρός Αλέξης οργανώθηκε στην ΚΝΕ -στα τέλη του ίδιου Η διαπραγμάτευση και το δημοψήφισμα, το 3ο Μνημόνιο έτους κατέρρεε το βερολινέζικο τείχος, συμπαρασύροντας αλλά με την κοινωνία όρθια, ώς την οριστική έξοδο από τη πολλά ακόμη... μνημονιακή στενωπό με ρύθμιση του χρέους, ήταν οι μεγάλοι Ο Νίκος Βούτσης διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην σταθμοί της διακυβέρνησης του Αλέξη Τσίπρα -μαζί, ασφαεμπλοκή του στον Συνασπισμό και τον Φεβρουάριο του 1999 λώς, με τη Συμφωνία των Πρεσπών, μια συμφωνία που άλλαξε γίνεται γραμματέας της Νεολαίας ΣΥΝ. Επεται η συμμετοχή τα δεδομένα στη συνήθως ταραγμένη γειτονιά μας... στο Κοινωνικό Φόρουμ και ακολούθως η επιτυχία της «ΑνοιΜεταξύ διασταυρούμενων πυρών –από τη μια, οι πρώην σύχτής Πόλης» στον Δήμο Αθηναίων, με οριακά διψήφιο ποσοντροφοι που αποχώρησαν από τον ΣΥΡΙΖΑ καταγγέλλοντας στό και τρίτη θέση. το 3ο Μνημόνιο και, από την άλλη, το τρίγωνο της εξουσίΚαι μετά, το άλμα, η εκλογή του στη θέση προέδρου του ας (οικονομικοί παράγοντες, ΜΜΕ και αστικός πολιτικός κό-

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

«Ε

8

Ο Αλέξης Τσίπρας έλεγε πάντα πως «για να μας εμπιστευθούν (οι πολίτες), έπρεπε οι παλμοί μας να χτυπάνε στους ρυθμούς του λαού κι όχι στον ρυθμό των δικών μας βεβαιοτήτων»

αλλά έπρεπε να του δοθεί και η ευκαιρία. Σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία της «Ιθάκης», ο συγγραφέας της γράφει για το πώς η κομματική ηγεσία τον εμπιστεύτηκε να πιάσει το τιμόνι, πώς ο Αλέκος Φλαμπουράρης ήταν εκείνος που του το γνωστοποίησε. Ιδού ο διάλογος στη συνάντηση που είχαν στο σπίτι του Αλ. Φλαμπουράρη, με τον Αλ. Τσίπρα να έχει μόλις επιστρέψει από τη Βενεζουέλα: - Για να σου μιλήσω για τη Βενεζουέλα με κάλεσες; - Οχι.

- Τι έγινε; - Ο Αλαβάνος επιμένει να παραιτηθεί.

- Δεν τον πείσατε ότι είναι λάθος; - Προσπαθήσαμε, αλλά δεν τα καταφέραμε.

- Και τώρα; - Τώρα θα κάνουμε εσένα πρόεδρο (σ.σ. η ιδέα ήταν του Αλέκου Αλαβάνου, διευκρινίζει ο συγγραφέας, με τη σύμφωνη γνώμη του Νίκου Βούτση).

- Εγώ δεν θέλησα να γίνω βουλευτής, ρε Αλέκο, θα γίνω πρόεδρος; - Αυτά τα πράγματα μερικές φορές δεν τα κανονίζουμε εμείς, μας έρχονται χωρίς να το καταλάβουμε. Να θυμάσαι, όμως, ότι κανείς δεν μετάνιωσε για αποφάσεις που έλαβε παίρνοντας ρίσκο. Ολοι μετανιώνουν για ευκαιρίες που άφησαν να χαθούν». Φράσεις που θα επαναλάμβανε, είμαστε βέβαιοι, και σήμερα ο, αλησμόνητος, Αλέκος Φλαμπουράρης... ■

Η παρακαταθήκη του μέντορά του, Αλέκου Φλαμπουράρη: «Ολοι μετανιώνουν για ευκαιρίες που άφησαν να χαθούν»

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

σμος)– η κυβέρνηση του Αλ. Τσίπρα δεν άντεξε. Η άσκηση σφικτής οικονομικής πολιτικής, αλλά με κοινωνικά αντίβαρα πάντως, καθώς και η διάρρηξη σχέσεων με μεγάλα κοινωνικά στρώματα βρήκαν την εκλογική αποτύπωσή τους στην κάλπη του 2019: ο ΣΥΡΙΖΑ ηττήθηκε, με τους ψηφοφόρους, ωστόσο, να του δίνουν ποσοστό επόμενης ημέρας. Σε κάθε περίπτωση, θα γράψει πρόσφατα ο πρ. πρωθυπουργός, «η Ελλάδα δεν ήταν πια ίδια. Η χώρα δεν έμοιαζε με την Ελλάδα της παράλυσης και του φόβου». Παρά ταύτα, ακολούθησε το ακόμη χειρότερο εκλογικό αποτέλεσμα, τέσσερα χρόνια μετά, ενδεχομένως γιατί ηγεσία και στελεχικό δυναμικό του ΣΥΡΙΖΑ λησμόνησαν τον κανόνα που ο Αλ. Τσίπρας παραθέτει στο βιβλίο του. Οτι, δηλαδή, «για να μας εμπιστευθούν (σ.σ. οι πολίτες), έπρεπε οι παλμοί μας να χτυπάνε στους ρυθμούς του λαού κι όχι στον ρυθμό των δικών μας βεβαιοτήτων». Αλλά, μαθαίνουμε «από τα λάθη, όχι για να τα ξεχάσουμε, αλλά για να μην τα επαναλάβουμε», προσθέτει σε άλλο σημείο. Κλείνουμε επιστρέφοντας στην αφετηρία της πολιτικής διαδρομής του Αλέξη Τσίπρα. Γενικά μιλώντας, για να βρεθεί ένα πρόσωπο στην κορυφή, μάλλον θα πρέπει να πληρούνται τρεις προϋποθέσεις: προσωπικές ικανότητες, ευνοϊκή συγκυρία, μα και η συνδρομή εκείνων που θα το εμπιστευθούν και θα το στηρίξουν στην κατάκτηση του στόχου. Ο πρ. πρωθυπουργός είχε, προφανώς, το ειδικό βάρος να ανεβεί τη σκάλα της πολιτικής, διάβασε σωστά τη συγκυρία,

13 ΧΡΟΝΙΑ

AP PHOTO

ΠΡΌΣΩΠΑ

9

EUROKINISSI

ΠΡΌΣΩΠΑ

ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ ΠΡΩΗΝ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Ο πολιτικός που δεν έλκεται από την εξουσία

10

Ο πρώην πρωθυπουργός δεν αρέσκεται στο να έχει πάνω του τα φώτα της δημοσιότητας, όμως όταν επιλέγει να κάνει κάποια δημόσια παρέμβαση επηρεάζει άρδην το πολιτικό σκηνικό ֟ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΥ

α έξι από τα 13 χρόνια που κυκλοφορεί η «Εφ. Συν.» ήταν χρόνια των μνημονίων που είχαν ξεκινήσει να εφαρμόζονται στη χώρα, υπό την αυστηρή εποπτεία των δανειστών, από το 2010. Το πρώτο διάστημα, ένα μέρος του πολιτικού συστήματος -κυρίως το παλιό ΠΑΣΟΚ- θεωρούσε ως υπεύθυνο για τη χρεοκοπία της χώρας τον Κώστα Καραμανλή και τη διακυβέρνησή του την περίοδο 2004-2009. Η αλήθεια είναι ότι το ελληνικό χρέος είχε καταστεί αυτοτροφοδοτούμενο από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, με αποτέλεσμα τα νέα δάνεια να χρειάζονται, στο μεγαλύτερο μέρος τους, για την εξυπηρέτηση των προηγούμενων, διογκώνοντας διαρκώς το πρόβλημα. Σήμερα, βάσιμα μπορεί να υποστηρίξει κανείς ότι η χρεοκοπία είναι προϊόν της οικονομικής πολιτικής που ακολούθησαν οι μεταπολιτευτικές κυβερνήσεις της Ν.Δ. και του ΠΑΣΟΚ αλλά κανένας νοήμων δεν θα ισχυριστεί ότι προήλθε από τη διακυβέρνηση 2004-2009 ή από τη διακυβέρνηση των λίγων μηνών πριν από τα μνημόνια του Γιώργου Παπανδρέου. Ο Κώστας Καραμανλής μπήκε στην πολιτική από πολύ νέος και έφερε ως κληρονομιά του ένα πολύ βαρύ όνομα, καθώς θείος του ήταν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Αναδείχθηκε αρχηγός της Ν.Δ. σε ηλικία 41 ετών, το 1997, κι έδωσε στο κόμμα του μια πολιτική ευρύτητα που προηγουμένως δεν την είχε. Αντιμετώπισε την Αριστερά με σεβασμό, απέφυγε κατά κανόνα τις οξύτητες με τους πολιτικούς του αντιπάλους και σίγουρα, όπου χρειάστηκε να συμμετάσχει, δεν ήταν αυτός που τις προκάλεσε. Πολύ καλός κοινοβουλευτικός ρήτορας, φρόντιζε πάντα να μιλάει με επιχειρήματα και διέθετε μια λαϊκότητα στον λόγο και στη γενικότερη συμπεριφορά του όταν ερχόταν σε επαφή με τους πολίτες, που, όπως έλεγε γι’ αυτόν ο Χαρίλαος Φλωράκης, μόνο σε παλιούς αριστερούς και κομμουνιστές τη συναντούσες. Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του φρόντισε να μην

Τ

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

12

|

Εχουν περάσει 16 χρόνια από τότε που ο Κώστας Καραμανλής αποσύρθηκε από την κεντρική πολιτική σκηνή και η πολιτική του επιρροή διευρύνεται αντί να μειώνεται

Κ Ω Σ ΤΑ Σ Κ Α ΡΑ Μ Α Ν Λ Η Σ

οξύνει τις κοινωνικές αντιθέσεις με σκληρά οικονομικά μέτρα σε βάρος των λαϊκών στρωμάτων ενώ αντιμετωπίστηκε με ιδιαίτερη σκληρότητα από την τότε αξιωματική αντιπολίτευση του ΠΑΣΟΚ υπό τον Γιώργο Παπανδρέου και τον φιλικό της Τύπο. Μετά τη δεύτερη εκλογή του στη θέση του πρωθυπουργού, το 2007, είναι ζήτημα αν πέρασε μια μέρα που να αντιμετωπίστηκε με χαμηλούς τόνους. Επρόκειτο για μια καταστροφολογική -χωρίς αρχές- αντιπολίτευση την οποία μιμήθηκε ο Κυρ. Μητσοτάκης και οι συν αυτώ απέναντι στον Αλ. Τσίπρα και στην κυβέρνησή του το 2016-2019. Ο Κώστας Καραμανλής είναι, αν όχι ο μοναδικός, από τους ελάχιστους πολιτικούς που δεν έχει καλή σχέση με την εξουσία. Δεν είναι εξουσιομανής, δεν τον ελκύουν τα αξιώματα. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η κάθε μορφή εξουσίας τον απωθεί. Εχασε τις εκλογές του 2009 και αποχώρησε και από την ηγεσία της Ν.Δ. παρόλο που δεν τον αμφισβητούσε κανείς. Στην ουσία ο ίδιος οργάνωσε την αποχώρησή του από την κεντρική πολιτική σκηνή. Σε όλη τη διάρκεια της μνημονιακής περιόδου -πλην του δημοψηφίσματος του 2015- παρέμενε σιωπηλός, παρότι οι αντίπαλοί του τον προκαλούσαν διαρκώς χρεώνοντάς του τις μέγιστες ευθύνες για την κατάσταση στην οποία είχε περιέλθει η χώρα. Μέχρι τις εκλογές του 2023 που ήταν βουλευτής, ουδέποτε πήρε τον λόγο στη Βουλή. Η στάση του αυτή έδωσε την ευκαιρία για κακεντρεχή -και πολλές φορές προσβλητικάσχόλια εναντίον του. Η πραγματικότητα είναι κάπως διαφορετική. Ο Καραμανλής είναι ένας δεξιός πολιτικός με μεγάλη μόρφωση και ευρεία πολιτική κουλτούρα. Είναι ένα καθ’ ολοκληρίαν πολιτικό ον πέρα από κομματικές ταμπέλες. Απεχθάνεται την εξουσία που θέλει να τον κάνει όμηρό της. Γι’ αυτό και δεν δίστασε κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργίας του να χαΟ K. ΚΑΡΑΜΑΝΛΉΣ ρακτηρίσει νταβατζήδες ένα τμήμα ΕΊΝΑΊ ΕΝΑΣ ΠΟΛΊΤΊΚΟΣ της οικονομικής ολιγαρχίας του τόΠΟΥ ΣΤΉΡΊΖΕΊ που αλλά και να μην επιστρέψει στην ΤΉΝ ΚΑΠΊΤΑΛΊΣΤΊΚΉ ενεργό πολιτική δράση όταν όλοι ΚΟΊΝΩΝΊΑ ΚΑΊ εκείνοι -εχθροί και φίλοι του- που ΟΊΚΟΝΟΜΊΑ ΑΛΛΑ ΧΩΡΊΣ ανησυχούσαν το πρώτο εξάμηνο του 2015 τον παρακαλούσαν να ηγηθεί λιτική του επιρροή, τόσο στη Ν.Δ. όσο και στην ΨΕΥΔΑΊΣΘΉΣΕΊΣ της Ν.Δ. και να τον στηρίξουν. Ηξερε κοινωνία, διευρύνεται αντί να μειώνεται. Δεν πως αν το έκανε, θα ήταν υποχείριο είναι λίγοι αυτοί που σήμερα θεωρούν ότι είναι της εξουσίας των δανειστών. το μεγαλύτερο πολιτικό κεφάλαιο που διαθέτει Ο Καραμανλής είναι ένας πολιτικός που στηρίζει την η χώρα. καπιταλιστική κοινωνία και οικονομία αλλά χωρίς ψευΛίγο πριν αλλά κυρίως μετά την αποχώρησή του δαισθήσεις. Είναι υπέρ ενός παραγωγικού καπιταλισμού από τη Βουλή οι πολιτικές παρεμβάσεις του πύκνωσαν.

-ανεξαρτήτως αν αυτός είναι πλέον δυνατός- και απεχθάνεΑκολουθώντας το παράδειγμα του θείου του -μετά το 1963 ται το παρασιτικό καπιταλιστικό σύστημα, τον καπιταλισμό όταν αποσύρθηκε από την ενεργό πολιτική ζωή της χώραςτου πλασματικού κεφαλαίου και κάθε κερδοφόρας φούσκας απέδειξε ότι ξέρει να σιωπά το ίδιο καλά με εκείνον και για των αγορών. μακρύ χρονικό διάστημα αλλά και να μιλάει, παρεμβαίνοντας Σε όλα τα επίπεδα είναι ένας βαθιά θεσμικός πολιτικός που πάντα θεσμικά και όταν θεωρεί ότι πρέπει. Οι παρεμβάσεις αντιλαμβάνεται το πολιτικό παιχνίδι με κανόνες και αρχές. του για το σκάνδαλο των υποκλοπών στα τέλη Αυγούστου Ο θείος του δεν πέρασε ποτέ από τα έδρανα της αξιωματιτου 2022, οι κατά καιρούς επισημάνσεις του για τα ζητήματα κής αντιπολίτευσης γιατί δεν ήθελε ποτέ να συνταχθεί με ένα της εξωτερικής πολιτικής, την κρίση των θεσμών και τα λαϊκά μόνο τμήμα της άρχουσας τάξης. Ο Κώστας Καραμανλής ξεκίπροβλήματα, ο προσεγμένος, μη κομματικός, λόγος του το νησε ως αρχηγός της Ν.Δ. από αυτά τα έδρανα αλλά ποτέ δεν αποδεικνύουν. ήθελε να είναι υποχείριο μιας ομάδας οικονομικών συμφερόΣτην τελευταία παρέμβασή του τον περασμένο Οκτώβριο ντων. Και οι δύο ως κορυφαίοι ηγετικοί πολιτικοί παράγοντες επισήμανε τον κίνδυνο η κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς της συντηρητικής παράταξης αντιλαμβάνονταν την έννοια και η γενικότερη κατάσταση να οδηγήσουν στη μετεξέλιξη της του πολιτικού αρχηγού της χώρας πάνω από συμφέροντα γεσημερινής κρίσης σε κρίση πανεθνική. Αυτός ο κίνδυνος είνικώς ώστε να έχει νόημα η διακυβέρνησή της. ναι υπαρκτός. Και η Ιστορία έχει δείξει πως όταν η πανεθνική Εχουν περάσει 16 χρόνια από τότε που ο Κώστας Καραμανκρίση φτάνει, τα κάστανα από τη φωτιά τα βγάζουν πάντα οι λής αποσύρθηκε από την κεντρική πολιτική σκηνή και η ποπαλιοί, έμπειροι πολιτικοί ■

ΑΠΕ-ΜΠΕ

ΠΡΌΣΩΠΑ

ΠΡΌΣΩΠΑ

ΑΝΤΏΝΗΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΠΡΩΗΝ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ

Ο «πρώην» που στοιχειώνει τη Ν.Δ. Μπορεί να βρέθηκε απότομα από τα ψηλά στα χαμηλά, αλλά ο Αντώνης Σαμαράς δεν έχασε ποτέ την επιδραστικότητά του στην πολιτική σκηνή και ειδικά στα εσωτερικά της Νέας Δημοκρατίας ֟ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΣΑΚΚΟΥΛΑ

ην εποχή που ξεκίνησε η κυκλοφορία της «Εφ. Συν.» ο Αντώνης Σαμαράς βρισκόταν στο απόγειο της πολιτικής του διαδρομής. Λίγους μήνες πριν, τον Ιούνιο του 2012, είχε ορκιστεί πρωθυπουργός στην τρικομματική κυβέρνηση που συγκρότησαν Νέα Δημοκρατία, ΠΑΣΟΚ και ΔΗΜ. ΑΡ. για να αρθεί το κυβερνητικό αδιέξοδο. Οι συνθήκες της εποχής δεν επέτρεπαν πολλά περιθώρια χάραξης αυτόνομης οικονομικής πολιτικής και έτσι ο Αντώνης Σαμαράς έγινε άλλος ένας μνημονιακός πρωθυπουργός που κλήθηκε να ισορροπήσει ανάμεσα στις επιταγές της τρόικας, στις δικές του πολιτικές αλλά και στις πιέσεις των κυβερνητικών του εταίρων. Η κατάσταση τον προσγείωσε ανώμαλα και τον υποχρέωσε να εγκαταλείψει την αντιμνημονιακή ρητορική και τα «Ζάππεια» που είχε κρατήσει από την έλευση του πρώτου μνημονίου ζητώντας άλλο μείγμα πολιτικής. Ο ίδιος εξήγησε πρόσφατα τη στάση του αυτή στη συνέντευξη που μεταδόθηκε μέσω ANT1, λέγοντας ότι είχε καλέσει από την πρώτη στιγμή τον Γιώργο Παπανδρέου να πάρει μέτρα και ότι η Ν.Δ. θα έβαζε πλάτη, αλλά ο δεύτερος «αντί αυτού παρουσίασε την Ελλάδα ως Τιτανικό και έφερε το πρώτο μνημόνιο». Σύμφωνα με τον Αντ. Σαμαρά, το πακέτο αυτό είχε «συγκεκριμένα οικονομικά λάθη» όπως «οι περίφημοι πολλαπλασιαστές» και εκεί απέδωσε την έμπνευση του προγράμματος «Ζάππειο», γι’ αυτό και δηλώνει δικαιωμένος από αυτή την κριτική, καθώς μέχρι και η τρόικα παραδέχτηκε το λάθος. «Οταν η χώρα κατέρρευσε από αυτό το μνημόνιο, εγώ και η Νέα Δημοκρατία τότε κινηθήκαμε εθνικά και όχι κομματικά» πρόσθεσε. Κατά την πρωθυπουργία του ξεκίνησε η κατάχρηση των Πράξεων Νομοθετικού Περιεχομένου, στις οποίες κατέφυγε αρκετές φορές για να περάσει κάποια από τα πιο σκληρά και αντιλαϊκά μέτρα, όπως το αιφνιδιαστικό λουκέτο στην ΕΡΤ τον Ιούνιο του 2013. Ισως, όμως, η πιο κακή πτυχή του τρόπου που επέλεξε να λειτουργήσει ως πρωθυπουργός εντός κοινοβουλίου ήταν η απαξίωσή του στον θεσμό της «ώρας του πρωθυπουργού». Ο Αντώνης Σαμαράς ουσιαστικά τον κατήργησε επί των ημερών του αφού δεν απάντησε σε καμιά επίκαιρη ερώτηση στη Βουλή ως πρωθυπουργός, δίνοντας πάτημα στον ΣΥΡΙΖΑ να τον κατηγορεί για «πλήρη εξευτελισμό, απαξίωση του κοινοβουλίου και των θεσμών».

14

Ο Αντώνης Σαμαράς ουσιαστικά κατήργησε επί των ημερών του τον θεσμό της «ώρας του πρωθυπουργού», αφού δεν απάντησε σε καμιά επίκαιρη ερώτηση στη Βουλή

AP PHOTO

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Τ

|

Α Ν ΤΩ Ν Η Σ Σ Α Μ Α ΡΑ Σ

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

AP PHOTO

ΠΡΌΣΩΠΑ

16

Ο Αντώνης Σαμαράς, αν και διεγράφη από τη Ν.Δ., είναι κομμάτι της παράταξης. Εδώ και καιρό έχει φουντώσει η σεναριολογία περί ίδρυσης νέου κόμματος, κάτι που άφησε ανοιχτό ο ίδιος

ως «εγκληματική οργάνωση». Κάτι για το οποίο έχει να λέει Ως γνήσιος εκφραστής της δεξιάς γραμμής εντός της Ν.Δ. ο από τότε ο πρώην πρωθυπουργός. Αντώνης Σαμαράς είχε υιοθετήσει μια σκληρή αντιμεταναΔεν παραγράφεται ωστόσο το γεγονός ότι ο πρώην στενός στευτική ρητορική σε μια εποχή που λόγω και του εμφύλιου του συνεργάτης και γραμματέας της κυβέρνησής του, Τάκης πολέμου στη Συρία καταγράφονταν αυξημένες προσφυγικές Μπαλτάκος, διατηρούσε σχέσεις με το ακροδεξιό μόρφωμα και μεταναστευτικές ροές στη χώρα. Επέμενε να χρησιμοποιεί τη λέξη «λαθρομετανάστευση» και εμφανιζόταν σε ρόλο καθοδηγητή σε ψηφοφορίες. και δύο από τις χαρακτηριστικές του φράσεις ήταν το «δεν θα Εχοντας υποστεί ήττα στις εκλογές του Ιανουαρίου του ανεχθούμε η χώρα να γίνει ξέφραγο αμπέ2015 και μετά το δημοψήφισμα του ίδιου καλι», αλλά και η «ανακατάληψη των ελληνιλοκαιριού παραιτήθηκε από πρόεδρος της κών πόλεων» από τους μετανάστες. Ν.Δ. Εχοντας στηρίξει την υποψηφιότητα του Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ TOY Είχε ασκήσει κριτική στην Ευρώπη και Κυριάκου Μητσοτάκη στην κούρσα διαδοχής ΓΙΏΡΓΟΥ ΓΕΡΑΠΕΤΡΙΤΗ ζητούσε δίκαιο καταμερισμό των προτου, για καιρό στήριζε την κυβέρνηση διατηΜΕ ΑΙΧΜΕΣ ΠΕΡΙ σφυγικών ροών αλλά και του κόστους για ρώντας έναν διακριτό πόλο εντός της Κ.Ο., «ΜΕΙΟΔΟΣΙΑΣ» τη φύλαξη των συνόρων, κάτι που έπραεκφράζοντας κυρίως την πιο δεξιά πτέρυγα. ΗΤΑΝ Η ΑΦΟΡΜΗ ξαν βέβαια και οι επόμενες κυβερνήσεις Η θεσμοθέτηση του γάμου για τα ομόφυλα μπροστά στη μεταναστευτική κρίση που ζευγάρια έφερε το πρώτο σοβαρό ρήγμα στις ΓΙΑ ΝΑ ΤΟΝ ΔΙΑΓΡΑΨΕΙ οξύνθηκε πολύ περισσότερο τη διετία σχέσεις του με τη σημερινή ηγεσία και λίγους Ο ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ 2015-2016. μήνες μετά, τον Ιούλιο του 2024, εξαπέλυσε Στις μέρες του πάντως υπήρχαν αρκεγια πρώτη φορά σκληρή κριτική για την οικοτές καταγγελίες για επαναπροωθήσεις νομική και εξωτερική πολιτική αλλά και για και χαρακτηριστική τέτοια περίπτωση ήταν το ναυάγιο με τις επιλογές διεύρυνσης, κάτι που χαρακτη11 νεκρούς πρόσφυγες στο Φαρμακονήσι τον Ιανουάριο του ρίζει έκτοτε όλες του τις παρεμβάσεις. Η ευθεία 2014, για το οποίο η Ελλάδα καταδικάστηκε από το Ευρωπααμφισβήτηση του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Ενδεικτικό πετρίτη με αιχμές περί «μειοδοσίας» πέρυσι τον Νοέμβριο της σκληρής γραμμής ήταν και το σχέδιο «Ξένιος Ζευς», με τις ήταν η αφορμή για να τον διαγράψει ο Κυριάκος Μητσοτάκης. αλλεπάλληλες επιχειρήσεις-σκούπα κατά μεταναστών στην Εκτοτε έκανε αρκετές παρεμβάσεις ανεβάζοντας ακόμα Αθήνα. περισσότερο τους τόνους, ενώ θέση πήρε και για άλλα ζητήΟλα αυτά στο μεταξύ συνέβαιναν σε μια εποχή που η Χρυσή ματα όπως τα Τέμπη. Αυγή είχε ακόμα σημαντικό έρεισμα και ανενόχλητη εξαπέλυε Ομως, ο Αντώνης Σαμαράς, αν και διεγράφη από το κόμμα, ρατσιστικά πογκρόμ. Ηταν η δολοφονία του Παύλου Φύσσα είναι κομμάτι της παράταξης. Εδώ και καιρό έχει φουντώσει η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι και τότε ο πρωθυπουργός η σεναριολογία περί ίδρυσης νέου κόμματος, κάτι που άφησε Αντώνης Σαμαράς έδωσε εντολή στον Νίκο Δένδια, ως υπουρανοιχτό ο ίδιος. Τους τελευταίους μήνες, παρότι βιώνει μια γό Δημόσιας Τάξης και Προστασίας του Πολίτη, να ενοποιήσει μεγάλη προσωπική απώλεια, καθώς έφυγε από τη ζωή η κόρη όλες τις δικογραφίες προκειμένου να αντιμετωπιστεί η Χ.Α. του, όλοι περιμένουν το επόμενο βήμα του. Θα το κάνει; ■

AP PHOTO

ΠΡΌΣΩΠΑ

ΠΑΠΑΣ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΣ 266ος ΠΆΠΆΣ ΚΆΙ ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΏΜΗΣ

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Πατούσε στη γη, σκεφτόταν τον άνθρωπο

18

Ο Χόρχε Μάριο Βεργκόλιο ή αλλιώς Πάπας Φραγκίσκος έφυγε από τη ζωή αφού πρώτα είχε κηρύξει τον ανθρωπισμό και την αγάπη σε όλη την υφήλιο, μιλώντας για θέματα που δεν θίγουν πολλά δημόσια πρόσωπα ֟ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΑΣ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ

ι ιερωμένοι στα ανώτατα αξιώματα της εκκλησιαστικής ιεραρχίας δεν μας δίνουν εύκολα την αφορμή να πούμε καλή κουβέντα γι’ αυτούς. Βέβαια, ο κανόνας έχει πάντα τις εξαιρέσεις του. Μία από αυτές, αναμφισβήτητα, ήταν ο Πάπας Φραγκίσκος, ένα από τα πρόσωπα του διεθνούς στερεώματος που μας σημάδεψαν και μας συνόδευσαν κατά τη διάρκεια αυτής της 13χρονης πορείας μας. Ο κατά κόσμον Χόρχε Μάριο Βεργκόλιο, Αργεντινός με καταγωγή από την Ιταλία, ανέβηκε στο ανώτατο αξίωμα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στις 13 Μαρτίου 2013, λίγους μήνες μετά τη «γέννηση» της «Εφ.Συν.». Δεν άργησε να μας εκπλήξει ευχάριστα. Υστερα από τον ακραίο συντηρητικό Βενέδικτο και πριν από αυτόν, τον Ιωάννη Παύλο ΣΤ΄, τον πιο «πολιτικό» Πάπα της νεότερης ιστορίας (και όχι απαραίτητα με την καλή την έννοια), ο Φραγκίσκος, ήταν μια αύρα ηρεμίας και ανθρωπιάς. Κυρίως, έδειχνε συνέπεια μεταξύ λόγων και έργων. Δεν είναι τυχαίο το ότι ο πρώτος Λατινοαμερικάνος Πάπας επέλεξε το όνομα Φραγκίσκος από τον Αγιο Φραγκίσκο της Ασίζης, τον άγιο των φτωχών. Ετσι έδειχνε να ζει κι εκείνος. Σεμνά, μακριά από τις πομπές και τις φαμφάρες που θα μπορούσαν εύκολα να συνοδεύσουν το αξίωμά του. Τοποθετήθηκε κατά του κληρικαλισμού, της υπερβολικής γραφειοκρατίας και της εμπορευματοποίησης της πίστης. Με τις επιλογές του μάλιστα κλόνισε συχνά τις παραδοσιακές ισορροπίες στο εσωτερικό της Εκκλησίας. «Το να μιλάς για τους φτωχούς δεν σημαίνει αυτόματα ότι είσαι κομμουνιστής. Οι φτωχοί είναι η σημαία του Ευαγγελίου και είναι στην καρδιά του Ιησού». Αυτό έγραψε ανάμεσα σε πολλά άλλα στην αυτοβιογραφία του (στα Ελληνικά κυκλοφορεί με τίτλο «Πάπας Φραγκίσκος - Ελπίδα», από τις εκδόσεις Gutenberg) ως απά-

Ο

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

20

|

Π Α Π Α Σ Φ ΡΑ Γ Κ Ι Σ ΚΟΣ

Το «ποιος είμαι εγώ για να κρίνω;» έγινε ένα ισχυρό μήνυμα ανεκτικότητας. «Ολοι στην Εκκλησία είναι ευπρόσδεκτοι, και οι διαζευγμένοι και οι ομοφυλόφιλοι και τα τρανς άτομα», είχε πει

ντηση σε όσους τον χαρακτήρισαν μαρξιστή ή κομμουνιστή επειδή μιλούσε πολύ για τους φτωχούς. Οι «απόκληροι» αυτού του κόσμου έβρισκαν πάντα μια θέση στην καρδιά του, αλλά και μέσα στο Βατικανό. Μπορεί να ήταν κατατρεγμένοι πρόσφυγες. «Ποιος έκλαψε γι’ αυτούς τους ανθρώπους που ήταν στο πλοίο; Για τις νέες μητέρες με τα μωρά τους; Για τους άνδρες που ήθελαν να ζήσουν με τις οικογένειές τους; Είμαστε μια κοινωνία που ξέχασε να κλαίει», είχε τονίσει σε μια συγκινητική δημόσια λειτουργία που είχε τελέσει στο νησί της Λαμπεντούζα στην Ιταλία, στην πρώτη του επίσκεψη εκτός Ρώμης λίγους μήνες μετά την εκλογή του το 2013. «Πριν να είναι αριθμοί, οι πρόσφυγες είναι πρώτα και κύρια άνθρωποι», είχε υπενθυμίσει κατά τη σύντομη, αλλά γεμάτη συμβολισμό επίσκεψή του στη Λέσβο τον Απρίλιο του 2016. Μπορεί πάλι, εκείνοι στους οποίους άπλωνε το χέρι να ήταν άνθρωποι που η Καθολική Εκκλησία (και σίγουρα όχι μόνο αυτή) έστελνε παραδοσιακά στο «πυρ το εξώτερον», όπως οι ομοφυλόφιλοι και οι διεμφυλικοί. Το «ποιος είμαι εγώ για να κρίνω;» έγινε ένα ισχυρό μήνυμα ανεκτικότητας. «Ολοι στην Εκκλησία είναι ευπρόσδεκτοι, και οι διαζευγμένοι και οι ομοφυλόφιλοι και τα τρανς άτομα», είχε πει. Εδωσε το πράσινο φως στους καθολικούς ιερείς ώστε να μπορούν να ευλογούν τα ομόφυλα, αλλά και όλα τα διαζευγμένα ζευγάρια, ανεξαρτήτως σεξουαλικού προσανατολισμού (κάτι που, ωστόσο, απέχει από τον θρησκευτικό γάμο). Επέτρεψε σε διεμφυλικά άτομα να μπορούν να βαφτίζουν παιδιά και να γίνονται κουμπάροι σε θρησκευτικούς γάμους. Κατά τη διάρκεια της θητείας του έκανε βήματα για την ενίσχυση της παρουσίας των γυναικών στο εργατικό δυναμικό του Βατικανού, ενώ διόρισε αρκετές σε υψηλόβαθμες διοικητικές θέσεις. Επίσης, έδωσε στις γυναίκες το δικαίωμα ψήφου στις παγκόσμιες συνόδους των επισκόπων της Καθολικής Εκκλησίας. Δεν έφτασε, ωστόσο, τόσο μακριά ώστε να τολμήσει να ανοίξει το ζήτημα της ιερουργίας των γυναικών. Αντιθέτως, τόνιζε ότι οι γυναίκες δεν μπορούν να γίνονται ιέρειες. Ως ποντίφικας δεν δίστασε να τοποθετηθεί δυναμικά και σε διεθνή ζητήματα. Επαιξε μεσολαβητικό ρόλο στην αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κούβα το 2015, ενώ επανειλημμένα απηύθυνε εκκλήσεις για ειρήνη σε εμπόλεμες ζώνες όπως η Συρία, η Ουκρανία και η Παλαιστίνη. Στην αυτοβιογραφία του μάλιστα άφηνε ανοιχτό το ερώτημα αν αυτό που διαπράττει το Ισραήλ στη Γάζα συνιστά γενοκτονία, όταν ακόμα η συντριπτική πλειονότητα των ξένων ηγετών αρνιόταν να χρησιμοποιήσει αυτή τη λέξη. Αντίθετα, ένα από τα πράγματα που θα είχε να του προσάψει κανείς είναι ότι δεν επέδειξε την ίδια τόλμη σε ό,τι αφορά το πρόβλημα της παιδεραστίας στους κόλπους της Καθολικής Εκκλησίας και στην αναγκαιότητα για κάθαρση, παρά την προφορική καταδίκη του και τα κάποια μικρά βήματα που έγιναν για την τιμωρία ορισμένων ενόχων. Ο Φραγκίσκος έσπασε πολλές παραδόσεις, ακόμα και στο τέλος της ζωής του. Εγινε ο πρώτος Πάπας ύστερα από περισ-

AP PHOTO

ΠΡΌΣΩΠΑ

σότερο από έναν αιώνα που κατόπιν δικής του επιθυμίας τάφηκε όχι εντός της πόλης του Βατικανού, κάτω από τη βασιλική του Αγίου Πέτρου, αλλά σε έναν απλό τάφο μερικά χιλιόμετρα μακριά, στη Βασιλική της Σάντα Μαρία Ματζόρε, της εκκλησίας όπου συνήθιζε να προσεύχεται πριν και μετά τα ταξίδια του στο εξωτερικό. «Ο τάφος», είχε ζητήσει στη διαθήκη του, «πρέπει να είναι μέσα στο χώμα - απλός, χωρίς ιδιαίτερη διακόσμηση και με τη μόνη επιγραφή: Franciscus» ■

ΠΡΌΣΩΠΑ

ΜΆΙΚΛ Ο’ΦΛΆΕΡΤΙ ΕΠΊΤΡΟΠΟΣ ΑΝΘΡΩΠΊΝΩΝ ΔΊΚΑΊΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΊΟΥ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

«Αναγκάζουν ευάλωτους ανθρώπους να ακολουθούν επικίνδυνες οδούς» ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Ο επίτροπος στηλιτεύει τις πολιτικές που έχουν κάνει αδύνατη την επίτευξη ασφάλειας μέσω νόμιμων διαδρομών κατά την προσφυγική μετακίνηση, ενώ θεωρεί ότι πρέπει να αντισταθούμε στην απόπειρα αναγνώρισης λιγότερων δικαιωμάτων στους μετανάστες ֟ ΣΤΟΝ ΔΗΜΗΤΡΗ ΑΓΓΕΛΙΔΗ

ίγο πριν συμπληρωθούν δύο χρόνια από την εκλογή του στη θέση του επιτρόπου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης τον Ιανουάριο του 2024, ο Μάικλ Ο’Φλάερτι αντιμετωπίζει τη ραγδαία επιδείνωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε όλη την Ευρώπη, ενώ, έχοντας πραγματοποιήσει μια από τις πρώτες του επισκέψεις στη χώρα μας, στέλνει μήνυμα λογοδοσίας σε ελληνική κυβέρνηση και αρχές για τις επαναπροωθήσεις, για το ναυάγιο της Πύλου και για τις ρατσιστικές διακρίσεις της αστυνομίας κατά των Ρομά.

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Λ

22

«Η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εξασθενεί στην Ευρώπη. Το κέντρο της πολιτικής μας φαίνεται όλο και πιο πρόθυμο να απομακρυνθεί από τις δεσμεύσεις αυτές»

Ευρωπαίοι ηγέτες και κόμματα της Ακροδεξιάς ή που υιοθετούν την ακροδεξιά ατζέντα σε θέματα μετανάστευσης και ασύλου έχουν χαρακτηρίσει τη Σύμβαση της Γενεύης για τους Πρόσφυγες του 1951 ξεπερασμένη. Εχουν δίκιο; Οι όροι της Σύμβασης της Γενεύης είναι σκοπίμως ευρείς και ευέλικτοι, ώστε να εξασφαλιστεί η διαχρονικότητα της Σύμβασης πολύ πέρα από το πλαίσιο από το οποίο προέκυψε κατά τη μεταπολεμική περίοδο. Η Σύμβαση δεν εμποδίζει τα κράτη να διαχειρίζονται τα σύνορά τους, παρέχει όμως ένα αναγκαίο πλαίσιο που απαιτεί για τους διωκόμενους να προστατεύονται και να μην επιστρέφονται ποτέ εκεί όπου κινδυνεύουν να υποστούν σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων (αρχή της μη επαναπροώθησης). Το παράτυπο πέρασμα των συνόρων αποτελεί διαχρονικά πραγματικότητα της προσφυγικής μετακίνησης. Αυτό συνέβαινε και την εποχή που γίνονταν οι διαπραγματεύσεις για τη Σύμβαση για τους Πρόσφυγες. Πράγματι, το κείμενο της Σύμβασης αναγνωρίζει ρητά ότι χρειάζεται μερικές φορές να καταφεύγουν οι άνθρωποι σε παρατυπίες καθώς αναζητούν ασφάλεια και απαιτεί να μην υπόκεινται σε κυρώσεις για τις παρατυπίες αυτές. Σήμερα, οι κρατικές πολιτικές έχουν κάνει όλο και πιο αδύνατη την επίτευξη ασφάλειας μέσω ασφαλών και νόμιμων διαδρομών. Αναγκάζουν ευάλωτους ανθρώπους να ακολουθούν επικίνδυνες οδούς. Είναι θεμιτή η επιδίωξη του τερματισμού της παράτυπης

μετανάστευσης, αλλά για να έχει αποτέλεσμα πρέπει την ίδια στιγμή να παρέχονται περισσότερες ασφαλείς και νόμιμες οδοί. Πώς πρέπει να αντιμετωπίσουμε τις εκκλήσεις για αναθεώρηση διεθνών συνθηκών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, ή το αίτημα προς το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και τα εθνικά δικαστικά συστήματα να ερμηνεύουν τη Σύμβαση με τρόπο που εξυπηρετεί πολιτικές επιδιώξεις σε σχέση με τη μετανάστευση; Γιορτάζουμε την 75η επέτειο της ΕΣΔΑ και προέχει να θυμηθούμε τα εξαιρετικά επιτεύγματά της — από την απαγόρευση των βασανιστηρίων και την προστασία της θρησκευτικής ελευθερίας και της ελευθερίας της έκφρασης έως την προστασία της ιδιωτικής ζωής από τις παράνομες παρακολουθήσεις και τη διασφάλιση της δημοκρατίας. Αυτά τα επιτεύγματα, από τα οποία επωφελούνται όλοι στην Ευρώπη, δεν πρέπει να θεωρούνται δεδομένα. Οι σημερινές συζητήσεις για το ευρωπαϊκό σύστημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων συχνά ενέχουν το στοιχείο της παραπληροφόρησης. Κάθε έκκληση για αλλαγή πρέπει να βασίζεται σε αποδείξεις, όχι σε ανακρίβειες για τη μετανάστευση και την εγκληματικότητα. Η αποδυνάμωση της προστασίας που παρέχει η ΕΣΔΑ δεν θα επηρεάσει τη ροή των μεταναστών. Οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να φεύγουν από τον τόπο τους ή να αναζητούν ασφάλεια. Επιπλέον, το σύστημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν εμποδίζει τα κράτη να διαχειρίζονται τα σύνορά τους. Περισσότερο προασπίζει τη στοιχειώδη απαίτηση να προστατεύονται όσοι κινδυνεύουν. Είναι κρίσιμο να μην πολιτικοποιηθεί το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου εξαιτίας των σημερινών συζητήσεων και να μην υπονομευτεί η ανεξαρτησία του. Ούτε είναι δυνατόν να σχετικοποιηθεί η απόλυτη απαγόρευση των επαναπροωθήσεων. Πρέπει να αντισταθούμε στην απόπειρα αναγνώρισης λιγότερων δικαιωμάτων στην ομάδα των μεταναστών. Αν θεσπιστεί προηγούμενο αναγνώρισης λιγότερων δικαιωμάτων σε ορισμένες ομάδες, όπως οι μετανάστες, εισερχόμαστε σε έναν επικίνδυνο, ολισθηρό δρόμο για όλους.

ΠΡΌΣΩΠΑ

ραβιάζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και ενέχει τον κίνδυνο παραβίασης του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ και άλλων δεσμευτικών διατάξεων του ενωσιακού και του διεθνούς δικαίου. Είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί η αποτελεσματική διερεύνηση όλων αυτών των καταγγελιών, όπως και η επαρκής πρόσβαση όσων φτάνουν στα σύνορα, σε εξατομικευμένες διαδικασίες που θα τους επιτρέπουν να διατυπώνουν την ανάγκη τους για προστασία και να έχουν στη διάθεσή τους αποτελεσματικά ένδικα μέσα. Η λογοδοσία για το ναυάγιο της Πύλου αποτέλεσε κεντρικό θέμα της επίσκεψής σας στην Ελλάδα. Είστε ικανοποιημένος με την εξέλιξη της έρευνας; Η πρόσφατη ποινική δίωξη τεσσάρων ανώτερων αξιωματικών του Λιμενικού Σώματος στην υπόθεση του ναυαγίου της Πύλου αποτελεί ενθαρρυντικό σημάδι της προσπάθειας του δικαστικού συστήματος να ρίξει φως σε αυτή την τραγωδία. Τα θύματα και οι οικογένειές τους αξίζουν να βρουν δικαιοσύνη, η οποία απαιτεί πλήρη λογοδοσία. Ολες οι αρμόδιες ελληνικές αρχές πρέπει να διασφαλίσουν ότι θα αποδοθούν ευθύνες για κάθε πράξη ή παράλειψη που συνέβαλε σ’ αυτή την τραγωδία, σύμφωνα με τα πρότυπα που έχει θέσει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.

ΧΡΕΙΆΖΕΤΆΙ ΜΕΡΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣ ΝΆ ΚΆΤΆΦΕΎΓΟΎΝ ΟΙ ΆΝΘΡΩΠΟΙ ΣΕ ΠΆΡΆΤΎΠΙΕΣ

«Η ελληνική κυβέρνηση πρέπει να υιοθετήσει μια πολιτική μηδενικής ανοχής για τη ρητορική μίσους, ιδίως με δεδομένη την ανησυχητική ρητορική που στιγματίζει τους Ρομά»

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η ελληνική κυβέρνηση και οι ελληνικές αρχές αρνούνται κατηγορηματικά οποιαδήποτε παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων στα σύνορα. Στο μνημόνιο που δημοσιεύσατε μετά την επίσκεψή σας στην Ελλάδα αναφέρεστε στην εισαγγελέα του Αρείου Πάγου και την «κατηγορηματική της άρνηση» των συστηματικών επαναπροωθήσεων. Είναι πειστικές αυτές οι κατηγορηματικές αρνήσεις; Εξακολουθώ να ανησυχώ για τις συνεχιζόμενες αναφορές πολλών ελληνικών και διεθνών φορέων σε συνοπτικές επιστροφές (επαναπροωθήσεις) στα χερσαία και στα θαλάσσια σύνορα της Ελλάδας. Οπως σημειώνεται στο μνημόνιό μου, η επιστροφή ατόμων χωρίς εξατομικευμένη διαδικασία ταυτοποίησης αποτελεί σοβαρό ζήτημα. Η πρακτική αυτή δεν επιτρέπει στα κράτη να διαπιστώσουν αν στέλνουν ανθρώπους σε χώρες όπου πα-

Στο «Μνημόνιο για τα ανθρώπινα δικαιώματα των Ρομά στην Ελλάδα» δηλώσατε ότι «το πρόβλημα της αστυνομικής βίας κατά των Ρομά [...] αντανακλά έναν βαθιά ριζωμένο ρατσισμό». Ο υπ. Προστασίας του Πολίτη ανακοίνωσε νέες αστυνομικές επιχειρήσεις σε οικισμούς Ρομά με τη δημιουργία μονάδας Πρόληψης Εγκλημάτων και Διαμεσολάβησης. Τα μέτρα κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση; Κάθε αστυνομική επιχείρηση πρέπει να σχεδιάζεται σύμφωνα με τα πρότυπα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τηρώντας αυστηρά τις αρχές της αναγκαιότητας, της αναλογικότητας και της μη διάκρισης. Η κυβέρνηση πρέπει επίσης να υιοθετήσει μια πολιτική μηδενικής ανοχής για τη ρητορική μίσους, ιδίως με δεδομένη την ανησυχητική ρητορική που στιγματίζει τους Ρομά, στην οποία περιλαμβάνεται και η ρητορική εκλεγμένων αξιωματούχων. Μια ισχυρή αντιρατσιστική πολιτική απαιτεί λογοδοσία. Τα βασικά μέτρα περιλαμβάνουν την ενίσχυση της κατάρτισης των αστυνομικών και των δικαστικών λειτουργών σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τη συστηματική δημοσίευση στοιχείων για όλες τις πειθαρχικές και ποινικές έρευνες σχετικά με τη χρήση ρατσιστικού προφίλ και τη χρήση υπερβολικής βίας, την υποστήριξη της ειδικής εντολής του Συνηγόρου του Πολίτη με την αρμοδιότητα του Μηχανισμού Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας και τη συνεπή εφαρμογή των σχετικών αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου ■

13 ΧΡΟΝΙΑ

Είστε σήμερα εξίσου ανήσυχος για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όπως όταν αναλάβατε καθήκοντα; Ζούμε σε δύσκολες εποχές. Η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εξασθενεί στην Ευρώπη. Το κέντρο της πολιτικής μας φαίνεται όλο και πιο πρόθυμο να απομακρυνθεί από τις δεσμεύσεις αυτές. Ωστόσο, αυτά που βλέπω στο πεδίο όσο δραστηριοποιούμαι σε όλη την Ευρώπη, η ανθεκτικότητα που συναντώ, συνεχίζουν να μου δίνουν μεγάλη ελπίδα. Οπου πηγαίνω, βρίσκω αφοσιωμένους υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οργανώσεις, λειτουργούς της Δικαιοσύνης, εθνικούς φορείς ανθρωπίνων δικαιωμάτων που παίζουν καθοριστικό ρόλο στην υπεράσπιση του κράτους δικαίου. Εξίσου ζωτικός είναι ο κεντρικός ρόλος των κυβερνήσεων στην αρχιτεκτονική των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η προθυμία τους να έρθουν σε εποικοδομητικό διάλογο με μένα και να ακούσουν κριτικές φωνές είναι απολύτως ουσιώδης για την αποτελεσματική προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η ελληνική κυβέρνηση συνεχίζει να στοχοποιεί υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οργανώσεις απειλήθηκαν με διαγραφή από το Μητρώο ΜΚΟ του υπ. Μετανάστευσης και Ασύλου, ενώ είναι γνωστές οι διώξεις κατά του Παναγιώτη Δημητρά, του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι, και του Τόμι Ολσεν της Aegean Boat Report. Ποιο μήνυμα στέλνετε; Η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο αξιέπαινο έργο μη κρατικών φορέων, οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η αφοσίωσή τους καθιστά πράξη τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται σε εθνικά και διεθνή νομικά κείμενα. Μπορεί να χρειάζεται ρύθμιση, ωστόσο αυτοί οι ουσιώδεις φορείς πρέπει να μπορούν να εργάζονται ελεύθερα και ανεμπόδιστα. Τα κράτη έχουν την ευθύνη να δημιουργήσουν ένα ευνοϊκό περιβάλλον που τους υποστηρίζει και τους συντηρεί.

23

ΠΡΌΣΩΠΑ

ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ ΣΥΝΘΕΤΗΣ

Ο αγωνιστής, ο πολιτικός, ο φίλος Ο σπουδαίος συνθέτης πέθανε το 2021 και η «Εφ.Συν.» τον τίμησε με ένα πολυσέλιδο αφιέρωμα που συνέπεσε με τα 100 χρόνια από τη γέννησή του. Πώς τον θυμάται η σπουδαία αγωνίστρια

AP PHOTO

֟ ΤΗΣ ΛΑΟΚΡΑΤΙΑΣ ΛΑΚΚΑ

Ο εξόριστος Μίκης σε αντι-ΝΑΤΟϊκή συγκέντρωση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ιταλίας τον Μάιο του 1970

ναμφίβολα η πιο συντριπτική απώλεια -και όχι μόνον για τον πολιτισμό- αυτών των χρόνων υπήρξε αυτή του Μίκη Θεοδωράκη, στις 2 Σεπτεμβρίου του 2021. Για το αφιέρωμά μας που συμπίπτει με τα 100 χρόνια από τη γέννησή του στις 29 Ιουλίου του 1925, θελήσαμε να μας γράψει για εκείνον και να μοιραστεί τις μνήμες της η Λαοκρατία Λάκκα, ένας ζωντανός θρύλος. Κόρη του αντάρτη και πολιτικού πρόσφυγα Μήτσου Λάκκα, μέλος η ίδια της Νεολαίας της ΕΔΑ, αλλά και της Νεολαίας Μπέρτραντ Ράσελ (που οργάνωσε την πρώτη απαγορευμένη Πορεία Ειρήνης) και αργότερα των Λαμπράκηδων, έχει στο ενεργητικό της αγώνες, διώξεις και μεγάλα επιτεύγματα - αφού η ίδια, με αξιοζήλευτες σπουδές στην Ελλάδα και τη Γαλλία, είναι δρ Μοριακής Βιολογίας. Εχει αναμφίβολα πολλά να θυμηθεί από τον Μίκη... «Με τον Μίκη μοιραζόμαστε όλες τις μυστικές μας ιστορίες, από το αντάρτικο στην Ηπειρο και από το κυνηγητό του. Τον είχε εντυπωσιάσει η ιστορία του εγκλεισμού του πατέρα μου για δεκατρείς μήνες στον φούρνο της θείας Γιώργαινας και η φυγή του στον Γράμμο. Ο Μίκης ήξερε να ακούει τους άλλους. Εγινε ο μεγάλος και αιώνιος φίλος μου. Ηταν ο άνθρωπος που μπορούσα να λέω τα πάντα. »Εζησα κοντά στην οικογένειά του και κοντά σε αυτόν πάνω από εξήντα χρόνια. Οταν μου έγραψε η Μαργαρίτα πριν από

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Α 24

«Είσαι για πάντα στην ψυχή μου, γενναίος, ποιητικός, πιστός φίλος και με εμπνέεις με τα οράματά σου. Εμαθα να αγωνίζομαι κοντά σου. Είσαι πάντα μαζί μας»

τρία χρόνια ότι έρχεται το τέλος του, ήρθε στον νου μου το έργο του “Ηλιος και χρόνος”. Και όπως λέει ο ίδιος, “όταν σταματήσει ο χρόνος το κελί μου γεμίζει μήνες”… Ο δικός μου χρόνος σταμάτησε τότε και γέμισε με μνήμες χρόνων, συμπυκνωμένων στιγμών από μια ολόκληρη ζωή με την οικογένεια Θεοδωράκη. Ολες αυτές οι μνήμες συγκεντρώθηκαν σε μια στιγμή, εικόνες ευτυχισμένες και εικόνες αγώνων. Εικόνες από τον Μίκη να κατεβαίνει κάτωχρος από το τρένο στον σταθμό Λαρίσης, συνοδεύοντας τον Λαμπράκη, εικόνες του στο μικρό εκκλησάκι με το σώμα του Πέτρουλα, που ’θελαν να τον κηδέψουν κρυφά, απέναντι σε δεκάδες αστυνομικούς. »Εικόνες του Μίκη από το Λονδίνο στο σπίτι του Γιώργου Κατηφόρη, αμέσως μόλις είχε βγει στο εξωτερικό την περίοδο της δικτατορίας, όπου με συμβούλευσε να δουλέψω στο Παρίσι. Χιλιάδες εικόνες του Μίκη στη Γαλλία την περίοδο της δικτατορίας, από τις συναυλίες, τις συζητήσεις μας βράδια ολόκληρα, και από τη Μυρτώ να μας μαγειρεύει στα ξενύχτια μας. Η Μυρτώ είχε εργαστεί στο Ιδρυμα Κιουρί όπου ήμουν κι εγώ ερευνήτρια. Εικόνες από το στούντιό του στην οδό Πολιβό, όταν έγραφε το “Κάντο Χενεράλ”, με τον Νερούδα παρόντα να χορεύει ευτυχισμένος που στη Χιλή είχε κερδίσει ο Αλιέντε. »Εκεί, στην είσοδο του στούντιό του, η θυρωρός κρατούσε έναν παπαγάλο που μιλούσε. Οταν έβλεπε τον Μίκη, άρχιζε να τραγουδάει τη Διεθνή! Εγώ πάλι, σαν πρωτόδα τον Νε-

|

Μ Ι Κ Η Σ Θ Ε ΟΔ Ω ΡΑ Κ Η Σ

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

GETTY IMAGES

ΠΡΌΣΩΠΑ

26

«Μίκη μου! Φτάνουν ακόμη στη μύτη μου οι μυρωδιές από τη μαγειρική της Μυρτούς τα βραδιά, στο γεμάτο κόσμο σπίτι σας στο βουλεβάρτο Σαν Μισέλ»

ρούδα, τον θεώρησα έμπορο - είχα συνηθίσει Φαραντούρη στο θέατρο Ρόγιαλ Αλμπερτ Χολ. άλλη εικόνα να έχουν οι ποιητές. Η Μυρτώ »Πόσα δεν έμαθα κοντά σου, πόσα βιβλία «ΜΑΣ ΜΙΛΟΎΣΕΣ είχε θυμώσει με αυτή μου την παρανόηση... με ποίηση δεν μου χάρισες, σε πόσες γιορτές ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΑΧΕΣ »Μίκη μου! Φτάνουν ακόμη στη μύτη μου γενεθλίων σου δεν συμμετείχα. ΣΤΟΎ ΜΑΚΡΎΓΙΑΝΝΗ, οι μυρωδιές από τη μαγειρική της Μυρτούς »Μίκη, φίλε αγαπημένε, δεν θα ξεχάσω το ΕΚΕΙ ΣΤΟ ΜΠΑΛΚΟΝΙ τα βραδιά, στο γεμάτο κόσμο σπίτι σας στο χιούμορ σου, όταν κάποτε μου είπες να γραΤΟΎ ΣΠΙΤΙΟΎ ΣΟΎ» βουλεβάρτο Σαν Μισέλ. Και οι εικόνες από φτώ στη λίστα για το ταξίδι στα Χανιά. Δεν την εξάωρη βόλτα μας, με το αυτοκίνητο του είχα καταλάβει τι εννοούσες. Δεν θα ξεχάσω Στέλιου Αναστασιάδη, του μπατζανάκη σου, την αφήγησή σου όταν επέστρεψες στο Παρίγια να φτάσουμε στο Βραχάτι, όταν έπεσε η σι από την κηδεία του συνεργάτη σου Διδίλη. δικτατορία, ενώ οι στρατιώτες σε παρακαλούΜας είπες ότι “τον κουβέντιασες και ότι τον σαν να κατεβάσεις εσύ το πουλί της χούντας. μάλωσες γιατί πέθανε βροχερή μέρα” και μετά Δεν θα ξεχάσω τη σουρεαλιστική σου συζήτηέκλαψες σαν μωρό παιδί. Δεν θα ξεχάσω τον ση, ένα απόγευμα που σας επισκέφθηκα με τον σύντροφό πόνο σου για τον αδερφό σου Γιάννη, όταν η μου Γιώργο. Μας μιλούσες για τις μάχες στου ΜακρυΜυρτώ μου ζήτησε να έρθω να σε δω στο Βραχάγιάννη, εκεί στο μπαλκόνι του σπιτιού σου. τι. Ωρες ολόκληρες μου μιλούσες για κείνον και Μας έδειχνες τον δρόμο κάτω από το σπίτι, για τον φίλο σου ποιητή Μιχάλη Κατσαρό, που βριστον οποίο ανέβαιναν όπως έλεγες οι γυναίσκόταν και εκείνος στο νοσοκομείο. Ετρεχες από το κες αντάρτισσες με τον νεκρό θεό Διόνυσο ένα νοσοκομείο στο άλλο. »Πώς να μη σκέφτομαι τώρα τη Μυρτώ, που τη βλέπω που τον είχαν σκοτώσει οι ταγματασφαλίτες χάρη στη Μαργαρίτα κάποιες Δευτέρες και με ξαναγυρίζει στις στα μαλλιά τους, ενώ από την άλλη πλευρά παλιές εποχές. Πώς να μη σκέφτομαι τη Μαργαρίτα μου και ανέβαιναν εκείνοι αλαλάζοντας. τον Γιώργο και όλα τα εγγόνια, που τα είδα να μεγαλώνουν. »Δεν θα ξεχάσω το ταξίδι μου μαζί σου, και με τον Μίμη »Είσαι για πάντα στην ψυχή μου, γενναίος, ποιητικός, πιΔεσποτίδη, τον αγαπημένο φίλο σου, Μίκη, στη Σουηδία και στός φίλος και με εμπνέεις με τα οράματά σου. Εμαθα να αγωτη συνάντησή μας με τον πατέρα μου, τον σύντροφο Μπάμπη νίζομαι κοντά σου. Είσαι πάντα μαζί μας. Ακούω τη φωνή σου Καλατζή και την ομάδα των Ελλήνων προσφύγων. Αλλά και το από την εγγραφή που είχα κάνει στο σπίτι μου στο Παρίσι με άλλο ταξίδι μου μαζί σου και με τον Μιχάλη Κακογιάννη για το “Αντισταθείτε σε μένα ακόμη που σας ιστορώ” από το ποίτο Λονδίνο, για μια συναυλία σου με το πνευματικό εμβατήριο ημα του Μ. Κατσαρού “Κατά Σαδδουκαίων”» ■ που θα τραγουδούσε ο Φραγκίσκος Βουτσίνος και η Μαρία

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

ΠΡΌΣΩΠΑ

ΜΑΡΙΑ ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΟΥ ΜΗΤΕΡΑ ΘΥΜΑΤΟΣ ΣΤΑ ΤΕΜΠΗ

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

«Η διαφθορά σκότωσε το παιδί μου, δεν το συγχωρώ» ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

«Οφείλω στη Μάρθη να τη δικαιώσω» φωνάζει με όλους τους τρόπους η μπροστάρισσα των αγώνων για τη διαλεύκανση του σιδηροδρομικού δυστυχήματος που συγκλόνισε τη χώρα και επιμένει ότι «η πιο δόλια πράξη ήταν αυτή που έγινε τις πρώτες ώρες. Το απόλυτο μπάζωμα»

֟ ΣΤON ΑΡΗ ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ

28

εκίνησε από τα Τέμπη και μοιάζει να βαδίζει αποφασιστικά προς «μια εντυπωσιακή συγκεντρωτική και υπερκομματική κίνηση πολιτών, μέσα στους οποίους και εγώ, οι οποίοι βαρέθηκαν τη σήψη, τη διαφθορά και ονειρεύονται ένα κράτος δικαίου και μια αληθινή δημοκρατία». Η Μαρία Καρυστιανού εξηγεί γιατί δεν περιμένει κάτι από τη δίκη του ερχόμενου Μαρτίου, γιατί απορρίπτει τα κόμματα και τις συνεργασίες με αυτά και μιλά για τους «σοφούς» που «έχουν να προτείνουν δυνατές και εφικτές λύσεις και οι οποίοι δεν έχουν καμία σχέση με το υπάρχον πολιτικό σύστημα».

Ξ

Εχουν περάσει σχεδόν 1.000 μέρες από τα Τέμπη. Εσείς πότε αρχίσατε να συνειδητοποιείτε αυτό που λέτε, ότι η διαφθορά σκότωσε το παιδί σας; Από τον Μάρτιο του 2023. Απλά δεν μπορούσα να διανοηθώ το μέγεθος της διαπλοκής. Δεν είχα προηγούμενη εμπειρία από δικαστήρια και δικαστικούς. Ηξερα ότι δεν υπάρχει εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη, πίστευα όμως ότι ο ανακριτής μπορεί να μη θέλει να κάνει τη δουλειά του ή να τον πιέζουν ή για άλλον λόγο να μην την κάνει, αλλά εάν κάνουμε εμείς τη δουλειά του ανακριτή, αν βρούμε εμείς τα στοιχεία, ο ανακριτής είναι υποχρεωμένος τρόπον τινά να τα χρησιμοποιήσει.

ΠΡΌΣΩΠΑ

Υπάρχει ελπίδα μέσα στη δίκη να ακουστούν καινούργια πράγματα; Δεν ισχύει αυτό, είναι τελείως παραπλανητικό. Το έχω συζητήσει με δικηγόρους. Στη δίκη θα ασχοληθούν με τις κατηγορίες που έχει η εισαγγελική πρόταση. Οταν λοιπόν ο ανακριτής δεν έχει ερευνήσει τις κατηγορίες για την πυρόσφαιρα, ούτε τα σχετικά πορίσματα, ούτε τις έρευνες, και το ίδιο έκανε και ο εισαγγελέας της υπόθεσης, ο δικαστής δεν επιτρέπεται να ασχοληθεί. Για την έρευνα γύρω από το κομμάτι της φωτιάς, που απασχόλησε την κοινή γνώμη και δημιούργησε διαμάχες, θα μπορούσε να γίνει κάτι διαφορετικά; Ενα ολόκληρο σύστημα απάντησε μιλώντας για θεωρίες συνωμοσίας. Για να αντιληφθείτε τη συγκάλυψη και τον δόλιο τρόπο λειτουργίας της κυβέρνησης, μας μιλούσε για θεωρίες συνωμοσίας ενώ υπήρχαν επιστημονικές μελέτες και το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ που μιλούσαν για καύσιμη ύλη. Εμείς αυτά τα δυόμισι χρόνια αυτό που ζητούσαμε ήταν έρευνα με βάση τα πορίσματα των επιστημόνων. Αυτό είναι το καθήκον του ανακριτή: η έρευνα για να βγει η αλήθεια. Είναι δυνατόν αυτή η αδικαιολόγητη άρνηση έρευνας να ονοματίζεται από ανθρώπους της ένοχης κυβέρνησης ως θεωρία συνωμοσίας; Ποιος είναι ο πολιτικός που αποφασίζει ότι μια πυρόσφαιρα οφείλεται σε έλαια σιλικόνης και οτιδήποτε άλλο είναι θεωρία συνωμοσίας; Με ποια ιδιότητα παρεμβαίνει σε ένα ανακριτικό θέμα; Μήπως γιατί έχουν συνηθίσει να παρεμβαίνουν σε ζητήματα που άπτονται της δικαστικής λειτουργίας; Και μήπως γιατί αυτό τους συνέφερε να κάνουν; Στις συνεντεύξεις σας λέτε ότι σας απωθούν τα κόμματα. Ποια μορφή όμως μπορεί να έχει η κοινή πορεία με όσους δηλώνουν στήριξη και σας ζητούν να προχωρήσετε; Πάρα πολλοί άνθρωποι μου στέλνουν μηνύματα με σκοπό να οργανωθεί κάτι συλλογικό. Το ίδιο

Μια επιτροπή σοφών; Με πόσα άτομα; Με ρωτάτε πληροφορίες που δεν έχω πλήρη εικόνα για να σας δώσω. Αυτό που χαρακτηρίζει αυτόν τον αγώνα και αυτήν την προσπάθεια που γίνεται για πρώτη φορά στα ελληνικά δεδομένα είναι η ανιδιοτέλεια, η καθαρότητα και η ειλικρίνεια. Για αυτό σας είπα ότι έχω έρθει σε επαφή με τέτοιας ποιότητας ανθρώπους, γιατί με ενδιαφέρει προσωπικά το θέμα της διαφθοράς στη χώρα. Σας είπα. Η διαφθορά σκότωσε το παιδί μου, δεν το συγχωρώ. Οφείλω στη Μάρθη να τη δικαιώσω. Η διαφθορά αυτή έχει ονοματεπώνυμο; Στα Τέμπη έχει συγκεκριμένα ονοματεπώνυμα: Μητσοτάκης, Καραμανλής, μια ολόκληρη λίστα, όχι επειδή τα λέω εγώ σαν Καρυστιανού. Εχουν πάει σχετικές δικογραφίες στη Βουλή από εισαγγελείς.

Αρα ποια μορφή θα μπορούσε να έχει; Δεν το έχω σκεφτεί καθώς θεωρώ ότι θα δείξει από μόνο του. Και δεν βιάζομαι να το χαρακτηρίσω κάπως. Αυτή τη στιγμή, όπως έχω πει πάρα πολλές φορές και θα συνεχίσω να λέω, το κύριο μέλημά μας είναι ότι δεν πρέπει να χαθεί, αλλά αντιθέτως να ΣΤΑ ΤΈΜΠΗ οργανωθεί πανελλήνια. Ετσι θα παΗ ΔΙΑΦΘΟΡΑ ΈΧΈΙ ραμείνει δυνατό. Κάποια στιγμή θα ΣΥΓΚΈΚΡΙΜΈΝΑ δούμε σε τι θα μετουσιωθεί.

ΟΝΟΜΑΤΈΠΏΝΥΜΑ: ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ, ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ, ΜΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΛΙΣΤΑ...

Οταν λέτε «δεν βιαζόμαστε»; Να το διορθώσω. Δεν εννοώ ότι έχουμε χρόνια μπροστά μας, όχι. Εννοώ ότι δεν βιαζόμαστε να το χαρακτηρίσουμε κάπως. Αυτή τη στιγμή είναι πραγματικά μια εντυπωσιακή συγκεντρωτική και υπερκομματική κίνηση πολιτών, μέσα στους οποίους και εγώ, οι οποίοι βαρέθηκαν τη σήψη, τη διαφθορά και ονειρεύονται ένα κράτος δικαίου και μια αληθινή δημοκρατία. Θα δείξει τι μπορεί να είναι, γιατί η δυναμική του υπερβαίνει την κομματοκρατία που μας κατάντησε εδώ που φτάσαμε. Οπως προανέφερα, δεν βιάζομαι να το χαρακτηρίσω. Ηδη όμως οργανώνεται από την κοινωνία και αυτό είναι το μοναδικό και το διαφορετικό. Είπα ότι και εγώ θέλω να δω κάτι άφθαρτο που θα με κάνει να επιστρέψω στην κάλπη. Να μου δώσει ελπίδα, γιατί θα είναι μέσα από την κοινωνία για την κοινωνία. Πάντοτε, όμως, πρέπει να μπει κάποιος μπροστά. Φυσικά θα μπει κάποιος μπροστά. Εχετε στον νου σας ανθρώπους με τους οποίους θα συνεργαζόσασταν; Ετυχε να ψάξω κάποιους ανθρώπους ή κάποιοι να με βρουν. Τους ονομάζω σοφούς, είναι άνθρωποι εξειδικευμένοι, οι οποίοι έχουν να προτείνουν δυνατές και εφικτές λύσεις και οι οποίοι δεν έχουν καμία σχέση με το υπάρχον πολιτικό σύστημα. Δεν χρησιμοποίησαν το σύστημα για να εξελιχθούν, ενώ η ψυχή τους οραματίζεται ένα και μοναδικό πράγμα: τη σωτηρία της χώρας από τους επίορκους που συνειδητά την καταστρέφουν. Είναι ειδικοί σε κάποιους τομείς. Υπάρχει, για παράδειγμα, ο «σοφός» στα οικονομικά; Ναι. Ο «σοφός» που ασχολείται με τα οικονομικά, ο «σοφός» για την εξωτερική πολιτική, για την άμυνα, την παιδεία, την υγεία…

Αν μέσα από τις πολιτικές εξελίξεις φύγει ο κ. Μητσοτάκης, το πρόβλημα θα λυθεί; Οχι βέβαια. Η κοινωνία χρειάζεται ένα αδιάφθορο νέο πολιτικό σύστημα στο οποίο η συμμετοχή της κοινωνίας θα είναι διαρκής, ενώ τα συστήματα κρατικού ελέγχου, τα συστήματα κατά της διαφθοράς και η στήριξη της κοινωνίας θα ενισχυθούν προκειμένου να δημιουργηθούν τα εχέγγυα για ένα πλήρως λειτουργικό Κράτος Δικαίου. Οτιδήποτε άλ λο, όπως συνεργασίες και παραλλαγές του υπάρχοντος πολιτικού συστήματος, δεν μπορούν να εξασφαλίσουν την αληθινή κάθαρση.

Υπάρχει μέχρι στιγμής κάποιος από αυτούς τους «σοφούς» για τον οποίο να έχετε μετανιώσει; Οχι. Ξέρετε, η ομάδα των «σοφών» δεν είναι πολύ μεγάλη, δουλεύουν όλοι τους εθελοντικά και μέχρι στιγμής όσους έχω γνωρίσει από κοντά θεωρώ ότι είναι αληθινοί. Είναι πρόσωπα γνωστά, που τα ξέρει ο κόσμος; Είναι κυρίως ακαδημαϊκοί. Οι ακαδημαϊκοί που είναι πολύ γνωστοί συνήθως προωθούνται από κάποιο κόμμα. Οπότε η πλειοψηφία δεν θα είναι ευρέως γνωστοί. Το κύριο κριτήριο είναι η καθαρότητα της πορείας της ζωής τους, η αγάπη για τον συνάνθρωπο και τη χώρα και φυσικά η επιστημοσύνη τους. Αυτό που είπατε κάποτε, ότι «το αίμα των παιδιών μας είναι αρκετό για να αλλάξει η Ελλάδα», συνεχίζετε να το πιστεύετε; Ναι. Φτάνει. Οχι άλλα Τέμπη. Η διαφθορά σκοτώνει. Το είδαμε με διάφορους τρόπους, όχι μόνο με τα τρένα. Οχι άλλο άδικο αίμα. Νομίζω, πλέον, όλοι για αυτό κυρίως βγήκαν στους δρόμους. Και για την έλλειψη σεβασμού προς τη ζωή τη δική τους και των παιδιών τους. Κάποιοι πρέπει να λογοδοτήσουν για αυτά που έχουν συμβεί. Οσο δεν λογοδοτούν και τα εγκλήματα αυτά παραμένουν ατιμώρητα, είναι ανοικτές πληγές που αιμορραγούν. Και όσο αιμορραγούν, εμείς δεν μπορούμε να βρούμε τα πατήματά μας ■

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η δική σας δημόσια έκθεση, που περιλαμβάνει τεράστια αναγνώριση, αποδοχή, αλλά και επιθέσεις, σας έχει γεννήσει δεύτερες σκέψεις; Οχι. Είμαι πολύ σίγουρη για αυτό που γίνεται. Κάθε σκέψη και κίνησή μου γίνεται προσεκτικά και δεν έχω παρεκκλίνει στο ελάχιστο ως προς τον τελικό στόχο μου, που είναι η δικαίωση της κόρης μου.

και με τον κόσμο που μιλάω στις συγκεντρώσεις μας. Ολοι μου λένε ένα πράγμα: «Μη σταματήσετε, προχωρήστε, είμαστε μαζί σας και αν μπορείτε να το πάτε και ένα βήμα παραπέρα». Αυτό δείχνει την ανάγκη της κοινωνίας και την έλλειψη εμπιστοσύνης στο υπάρχον πολιτικό σύστημα. Και μέσα σε αυτούς είμαι κι εγώ. Ενας από τους λόγους που δεν θέλω αυτή η μοναδική και αξιοθαύμαστη ένωση των πολιτών και κίνηση να ονομαστεί κόμμα είναι επειδή παραπέμπει στο παλιό πολιτικό σύστημα. Aυτό που δημιουργείται θα είναι τελείως διαφορετικό. Αλλωστε η κάθαρση που τόσο επιθυμούμε δεν μπορεί να έρθει με ημίμετρα και δοκιμασμένες πρακτικές.

13 ΧΡΟΝΙΑ

Σε όλο αυτό το διάστημα, ποια ήταν η χειρότερη κυβερνητική πράξη στη διαχείριση της υπόθεσης; Το μπάζωμα. Πήγαν στον χώρο, κατέστρεψαν πειστήρια σημαντικά και πέταξαν κόκαλα. Γιατί μας έχουν πει πάρα πολλοί ιατροδικαστές ότι δεν γίνεται να μη βρεθεί το όλον του σώματος. Το χαμένο κεφάλι, το χαμένο χέρι, έπρεπε να υπήρχαν. Αρα αυτά χάθηκαν κατά τη διαχείριση και την αλλοίωση του πεδίου. Αυτό είναι βαρύ. Αλλά και τα συντρίμμια της σύγκρουσης, που θα μας έδιναν πολύτιμες πληροφορίες για το τι είχε συμβεί, σκοπίμως καταστράφηκαν. Για μένα η πιο δόλια πράξη ήταν αυτή που έγινε τις πρώτες ώρες. Το απόλυτο μπάζωμα, που έγινε με κυβερνητική εντολή, αποτελεί ευθεία παρέμβαση της εκτελεστικής στη δικαστική εξουσία. Και όμως, κανένας πολιτικός, ούτε ανώτατος δικαστικός, όπως ο κ. Ντογιάκος, δεν αντέδρασε. Οι εκσκαφείς πήγαν και αλλοίωσαν τον χώρο την ίδια νύχτα!

29

ΠΡΌΣΩΠΑ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΝΘΙΜΟΣ ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣ

Μια νέα αισθητική, μια τέχνη... αλλιώς Ο πολυβραβευμένος σκηνοθέτης βάδισε σε μονοπάτια μη πεπατημένα, αμφισβητήθηκε σκληρά αλλά επέμεινε στον δικό του τρόπο μέχρι που έγινε καθολικά αποδεκτός

έσα στα χρόνια της κινηματογραφικής γνωριμίας μας, ο Γιώργος Λάνθιμος δεν άλλαξε το ελληνικό σινεμά, δεν άλλαξε το δικό του σινεμά, άλλαξε την απάντηση στην προσδοκία μας. Εκανε τόσες φορές το όχι ναι, που το πιστέψαμε. Στην αδικαιολόγητα ελιτίστικη στάση απέναντι στην εμπορικότητα της ελληνικής κινηματογραφίας, να που ένας δημιουργός που ξεκίνησε από τη διαφήμιση (και έλαμψε σ’ αυτήν), από το βίντεο κλιπ τού «Αντεξα» του Σάκη Ρουβά, από μια συν-σκηνοθεσία με τον Λάκη Λαζόπουλο, έγινε ένας σύγχρονος auteur που, ανεξαρτήτως γούστου και προτιμήσεων, ουδείς μπορεί και θέλει να αμφισβητήσει. Κόντρα σε κάθε προσδοκία, με πολλή δουλειά από ένα πλήθος ανθρώπων, τις εταιρείες παραγωγής και διανομής, το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου επί προεδρίας Γιώργου Παπαλιού, το προξενείο της Ελλάδας στο Λος Αντζελες, να που μια μικρή αλλά αληθινά ρηξικέλευθη ταινία, ο «Κυνόδοντας», το 2010, έφτασε πράγματι ώς τα Οσκαρ, για να καμαρώσουμε και να κουτσομπολέψουμε πώς στεκόταν ο Λάνθιμος και τι φορούσαν οι λευκοντυμένες Αριάν Λαμπέντ και Αγγελική Παπούλια που τον συνόδευαν. Ακολούθησαν άλλες τρεις φορές και ποιος ξέρει πόσες ακόμα. Μετά από δεκαετίες που το μόνο όνομα από την Ελλάδα που γνώριζε να πει η πλειονότητα της διεθνούς κινηματογραφικής κοινότητας ήταν Théo, να που έμαθε να λέει το Yorgos και να το επαναλαμβάνει με τέτοιο ενθουσιασμό (συγκρίσιμο μόνο με το «Ντε σίτι ιζ... Ατεν» όταν πήραμε τους Ολυμπιακούς), που μας έκανε κι εμάς να τον αποκαλούμε «Γιόργκος Λαντίμος» με καμάρι. Μπροστά σε μια γηγενή και δικαιολογημένη μεμψιμοιρία Ελλήνων και Ελληνίδων καλλιτεχνών, να που ο Λάνθιμος όντως έφυγε για το εξωτερικό. Πράγμα σίγουρα καθόλου εύκολο, αν σκεφτεί κα-

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Μ

30

νείς ότι μετοίκησε στην Αγγλία έχοντας στις αποσκευές του τρεις δύσκολες ταινίες, την «Κινέττα», τον «Κυνόδοντα» και τις «Αλπεις», και μόνο το ταλέντο και την επιμονή του να τον βοηθούν να διεκδικήσει μια θέση και κυρίως χρήματα σ’ έναν χώρο καθοριστικά ανταγωνιστικό. Αλλά ΜΈΣΑ όντως τα κατάφερε. Και όντως ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ κάθε νέα του ταινία αναμένεΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ται παγκοσμίως με προσμονή ένα ευρύτερο κύκλωμα, έπλασε ΓΝΩΡΙΜΙΑΣ ΜΑΣ, μεγάλη, λανσάρεται στα A-list μια ηρωίδα-ορόσημο της εποχής Ο ΛΑΝΘΙΜΟΣ ΈΒΑΛΈ φεστιβάλ και συνήθως καταμας στο «Poor Things», διασκέδαλήγει δαφνοστεφανωμένη. σε με το «Kinds of Kindness», περιΣΤΑΘΜΟΎΣ ΣΤΗΝ Εχοντας απομακρυνθεί (με έγραψε, στη διαπασών, το συλλοΚΑΘΗΜΈΡΙΝΟΤΗΤΑ ΜΑΣ θαυμάσια διαλείμματα) παραγικό τραύμα με τη «Βουγονία». Κι γωγικά από τη χώρα μας, να έβαλε τον εαυτό του να κάνει μια που ο Λάνθιμος δεν έπαψε παύση ανασύνταξης γιατί σίγουρα στιγμή να ασχολείται με τα κοινά: η παρουσία του έπεται θαυμαστή συνέχεια. στις στιγμές ανάγκης, σε ακτιβιστικά διαβήματα Είναι, ο Γιώργος Λάνθιμος, από εκείτων Ελλήνων επαγγελματιών του κινηματογράφου νους τους λίγους σκηνοθέτες που σε κάνουν προς τους κρατικούς φορείς είναι συνεπής και σονα χαίρεσαι κι αν σου άρεσε η ταινία τους κι αν βαρή και συμπαρασύρει τη διεθνή κοινότητα και δεν σου άρεσε. Τόσα να συζητήσεις, για τόσα να πρόσωπα κύρους σ’ ένα ενδιαφέρον στα ελληνικά διαφωνήσεις, με τόσα να παθιαστείς. Προφητικός, πράγματα, είτε πρόκειται για μάχες διαρκείας, είτε καινοτόμος, με ξεκάθαρες και αξιαγάπητες κινημαγια ταινίες. τογραφικές αναφορές, είτε πρόκειται για τον ΠαΜέσα στα χρόνια της κινηματογραφικής γνωπατάκη είτε για τον Κιούμπρικ, με σταθερές πηγές ριμίας μας, ο Γιώργος Λάνθιμος έβαλε σταθμούς έμπνευσης, είτε πρόκειται για την Εμα Στόουν είτε στην καθημερινότητά μας. Μας άνοιξε μια πόρτα για τον Ευθύμη Φιλίππου, με μόνιμους συνεργάσ’ ένα μοναχικό σύμπαν στην «Κινέττα», μας έμαθε τες, από τον Γιώργο Μαυροψαρίδη ώς τον Τόνι Μαένα νέο λεξιλόγιο με τον «Κυνόδοντα», δοκίμασε… κΝαμάρα, ο Λάνθιμος έχει πια χτίσει το δικό του κάτι πιο ποπ στις «Αλπεις», όρισε το τίμημα της σύμπαν, πνευματικό, αισθητικό και ανθρώπινο αγάπης στον «Αστακό», τόλμησε να περιγράψει την και, ακόμα καλύτερα, έχει κερδίσει πια την αυτοοδύνη στον «Θάνατο του Ιερού Ελαφιού», συνεργαπεποίθηση να εκδηλώνει το ακαταμάχητο χιούμορ ζόμενος με ολοένα και πιο επώνυμο, πιο φιλόδοξο, του. Μπορεί οι ηρωίδες κι οι ήρωες των ταινιών του άρα και πιο απαιτητικό καστ, έκανε το βήμα του να χαρακτηρίζονται από μια αδυναμία σύνδεσης, στο πλατύ κοινό (μ’ έναν αλλόκοτο χορό κι έναν αλλά το σύμπαν αυτό είναι γεμάτο αγάπη, και για επιδραστικό fish bowl φακό) στην «Ευνοούμενη», τις μεγάλες έννοιες και για τις μικρούτσικες λεχάραξε τον δικό του φόρο τιμής στον «Μακεδονικό πτομέρειες. Κι αν αυτά όλα έγιναν μέσα σε δυο Γάμο» του Τάκη Κανελλόπουλου με τη «Βλυχή», δεκαετίες, ούτε που τολμάμε να φανταστούμε τι που λαχταράμε να μπορέσουμε να ξαναδούμε σ’ θα φέρει η ερχόμενη ■

AP PHOTO

֟ ΤΗΣ ΛΗΔΑΣ ΓΑΛΑΝΟΥ

ΠΡΌΣΩΠΑ

ΜΑΓΔΑ ΦΥΣΣΑ Η ΜΗΤΕΡΑ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΦΥΣΣΑ

«Ο Παύλος εκείνα τα τέσσερα λεπτά σκότωσε τον φόβο» ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Αν και κουβαλάει μια πληγή ανοιχτή, συνεχίζει άοκνη συμπαραστάτρια δίπλα στους συγγενείς του Μάγγου, της Πύλου και των θυμάτων των Τεμπών... με κινητήριο δύναμη τον πόνο: «Γνωρίζω πολύ καλά τι ακριβώς περνάνε»

μάνα-σύμβολο κατά του φασισμού, που είναι αδιάκοπα παρούσα στη δίκη της Χρυσής Αυγής, απαντάει μέσω της «Εφ.Συν.» στον Ρουπακιά που της ζήτησε συγγνώμη μέσω επιστολής, αναφέρεται στον Μανώλη Γλέζο και δηλώνει «παρούσα» σε άλλες δικαστικές υποθέσεις. «Ξέρω τι βιώνουν και θέλω να είμαι εκεί και να τους ακουμπήσω. Αυτό το άγγιγμα το πήρα και εγώ».

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Η

32

Η δίκη της Χρυσής Αυγής σε δεύτερο βαθμό φτάνει στο τέλος της. Πώς νιώσατε που βρεθήκατε ξανά στην ίδια αίθουσα με τους πρωτόδικα καταδικασθέντες χρυσαυγίτες για τη δολοφονία του Παύλου; Απαίσια. Κατάλαβα ότι δεν έχω άλλες αντοχές. Δεν τους αντέχω άλλο. Θα ήθελα να μην τους δω ποτέ ξανά στη ζωή μου, να τελειώσει αυτή η δίκη, μήπως καταφέρουμε να μαζέψουμε τα κομμάτια μας. Είναι φρικτό να τους έχεις απέναντί σου και να τους ακούς. Ακόμα και η υπεράσπιση δεν έχανε ευκαιρία να βεβηλώσει τη μνήμη των θυμάτων, τη μνήμη του Παύλου. Αυτό το δικαστήριο είναι μια φρίκη. Θέλω να τελειώσει το συντομότερο δυνατόν. Μας έχει μείνει ένα τεράστιο τραύμα. Ενα τραύμα στην ψυχή μας. Δεν θα πάψω να τους μισώ. Δυστυχώς έμαθα το μίσος. Δεν είχα μισήσει άνθρωπο ποτέ στη ζωή μου πριν, αλλά είμαι πεπεισμένη πια ότι αυτοί δεν έχουν τίποτα το ανθρώπινο επάνω τους. Δεν ξέρουν τι σημαίνει να αγαπάς. Στο τέλος των απολογιών ο Ρουπακιάς, μέσω επιστολής του, σας ζήτησε συγγνώμη. Τι του απαντάτε; Δεν τη δέχομαι. Τι να κάνει μια συγγνώμη; Θα

φέρει τον Παύλο πίσω; Οχι. Είναι η υποκρισία στο μεγαλείο της. Δεν έχει μετανιώσει για τίποτα. Κανείς τους δεν έχει μετανιώσει. Ισα ίσα νιώθουν το αντίθετο. Νιώθουν ότι δολοφονήθηκαν οι ίδιοι ως κόμμα. Δεν δέχομαι τίποτα. Θα ήθελα να μην τον συναντήσω ποτέ στη ζωή μου, μου το χρωστάει αυτό η ζωή και πρέπει να μου το δώσει. Είναι ένα απόβρασμα της κοινωνίας. Αν τύχει και βγει από τη φυλακή και ζω, θα ήθελα να μην το ξέρω. Εχετε επιλέξει να είστε παρούσα και σε άλλες δικαστικές υποθέσεις, όπως του Ζακ, του Μάγγου, της Πύλου και των Τεμπών. Τι σας κινητοποιεί να το κάνετε; Τι με κινητοποιεί; Ο πόνος. Οτι γνωρίζω πολύ καλά τι ακριβώς περνάνε. Ενα χέρι που θα σε ακουμπήσει είναι πολύ σημαντικό. Και πόσο μάλλον όταν είναι ένα χέρι και μια αγκαλιά από έναν άνθρωπο που έχει βιώσει ακριβώς το ίδιο. Αυτός είναι ο λόγος που είμαι δίπλα σε αυτούς τους ανθρώπους. Δεν θέλω να νιώθουν αυτή τη μοναξιά. Γιατί τη μοναξιά τη νιώθεις έτσι κι αλλιώς, όσο κόσμο και να έχεις γύρω σου. Περνάς σε έναν άλλον τρόπο ζωής από αυτόν που είχες δεδομένο. Αλλάζει τελείως ο τρόπος που πρέπει να ζήσεις και να αντέξεις, πόσο μάλλον όταν βρίσκεσαι μέσα σε δικαστικές αίθουσες που πρέπει να αντιμετωπίσεις τα τέρατα. Ειδικά με τον Γιάννη Μάγγο, αυτός ο άνθρωπος με έχει συγκλονίσει γιατί πάλεψε με τα τέρατα μόνος του, με ένα πλακάτ και κοίτα πού έφτασε. Και με τους γονείς του Ζακ το ίδιο. Ξέρω τι βιώνουν και θέλω να είμαι εκεί και να τους ακουμπήσω. Αυτό το άγγιγμα το πήρα και εγώ. Το είχα ανάγκη. Είναι πολύ σημαντικό αυτό το κομμάτι. Ολα αυτά τα χρόνια αγώνα διαπιστώσατε,

ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ / EUROKINISSI

֟ ΣΤΗ ΔΑΝΑΗ ΚΙΣΚΗΡΑ-ΜΠΑΡΤΣΩΚΑ

«Είναι τραγική η ιστορία της χώρας μας και είναι μια χούφτα άνθρωποι που προσπαθούν να κρατήσουν την αξιοπρέπεια αυτού του τόπου»

ΠΡΌΣΩΠΑ

Πώς βιώνετε την αίσθηση του συμβόλου; Θεωρείτε ότι αυτό σας περιορίζει ή σας ενδυναμώνει; Η αλήθεια είναι πως εγώ δεν το καταλαβαίνω. Δεν μπορώ να το καταλάβω γιατί δεν θεωρώ ότι είμαι σύμβολο, είμαι μια μάνα που της δολοφόνησαν το παιδί της. Σίγουρα δεν με περιορίζει πουθενά. Νιώθω πολύ καλά όταν περνάνε νέα παιδιά από μπροστά μου στον δρόμο και πάνω από το μηχανάκι μού φωνάζουν «γεια σου, μάνα». Τι σημαίνει για εσάς η λέξη «δικαιοσύνη» πέρα από δικαστικές αποφάσεις; Δικαιοσύνη είναι αυτό ακριβώς που έκανε ο Παύλος. Στάθηκε εκεί όρθιος για το δίκιο και για την ελευθερία και ήρθε ένα τάγμα εφόδου και του πήρε τη ζωή. Δικαιοσύνη είναι να μπορείς να μοιράζεσαι. ΔΕΝ ΜΠΟΡΏ Να μπορείς να ζεις με τον διπλανό σου. Δεν υπάρχει αυτό. Ποια δικαιΝΑ ΞΕΧΑΣΏ οσύνη; ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΟΥ

Εχετε πει ότι «ο φασισμός πάντα ήταν εδώ». Τι θεωρείτε ότι τον τροφοδοτεί και παραμένει; Η νοοτροπία της χώρας αυτής και φυσικά η εξουσία. Το σύστημα. Γιατί κάθε φορά που τους χρειάζεται τους ξαναβγάζει στην επιφάνεια. Είναι τραγική η

ιστορία της χώρας μας και είναι μια χούφτα άνθρωποι που προσπαθούν να κρατήσουν την αξιοπρέπεια αυτού του τόπου. Ποια ήταν η πιο ιδιαίτερη μορφή στήριξης που λάβατε όλα αυτά τα χρόνια και τι σας έμαθε για τον εαυτό σας ή για την κοινωνία; Ολος αυτός ο κόσμος που στάθηκε δίπλα μου. Χωρίς να θέλω να αδικήσω κανέναν, μία φυσιογνωμία έχει χαράξει την ψυχή μου. Ο Μανώλης Γλέζος. Το ότι ήταν άρρωστος και σηκώθηκε και ήρθε στο δικαστήριο χωρίς να ειδοποιήσει κανέναν για να φανεί. Ηρθε γιατί πραγματικά το είχε ανάγκη και για μένα αυτό ήταν συγκλονιστικό. Ομως δεν μπορώ να ξεχάσω κανέναν. Δεν μπορώ να ξεχάσω αυτά τα παιδιά που με φωνάζουν «μάνα» στον δρόμο και με συγκλονίζουν. Παιδιά που ήταν αγέννητα όταν δολοφονήθηκε ο Παύλος.

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

παρά τα όσα έχουν γίνει, κανονικοποίηση της ρητορικής μίσους στα ΜΜΕ; Η Χρυσή Αυγή είναι το αγαπημένο παιδί του συστήματος. Εχεις ακούσει να μιλάει κανείς για τη δίκη της Χρυσής Αυγής; Οχι. Αλλά φάγαμε έναν μήνα να ακούμε για το τροχαίο του Βασίλη Μπισμπίκη. Ολα πάνε προς λάθος κατεύθυνση. Δεν βλέπεις τι γίνεται με την αστυνομική καταστολή; Πάνε να μας στερήσουν όλα μας τα δικαιώματα, να μην μπορούμε να βγούμε στον δρόμο να μιλήσουμε. Δεν βλέπεις τι κάνουν στα παιδιά που αντιδρούν σε όλη αυτή τη σαπίλα; Για μισό αποτύπωμα ο Νίκος Ρωμανός είναι μέσα στη φυλακή και για τόσα εγκλήματα δεν τιμωρείται κανείς.

Αν έπρεπε να απευθυνθείτε σε αυτούς που δεν μίλησαν ή δεν αντέδρασαν, τι θα τους λέγατε; Σε αυτούς μίλησε ο Παύλος εκείνο το βράδυ που έ χασε τη ζωή του. Εκείνα τα τέσσερα λεπτά σκότωσε τον φόβο. Καταλαβαίνω ότι ο φόβος είναι αυτός που τους κρατάει. Αυτό θέλει το σύστημα, να σ’ έχει στον φόβο. Αν σκοτώσεις τον φόβο, έχεις κερδίσει πολλά πράγματα στη ζωή σου. Οπότε θα τους έλεγα να μην τους φοβούνται. Ομως δεν μπορείς να το χρεώσεις όλο σε αυτόν που φοβάται. Το χρεώνεις στο κράτος που επιτρέπει να συμβαίνουν τέτοια πράγματα. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε εμείς είναι να πολεμήσουμε τον φασισμό. Ο φασισμός μόνο στον δρόμο πολεμάται. Μόνο εκεί μπορείς να τον περιορίσεις. Δεν υπάρχει άλλη λύση. Τους απάντησαν και αυτά τα δύο κορίτσια. Οι δύο αυτόπτες μάρτυρες. Μιλάμε για παιδιά 20 χρονώ που στάθηκαν όρθιες και ήταν εκεί. Αυτά τα 4 λεπτά του Παύλου, τα δύο κορίτσια και η πολιτική αγωγή έκλεισαν τη Χρυσή Αυγή στη φυλακή ■

13 ΧΡΟΝΙΑ

ΜΕ ΦΏΝΑΖΟΥΝ «ΜΑΝΑ» ΣΤΟΝ ΔΡΟΜΟ

33

ΠΡΌΣΩΠΑ

φιερώνω το βραβείο σε αυτούς που πραγματικά το αξίζουν: στους δημοσιογράφους της Γάζας. Είναι οι πιο θαρραλέοι δημοσιογράφοι στον κόσμο σήμερα». Mε αυτά τα λόγια, ο εξαίρετος Ισραηλινός δημοσιογράφος Γκίντεον Λεβί έδωσε ένα μάθημα σεμνότητας, αλλά και πραγματικής δημοσιογραφίας, όταν ήρθε πρόσφατα στην Αθήνα για να παραλάβει το «Βραβείο Δημοκρατίας της Πόλης των Αθηνών 2025». Ο 72χρονος Λεβί ήταν από τους «αγαπημένους» μας χρόνια πριν βραβευθεί από τον Δήμο Αθηναίων. Αρθρογράφος της αριστερής εφημερίδας Haaretz από το 1982, ήταν και παραμένει μία από τις λίγες, δυστυχώς, είναι αλήθεια, αλλά σημαντικές πεφωτισμένες μορφές στο Ισραήλ. Για αυτόν τον λόγο διαβάζουμε με προσοχή και αναπαράγουμε συχνά αποσπάσματα της αρθρογραφίας του, προκειμένου να φωτίσουμε το πώς σκέφτεται «το άλλο Ισραήλ». Ο Γκίντεον Λεβί, παιδί Εβραίων προσφύγων από την Τσεχοσλοβακία, γεννημένος και μεγαλωμένος στο Τελ Αβίβ, ήταν και παραμένει μία από εκείνες τις τολμηρές φωνές που δεν δίστασαν ποτέ να καταγγείλουν τις κυβερνήσεις της χώρας τους για τη συστηματικά καταπιεστική και δολοφονική πολιτική τους απέναντι στους Παλαιστίνιους, να υπερασπιστούν το δίκαιο και να πάρουν το μέρος του αδύναμου. Εχει χαρακτηρίσει τους εποικισμούς στην παλαιστινιακή γη ως την «πιο εγκληματική επιχείρηση στην Ιστορία». Υποστηρίζει την ανάγκη διεθνούς πίεσης και επιβολής μποϊκοτάζ (όχι μόνο οικονομικής φύσεως) στο Ισραήλ, όπως είχε γίνει και στην περίπτωση του απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική. Η αιχμηρή πένα του τού πρόσφερε μια σειρά αναγνωρίσεων και βραβεύσεων, εντός κι εκτός Ισραήλ, αλλά και του στοίχισε τη στάμπα του «προδότη». Σε μια εποχή μάλιστα που η πιο ακροδεξιά κυβέρνηση στην Ιστορία του Ισραήλ φαίνεται να συμπαρασύρει και την κοινωνία σε ένα εθνικιστικό, αλλά και αυτοκαταστροφικό ντελίριο, ο Γκίντεον Λεβί δέχεται ακόμα και απειλές για τη ζωή του. «Η χώρα μου έχει βυθιστεί σε ένα πολύ πυκνό σύννεφο μετά την 7η Οκτωβρίου 2023», ανέφερε κατά την τελετή της βράβευσής του. «Οι Ισραηλινοί δεν θέλουν να ξέρουν τι κάνουν οι γιοι των φίλων τους και οι φίλοι των γιων τους στη Γάζα. Αυτή τη στιγμή νομίζουν πως η Γάζα έχει μόνο 20 κατοίκους, τους 20 ζωντανούς ομήρους της Χαμάς. Τα ΜΜΕ δεν τους δείχνουν την αλήθεια. Οταν τους δείχνεις βίντεο με παιδιά που λιμοκτονούν λένε “είναι προϊόν Τεχνητής Νοημοσύνης”. Οταν επικαλείσαι πρωτογενείς μαρτυρίες, από γιατρούς και νοσοκόμους, λένε “είναι προπαγάνδα της Χαμάς”». Ο Γκίντεον Λεβί διήνυσε μια μακρά προσωπική διαδρομή ώσπου να γίνει «προδότης». Αν και ο ίδιος αυτοχαρακτηρίζεται ως «Ισραηλινός πατριώτης», λέγοντας ότι αληθινά πατριωτική στάση είναι η κριτική απέναντι στην αδικία. Αναγνωρίζει με ειλικρίνεια ότι στα νιάτα του ήταν κι αυτός ένας πι-

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

34

ΑΠΈ-ΜΠΈ

«Α

ΓΚΙΝΤΕΟΝ ΛΕΒΙ ΙΣΡΑΗΛΙΝΌΣ ΔΗΜΌΣΙΌΓΡΑΦΌΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΦΈΑΣ

Το είπε με το όνομά του: Γενοκτονία! Ο γενναίος Ισραηλινός δημοσιογράφος δεν ενέδωσε ποτέ στις απειλές που δέχεται και γράφει άβολες αλήθειες για το γενοκτονικό καθεστώς του Ισραήλ και τα εγκλήματα που συντελεί σε Γάζα, Δυτική Οχθη και αλλού ֟ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΑΣ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ

στός σιωνιστής που είχε υιοθετήσει την αντίληψη του Ισραήλ ότι «αφού υποστήκαμε το Ολοκαύτωμα, έχουμε δικαίωμα να κάνουμε ό,τι θέλουμε». «Μόνο στα τέλη της δεκαετίας του ’80 είδα την αλήθεια», είπε στην Αθήνα, «όταν αποφάσισα να επισκεφθώ ο ίδιος τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη στη Δυτική Οχθη. Για να κάνω ρεπορτάζ στην εφημερίδα, ένα ρεπορτάζ για το οποίο δεν ενδιαφερόταν κανείς μέχρι τότε. Είδα και έγραψα

για ανθρώπους που οι στρατιώτες μας τους ξερίζωναν τις ελιές. Σήμερα αυτό το κάνουν κάθε μέρα οι Εβραίοι έποικοι, τότε ήταν πρωτοφανές. Ενα πράγμα κατάλαβα: ότι η κατοχή είναι η αληθινή Ιστορία του Ισραήλ. Γράφοντας για την κατοχή, δεν γράφω τόσο για τους Παλαιστίνιους, γράφω για τους Ισραηλινούς, στους συμπατριώτες μου απευθύνομαι. Και δεν τους αρέσει». «Και εγώ ο ίδιος», παραδέχτηκε, «απέφευγα τη λέξη γενοκτονία μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες. Ελεγα: ας αποφασίσει το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο πώς θα χαρακτηρίσει αυτό που συμβαίνει στη Γάζα. Είναι όμως τέτοιο το μέγεθος της καταστροφής που κάνει το Ισραήλ, που τώρα δεν έχω άλλη λέξη. Κι ας μου είναι δύσκολο να την πω».

O Γκίντεον Λεβί ήταν υπέρμαχος της λύσης των δύο κρατών. Οχι πια όμως. «Η λύση των δύο κρατών έχει πεθάνει προ πολλού, δυστυχώς, και δεν μπορεί να αναβιώσει υπό τις παρούσες συνθήκες» εξηγούσε σε συνέντευξη που έδωσε στο αγγλόφωνο ινδικό περιοδικό Frontline τον Ιανουάριο του 2025. «Εχουμε μια κυβέρνηση που τα τελευταία 15 χρόνια έκανε ό,τι ήταν δυνατό για να καταστρέψει αυτή τη λύση. Και την κατέστρεψε (...) Επομένως, νομίζω πως είναι πια καιρός να πάψουμε να ονειρευόμαστε μια λύση δύο κρατών. Το μόνο όραμα που απομένει, εκτός από αυτό ενός κράτους απαρτχάιντ, είναι εμφανώς μια δημοκρατία από τον ποταμό ώς τη θάλασσα. Δεν βλέπω κάποια άλλη εναλλακτική. Είναι μακρύς ο δρόμος, αλλά τουλάχιστον ας αρχίσουμε να μιλάμε για αυτό. Ας αρχίσουμε να το ονειρευόμαστε». Δεν μπορούμε να πούμε αν έχει δίκιο ή άδικο. Ποιος άλλωστε θα ήταν τόσο φωτεινός παντογνώστης για να προτείνει μαγικές λύσεις (εκτός φυσικά από τον Ντόναλντ Τραμπ) σε ένα τόσο περίπλοκο ζήτημα και μάλιστα κάτω από τις σημερινές συνθήκες; Αναγνωρίζουμε όμως ότι ο Γκίντεον Λεβί σκέφτεται, ονειρεύεται και μιλά για λογαριασμό όλων, Εβραίων και Παλαιστινίων, με τρόπο που ελάχιστοι τολμούν να το κάνουν στη χώρα του. Και για αυτόν ακριβώς τον λόγο θα συνεχίσουμε να τον αφουγκραζόμαστε. ■

Αεροδρόμιο Μυτιλήνης «Οδυσσέας Ελύτης»

ΕΠΕΝΔΎΟΝΤΑΣ ΣΤΟΝ ΤΟΎΡΙΣΜΟ

με ιδιαίτερα τονωμένη την κίνηση εσωτερικού, αλλά και σημαντικές ροές από την Πολωνία και τη Μάλτα (+8,7 % / +35 χιλ. επιβάτες). Η Ρόδος (RHO) συνέχισε την ανοδική τάση που παρατηρήθηκε τους προηγούμενους μήνες, αλλά με χαμηλότερο ρυθμό, καθώς το αεροδρόμιο είχε ήδη επωφεληθεί από την παρατεταμένη θερινή περίοδο του προηγούμενου έτους (+1,4% / +11 χιλ. επιβάτες), με ισχυρή ζήτηση από Γερμανία και Πολωνία. Παράλληλα, η Κως (KGS) με την ενισχυμένη καλοκαιρινή απόδοσή της παραμένει σημαντικός προορισμός (+5,9% / +20 χιλ. επιβάτες). Αντίθετα, η Μύκονος (JMK) και η Σαντορίνη (JTR) κατέγραψαν μειώσεις στην επιβατική κίνηση φέτος στο 10μηνο ιδίως στις εγχώριες αγορές και στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου, αν και η ισραηλινή αγορά επέκτεινε ανοδικά τη δραστηριότητά της μέχρι τον Οκτώβριο. Στην παρουσίαση των φετινών αποτελεσμάτων, ο κ. Alexander Zinell, CEO της Fraport Greece, υπογράμμισε την ανθεκτικότητα του ελληνικού τουρισμού και το ρόλο της χώρας ως διεθνούς προορισμού, σημειώνοντας ότι η εταιρεία «συνεχίζει με αμείωτο ρυθμό να επενδύει στις υποδομές, να ενισχύει τη συνεργασία με όλους τους φορείς προς μία ισορροπημένη ανάπτυξη και να δημιουργεί μοναδικές εμπειρίες για τους επιβάτες, στηρίζοντας ταυτόχρονα την ανάπτυξη και την εξέλιξη του κλάδου». Η Fraport Greece έχει επενδύσει συνολικά πάνω από 1,8 δισ. ευρώ στην Ελλάδα για τη δημιουργία σύγχρονων και ασφαλών πυλών εισόδου στη χώρα και σχεδιάζει νέες επεκτάσεις σε ορισμένα από τα 14 περιφερειακά αεροδρόμια που διαχειρίζεται και λειτουργεί, όπως π.χ. στην Κέρκυρα, ενώ παρέχει σημαντικά οικονομικά κίνητρα για την προσέλκυση επιπλέον πτήσεων κατά τους χειμερινούς και περιφερειακούς μήνες (Μάρτιο-Απρίλιο και Οκτώβριο-Νοέμβριο). Επιπλέον συμπράττει με τους εθνικούς και τοπικούς φορείς, στον σχεδιασμό και υλοποίηση κοινών προωθητικών προγραμμάτων σε αγορές στόχους.

ΤΑ… ΙΠΤΑΜΕΝΑ ΡΕΚΟΡ ΤΗΣ FRAPORT GREECE Η αεροπορική κίνηση στην Ελλάδα αναμένεται να ξεπεράσει φέτος τα 37 εκατομμύρια επιβάτες

ADVERTORIAL

Σ

την ενεργό συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και στο κοινό αναπτυξιακό όραμα για τη βιώσιμη ανάπτυξη του τουριστικού κλάδου «με σεβασμό στη μοναδικότητα κάθε προορισμού », εστίασε ο Γενικός Διευθυντής Ανάπτυξης της Fraport Greece, Γιώργος Βήλος, παρουσιάζοντας, σε πρόσφατη εκδήλωση ενημέρωσης των εκπροσώπων του Τύπου, τα βασικά ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά της επιβατικής κίνησης το φετινό δεκάμηνο (+2,7%), η οποία ξεπέρασε συνολικά τα 35 εκατ. επιβάτες. Μόνο τον Οκτώβριο τα αεροδρόμια υπό τη διαχείριση της Fraport Greece διακίνησαν 3,5 εκατομμύρια επιβάτες καταγράφοντας σημαντική αύξηση (+3,7%), με 125.303 περισσότερους επιβάτες σε σχέση με τον Οκτώβριο 2024. Τα αποτελέσματα στην εγχώρια και διεθνή επιβατική κίνηση είναι σταθερά ανοδικά κάθε χρονιά -με μόνη εξαίρεση τη διετία 2020-2021 της πανδημίας- καταγράφοντας μάλιστα σημαντική αύξηση στο 10μηνο φέτος σε δημοφιλείς προορισμούς όπως η Ρόδος, η Θεσσαλονίκη, η Κέρκυρα, η Κως και τα Χανιά. Από τα 14 περιφερειακά αεροδρόμια, η Θεσσαλονίκη (SKG) με αύξηση επιβατικής κίνησης (+9,7% / +67 χιλ. επιβάτες) διατήρησε την ισχυρή ανοδική τάση τον Οκτώβριο, με ενισχυμένη επιβατική κίνηση από τη Γερμα-

Alexander Zinell, CEO της Fraport Greece

Αεροδρόμιο Σαντορίνης

νία, την Κύπρο, την Ελλάδα, το Ισραήλ και την Τουρκία. Αντίστοιχα, η Κέρκυρα (CFU) κατέγραψε ανοδική πορεία (+12,5% / +50 χιλ. επιβάτες) υποστηριζόμενη από την έντονη ζήτηση από τη Γερμανία, τη Γαλλία και το Ισραήλ. Σημαντική αύξηση κατέγραψαν και τα Χανιά (CHQ)

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Αεροδρόμιο Θεσσαλονίκης «Μακεδονία»

13 ΧΡΟΝΙΑ

Αεροδρόμιο Μυκόνου

35

ΠΡΌΣΩΠΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΝΤΕΤΟΚΟΥΝΜΠΟ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΗΣ

Διαβατήριο για την εκτόξευση Τα 12+1 χρόνια της μεγάλης πορείας του Γιάννη Αντετοκούνμπο. Από τις λαϊκές αγορές και το ανοιχτό γήπεδο στα Σεπόλια, στην κορυφή του NBA με τη φανέλα των Μιλγουόκι Μπακς ֟ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΝΤΕΝΤΟΠΟΥΛΟΥ

λησίαζε ο καιρός που ο 19χρονος Γιάννης Αντετοκούνμπο έπρεπε να ταξιδέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες για να παραβρεθεί στη διαδικασία του ΝΒΑ draft, που ήταν προγραμματισμένο για τις 27 Ιουνίου του 2013. Ολα έδειχναν ότι η επιλογή του από τους Μιλγουόκι Μπακς, και μάλιστα στον πρώτο γύρο, είχε δρομολογηθεί. Πώς όμως θα ταξίδευε από τη στιγμή που δεν είχε το παραμικρό επίσημο χαρτί, πόσο μάλλον διαβατήριο, για να μπει στο αεροπλάνο; Ηταν, βλέπετε, μπλεγμένος σε ένα δαιδαλώδες νομικό πλαίσιο που κάθε τόσο μεταβαλλόταν, σε μια εποχή που στην Ελλάδα για το μεταναστευτικό ακούγονταν πολλές και ακραία διαφορετικές φωνές, με οξύτατες πολιτικές αντιπαραθέσεις. Στα δημοτολόγια ήταν γραμμένος ως «ανιθαγενής», παρότι είχε γεννηθεί στου Ζωγράφου, από γονείς Νιγηριανούς μετανάστες, τον Τσαρλς και τη Βερόνικα. Μεγάλωσε στα Σεπόλια μαζί με τους τρεις αδελφούς του, τον Θανάση, τον Κώστα και τον Αλεξ (ο μεγαλύτερος όλων, ο Φράνσις, είχε μείνει στο Λάγος με τον παππού), μιλούσε άπταιστα ελληνικά, είχε τελειώσει το σχολείο (με το απολυτήριο Γυμνασίου να γράφει αλλοδαπός), είχε παρελάσει πολλές φορές ντυμένος τσολιάς ή κρατώντας με καμάρι την ελληνική σημαία. Η μόνη διαφορά του από τα άλλα παιδιά που βρέθηκαν στην ίδια κατάσταση ήταν ότι έπαιζε μπάσκετ στον Φιλαθλητικό και έδειχνε πως είχε τα προσόντα να φτάσει ψηλά. Αλλωστε, τις ημέρες που άνοιγε η «Εφημερίδα των Συντακτών», ο Γιάννης ως παίκτης της Α2 Ελλάδας προσέλκυε κάθε εβδομάδα σκάουτερ από ομάδες του ΝΒΑ. Ως εκ τούτου, η προοπτική να παίξει (και) για την Εθνική Ελλάδας ήταν μια ελκυστική ιδέα για την Ομοσπονδία. Για να καταφέρει να βρει την άκρη, χρειάστηκαν κόπος και «κυνήγι» από κάποιους ανθρώπους που ήθελαν να τον βοηθήσουν. Αλλά και κάποιες συμπτώσεις, ώστε να πιέσουν την κυβέρνηση Σαμαρά να επισπεύσει τις διαδικασίες. Η πιο χαρακτηριστική ήταν ότι εκείνη την εποχή η Νιγηρία είχε αλλάξει πρέσβη στην Ελλάδα και προσφερόταν να του δώσει εκείνη διαβατήριο, προσβλέποντας στο αθλητικό του μέλλον. Η μεγάλη μέρα, κάτι σαν λύτρωση, ήρθε την 9η Μαΐου του

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

36

«Στη ζωή μου τίποτα δεν μου έχει χαριστεί και δεν θεωρώ τίποτα δεδομένο»

AP PHOTO

Π

2013. Τότε που ο Γιάννης και ο Θανάσης (ο πιο μεγάλος απ’ αυτούς που γεννήθηκαν στην Ελλάδα) απέκτησαν επιτέλους την ελληνική ιθαγένεια. «Η καταγωγή μας είναι από τη Νιγηρία, αλλά αυτή είναι η πατρίδα των γονιών μας, με την οποία εμείς δεν έχουμε ιδιαίτερη σχέση. Εμείς την Ελλάδα αισθανόμαστε πατρίδα μας», είχαν εξομολογηθεί στον τότε γενικό γραμματέα του υπουργείου Εσωτερικών, Αγγελο Συρίγο, παρουσία του δικηγόρου Δημήτρη Μπούκα της πλευράς Αντετοκούνμπο, όταν βρέθηκε η νόμιμη οδός για να τελειώσουν το θέμα. Ετσι λοιπόν το βράδυ της 27ης Ιουνίου, στο «Barclays Center» του Μπρούκλιν, όταν ο κομισάριος του ΝΒΑ, Ντέιβιντ Στερν, ανακοίνωσε ότι οι Μιλγουόκι Μπακς επέλεξαν τον Γιάννη στο νούμερο 15, εκτυλίχθηκε μια συγκινητική σκηνή. Το παιδί από τα Σεπόλια σηκώθηκε από το τραπέζι όπου καθόταν μαζί με το τιμ των ατζέντηδών του, ξεδίπλωσε τη «γαλανόλευκη» και την έριξε στους ώμους τους, πριν αγκαλιάσει τον συγκινημένο Θανάση και ανέβει στο πόντιουμ για να παραλάβει το καπελάκι των «ελαφιών». Το πρώτο όνειρο του μικρού που πουλούσε γυαλιά και cd στους δρόμους και στις λαϊκές για να βοηθήσει την οικογένειά του να γεμίσει το άδειο ψυγείο της είχε γίνει πραγματικότητα. Η εκτόξευση είχε ξεκινήσει... «Η πείνα για μια καλύτερη ζωή μπορεί να τον οδηγήσει στο ΝΒΑ», έγραψαν οι Times της Νέας Υόρκης, μιλώντας για τα παιδικά χρόνια του 19χρονου με το όνομα-γλωσσοδέτη.

ΠΡΌΣΩΠΑ

|

ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΝΤΕΤΟΚΟΥΝΜΠΟ

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

AP PHOTO

Ο Γιάννης με τη φανέλα των Μπακς την πρώτη του χρονιά στο NBA, πριν ακόμα «δέσει» το κορμί του και γίνει ο γνωστός «Greek Freak»

38

«Θυμάμαι ότι πήγαινα στην Εκκλησία για ένα πιάτο φαγητό, για να παίξω με τα άλλα παιδιά, αλλά κυρίως για να μη γυρίζω στους δρόμους και να νιώθω ασφαλής»

Το ψευδώνυμο «Greek Freak» που απέκτησε όταν άρχισε να εξελίσσεται σε σταρ πρώτου μεγέθους ανακούφισε πολλούς σχολιαστές. Κάπως έτσι και πάντα με σκληρή δουλειά, ο Γιάννης άρχισε να πετυχαίνει τους στόχους που έβαζε, τον έναν μετά τον άλλον. Αφού πρώτα «έδεσε» το σώμα του και εξέλιξε το παιχνίδι του, έγινε ο franchise παίκτης των Μπακς και σταδιακά άρχισε να καταβροχθίζει τίτλους, ατομικούς και ομαδικούς. Επειτα από δύο βραβεία MVP (2019, 2020), η κορυφαία του στιγμή ήρθε το 2021, όταν οδήγησε τους Μπακς, ως MVP των τελικών, στο δεύτερο πρωτάθλημα της ιστορίας τους, ύστερα από 50 ολόκληρα χρόνια (1971). Το 2024 ήταν και πάλι ο MVP, όταν κατέκτησαν το Κύπελλο. Μέσα στα κλάματα χαράς, η Ελλάδα είχε μια ξεχωριστή θέση στις αναφορές του.

«Στη ζωή μου τίποτα δεν μου έχει χαριστεί. Και δεν θεωρώ τίποτα δεδομένο. Ολα τα έχω πετύχει με κόπο, από τότε που γεννήθηκα. Εφτασα στα 28 για να συνειδητοποιήσω ότι η πίεση που ένιωθα για να πετύχω στόχους ήταν ένα προνόμιο», εξομολογήθηκε σε μια περίοδο εσωτερικής κρίσης και αναζήτησης, όταν χρειάστηκε να δει αθλητικό ψυχολόγο, διότι είχε πάψει να βρίσκει χαρά πηγαίνοντας στο γήπεδο. Το 2024 επιλέχθηκε μαζί με την Αντιγόνη Ντρισμπιώτη να είναι οι σημαιοφόροι της ελληνικής αποστολής στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων στο Παρίσι. Τα συμβόλαιά του εκτοξεύθηκαν, πλην όμως ο ίδιος δεν έκρυβε ότι τον έτρωγε ένας μεγάλος καημός: να πανηγυρίσει ένα μετάλλιο με την Εθνική Ελλάδας σε μια μεγάλη διοργάνωση. Το κατάφερε κι αυτό με το χάλκινο στο φετινό Ευρωμπάσκετ στη Ρίγα. «Οταν παίζω για την Εθνική, ξαναερωτεύομαι το μπάσκετ», έλεγε κάθε καλοκαίρι που ερχόταν για να φορέσει τα γαλανόλευκα. Σε όλα αυτά τα χρόνια, πόνεσε περισσότερο το 2017, όταν έφυγε ξαφνικά από τη ζωή ο πατέρας του, Τσαρλς, σε ηλικία 54 ετών. Για να τιμήσει τη μνήμη του, μαζί με την υπόλοιπη οικογένεια, έφτιαξε το ίδρυμα CAFF (Charles Antetokounmpo Family Foundation) με όραμα τη δημιουργία κοινοτικών κέντρων που θα προσφέρουν ρουχισμό, τρόφιμα, νομικές και επαγγελματικές συμβουλές αλλά και εκπαίδευση σε ανθρώπους που βρίσκονται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. «Κι εμάς τέτοια ιδρύματα μας βοήθησαν να επιβιώσουμε τις δύσκολες εποχές. Θυμάμαι ότι πήγαινα στην Εκκλησία για ένα πιάτο φαγητό. Για να παίξω σκάκι και επιτραπέζια με τα άλλα παιδιά. Αλλά κυρίως για να μη γυρίζω στους δρόμους και να νιώθω ασφαλής», εξήγησε. Ωρίμασε και ευτύχησε φτιάχνοντας τη δική του οικογένεια. Με τη σύζυγό του, Μαράια, απέκτησαν τέσσερα παιδιά. Τον Λίαμ, τον Μάβερικ, την Εύα και την Αρια. Ξεκαθάρισε ότι όλα θα πάνε σε ελληνικό σχολείο, όπως ο μπαμπάς τους. Απλά, κάτω από άλλες -καλύτερες- συνθήκες ■

ΠΡΌΣΩΠΑ

ΧΡΗΣΤΟΣ ΡΑΜΜΟΣ ΤΈΩΣ ΠΡΌΈΔΡΌΣ ΤΗΣ ΑΔΑΈ

«Δεν έχουμε μάθει το μεγαλύτερο μέρος της αλήθειας για τις υποκλοπές» ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Ο λειτουργός που, ακόμη και εκτός θεσμικού ρόλου, συνεχίζει να παρεμβαίνει εκεί όπου η δημοκρατία δοκιμάζεται, θεωρεί ότι η υπόθεση των παρακολουθήσεων απέχει πολύ από το να έχει εκκαθαριστεί ֟ ΣΤON ΚΩΣΤΑ ΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟ

νας κορυφαίος δικαστικός που ποτέ δεν απασχόλησε την επικαιρότητα στα 38 χρόνια που υπηρέτησε το ΣτΕ. Μετά τη συνταξιοδότησή του διορίστηκε στη συνταγματικά κατοχυρωμένη Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ) την οποία τίμησε με την παρουσία του με βαρύτατο προσωπικό κόστος, έχοντας απέναντι το σύνολο της εκτελεστικής εξουσίας και πολλά ΜΜΕ. Μετά από έξι χρόνια στο τιμόνι της ΑΔΑΕ, ο Χρήστος Ράμμος ανακοίνωσε τον περασμένο Ιούνιο την παραίτησή του. Εμβληματικό πρόσωπο στη μείζονα υπόθεση των υποκλοπών, προτάθηκε για Πρόεδρος της Δημοκρατίας από τη Νέα Αριστερά ως μια συμβολική πολιτικά πρόταση απέναντι στην κυβέρνηση Μητσοτάκη που πρότεινε τον Κωνσταντίνο Τασούλα. Δίνει σπάνια συνεντεύξεις, όμως οι δημόσιες παρεμβάσεις του παραμένουν καθοριστικές. Ενας λειτουργός που, ακόμη και εκτός θεσμικού ρόλου, συνεχίζει να παρεμβαίνει εκεί όπου η δημοκρατία δοκιμάζεται.

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Ε

40

«Η γενικότερη ιστορική πείρα και στη χώρα μας και διεθνώς δείχνει ότι οι κυβερνήσεις ακόμη και των δημοκρατικών χωρών θέλουν να ελέγχουν τον οποιονδήποτε μπορεί να απειλήσει την εξουσία τους»

Η Ολομέλεια του ΣτΕ έκρινε ότι το Σύνταγμα δεν απαγορεύει την ίδρυση και λειτουργία παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων. Πώς εξηγείται ότι το Συμβούλιο της Επικρατείας παρέκαμψε δύο σαφέστατες συνταγματικές διατάξεις (αυτές του άρθρου 16 §§5 και 8) που ρητώς απαγορεύουν την ίδρυση πανεπιστημίων από ιδιώτες; Ειλικρινά, είναι δυσεξήγητη αυτή η εξέλιξη και αποτελεί πολύ μεγάλη έκπληξη, ακόμη και για μένα που προέρχομαι από αυτό το Δικαστήριο. Με ανησυχεί πάντως πολύ, γιατί αν το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας αρχίζει, με την επίκληση της ερμηνείας, να αλλάζει και τις λέξεις του Συντάγματος, δεν πάμε καλά. Aύριο-μεθαύριο μπορεί με μια άλλη απόφαση του ΣτΕ να τεθεί εκποδών μια άλλη διάταξη του Συντάγματος, κατ’ επίκληση μιας άλλης ευρωπαϊκής διάταξης, που θα αναγνω-

σθεί και αυτή κατά το δοκούν από το Δικαστήριο. Πού θα πάμε έτσι; Η μειοψηφία της απόφασης το αποτύπωσε πολύ ωραία: «...Δεν μπορεί να επιχειρηθεί ερμηνεία του κανόνα δικαίου, και δη του συνταγματικού, η οποία να είναι αντίθετη στο σαφές και αναμφήριστο νόημα των λέξεων που τον απαρτίζουν [προς την ‘‘ειωθυίαν αξίωσιν των ονομάτων’’ - Θουκυδίδης]. Μια τέτοια ερμηνευτική προσέγγιση δεν είναι μόνο λανθασμένη, αλλά και δυνητικά επικίνδυνη, διότι, μεταξύ άλλων, αντιτίθεται στις αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προβλεψιμότητας, δομικών στοιχείων του κράτους δικαίου». Να σημειώσετε ότι σπάνια [αν όχι ποτέ] μειοψηφία σε απόφαση στο ΣτΕ έχει απαντήσει τόσο αιχμηρά στην πλειοψηφία. Αυτό δείχνει και το μέγεθος του προβλήματος. Γιατί χρησιμοποιήθηκε ως αυτονόητη παραδοχή ότι το ενωσιακό δίκαιο υπερισχύει του εθνικού Συντάγματος ακόμα και σε τομείς που ανήκουν στην αρμοδιότητα των κρατών-μελών; Το Δικαστήριο όφειλε, αντί να κάνει δικές του ερμηνείες περί των συγκεκριμένων κανόνων του ενωσιακού δικαίου, ερμηνείες μάλιστα που τις θεώρησε απολύτως προφανείς και μη αφήνουσες περιθώρια αμφιβολίας, να εκπληρώσει την πρωταρχική του υποχρέωση, που απορρέει από τη Συνθήκη, και δεν είναι άλλη από το να διατυπώσει προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης, εφόσον ερμήνευσε κανόνες του ενωσιακού δικαίου που δεν είχαν ποτέ ερμηνευθεί από το τελευταίο και μόνο acte clair δεν ήταν [σύμφωνα με το άρθρo 267 ΣΛΕΕ]. Στην υπόθεση των παρακολουθήσεων δεχθήκατε σωρεία συκοφαντιών, απειλών και ζήσατε την αποδυνάμωση της ΑΔΑΕ, αλλά δεν κάνατε πίσω. Ποιοι ήταν, κατά τη γνώμη σας, οι στόχοι των υποκλοπών στην Ελλάδα;

ΠΡΌΣΩΠΑ

Ποιες είναι οι πρώτες λέξεις που σας έρχονται στον νου για:

ΤΟΝ ΖΟΧΡΑΝ ΜΑΜΝΤΑΝΊ Το ότι δεν δίστασε ήδη στον επινίκιο λόγο του να αντιταχθεί ευθέως και χωρίς μισόλογα στον πανίσχυρο πρόεδρο Τραμπ, ο οποίος δεν ανέχεται ανθρώπους που του λένε αυτά που δεν θέλει να ακούσει.

ΤΟΝ ΣΤΟΛΊΣΚΟ ΤΗΣ ΈΛΈΥΘΈΡΊΑΣ ΓΊΑ ΤΗΝ ΠΑΛΑΊΣΤΊΝΗ Εχουν τον απεριόριστο θαυμασμό μου. Εκεί που όλοι είτε αδιαφορούμε για τα όσα συμβαίνουν στην Παλαιστίνη είτε γράφουμε γι’ αυτά στους υπολογιστές μας από το σπίτι μας, αυτοί ξεβολεύτηκαν, ταξίδεψαν μέρες ολόκληρες στη Μεσόγειο και ρισκάρισαν να πέσουν στα χέρια των κατασταλτικών μηχανισμών του κράτους του Ισραήλ, που όλοι ξέρουμε ότι είναι ο τρίτος ισχυρότερος στρατός στον πλανήτη και δεν δείχνει έλεος τους αντιπάλους του.

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

οχλήσει για κάτι, θα πρέπει προηγουμένως να έχει ενθαρρυνΘεωρείτε ότι έχουμε μάθει όλη την αλήθεια; θεί από τη συμπεριφορά του τελευταίου. Οι στόχοι των υποκλοπών ανήκουν σε πολλές και διάφορες κατηγορίες, όπως έχει γραφτεί και στον Τύπο. Η γενικόΠοιο θεωρείτε το χειρότερο πράγμα που συνέβη στη τερη ιστορική πείρα και στη χώρα μας και διεθνώς δείχνει δημόσια σφαίρα (και μας αφορά) τη χρονιά που φεύγει; ότι οι κυβερνήσεις ακόμη και των δημοκρατικών χωρών θέΑυτά που γίναν ήταν πολλά και δεν ήταν λουν να ελέγχουν τον οποιονδήποτε μπορεί να μόνο ένα. Ολα μαζί συμποσούνται όμως σε απειλήσει την εξουσία τους. Γι’ αυτόν ακριβώς ένα. Στη συνεχή πτώση της ποιότητας του τον λόγο χρειάζονται τα συνταγματικά αντίβαΤΑ ΜΈΛΗ κράτους δικαίου και της δημοκρατίας μας. ρα. Τα checks and balances. Σε ό,τι αφορά το ΤΟΥ ΣΤΟΛΊΣΚΟΥ Στον μη σεβασμό των αντιβάρων εξουσίας, των δεύτερο ερώτημά σας, θεωρώ ότι δεν έχουμε ΤΗΣ ΈΛΈΥΘΈΡΊΑΣ θεσμών, των πολιτικών αντιπάλων και των μειμάθει ακόμη το μεγαλύτερο μέρος της αλήΈΧΟΥΝ οψηφιών. Στην έκπτωση του δημοσίου λόγου θειας. Η υπόθεση πολύ απέχει από το να έχει ΤΟΝ ΑΠΈΡΊΟΡΊΣΤΟ και του δημοσίου ήθους, στην κυριαρχία του εκκαθαρισθεί. ΘΑΥΜΑΣΜΟ ΜΟΥ κυνισμού, της υποκρισίας, των κραυγών, του Δεχθήκατε ποτέ οχλήσεις από κυβερνηεκφοβισμού και στην ανοικτή και απροσχητικά, πολιτικά στελέχη ή επιχειρηματικά μάτιστη κυριαρχία της ακροδεξιάς ρητορικής. συμφέροντα σχετικά με την υπόθεση των Σε παγκόσμιο επίπεδο, θεωρώ ως χειρότερες υποκλοπών; εξελίξεις την άνοδο του προέδρου Τραμπ στην Ιδιωτικά όχι. Ολες οι θεσμικές παρεμβάσεις, οι εξουσία και τη γενοκτονία στην Παλαιστίνη. ύβρεις και οι απειλές εις βάρος μου έγιναν δημόσια. Αυτό, όμως, δεν τις έκανε λιγότερο απαράδεκτες και απειλητικές, με Ποιο είναι το πιο ελπιδοφόρο νέο που δεδομένο ότι στρέφονταν εναντίον μιας συνταγκρατάτε από αυτή τη χρονιά; ματικά κατοχυρωμένης ανεξάρτητης αρχής. Λυπάμαι που δεν μπορώ να βρω κάτι πολύ ελπιδοφόρο. Θα ανέφερα ως τέτοιο την εκλογή του Είχατε μία μακρά, επιτυχημένη θητεία 38 Ζoχράν Μαμντάνι στη δημαρχία της Νέας Υόρκης. Συμετών στο Συμβούλιο της Επικρατείας, ενώ βολίζει έναν νέο τύπο πολιτικού που δεν βγήκε από τους διατελέσατε και εμβληματικός πρόεδρος κομματικούς μηχανισμούς και δεν μιλάει ξύλινη γλώσσα. Και της ΑΔΑΕ. Δεχθήκατε ποτέ, όλα αυτά τα χρόσυγκίνησε τον κόσμο διότι ήλθε σε επαφή μαζί του και μίλησε για νια, τηλεφώνημα -άμεση ή έμμεση πίεση- από κάποιον τα συγκεκριμένα προβλήματά του και αυτά που τον απασχολούν. πολιτικό παράγοντα με σκοπό τον επηρεασμό της κρίΩστόσο, είναι βέβαιο ότι ο Τραμπ θα του κάνει ανελέητο πόλεμο σης σας σε οποιοδήποτε ζήτημα; και τα δύσκολα είναι μπροστά του. Εκεί θα δοκιμαστεί. Είθε να Οχι, ουδέποτε. Ξέρετε, για να διακινδυνεύσει κάποιος να μην οπισθοχωρήσει και να μη διαψεύσει. Εχει, κοντολογίς, μεγάσηκώσει το τηλέφωνο σε έναν δημόσιο λειτουργό και να τον λο βάρος στους ώμους του ■

«Οι μειοψηφίες τάγματα ξυπόλυτα σκαρφαλώνουν μέσα σε σκοτάδια απόλυτα» και «σ’ αυτό τον τόπο όσοι αγαπάνε τρώνε βρώμικο ψωμί και οι πόθοι τους ακολουθούνε υπόγεια διαδρομή» και ακόμη, «Για να σ’ αγκαλιάσω με καημό και τόσο να σε νιώσω, όσο είναι τοπίο μυστικό τούτο εδώ που ποθώ ν’ αποδώσω».

13 ΧΡΟΝΙΑ

ΑΠΕ-ΜΠΕ

TΟΝ ΔΊΟΝΥΣΗ ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟ

41

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 2012-2025

AP PHOTO

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΤΡΙΕΤΙΑ 2012-2015

Αίμα, δάκρυα, θυσίες... Η τρικομματική κυβέρνηση Ν.Δ.-ΠΑΣΟΚ-ΔΗΜ.ΑΡ. και μετέπειτα η κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου έφεραν μέτρα σκληρής λιτότητας και άγρια καταστολή απέναντι στις λαϊκές κινητοποιήσεις

ία από τις πιο ρευστές πολιτικά και ταραγμένες κοινωνικά περιόδους της Μεταπολίτευσης ήταν η τριετία 2012-2015, η οποία σημαδεύτηκε από αποφάσεις πρωτοφανούς σκληρότητας και μέτρα λιτότητας που καταβαράθρωσαν το βιοτικό επίπεδο των πολιτών, με συνέπεια η διογκωμένη οργή να εκφράζεται με μαζικές λαϊκές κινητοποιήσεις και συγκρούσεις. Η διαρκής δαμόκλειος σπάθη πάνω από τη χώρα ήταν -όπως από την έναρξη της μνημονιακής περιπέτειας δύο χρόνια νωρίτερα- η διατήρηση σε ευρωπαϊκή τροχιά και η αποφυγή του κινδύνου αποπομπής από την ευρωζώνη, σε περίπτωση χρεοκοπίας, αν δεν τηρούνταν τα συμφωνηθέντα με τους δανειστές. Η απειλή αυτή καθοδηγούσε όλες τις κυβερνητικές επιλογές που ετίθεντο κάθε φορά με ακραία διλημματική μορφή, προκειμένου οι περικοπές σε εισοδήματα και δικαιώματα να εγκρίνονται με τις λιγότερες δυνατές απώλειες. Μια συνθήκη η οποία όμως εξαγρίωνε ακόμη περισσότερο την ήδη εξαντλημένη κοινωνία που εξέφραζε την αντίδρασή της με ποικιλόμορφες διαμαρτυρίες και συνήθως εισέπραττε καταστολή αλλά και υποσχέσεις για «λίγο ακόμη υπομονή...». Τα «βάσανα» όμως δεν τελείωναν, σε μια κατάσταση έντασης και περιδίνησης που έμοιαζε με ατέρμονο κύκλο. Η επίμαχη πολιτική περίοδος ήρθε ως συνέχεια της κυβέρνησης υπό τον τραπεζίτη Λουκά Παπαδήμο που ανέλαβε ως «οικουμενικός» με τη στήριξη ΠΑΣΟΚ-Ν.Δ.-ΛΑΟΣ, έπειτα από την πτώση της κυβέρνησης του Γιώργου Παπανδρέου. Τον Φεβρουάριο του 2012 ψηφίστηκε το δεύτερο μνημόνιο και ακολούθησαν οι διπλές εκλογές Μαΐου και Ιουνίου, στις οποίες συνέβη κάτι πρωτόγνωρο μεταπολιτευτικά. Ο σχηματισμός κυβέρνησης από τους δύο παραδοσιακούς πολιτικούς αντιπάλους, Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ υπό τους Αντώνη Σαμαρά, που ανέλαβε πρωθυπουργός, και Ευάγγελο Βενιζέλο, που ανέλαβε αντιπρόεδρος, ενώ για έναν χρόνο, μέχρι τον Ιούνιο του 2013, το τρίτο κόμμα που στήριζε το σχήμα ήταν η ΔΗΜ.ΑΡ. του Φώτη Κουβέλη. Η συγκυβέρνηση Ν.Δ.-ΠΑΣΟΚ-ΔΗΜ.ΑΡ. συγκροτήθηκε με τη δέσμευση ότι θα αποκαταστήσει τη «σταθερότητα» και θα βάλει τέλος στις αιματηρές θυσίες στις οποίες υποχρεώνονταν οι πολίτες. Παρ’ όλα αυτά, ώς τα τέλη του 2014-αρχές του 2015 που διήρκεσε η θητεία της συγκυβέρνησης Σαμαρά – Βενιζέλου, το κυρίαρχο χαρακτηριστικό της περιόδου ήταν η κοινωνική ένταση, η

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Μ

44

EUROKINISSI

֟ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΟΥΚΛΟΥΜΠΕΡΗ

δυσαρμονία με τη λαϊκή βούληση, οι υποσχέσεις που διαψεύστηκαν και η φυγή χιλιάδων ανθρώπων, ιδίως νέων, στο εξωτερικό. Ορισμένες από τις πιο ενδεικτικές στιγμές σε γενικούς τίτλους ήταν η αθέτηση των λεγόμενων «Ζαππείων» του Αντώνη Σαμαρά, που προεκλογικά παρουσιάζονταν ως η «συνταγή» αποφυγής των μνημονιακών μέτρων, οι δραματικές μειώσεις σε μισθούς και συντάξεις, η αποδιάρθρωση του κοινωνικού κράτους, η ελαστικοποίηση της εργασίας και φυσικά η επιθετική στάση της ΕΛ.ΑΣ. απέναντι σε διαδηλωτές, με εκτεταμένη χρήση χημικών και βία που ενίσχυσε ένα κλίμα κοινωνικής ασφυξίας. Στο Δημόσιο, σημειώθηκαν μαζικές διαθεσιμότητες και απολύσεις – σχολικοί φύλακες, καθαρίστριες (τα περίφημα «κόκκινα γάντια» έξω από το ΥΠΟΙΚ), εκπαιδευτικοί, διοικητικοί πανεπιστημίων και άλλοι εργαζόμενοι μετατράπηκαν σε σύμβολα αντίστασης. Τον σχεδιασμό και την εφαρμογή αυτών των πολιτικών είχε ο τότε υπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης και νυν πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος εμφάνισε τα μέτρα ως μεταρρυθμίσεις. Μελανή σελίδα της διακυβέρνησης ήταν το «μαύρο» στην ΕΡΤ, το περιβόητο λουκέτο στη δημόσια τηλεόραση τον Ιούνιο του 2013. Μια αιφνιδιαστική-αυταρχική απόφαση του Αντώνη Σαμαρά, που προκάλεσε διεθνή κατακραυγή και κυβερνητική ρωγμή με την αποχώρηση της ΔΗΜ.ΑΡ. Την ίδια ώρα, οι ανάλγητες κυβερνητικές πολιτικές και η εξαθλίωση που προκαλούσαν αποτέλεσαν βούτυρο στο ψωμί ακραίων μορφωμάτων και εχθρών του κοινοβουλευτισμού όπως η Χρυσή Αυγή, που εκμεταλλευόμενη την απαξίωση του πολιτικού συστήματος εκτόξευσε τα ποσοστά της. Η αδυναμία εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας ήταν το κερασάκι στην τούρτα μιας φθοράς που έμοιαζε ανεπόδραστη και επιβεβαίωσε το τέλος αυτής της αιματηρής και οξύμωρης πολιτικά σύμπραξης που καθορίζει μέχρι σήμερα τους τότε πρωταγωνιστές. Εν κατακλείδι, παρά το κυβερνητικό αφήγημα, το «success story» ουδέποτε ήρθε. Η χώρα δεν χρεοκόπησε αλλά αυτό επιτεύχθηκε θυσιάζοντας την κοινωνία ■

Πάνω: Κουβέλης, Σαμαράς, Βενιζέλος, «τα τρία συνεταιράκια», όπως έγραφε το πρώτο πρωτοσέλιδο της «Εφ.Συν.», στις 5 Νοεμβρίου του 2012 (κάτω αριστερά)

Η διαρκής δαμόκλειος σπάθη πάνω από τη χώρα ήταν η διατήρηση σε ευρωπαϊκή τροχιά

AP PHOTO

Προεκλογική συγκέντρωση του ΣΥΡΙΖΑ τον Σεπτέμβριο του 2015 με τη συμμετοχή Ιταλών συντρόφων από το κίνημα «Altra Europa» («Αλλη Ευρώπη»)

ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΣΥΡΙΖΑ

Τέσσερα χρόνια διαφορετικά... Από την ιστορική νίκη του ’15 και τη διαπραγμάτευση–δημοψήφισμα ώς τις Πρέσπες και την έξοδο από τα Μνημόνια. Η ήττα του 2019 και εκείνοι που μετάνιωσαν ֟ ΤΟΥ ΝΊΚΟΥ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΊΟΥ

ταν 4,5 χρόνια που έφεραν τα πάνω κάτω. Οι... ιδιοκτήτες της χώρας εγκατέλειψαν το σύμβολο της εξουσίας τους, το μέγαρο Μαξίμου, με την πόρτα ανοιχτή φεύγοντας. Δεν ήθελαν ούτε την ήττα τους να παραδεχθούν... Το νήμα που συνέδεε τις γενιές της Αντίστασης, του 114 και του Πολυτεχνείου έβρισκε, επιτέλους, την έκφρασή του σε κυβερνητικό επίπεδο και το όνειρο γινόταν πράξη: Πρώτη Φορά Αριστερά. Στην κάλπη της 25ης Ιανουαρίου 2015 ο ΣΥΡΙΖΑ καθίσταται πρώτο κόμμα, με 149 έδρες και σχηματίζει κυβέρνηση συνεργασίας με τους Ανεξάρτητους Ελληνες. Την επομένη, η «Εφημερίδα των Συντακτών», σε ένα ιστορικό πρωτοσέλιδο, γράφει με ψυχραιμία: «Νίκη βαριά σαν Ιστορία/ Στα χέρια της Αριστεράς η τύχη της χώρας». Καιρός για χάσιμο δεν υπάρχει και οι διαπραγματεύσεις με τους... Θεσμούς (ποτέ μου δεν κατάλαβα γιατί τους χαρίστηκε το όνομα αυτό) ξεκινούν με την πλάτη στον τοίχο: χωρίς λεφτά, με μια νέα «Ιερά Συμμαχία» να επιζητεί την τιμωρία του «μαύρου προβάτου» που ξέφυγε από το κοπάδι και ενός αριστερού πρωθυπουργού. Τα λόγια του Γιάννη Δραγασάκη, ήδη από τις 19 Φεβρουαρίου, είναι χαρακτηριστικά: είναι σε εξέλιξη, καταγγέλλει, «προσπάθεια χρηματοπιστωτικής ασφυξίας για να υπαναχωρήσουμε». Παράλληλα, όμως, με το κύριο έργο της διαπραγμάτευσης, γίνονται πράγματα στη χώρα, που αποκαθιστούν την έννοια της κανονικότητας: στις 12 Ιουνίου 2015 η ΕΡΤ εκπέμπει και πάλι. Στην πολιτική σκηνή, δύο ημέρες μετά, η Φώφη Γεννηματά αναδεικνύεται νικήτρια στις εσωκομματικές εκλογές του ΠΑΣΟΚ. Το σχέδιο Σόιμπλε για έξοδο της χώρας από την ευρωζώνη κο-

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Η 46

Κλίμα αγωνίας, capital controls και μαύρη προπαγάνδα είναι τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά των κρίσιμων ημερών πριν από την προσφυγή στο δημοψήφισμα

ρυφώνει την πίεσή του. Κλίμα αγωνίας, capital controls και μαύρη προπαγάνδα είναι τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά των κρίσιμων ημερών πριν από την προσφυγή στο δημοψήφισμα. Εξι στους δέκα πολίτες ψηφίζουν υπερηφάνεια και τα επόμενα 24ωρα κρύβουν ραγδαίες εξελίξεις για κυβέρνηση και αξιωματική αντιπολίτευση: Ευκλείδης Τσακαλώτος αντί του Γιάνη Βαρουφάκη και Βαγγέλης Μεϊμαράκης αντί του Αντώνη Σαμαρά. Η 17ωρη διαπραγμάτευση βρίσκει τη λύση της -ακόμη κι όταν οι τροϊκανοί έβαζαν εμπόδια της τελευταίας στιγμής, όπως με το υπερταμείο- και έπεται η ψήφιση του 3ου Μνημονίου. Η συμφωνία για το χρέος, η υποχώρηση της τρόικας στους δημοσιονομικούς στόχους και τα κοινωνικά αντίβαρα το καθιστούν ουσιωδώς διαφορετικό από τα δύο προηγούμενα, μια σημαντική μερίδα, ωστόσο, βουλευτών και στελεχών του κυβερνώντος κόμματος δεν πείθεται και καταψηφίζει. Αναπόφευκτη η προσφυγή στην κάλπη και νέα νίκη, στις 20 Σεπτεμβρίου, για τον Αλέξη Τσίπρα, με 35,46% έναντι 28,09% της Ν.Δ., με τη Χρυσή Αυγή τρίτο κόμμα και τους πρώην συντρόφους του τότε πρωθυπουργού εκτός Βουλής. Η αυγή του 2016 βρίσκει τον Κυριάκο Μητσοτάκη να κυριαρχεί του Βαγγέλη Μεϊμαράκη στις εσωκομματικές εκλογές. Σόιμπλε και Τόμσεν συνεχίζουν το σχέδιό τους να «στεγνώσει» η χώρα, ενώ την ίδια ώρα η κυβέρνηση έχει να αντιμετωπίσει ένα ακόμη ζήτημα: το προσφυγικό. Είναι η ώρα (Απρίλιος του 2016) που ο Πάπας Φραγκίσκος επισκέπτεται τη Λέσβο. Στις 2 Σεπτεμβρίου ολοκληρώνεται η δημοπράτηση των τεσσάρων τηλεοπτικών αδειών και τα έσοδα του Δημοσίου ανέρχονται στα 246 εκατ. ευρώ. Μια από τα... ίδια, και το 2017, με συνέχιση των σκληρών διαπραγματεύσεων με τους δανειστές μας. Στα γεγονότα του 2017 ξεχωρίζει, επίσης, ο θάνατος του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, στις 29 Μαΐου. Το 2018 είναι έτος Πρεσπών, με την ιστορική, κυριολεκτικά, συμφωνία να υπογράφεται στις 17 Ιουνίου, ενώ τέσσερις ημέρες μετά, επιτυγχάνεται η ιστορική συμφωνία για το ελληνικό χρέος. Στις 23 Ιουλίου η εκατόμβη νεκρών σε Μάτι και Κόκκινο Λιμανάκι -κι ένα τεράστιο «γιατί». Τον Αύγουστο ξημερώνει η ημέρα που σχεδόν για μία δεκαετία ανέμενε όλος ο λαός: το 3ο Μνημόνιο λήγει και η χώρα είναι εκτός μνημονιακής εποπτείας! Το 2019 ξεκινά με ενδοκυβερνητικές τριβές: ο Πάνος Καμμένος αποχωρεί, η κυβέρνηση παίρνει, ωστόσο, ψήφο εμπιστοσύνης. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είναι πια στον προθάλαμο της εξουσίας: στις ευρωεκλογές της 26ης Μαΐου κερδίζει με διαφορά 9,5 μονάδων, ενώ στις εθνικές εκλογές της 7ης Ιουλίου πιάνει αυτοδυναμία, με τον ΣΥΡΙΖΑ να βρίσκεται στο διόλου ευκαταφρόνητο ποσοστό του 31,6%. Παρά την ήττα, ένας στους δύο δήλωνε φέτος σε δημοσκοπήσεις, ότι περνούσε καλύτερα επί κυβέρνησης Τσίπρα και μόλις ένας στους τέσσερις με τον Κ. Μητσοτάκη πρωθυπουργό... ■

ΔΩΡΕΆΝ ΙΆΤΡΙΚΉ ΦΡΟΝΤΙΔΆ ΣΤΙΣ ΆΠΟΜΆΚΡΥΣΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΠΑΝΤΟΎ» ΤΟΎ ΟΜΊΛΟΎ HHG

Ο

Ομιλος HHG, μέσω του προγράμματος Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης που βασίζεται στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών, βρίσκεται συνεχώς δίπλα στην ελληνική κοινωνία, προσφέροντας δωρεάν υπηρεσίες ιατρικής περίθαλψης σε περιοχές με δύσκολη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας της χώρας. Με στόχο την περαιτέρω αναβάθμιση των παρεχόμενων ιατρικών υπηρεσιών, τα νοσοκομεία του HHG Υγεία, Μητέρα, Metropolitan Hospital και Metropolitan General ένωσαν τις δυνάμεις τους, δημιουργώντας το πρόγραμμα «Παντού» που περιλαμβάνει ένα οργανωμένο πλάνο ετήσιων δράσεων για την ευρύτερη κάλυψη των αναγκών κατοίκων απομακρυσμένων περιοχών.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΠΑΝΤΟΎ»: ΑΦΟΣΊΩΜΕΝΟΊ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ

Καλαμπάκα, Λέρος, Τήλος, Νίσυρος, Αργος Ορεστικό, Σύμη, Αργιθέα Αγράφων, Κάσος, Αστυπάλαια, Σίφνος, Βόνιτσα, Φαρκαδόνα Θεσσαλίας, Κρέστενα Ηλείας, Μήλος και Μεγανήσι. Ο Ομιλος HHG υποστηρίζει επίσης, τα Κέντρα Υγείας και τα Ιατρεία με ιατρικό εξοπλισμό, καθώς και με φαρμακευτικό και υγειονομικό υλικό. Οι εκστρατείες υγείας οργανώνονται πάντα σε συνεργασία με την τοπική αυτοδιοίκηση της εκάστοτε περιοχής.

Το Hellenic Healthcare Group, με την πεποίθηση ότι η υγεία πρέπει να είναι προσιτή σε όλους, οργανώνει τις δράσεις του με επίκεντρο τον άνθρωπο και την ευημερία του. Το πρόγραμμα «Παντού», με υπευθυνότητα και ενσυναίσθηση, φιλοδοξεί να καλύψει τις ιατρικές ανάγκες ακόμα μεγαλύτερου μέρους της χώρας με γνώμονα τη δέσμευση απέναντι στην ελληνική κοινωνία. Ο Ομιλος HHG, ο μεγαλύτερος ιδιωτικός όμιλος παροχής υπηρεσιών υγείας στην Ελλάδα διαθέτει τα θεραπευτήρια: Υγεία, Metropolitan Hospital, Μητέρα, Metropolitan General, Λητώ, Creta InterClinic και Μητέρα Κρήτης στην Κρήτη, City Hospital στην Καλαμάτα, Απολλώνειο Ιδιωτικό Νοσοκομείο και Αρεταίειο στην Κύπρο. Επίσης, διαθέτει τα προηγμένα διαγνωστικά κέντρα HealthSpot, Πlaton Δiagnosis, Creta InterClinic Ηρακλείου, Ρεθύμνου, Μεσαράς και Λασιθίου στην Κρήτη, Πρόγνωσις και Δημόκριτος στην Κύπρο, το Homecare κατ’ οίκον υπηρεσίες υγείας, Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γονιδιωματικής A-Lab, τη Μονάδα υποβοηθούμενης αναπαραγωγής Υγεία IVF Εμβρυογένεσις, την Y-Logimed και τη GMP με αντικείμενο την εμπορία ιατροτεχνολογικών προϊόντων, την εταιρεία Business Care με υπηρεσίες εργασιακής ασφάλειας και υγείας σε επιχειρήσεις και οργανισμούς και το Εκπαιδευτικό Κέντρο Heal Academy για εκπαίδευση, μετεκπαίδευση, κατάρτιση και έρευνα σε θέματα ιατρικής, νοσηλευτικής και όλων των επιστημών υγείας.

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Εθελοντικές ομάδες αποτελούμενες από γιατρούς, νοσηλευτές, διοικητικό και τεχνικό προσωπικό, επισκέπτονται περιοχές που βρίσκονται μακριά από τα αστικά κέντρα, και μέσα σε λίγες ημέρες, δημιουργούν «εξωτερικά ιατρεία νοσοκομείου» σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους, προσφέροντας στους κατοίκους ασφαλείς και άνετες ιατρικές εξετάσεις. Η κάθε αποστολή παρέχει σε πλήθος ασθενών πρόσβαση σε ποικίλες ιατρικές ειδικότητες, όπως, μεταξύ άλλων: παθολόγους, καρδιολόγους, γενικούς χειρουργούς, πνευμονολόγους, νευρολόγους, πλαστικούς χειρουργούς, ωτορινολαρυγγολόγους, μαστολόγους, ορθοπαιδικούς, οφθαλμίατρους και παιδιάτρους. Επίσης, πραγματοποιούνται διαγνωστικές εξετάσεις, όπως: υπερηχογραφήματα σώματος, triplex καρδιάς, καρδιογραφήματα, σπιρομετρήσεις, pap test και αιματολογικές εξετάσεις. Μέχρι σήμερα, έχουν πραγματοποιηθεί 33 εθελοντικές εκστρατείες, έχουν εξεταστεί περισσότεροι από 14.553 κάτοικοι και έχουν διενεργηθεί περισσότερες από 52.445 ιατρικές και διαγνωστικές εξετάσεις στις ακόλουθες περιοχές: Λειψοί-Αγαθονήσι, Αχίλλειο-Αγιοι Θεόδωροι, Ναύπακτος, Λεχαινά-Βάρδα, Παπάδες-Αγία Αννα Ευβοίας, Γραβιά-Δελφοί, Ροβιές-Μαντούδι Ευβοίας, Δημητσάνα Αρκαδίας, Υπάτη-Παύλιανη, Κόνιτσα, Τζια, Αγιος Δημήτριος-Πόθι Ευβοίας, Στυμφαλία-Φενεός Ορεινής Κορινθίας, Στρόπονες-Μετόχι Ευβοίας, Σκύρος, Καρπενήσι, Κάρπαθος, Καλάβρυτα,

13 ΧΡΟΝΙΑ

ADVERTORIAL

ΔΊΠΛΑ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ, ΣΕ ΚΑΘΕ ΓΩΝΊΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

47

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΔΈΚΑ ΟΡΟΣΗΜΑ ΤΗΣ ΔΙΑΚΥΒΈΡΝΗΣΗΣ ΜΗΤΣΟΤΑΚΗ

ΟΤΑΝ Η... ΑΡΙΣΤΕΙΑ ΕΣΚΙΣΕ ΤΑ ΠΤΥΧΙΑ ΤΗΣ Από τις αδυναμίες του «επιτελικού κράτους», τα σκάνδαλα υποκλοπών και ΟΠΕΚΕΠΕ μέχρι την αποκαθήλωση του 8ωρου, η μέχρι σήμερα θητεία του Κυριάκου Μητσοτάκη φαίνεται να πιάνει χαμηλή... βαθμολογία στις μεγάλες προκλήσεις

ο 2019 ο Κυριάκος Μητσοτάκης κέρδισε τις εκλογές υποσχόμενος πολλές και καλοπληρωμένες δουλειές, λιγότερους φόρους, ισχυρή ανάπτυξη προς όφελος όλων, προσέλκυση επενδύσεων, λιγότερη γραφειοκρατία, καλύτερες υπηρεσίες προς τον πολίτη, αλλά και επιστροφή του κράτους δικαίου. Διανύοντας πια τον 7ο χρόνο διακυβέρνησης ισχυρίζεται ότι η η ανεργία μειώθηκε δραστικά, ότι τήρησε την υπόσχεση για μείωση φόρων, καθώς και ότι η οικονομία καταγράφει ανάπτυξη και πλεονάσματα. Μπορεί στις παραπάνω περιπτώσεις να ευημερούν οι αριθμοί, όχι όμως και οι πολίτες. Σε αυτό το φόντο μια σειρά σκανδάλων περικύκλωσε το μέγαρο Μαξίμου με αποτέλεσμα να δουν την πόρτα της εξόδου 30 υπουργοί, υφυπουργοί, βουλευτές και γενικοί γραμματείς. Κάνοντας μια ανασκόπηση των τελευταίων ετών ξεχωρίσαμε δέκα ορόσημα της διακυβέρνησης του Κυρ. Μητσοτάκη:

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Τ 48

ΕΠΙΤΕΛΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ: Το πρώτο νομοσχέδιο που έφερε η κυβέρνηση αφορούσε το λεγόμενο «επιτελικό κράτος» και θεωρητικά προέβλεπε τον καλύτερο συντονισμό του κυβερνητικού έργου, αλλά και τη μεταφορά κρίσιμων αρμοδιοτήτων στην Προεδρία της Κυβέρνησης και τον ίδιο τον πρωθυπουργό, όπως για παράδειγμα η εποπτεία της ΕΥΠ. Η πορεία έδειξε πως όλο

1

αυτό λειτούργησε ως μια δομή συγκέντρωσης εξουσιών και απόλυτου ελέγχου από το Μαξίμου, ενώ σε φυσικές καταστροφές όπως και στο δυστύχημα στα Τέμπη αποκαλύφθηκε πως ο κακός συντονισμός διαφόρων υπηρεσιών ζει και βασιλεύει, δίνοντας πάτημα στην αντιπολίτευση να καταγγέλλει με διάφορες αφορμές «επιτελικό μπάχαλο». Η ΠΑΝΔΗΜΙΑ: Λίγους μήνες μετά την ανάληψη της εξουσίας, η κυβέρνηση του Κυρ. Μητσοτάκη κλήθηκε να αντιμετωπίσει την υγειονομική κρίση της Covid-19. Απέναντι στο αποδεκατισμένο από τη μνημονιακή εποχή ΕΣΥ, αντί για μια πραγματικά γενναία ενίσχυση της δημόσιας Υγείας, η βασική συνταγή της κυβέρνησης ήταν ένα από τα πιο αυστηρά λοκντάουν στην Ευρώπη και η χορήγηση επιδομάτων ως ανάχωμα στην αναστολή εργασίας και λειτουργίας πολλών επιχειρήσεων. Μέσα σε αυτή την περίοδο άρχισαν και τα πρώτα σημάδια διαφθοράς με σωρεία απευθείας αναθέσεων για υγειονομικά υλικά ή σκανδαλώδεις συμβάσεις όπως αυτή με την εταιρεία Cisco για την τηλεκπαίδευση.

2

Προσφυγική κρίση

Η ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΟΝ ΕΒΡΟ και το θερμό καλοκαίρι του ’20: Περίπου δύο εβδομάδες πριν η πανδημία φτάσει στη χώρα μας, σημειώθηκε μια μαζική εισροή μεταναστών από την Τουρκία, σημαίνοντας την πρώτη «καυτή πατάτα» που κλήθηκε να διαχειριστεί στην εξωτερική πολιτική. Από τότε η κυβέρνηση ξεδίπλωσε στην πράξη τη σκληρή μεταναστευτική πολιτική της, προωθώντας την κατασκευή του φράχτη. Οι μήνες που κύλησαν μέχρι το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς είχαν αρκετή ένταση με τη γείτονα, με συνεχείς παραβιάσεις και την κρίση να φτάνει στο κόκκινο όταν οι πολεμικοί ναυτικοί στόλοι Ελλάδας και Τουρκίας βρέθηκαν αντιμέτωποι στην Ανατολική Μεσόγειο. Εκτοτε η κυβέρνηση επιδιώκει και σε μεγάλο βαθμό έχει καταφέρει τα λεγόμενα «ήρεμα νερά» στο Αιγαίο, παρότι δέχεται σφοδρές επικρίσεις για αυτή την προσέγγιση.

3

EUROKINISSI

֟ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΣΑΚΚΟΥΛΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης στο σημείο του εγκλήματος στα Τέμπη, μία μέρα μετά τη φονική σύγκρουση των τρένων (1η Μαρτίου 2023)

Το σιδηροδρομικό έγκλημα δύο μήνες πριν από τις εκλογές του 2023 δεν είχε άμεσα αντίκτυπο στο κυβερνών κόμμα. Στην πορεία όμως, λόγω των καταιγιστικών αποκαλύψεων για τη σωρεία παραλείψεων, του μπαζώματος και των λεκτικών επιθέσεων ακόμα και σε συγγενείς θυμάτων έγινε η θρυαλλίδα για να αρχίσει η δημοσκοπική κατρακύλα της κυβέρνησης που θα τη στοιχειώνει μέχρι τις επόμενες εκλογές.

5

ΓΑΜΟΣ ΟΜΟΦΥΛΩΝ ΖΕΥΓΑΡΊΩΝ: Μια από τις μεταρρυθμίσεις με προοδευτικό πρόσημο, για την οποία όμως εισέπραξε έντονη κριτική στο εσωτερικό του κόμματος και άνοιξε τις πρώτες ρωγμές στη σχέση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Αντώνη Σαμαρά.

6

ΣΚΑΝΔΑΛΟ ΥΠΟΚΛΟΠΩΝ: Οι παρακολουθήσεις δημοσιογράφων, πολιτικών και επιχειρηματιών, μέσω ΕΥΠ και Predator με βασικό ενορχηστρωτή το Μαξίμου, ήταν το πρώτο μεγάλο σκάνδαλο της κυβέρνησης Μητσοτάκη, που αυτή την περίοδο απασχολεί τα δικαστήρια. Χαρακτηριστικό δείγμα του συστήματος υπερσυ-

γκέντρωσης εξουσιών που στήθηκε γύρω από τον πρωθυπουργό με πρόσχημα το επιτελικό κράτος. Η υποχώρηση του κράτους δικαίου αποτυπώθηκε και μέσα από το σκάνδαλο διαρροής emails χιλιάδων ψηφοφόρων με πρωταγωνίστρια την Αννα Μισέλ Ασημακοπούλου.

7

ΣΚΑΝΔΑΛΟ ΟΠΕΚΕΠΕ: Μάλλον η μεγαλύτερη «καυτή πατάτα» της δεύτερης τετραετίας Μητσοτάκη, που ανέδειξε τις βαθιές πελατειακές σχέσεις κράτους-πολιτών και οδήγησε σε παραίτηση τέσσερα μέλη της κυβέρνησης. Ενα σκανδαλο που προκάλεσε πρόστιμο ύψους 415 εκατ. ευρώ στη χώρα και καθυστερήσεις ενός μήνα στις πληρωμές των παραγωγών, ενώ οδήγησε σε άλλη μία εξεταστική που οδεύει σε φιάσκο.

8 9

13ΩΡΟ: Αν και το ξήλωμα εργασιακών κεκτημένων είχε ξεκινήσει από την εποχή των μνημονίων, ήταν η κυβέρνηση Μητσοτάκη που δεν δίστασε να ακουμπήσει μέχρι και το 8ωρο

ΔΊΑΓΡΑΦΉ ΣΑΜΑΡΑ: Τον Νοέμβριο του 2024 ο Κυριάκος Μητσοτάκης διέγραψε τον Αντώνη Σαμαρά μετά την οξύτατη κριτική για την εξωτερική πολιτική και τις βαριές αιχμές κατά του υπουργού Εξωτερικών ■

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη ισχυρίζεται ότι η ανεργία μειώθηκε δραστικά και ότι η οικονομία καταγράφει ανάπτυξη και πλεονάσματα. Μπορεί στις παραπάνω περιπτώσεις να ευημερούν οι αριθμοί, όχι όμως και οι πολίτες

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ΤΕΜΠΗ

4

ΣΥΜΦΩΝΊΕΣ ΑΟΖ ΚΑΊ ΕΝΕΡΓΕΊΑΚΑ: Στο διπλωματικό πεδίο η κυβέρνηση Μητσοτάκη κατέγραψε κάποια σημαντικά ορόσημα. Το ένα είναι η συμφωνία του 2020 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας, που τον Απρίλιο του 2025 πήρε σάρκα και οστά με την ανακήρυξη της ελληνικής ΑΟΖ στο Ιόνιο. Η άλλη σημαντική συμφωνία ήταν για μερική οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αίγυπτο τον Αύγουστο του 2020, με τις σχέσεις των δύο χωρών να αναβαθμίζονται σε στρατηγικές εταιρικές τον Μάιο του 2025. Ορόσημο είναι και η δημοσίευση του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού στο Αιγαίο. Στα ενεργειακά, πρόσφατα η κυβέρνηση υπέγραψε σημαντικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ, ενώ κομβικής σημασίας ήταν η απώλεια από το Δημόσιο της πλειοψηφίας του μετοχικού κεφαλαίου της ΔΕΗ.

13 ΧΡΟΝΙΑ

10

EUROKINISSI

Πάνω αριστερά: γάμος ομόφυλων. Πάνω δεξιά: αγρότες και κτηνοτρόφοι. Αριστερά: πανδημία

49

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

EUROKINISSI

έναν λόγο προσανατολισμένο στη λεγόμενη «πατριωτική» και σύγχρονη Κεντροαριστερά, με έντονη προβολή στα κοινωνικά δίκτυα και προσωπικό στιλ που θύμιζε περισσότερο αμερικανική πολιτική κουλτούρα παρά ελληνικό κομματικό πλαίσιο, κατάφερε να κερδίσει την ηγεσία, επικρατώντας της Εφης Αχτσιόγλου με περίπου 56%. Ωστόσο, η επικράτησή του λειτούργησε ως καταλύτης για την έκρηξη συσσωρευμένης εσωτερικής έντασης. Πλειάδα ιστορικών στελεχών, βουλευτών και οργανωμένων τάσεων -με κυριότερη την «Ομπρέλα»- κατήγγειλε την ιδεολογική μετάλλαξη του κόμματος και τις μονομερείς αποφάσεις της νέας ηγεσίας, οδηγώντας στη δημιουργία της Νέας Αριστεράς τον Δεκέμβριο του 2023. Η διάσπαση αυτή αποτέλεσε το μεγαλύτερο ρήγμα στον χώρο της Αριστεράς μετά το 2015. Η ίδρυση της Νέας Αριστεράς δεν έθεσε τέλος στην κρίση. Αντίθετα, ακολούθησε δεύτερος κύκλος εσωτερικών συγκρούσεων, με αποχωρήσεις, διαγραφές και διαρκή αμφισβήτηση της ηγεσίας Κασσελάκη. Οι πολιτικές παρεμβάσεις του δεν κατάφεραν να σταματήσουν τη δημοσκοπική καθίζηση, ενώ οι ευρωεκλογές του 2024 επιβεβαίωσαν την αποδυνάμωση του κόμματος. Στις αρχές του 2025, υπό το βάρος της πίεσης, ο Κασσελάκης καθαιρέθηκε στο περιθώριο ενός συνεδρίου στο οποίο επικράτησαν οι ιαχές των υποστηρικτών του που κατήγγελλαν την «προδοσία». Η εκλογή του Σωκράτη Φάμελλου στην ηγεσία σηματοδότησε μια προσπάθεια «επιστροφής στην κανονικότητα», αλλά το κόμμα πλέον είχε χάσει τη φυσική του συνοχή, την ιστορική του συνέχεια και την πολιτική του ηγεμονία στον προοδευτικό χώρο. Η κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ δεν αφήνει απλώς πίσω της ένα κενό. Δημιουργεί μια παράλυση στον ευρύτερο κεντροαριστερό χώρο, ο οποίος πλέον εμφανίζεται κατακερματισμένος και πολιτικά αμήχανος. Το ΠΑΣΟΚ έχει αναλάβει τον θεσμικό ρόλο της αξιωματικής αντιπολίτευσης, αλλά δεν έχει καταφέρει να εμφανιστεί ως πειστική εναλλακτική διακυβέρνησης. Η Νέα Αριστερά παραμένει πολιτικά αδύναμη, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ προσπαθεί να επανασυγκροτηθεί με πληγωμένη αξιοπιστία. Η Αριστερά συνολικά βρίσκεται σε κρίση στρατηγικής: αδυνατεί να αρθρώσει ενιαίο αφήγημα, να αναδείξει νέο ηγετικό προφίλ και να απαντήσει στις κοινωνικές μετατοΗ πτώση του ΣΥΡΙΖΑ, η κρίση στα κόμματα του προοδευτικού πίσεις της τελευταίας δεκαετίας. Το αποτέλεσμα είναι ένα τόξου που παραμένουν χωρίς ενιαία πυξίδα και η απαξίωση κενό αντιπολιτευτικής αποτελεσματικότητας που επιτρέπει στην κυβέρνηση να κυριαρχεί σχεδόν χωρίς του πολιτικού συστήματος αντίπαλο. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, έχουν πυΗ ΚΕΝΤΡΟΑΡΙΣΤΕΡΑ ֟ ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΤΕΛΟΠΟΥΛΟΥ κνώσει τα σενάρια και οι συζητήσεις περί ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΔΕΝ πιθανής επιστροφής του Αλέξη Τσίπρα στο ΕΧΕΙ ΒΡΕΙ ΑΚΟΜΗ προσκήνιο. Η εικόνα του παραμένει ισχυρή ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ή σε σημαντικό τμήμα της βάσης, ενώ η απουΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ εκλογική κατάρρευση του ΣΥσία χαρισματικής ηγεσίας στον προοδευτικό ΡΙΖΑ το 2023 αποτέλεσε την χώρο τροφοδοτεί το σενάριο της επαναφοΝΑ ΕΚΦΡΑΣΕΙ ΠΕΙΣΤΙΚΑ απαρχή μιας βαθιάς κρίσης ράς του ως παράγοντα σταθεροποίησης ή ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΗΜΕΡΑ που επεκτάθηκε πολύ πέρα ανασύνθεσης. από τα όρια ενός κόμματος. Κανείς δεν μπορεί να προδικάσει εάν μια Εξέθεσε την ιδεολογική ασάτέτοια επιστροφή είναι πιθανή ή επιθυμητή. φεια της ελληνικής Αριστεράς, ανέδειξε τα δομικά Ωστόσο, η συζήτηση γύρω από αυτήν ανααδιέξοδά της και έφερε στο προσκήνιο την ευρύδεικνύει ένα κρίσιμο γεγονός: η Κεντροαριστετερη απαξίωση του πολιτικού συστήματος στα μάρά στην Ελλάδα δεν έχει βρει ακόμη το πρόσωπο, το τια της κοινωνίας. Οι εκλογές του Μαΐου και του όραμα ή το σχέδιο που μπορεί να εκφράσει πειστικά την Το αποτέλεσμα Ιουνίου 2023 σηματοδότησαν τη χειρότερη ήττα στην ιστορία επόμενη ημέρα. του ΣΥΡΙΖΑ. Η Νέα Δημοκρατία προηγήθηκε με διαφορά άνω Η πτώση του ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι ένα μεμονωμένο κομμαείναι ένα κενό των 20 μονάδων, ενώ ο άλλοτε κυρίαρχος προοδευτικός πότικό φαινόμενο. Είναι σύμπτωμα μιας βαθύτερης πολιτικής αντιπολιτευτικής λος έδειχνε να έχει χάσει τη σχέση του με κρίσιμα κοινωνικά κρίσης που αγγίζει ολόκληρο τον προοδευτικό χώρο: κρίση αποτελεσματικότητας στρώματα. Η παραίτηση του Αλέξη Τσίπρα άφησε πίσω της ταυτότητας, κρίση αφήγησης, κρίση εμπιστοσύνης. Καθώς που επιτρέπει ένα κόμμα σε αναζήτηση κατεύθυνσης και ταυτότητας, αλλά η κοινωνία αναζητά νέες απαντήσεις στα σύγχρονα ζητήμαστην κυβέρνηση και ένα εκρηκτικό κενό ηγεσίας. τα -από το κοινωνικό κράτος έως την ψηφιακή μετάβαση- η να κυριαρχεί σχεδόν Η εμφάνιση του Στέφανου Κασσελάκη στις εσωκομματιΑριστερά και η Κεντροαριστερά παραμένουν χωρίς ενιαία κές εκλογές προκάλεσε ανατροπή της πολιτικής σκηνής. Με πυξίδα ■ χωρίς αντίπαλο

Η ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΕΝΤΡΟΑΡΙΣΤΕΡΑ

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Ενα κενό... γεμάτο κομμάτια στην Αριστερά

50

Η

ΠΟΛΙΤΙΚΕ Σ ΓΕΛΟΙΟΓΡΑΦΙΕ Σ

2012-2025

֟ ΓΙΆΝΝΗΣ ΚΆΛΆΪΤΖΗΣ, 14.9.2015

֟ ΠΈΤΡΟΣ ΖΈΡΒΟΣ, 10.4.2021

ΠΟΛΙΤΙΚEΣ ΓΕΛΟΙΟΓΡΑΦΙΕΣ

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ ΜΙΧΆΛΗΣ ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ, 7.1.2015

13 ΧΡΟΝΙΑ

֟ ΓΙΆΝΝΗΣ ΙΩΆΝΝΟΥ, 4.11.2017

53

ΠΟΛΙΤΙΚEΣ ΓΕΛΟΙΟΓΡΑΦΙΕΣ

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

֟ ΚΏΣΤΑΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ, 17.3.2016

54

֟ ΒΑΓΓΈΛΗΣ ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΈΙΟΥ, 26.8.2025

ΠΟΛΙΤΙΚEΣ ΓΕΛΟΙΟΓΡΑΦΙΕΣ

13 ΧΡΟΝΙΑ

֟ ΤΑΣΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ, 27.2.2025

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

֟ JOHN ANTONO, 24.11.2022

55

Plaza Beach House

Τ

ο όνομα GRECOTEL είναι συνώνυμο με εμβληματικά Luxury Hotels & Resorts σε καταπληκτικές τοποθεσίες, συνυφασμένα με τα αξιοθέατα και την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας, «φύλακας» της αυθεντικής φιλοξενίας εδώ και 50 χρόνια.

PLAZA BEACH HOUSE

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΜΕ ΤΗΝ GRECOTEL Οι γιορτές αποκτούν μία ξεχωριστή λάμψη σε τρία εμβληματικά ξενοδοχεία της GRECOTEL σε Ρέθυμνο, Λάρισα και Αλεξανδρούπολη

56

ADVERTORIAL

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

ΕΝΑΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΣ ΠΑΡΑΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ ΣΤΟ ΡΕΘΥΜΝΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ Στην άκρη της γραφικής πόλης του Ρεθύμνου στην Κρήτη, εκεί όπου η θαλασσινή αύρα συναντά τη χειμωνιάτικη γαλήνη, το GRECOTEL Plaza Beach House αποκαλύπτει μια νέα διάσταση χριστουγεννιάτικης φιλοξενίας. Το παραθαλάσσιο boutique resort, με αέρα μικρού παραδοσιακού οικισμού, προσκαλεί ζευγάρια και οικογένειες να γιορτάσουν με θαλπωρή, κομψότητα και slow-living διάθεση – πάντα με τη φροντίδα της GRECOTEL. Ανοιχτό όλο τον χρόνο, το Plaza Beach House προσφέρει ευρύχωρα lofts και διαμερίσματα με ανεμπόδιστη θέα στο Κρητικό πέλαγος. Οι επισκέπτες απολαμβάνουν την ηρεμία της παραλίας, την κοσμοπολίτικη ενέργεια του Ρεθύμνου σε απόσταση αναπνοής και την αβίαστη φιλοξενία που ξεχωρίζει. Για τους νεαρούς επισκέπτες, η Grecoland δημιουργεί ένα ζεστό περιβάλλον παιχνιδιού και δημιουργικής απασχόλησης, ενώ οι ενήλικες βρίσκουν στιγμές χαλάρωσης στο Play House Spa με χαμάμ, σάουνα και ένα πλήρως εξοπλισμένο fitness room.

Το Plaza Beach House έχει επιμεληθεί φέτος ένα ολοκληρωμένο χριστουγεννιάτικο πρόγραμμα με γεύσεις, αρώματα και εμπειρίες που αναδεικνύουν το πνεύμα των ημερών. Με κομψότητα, προσεγμένες υπηρεσίες και το μοναδικό παραθαλάσσιο σκηνικό του, το GRECOTEL Plaza Beach House μετατρέπει τα Χριστούγεννα σε μια εμπειρία ζεστή, χαλαρή και γεμάτη στιλ. Ενας προορισμός όπου οι γιορτές αποκτούν coastal χαρακτήρα – ανάμεσα στη θαλπωρή του χειμώνα και την ανεπιτήδευτη ομορφιά της Κρήτης.

LARISSA IMPERIAL H ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΣΤΑ ΓΙΟΡΤΙΝΑ ΤΗΣ Στο κέντρο του Θεσσαλικού Κάμπου, εκεί όπου η πόλη συναντά την ηρεμία της φύσης, το GRECOTEL Larissa Imperial υποδέχεται τις γιορτές με μια μοναδική πρόταση διαμονής που συνδυάζει πολυτέλεια, απλότητα και αυθεντική φιλοξενία. Το εμβληματικό ξενοδοχείο-κόσμημα της Λάρισας αποτελεί σημείο ανα-

Larissa Imperial

φοράς για την πόλη και την ευρύτερη περιοχή, προσφέροντας ένα περιβάλλον που αποπνέει ζεστασιά, άνεση και κομψότητα. Τα δωμάτια, οι ευρύχωρες σουίτες και τα ήρεμα bungalows, μέσα σε μια καταπράσινη έκταση, δημιουργούν την ιδανική βάση για χαλαρωτικές και εορταστικές αποδράσεις. Οι επισκέπτες απολαμβάνουν υψηλό επίπεδο υπηρεσιών, σε ένα ξενοδοχείο που έχει γίνει συνώνυμο της διακριτικής πολυτέλειας στη Θεσσαλία.

Egnatia Alexandroupolis

Egnatia Alexandroupolis

Plaza Beach House

Το Larissa Imperial βρίσκεται σε στρατηγικό σημείο, ιδανικό για εξορμήσεις σε ορισμένους από τους πιο εντυπωσιακούς προορισμούς της Κεντρικής Ελλάδας, στον επιβλητικό και χιονισμένο Ολυμπο, για παραδοσιακές βόλτες στα Αμπελάκια, στο Περτούλι και στα ορεινά των Τρικάλων, στη Λίμνη Πλαστήρα, μια από τις πιο γοητευτικές χειμερινές λίμνες, και στα μαγευτικά Μετέωρα. Παράλληλα, για τις οικογένειες, ο κοντινός Μύλος των Ξωτικών στα Τρίκαλα υπόσχεται στιγμές χαράς για μικρούς και μεγάλους. Στο Imperial Restaurant, οι επισκέπτες απολαμβάνουν εκλεπτυσμένη à la carte κουζίνα και γιορτινά μενού, ενώ τα λαμπερά lounges του ξενοδοχείου –το Atrium και το Lobby– δημιουργούν το ιδανικό σκηνικό για στιγμές χαλάρωσης. Το ρεβεγιόν του ξενοδοχείου αποτελεί κάθε χρόνο σημείο αναφοράς στη Λάρισα, με εκλεπτυσμένες γεύσεις, ζεστή ατμόσφαιρα και τη χαρακτηριστική φιλοξενία της GRECOTEL. Το Imperial Health Spa προσφέρει θερμαινόμενη πισίνα, υδρομασάζ και μια σειρά από εξατομικευμένες θεραπείες προσώπου και σώματος – ιδανικές για απόλυτη αναζωογόνηση στις μέρες των γιορτών. Με εύκολη πρόσβαση, ατμόσφαιρα διακριτικής πολυτέλειας και υπηρεσίες υψηλού επιπέδου, το GRECOTEL Larissa Imperial μετατρέπει τα Χριστούγεννα σε μια εμπειρία που

συνδυάζει αστική κομψότητα, φυσιολατρικές αποδράσεις και αυθεντικές ελληνικές γιορτές – με ντόπιο τσίπουρο, καλή παρέα και τη ζεστασιά της Θεσσαλίας.

EGNATIA ALEXANDROUPOLIS ΘΑΛΠΩΡΉ ΚΑΙ ΠΟΛΥΤΈΛΈΙΑ ΣΤΉΝ ΑΛΈΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΉ Στην καρδιά της χειμωνιάτικης Αλεξανδρούπολης, στο σημείο όπου το πευκοδάσος ακουμπά τη θάλασσα και η πόλη φορά τα γιορτινά της, το GRECOTEL Egnatia Alexandroupolis υποδέχεται τους επισκέπτες του με μια ξεχωριστή γιορτινή ατμόσφαιρα. Βραβευμένο από το Condé Nast Traveler Readers’ Choice Awards ως ένα από τα 10 καλύτερα ξενοδοχεία της Ελλάδας, το GRECOTEL Egnatia αποτελεί διαχρονικό σημείο αναφοράς για τη Βόρεια Ελλάδα και ιδανικό προορισμό για όσους αναζητούν πολυτέλεια, θαλπωρή και αυθεντική φιλοξενία. Το ξενοδοχείο προσφέρει μια ατμόσφαιρα που συνδυάζει τη ζεστασιά του τζακιού με την κομψότητα των ανανεωμένων lobbies και των εκλεπτυσμένων δωματίων και σουιτών με θέα στο Αιγαίο. Οι επισκέπτες μπορούν να επιλέξουν τις

Egnatia Alexandroupolis

αγαπημένες σουίτες με τζάκι ή τις οικογενειακές μεζονέτες – ιδανικές για χειμερινές αποδράσεις. Σε απόσταση αναπνοής από το κέντρο της πόλης και τη χριστουγεννιάτικη αγορά, το Egnatia γίνεται σημείο εκκίνησης για βόλτες στην παραλιακή, περιηγήσεις στα στολισμένα στενά και εξορμήσεις στη φύση, στο μαγευτικό Δάσος της Δαδιάς, στο συναρπαστικό Δέλτα του Εβρου ή στις παραθαλάσσιες διαδρομές της περιοχής. Στο εστιατόριο «Aesop’s Myth», οι επισκέπτες απολαμβάνουν γκουρμέ δημιουργίες με ελληνικό χαρακτήρα, ενώ το ανανεωμένο spa του ξενοδοχείου προσφέρει έναν ατμοσφαιρικό χώρο για χαλάρωση και ευεξία με ανατολίτικες επιρροές. Με άριστες υποδομές, πρόσβαση τόσο στο αεροδρόμιο όσο και στο κέντρο της πόλης και υπηρεσίες που φέρουν την υπογραφή της GRECOTEL, το Egnatia μπορεί να συνδυάσει όλο τον χρόνο δουλειές, διακοπές και εξερεύνηση της φύσης, σε έναν τόπο όπου οι γιορτές αποκτούν μια ιδιαίτερη χειμερινή μαγεία. ● www.grecotel.com

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Larissa Imperial

13 ΧΡΟΝΙΑ

Larissa Imperial

57

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 2012-2025

EUROKINISSI

Καθήλωση εισοδήματος και διάλυση εργασιακών σχέσεων, το «μέρισμα» της ανάπτυξης για τους εργαζόμενους

AP PHOTO

Ο Ι ΚΟ Ν Ο Μ Ι Α

ΤΑ... ΑΙΩΝΙΑ ΜΝΗΜΟΝΙΑ

Οι «δύο κόσμοι» της οικονομίας Η λιτότητα που ήρθε κι έδεσε, τα αιματοβαμμένα πρωτογενή πλεονάσματα, οι μισθοί που μένουν καθηλωμένοι και οι διαλυμένες εργασιακές σχέσεις ֟ ΤΟΥ ΠΑΝΟΥ ΚΟΣΜΑ

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

p.kosmas@efsyn.gr

60

Η σωτηρία των τραπεζών από την ντε φάκτο χρεοκοπία τους μετατράπηκε στα χρόνια της διακυβέρνησης Μητσοτάκη σε... οιονεί συνταγματική επιταγή

άνοντας ανασκόπηση στα 13 χρόνια διαδρομής της «Εφ.Συν.» από την οπτική γωνία των οικονομικών εξελίξεων και των βασικών οικονομικών και κοινωνικών συνεπειών τους, διαπιστώνουμε ότι τα μνημόνια αποτέλεσαν όχι μια παρένθεση που έκλεισε με την «καθαρή έξοδο» το 2018, αλλά το άνοιγμα μιας νέας εποχής στην οικονομική πολιτική· εποχής όπου οι βασικές μνημονιακές κατευθύνσεις παρέμειναν ως σταθερές με διακυμάνσεις ασφαλώς, αλλά τέτοιες που τροποποιούν τις βασικές κατευθύνσεις. Ετσι, έχουμε επιμέρους κατευθύνσεις οικονομικής πολιτικής που αναπαράγονται μέσα από διαφορετικές συγκυρίες: οι μνημονιακές δεσμεύσεις, που απορρέουν από τη συμφωνία του 2018 και ο χρονικός τους ορίζοντας εκτείνεται μέχρι το... 2062, απαιτούν υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα· η «επενδυσιμότητα» της χώρας απαιτεί οικειοθελή πρωτογενή υπερ-πλεονάσματα, ώστε οι διεθνείς οργανισμοί και οι αγορές να μην επιδεικνύουν απλή «ανοχή», αλλά να είναι ενθουσιασμένοι με τη δημοσιονομική πολιτική· η εισροή κεφαλαίων έχει τη μορφή επενδύσεων χαρτοφυλακίου – η εισροή κεφαλαίων για άμεσες επενδύσεις έχει κυρίως τη μορφή των ευρωπαϊκών πόρων (Ταμείο Ανάκαμψης και ΕΣΠΑ)· η σωτηρία των τραπεζών από την ντε φάκτο χρεοκοπία τους, που άρχισε πριν

Κ

χρεοκοπήσει το ελληνικό Δημόσιο, μετατράπηκε στα χρόνια της διακυβέρνησης Μητσοτάκη σε... ισόβια και σε οιονεί... συνταγματική επιταγή, αφού το Δημόσιο με τα διαδοχικά προγράμματα «Ηρακλής» Ι, ΙΙ και ΙΙΙ ανέλαβε να αποκαταστήσει πλήρως το επιχειρηματικό τους προφίλ και να τις κάνει ελκυστικές στις αγορές απαλλάσσοντάς τες με εγγυήσεις του Δημοσίου από «κόκκινα» δάνεια περίπου 90 δισ. ευρώ. Σε αυτούς τους δύο πυλώνες, δημοσιονομικοί θρίαμβοι και τραπεζική αναβάθμιση, χτίστηκε το κυβερνητικό success story, με όπλο τη διεθνή ελκυστικότητα και την άπλετη ρευστότητα. Αν όμως η ανάπτυξη ήρθε, με αυτό τον τρόπο και σ’ αυτή τη μορφή, δεν έφερε, παρά τα δεκάδες δισ. ευρώ των ευρωπαϊκών πόρων, «αποκατάσταση» ούτε του παραγωγικού δυναμικού της οικονομίας (του παγίου κεφαλαίου) ούτε της παραγωγικότητας, δηλαδή των δύο θεμελιωδών οικονομικών δεικτών ευρωστίας μιας οικονομίας: η παραγωγικότητα «σέρνεται» σε πολύ χαμηλά επίπεδα και σε... χαώδη απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, το δε παραγωγικό δυναμικό είναι περίπου 70 δισ. ευρώ κάτω από τα επίπεδα του 2008! Εχουμε μια ανάπτυξη που στηρίζεται κυρίως στο real estate (αγορές ακινήτων εξαιτίας κυρίως της διεθνούς ζήτησης), στον τουρισμό και στην ιδιωτική κατανάλωση, μακριά από τον διακηρυγμένο στόχο για εξωστρεφή και ανταγωνιστική οικονομία. Τα κέρδη του επιχειρηματικού τομέα, ωστόσο, ευημερούν ευρισκόμενα σε ιστορικά υψηλά: ο δείκτης κέρδους για το σύνολο του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας είναι μακράν υψηλότερος του δεύτερου σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σε ποια «μαγική δύναμη» οφείλεται αυτό το θαύμα, να έχουμε υψηλά κέρδη με χαμηλή παραγωγικότητα και τρομερή υστέρηση σε πάγιο κεφάλαιο; Στη (με μεγάλη και αταλάντευτη συνέπεια) καθήλωση του εισοδήματος της μισθωτής εργασίας, στις ασφυκτικές πιέσεις στους αυτοαπασχολούμενους και στις ατομικές επιχειρήσεις (τους εργαζόμενους μικροαστούς), στη συστηματική διάλυση των εργασιακών σχέσεων. Ετσι, στον αντίποδα των οικονομικών «θαυμάτων», της τραπεζικής ευρωστίας και των υψηλών κερδών του επιχειρηματικού τομέα, βρίσκεται ένα στόρι που δεν διηγείται «θαύματα», αλλά καθήλωση του πραγματικού εισοδήματος στην τελευταία θέση της Ε.Ε., 13ωρο εργασίας και από τους χειρότερους δείκτες φτώχειας και κοινωνικής δυσανεξίας στην Ε.Ε. – το ημερολόγιο των ανακοινώσεων της Eurostat γι’ αυτή την κατηγορία στοιχείων αποτελεί ένα «μαρτυρολόγιο» για τα εργατικά και λαϊκά στρώματα. Δεν πρόκειται μόνο για την ακρίβεια ή τη στεγαστική κρίση, που ενέσκηψαν μετά το 2021, δεν πρόκειται μόνο για την αδυναμία ή απροθυμία να αντισταθμιστούν οι εξαιτίας τους απώλειες για τα λαϊκά στρώματα, αλλά για κάτι χειρότερο: τη συνειδητή αξιοποίησή τους από τις κυβερνήσεις Μητσοτάκη υπέρ της δημοσιονομικής και τραπεζικής ευρωστίας, υπέρ των κερδών του επιχειρηματικού τομέα, υπέρ ενός αντιπαραγωγικά κερδοσκοπικού μοντέλου ανάπτυξης. Το ρήγμα ανάμεσα στους δύο «κόσμους» διευρύνεται – κι αυτό είναι ένα ζήτημα που γίνεται πλέον καθαρά πολιτικό. Οσοι/ες προβληματίζονται για το «πολιτικό πρόβλημα της χώρας», οφείλουν να αναζητήσουν εδώ τις αιτίες του - και τις λύσεις... ■

Ο Ι ΚΟ Ν Ο Μ Ι Α

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ

Το ευρώ εσώθη. Η Ε.Ε.; Η άτυπη ομάδα των υπουργών Οικονομικών σε κάθε κρίση μετατρέπεται σε... διευθυντήριο όταν πρόκειται να διαχειριστεί τα χρήματα των Ευρωπαίων ֟ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΚΙΜΠΟΥΡΟΠΟΥΛΟΥ

α τρία συνεταιράκια» ήταν ο πρωτοσέλιδος τίτλος της «Εφημερίδας των Συντακτών» στο πρώτο φύλλο της, στις 5 Νοεμβρίου 2012. Ποια ήταν τα τρία συνεταιράκια; Οι Σαμαράς, Βενιζέλος και Κουβέλης. Αντιλαμβάνεται κανείς την τεράστια απόσταση που έχει διανυθεί από τότε: κανείς από τους τρεις συντελεστές της συγκυβέρνησης του δεύτερου μνημονίου δεν έχει -ή δεν θέλει να έχει- την παραμικρή σχέση με τη μνημονιακή κληρονομιά. Ο τότε πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς «πυροβολεί» με κάθε ευκαιρία τον βασικό «καθολικό κληρονόμο» των μνημονίων Κυριάκο Μητσοτάκη. Ο τότε ηγέτης του ΠΑΣΟΚ και αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Ευάγγελος Βενιζέλος, «βομβαρδίζει» με κάθε ευκαιρία την παράταση της μνημονιακής «έκτακτης ανάγκης» και τις παραβιάσεις της συνταγματικής νομιμότητας από την κυβέρνηση Κυριάκου Μητσοτάκη. Κι ένας από τους έσχατους «Νέστορες» της Αριστεράς, ο Φώτης Κουβέλης, παρακολουθεί με αμηχανία ή απόγνωση το πώς αποτιμάται η μεταπήδησή του από το μνημονιακό στο αντι-μνημονιακό μέτωπο από τον κορυφαίο συντελεστή του: τον Αλέξη Τσίπρα. Η ελληνική κρίση χρέους, ακόμη και μετά το -υποτίθεταιβαθύ κούρεμά του στις αρχές του 2012, με την εφαρμογή του PSI, ήταν μόνο μία από τις πολλές διαστάσεις της κρίσης του ευρώ, της βεβιασμένης και πρόχειρα προετοιμασμένης νομισματικής ένωσης εντός της Ε.Ε. Για τους υπουργούς Οικονομικών της Ελλάδας, της Ιρλανδίας,

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

«Τ

62

Τα άλματα της ηγεσίας της Ε.Ε. από την απόλυτη άρνηση να αναλάβει χρέος χώραςμέλους της σε χρεοκοπία μέχρι τη θερμή υποστήριξη του κοινού χρέους για την αντιμετώπιση της πανδημίας και τη μετατροπή της σε μιλιταριστική ένωση

֟ ΣΚΙΤΣΟ:

ΤΑΣΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ

της Πορτογαλίας, της Κύπρου, αλλά και της Ισπανίας δεν δικαιολογείται η έκπληξη για κάτι που είναι κοινός τόπος για το «διευθυντήριο» του ευρώ από το 2005, οπότε συγκροτήθηκε για πρώτη φορά. Το Eurogroup δεν προβλέπεται ούτε στη Συνθήκη της Ε.Ε. ούτε στη Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ε.Ε., παρά μόνο σε ένα «Πρωτόκολλο» (14) που στα δύο όλα κι όλα άρθρα του λέει τα εξής: «1. Οι υπουργοί Οικονομικών των κρατών με νόμισμα το ευρώ πραγματοποιούν άτυπες μεταξύ τους συναντήσεις…

2. Οι υπουργοί Οικονομικών των κρατών με νόμισμα το ευρώ εκλέγουν ανά δυόμισι έτη πρόεδρο, με πλειοψηφία των εν λόγω κρατών-μελών». Κι όμως! Το άτυπο, ανυπόστατο θεσμικά Eurogroup είχε για δέκα χρόνια εξουσία (δημοσιονομικής) ζωής και θανάτου πάνω σε 5 χώρες του ευρώ.

Mόλις τρεις μήνες μετά την πανηγυρική ελληνική έξοδο από τα μνημόνια, η πανδημία του Covid-19 βάζει την ηγεσία της Ε.Ε. και του ευρώ σε ένα πρωτοφανές δίλημμα: να αφήσω την πανδημία να εξελιχθεί σε δημοσιονομικό ολοκαύτωμα για Ε.Ε. και ευρωζώνη ή να διαβώ τον Ρουβίκωνα του κοινού δανεισμού και της γενναιόδωρης κρατικής χρηματοδότησης της παύσης παραγωγής; Χωρίς ιδιαίτερη ταλάντευση, η πλειονότητα των 27 χωρών επέλεξαν το δεύτερο, δηλαδή τον πρωτοφανή για την Ε.Ε. κοινό δανεισμό. Ακόμη και η αμείλικτη πολέμια της αμοιβαιοποίησης του ευρωχρέους Γερμανία δεν πρόβαλε ισχυρές αντιρρήσεις στην ιδέα, που κόστισε σχεδόν 1 τρισ. ευρώ στους 27 της Ε.Ε. Η κυριότερη εκδοχή αυτής της «αλληλεγγύης» ήταν το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και ο Μηχανισμός RRF των 650 δισ. ευρώ, από τα οποία 36 δισ. πάνε στην Ελλάδα, χωρίς να είναι απολύτως σαφές αν και τι θα πιάσει τόπο. Προς το τέλος του 2020, το αδιανόητο μέχρι τότε για την Ε.Ε., ο κοινός δανεισμός για να επανασυναρμολογηθούν τα κουρέλια της πανδημίας, έγινε αυτονόητο τον Φεβρουάριο 2021 με απόφαση των 27. Κι άρχισε η ανακύκλωση χρήματος των Ευρωπαίων φορολογουμένων - γιατί αυτοί πληρώνουν όχι μόνον τον εθνικό, αλλά και τον κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό. Η μετά την πανδημία εποχή, παρά το χρήμα του Ταμείου Ανάκαμψης, αποδείχθηκε μια μετάσταση της διαρκούς κρίσης σε άλλα πεδία: στην πρωτοφανή διαταραχή της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας, στην εκτόξευση των τιμών των πρώτων υλών, στην ενέργεια, που αποδείχθηκε καταλύτης της διεθνούς πληθωριστικής κρίσης. Αλλά και στη γεωπολιτική ισορροπία τρόμου, που ανατράπηκε οριστικά με το απότομο φρένο στη μακρόχρονη ενεργειακή συμμαχία Γερμανίας - Ρωσίας (με τη ματαίωση του αγωγού Nord Stream 2) και με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Σαν έτοιμη από καιρό, σαν θαρρα λ έα, η ηγεσ ία τ ης Ε.Ε. δεν ταλαντεύτηκε ούτε στιγμή αν πρέπει να συνεχίσει να είναι ό,τι εδώ και δεκαετίες διακηρύσσει -ένωση ειρήνης και αποτροπής των πολέμων- ή θα ντυθεί στο χακί. «Μια χώρα στο χακί» ήταν ο πρωτοσέλιδος τίτλος της «Εφ.Συν.» στις 3 Απριλίου 2025, που αναφερόταν στο εξοπλιστικό πρόγραμμα-μαμούθ των 25 δισ. ευρώ που εξήγγειλε ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Ποιος και πώς θα πληρώσει το κόστος της στρατιωτικοποίησης της Ε.Ε.; Ρητορικό το ερώτημα. Συνηθισμένα τα βουνά στα χιόνια και στα κανόνια ■

Σήραγγα διέλευσης αγωγών του Κέντρου Επεξεργασίας Λυμάτων Ραφήνας - Πικερμίου - Σπάτων Αρτέμιδας. Πηγή: Αρχείο ΕΥΔΑΠ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΌΡΩΝ

ΕΡΓΑ ΓΙΑ ΚΑΛΎΤΕΡΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Έργα 2,5 δισ. ευρώ μέσα σε μια δεκαετία προγραμματίζει η ΕΥΔΑΠ στο υδροδοτικό και αποχετευτικό δίκτυο της Αττικής

Η ΕΎΔΑΠ ΕΠΕΚΤΕΙΝΕΙ ΤΙΣ ΎΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΗΣ ΚΑΙ ΣΕ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ, ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΣ ΕΡΓΑ ΣΎΝΟΛΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ 958 ΕΚΑΤ. ΕΎΡΩ ξεπεράσει τον τρέχοντα ρυθμό απορρόφησης του επενδυτικού της πλάνου, ρυθμός που τετραπλασιάστηκε στο διάστημα 20192024, προχωρώντας με γρήγορους ρυθμούς τα έργα, παρά τις προκλήσεις που προκύπτουν από το νομοθετικό πλαίσιο. Αν και οι προκλήσεις είναι πολλές, η ΕΥΔΑΠ εργάζεται συστηματικά για την επίλυσή τους.

Μονάδα Επεξεργασίας Νερού Ασπροπύργου Πηγή: Αρχείο ΕΥΔΑΠ

Μέσα από το επενδυτικό πρόγραμμα 2,5 δισ. ευρώ, η ΕΥΔΑΠ δεν απαντά μόνο στις απαιτήσεις του σήμερα, αλλά προετοιμάζει και τις λύσεις του αύριο. Με τη χρήση σύγχρονων εργαλείων, με ισχυρή περιβαλλοντική στρατηγική και με προτεραιότητα στην εξυπηρέτηση του πολίτη, η Εταιρεία επαναπροσδιορίζει τον ρόλο της ως πυλώνας ασφάλειας, υγείας και αειφορίας για ολόκληρη την Αττική. Στη νέα εποχή των προκλήσεων, από την κλιματική αλλαγή έως τις εξελισσόμενες ανάγκες των αστικών πληθυσμών, η ΕΥΔΑΠ προχωρά σε σημαντικές πρωτοβουλίες για τη βελτιστοποίηση του μοντέλου διαχείρισης των υδάτων και των λυμάτων.

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Κέντρο Επεξεργασίας Λυμάτων Ψυττάλειας Πηγή: Αρχείο ΕΥΔΑΠ

13 ΧΡΟΝΙΑ

ADVERTORIAL

Η

κλιματική κρίση και η παρατεταμένη ανομβρία έχουν αναδείξει τη σημασία της ορθής διαχε ίρισ ης των υδάτ ινων πόρων όσο ποτέ άλλοτε. Σε απάντηση των νέων συνθηκών που έχουν διαμορφωθεί η ΕΥΔΑΠ απαντά με ένα ολοκληρωμένο δεκαετές επενδυτικό πλάνο ύψους 2,5 δισ. ευρώ που στοχεύει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υποδομών της και τη διατήρηση της υψηλής ποιότητας των υπηρεσιών της. Η διαχείριση ενός εκτεταμένου υδροδοτικού συστήματος που περιλαμβάνει 4 ταμιευτήρες, 495 χιλιόμετρα αγωγών, 4 Μονάδες Επεξεργασίας Νερού, πάνω από 14.000 χιλιόμετρα δίκτυο ύδρευσης και πάνω από 8.000 χιλιόμετρα αποχέτευσης, απαιτεί έργα που φτάνουν τα 1,4 δισ. ευρώ για επέκταση και αναβάθμιση των Μονάδων Επεξεργασίας Νερού, εγκατάσταση 2 εκατομμυρίων έξυπνων οικιακών μετρητών και αντικατάσταση 660 χιλιομέτρων δικτύου ύδρευσης. Το επενδυτικό πλάνο περιλαμβάνει αναβαθμίσεις και επεκτάσεις του δικτύου, καθώς και αναβαθμίσεις στα αντλιοστάσια και στα Κέντρα Επεξεργασίας Λυμάτων. Ειδικά οι επενδύσεις στα Κέντρα Επεξεργασίας Λυμάτων στόχο έχουν τη βελτίωση της ποιότητας των επεξεργασμένων εκροών, ώστε να είναι κατάλληλες για επαναχρησιμοποίηση, αλλά και την ελαχιστοποίηση των θραύσεων στο δίκτυο. Η υλοποίηση των έργων αυτών θα συμβάλ λει στην περαιτέρω προώθηση των αρχών της κυκλικής οικονομίας και στη βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων. Απώτερος στόχος, η εξοικονόμηση κάθε πολύτιμης σταγόνας νερού, με την ΕΥΔΑΠ να σχεδιάζει την αξιοποίηση προηγμένων τεχνολογιών για την επεξεργασία αστικών λυμάτων, εξασφαλίζοντας καθαρό ανακυκλωμένο νερό για γεωργική άρδευση και αστικό πράσινο. Εκτός από τις αναβαθμίσεις στο υπάρχον δίκτυο και τις εγκαταστάσεις, η ΕΥΔΑΠ επεκτείνει τις υπηρεσίες της και σε νέες περιοχές της Ανατολικής Αττικής, αναλαμβάνοντας έργα συνολικής αξίας 958 εκατ. ευρώ που θα εξυπηρετήσουν 410.500 κατοίκους. Αυτά τα έργα περιλαμβάνουν τη σύνδεση 75.000 ακινήτων με το δίκτυο αποχέτευσης και την κατασκευή τριών νέων Κέντρων Επεξεργασίας Λυμάτων. Ενεργοποιώντας κατά προτεραιότητα χρηματοδοτικό πλαίσιο 250 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), η Εταιρεία επενδύει σε έξυπνους μετρητές, ενεργειακές αναβαθμίσεις και ψηφιακές υποδομές, φέρνοντας τις υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης στο σήμερα, με επίκεντρο τον πολίτη και την ποιότητα ζωής του. Στόχος είναι όχι μόνο η προστασία των υδάτινων πόρων, αλλά και η διασφάλιση υπηρεσιών υψηλής ποιότητας σε προσιτό κόστος για όλους τους πολίτες. Στρατηγικός στόχος της ΕΥΔΑΠ είναι να

63

Σε ιστορικό υψηλό η ανισότητα στις δυτικές κοινωνίες και στον πλανήτη

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ

64

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ Η ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ Τα κέρδη των 3.000 δισεκατομμυριούχων την τελευταία δεκαετία θα αρκούσαν για να εξαλείψουν τη φτώχεια παγκοσμίως στα επόμενα 22 χρόνια ֟ ΤΟΥ ΜΠΑΜΠΗ ΜΙΧΑΛΗ

ανισότητα δεν είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης, όπως ισχυρίζονται αρκετοί κερδισμένοι του σημερινού οικονομικού συστήματος, μεταξύ των οποίων και ο Ελληνας πρωθυπουργός. Είναι πολιτική επιλογή. Είναι το αποτέλεσμα αποτυχημένων οικονομικών πολιτικών δεκαετιών οι οποίες ωφέλησαν κατά κύριο λόγο τους πλουσιότερους ανθρώπους της υφηλίου και τους εταιρικούς κολοσσούς, αφήνοντας στην «απέναντι όχθη» δισεκατομμύρια να μαστίζονται από τη φτώχεια και την πείνα. Τα στοιχεία είναι καταλυτικά: Στο προηγούμενο τέταρτο του αιώνα το πλουσιότερο 1% της ανθρωπότητας συσσώρευσε για την πάρτη του πάνω από το 40% του νέου πλούτου που δημιουργήθηκε στον πλανήτη, ενώ το φτωχότερο 50% μόλις το 1%. Τα τελευταία δέκα χρόνια αυτό το πλουσιότερο 1% του παγκόσμιου πληθυσμού- μόλις 3.000 δισεκατομμυριούχοιαβγάτισε τον συνολικό του πλούτο κατά 33,9 τρισεκατομμύρια δολάρια. Ποσό ικανό για να εξαλείψει τη φτώχεια παγκοσμίως στα επόμενα 22 χρόνια. Στην «απέναντι όχθη», δέκα χρόνια μετά την παγκόσμια συμφωνία για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης, πάνω από 3,7 δισεκατομμύρια άνθρωποι συνεχίζουν να ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας. Ενας στους τέσσερις ανθρώπους -περίπου 2,3 δισεκατομμύρια ψυχές- αντιμετωπίζει μέτρια ή σοβαρή επισιτιστική ανασφάλεια και αναγκάζεται συχνά-πυκνά να παραλείπει γεύματα από την ημερήσια διατροφή του. Ο δε αριθμός των ανθρώπων που βρίσκονται αντιμέτωποι με την πείνα αντί να μειώνεται αυξάνεται - κατά 335 εκατομμύρια από το 2019. Το εκρηκτικό εισοδηματικό χάσμα, το συνεχές άνοιγμα της ψαλίδας μεταξύ πλουσίων και φτωχών, δεν αποτελεί

H

AP PHOTO

Ο Ι ΚΟ Ν Ο Μ Ι Α

Ο Ι ΚΟ Ν Ο Μ Ι Α

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Καμία εταιρεία, κανένα άτομο δεν θα έπρεπε να έχει τόση δύναμη στις οικονομίες και τις ζωές μας, όσο αυτή που συγκεντρώνει σήμερα το πλουσιότερο 1% της ανθρωπότητας

13 ΧΡΟΝΙΑ

AP PHOTO

AP PHOTO

το φτωχότερο 50% του πληθυσμού - δηλαδή πάνω από 170 εκατομμύρια άνθρωποι. Η ανισότητα μάλιστα εδώ είναι και ζήτημα ζωής ή θανάτου! Το πλουσιότερο 1% των Αμερικανών ζει επτά χρόνια περισσότερο απ’ ό,τι το φτωχότερο 50%. Και σε αυτό καθοριστικό ρόλο έχουν εισοδήματα περίπου 79 τρισ. δολαρίων που έχασε η αμερικανική εργατική τάξη εξαιτίας των οικονομικών πολιτικών που εφαρμόστηκαν στις ΗΠΑ τα τελευταία 50 χρόνια. Χρήματα τα οποία καρπώθηκε κατά κύριο λόγο το πλουσιότερο 1%. Στην «κοινωνικά δικαιότερη» Ευρωπαϊκή Ενωση 500 δισεκατομμυριούχοι αύξησαν τον συνολικό πλούτο τους στο πρώτο εξάμηνο φέτος κατά 400 δισ. ευρώ, με ρυθμό 2 δισ. ευρώ ημερησίως. Το πλουσιότερο 1% της Ε.Ε. κατέχει πλέον σχεδόν το ένα τέταρτο του συνολικού πλούτου, ενώ από την άλλη πλευρά το φτωχότερο μισό του πληθυσμού μόλις το 3%. Οι 3.600 πλουσιότεροι άνθρωποι Δεν έτυχε, πέτυχε: προϊόν συνειδητών πολιτικών η ανισότητα της Ενωσης έχουν τόσο πλούτο όσο τα φτωχότερα 181 εκατομμύρια των Ευρωπαίων, ένας πληθυσμός που ισοδυναμεί με αυτούς της Γερμανίας, της Ιταλίας και της Ισπανίας μαζί. Τα δεδομένα αυτά χτυπούν από μόνα τους κόκκινο και παραπέμπουν, σύμφωνα με κάποιους οικονομολόγους, σε «κατάσταση έκτακτης ανάγκης». «Βρισκόμαστε σε μια επικίνδυνη στιγμή για την ανθρώπινη ιστορία», προειδοποιεί ο γνωστός οικονομολόγος Τομά Πικετί, συν-διευθυντής του Παγκόσμιου Εργαστηρίου Ανισότητας και της Παγκόσμιας Βάσης Δεδομένων Ανισότητας. «Η αχαλίνωτη ανισότητα», τονίζει ο συγγραφέας τού «Το Κεφάλαιο στον 21ο αιώνα», «διχάζει έθνη και κοινότητες, απειλώντας τον κοινωνικό μας ιστό, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ίδια την ουσία της δημοκρατίας». Η Οxfam προειδοποιεί από την πλευρά της ότι, αν αυτή η τάση υπερσυσσώρευσης του πλούτου στα χέρια μερικών χιλιάδων πολυεκατομμυριούχων συνεχιστεί, τότε ο στόχος εξάλειψης της φτώχειας δεν πρόκειται να πραγματοποιηθεί ούτε σε... 229 «ΒΡΙΣΚΌΜΑΣΤΕ ΣΕ χρόνια. Αντίθετα ο πρώτος τρισεκατομμυριΜΙΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΣΤΙΓΜΗ ούχος θα αναδυθεί το πολύ σε 10 χρόνια. Η ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΘΡΏΠΙΝΗ γνωστή ΜΚΟ που μάχεται για την εξάλειψη ΙΣΤΌΡΙΑ», ΠΡΌΕΙΔΌΠΌΙΕΙ αναπόφευκτο φυσικό φαινόμενο, είναι της φτώχειας τονίζει ότι η μηχανή που δημιαποτέλεσμα των οικονομικών πολιτικών ουργεί την ανισότητα είναι «η ανεξέλεγκτη Ό ΓΝΏΣΤΌΣ που επικράτησαν στην υφήλιο τις προεταιρική και μονοπωλιακή ισχύς: Μέσω της ΌΙΚΌΝΌΜΌΛΌΓΌΣ ηγούμενες τρεις και πλέον δεκαετίες. συμπίεσης των αποδοχών των εργαζομένων, ΤΌΜΑ ΠΙΚΕΤΙ Ο οικονομικός νεοφιλελευθερισμός, η της φοροδιαφυγής, της ιδιωτικοποίησης του λατρεία της αγοράς και ο εξοβελισμός κράτους και της πρόκλησης κλιματικής κατου κράτους οδήγησαν στη μεταβίβαση τάρρευσης, οι εταιρείες μοιράζουν ατελείμεγάλου μέρους του παραγόμενου πλούτου από τον δημόσιο ωτο πλούτο στους πάμπλουτους ιδιοκτήτες στον ιδιωτικό τομέα. Από το 1995 έως το 2023, ο παγκόσμιος τους. Μοιράζονται ακόμη την εξουσία, υπονομεύιδιωτικός πλούτος αυξήθηκε κατά 342 τρισεκατομμύρια δοοντας τις δημοκρατίες και τα ανθρώπινα δικαιώματά». λάρια - 8 φορές περισσότερο απ’ ό,τι ο δημόσιος πλούτος (44 Οι 7 από τις 10 μεγαλύτερες εισηγμένες εταιρείες του κότρισεκατομμύρια δολάρια). Αποτέλεσμα ήταν το μερίδιο του σμου έχουν σήμερα βασικό μέτοχο ή διευθύνοντα σύμβουλο δημόσιου πλούτου στο σύνολο το παγκόσμιου πλούτου να δισεκατομμυριούχο. Οι εταιρείες αυτές έχουν συνολική αξία συρρικνωθεί ακόμη περισσότερο και η μεγέθυνση των ανισομεγαλύτερη από το ΑΕΠ όλων των χωρών της Αφρικής και της τήτων να λάβει εκρηκτικές διαστάσεις στον πλανήτη. Λατινικής Αμερικής. Ωστόσο καμία εταιρεία, κανένα άτομο δεν θα ‘πρεπε να Σήμερα το 80% των χωρών της υφηλίου (που φιλοξενεί το έχουν τόση δύναμη στις οικονομίες και τις ζωές μας. Για να εί90% του παγκόσμιου πληθυσμού) καταγράφει υψηλά επίπεμαστε σαφείς, κανείς δεν θα ‘πρεπε να κατέχει ένα δισεκατομδα εισοδηματικής ανισότητας. Οι χώρες αυτές είναι επτά φομύριο δολάρια ενώ δίπλα του πεθαίνουν παιδιά από την ασιρές πιο πιθανό σε σχέση με τις πιο ισότιμες χώρες να βιώσουν τία. Πρόκειται για κατάντια του ανθρώπινου είδους, η οποία στη συνέχεια παρακμή των θεσμών τους και υπονόμευση των όμως μπορεί να ανατραπεί αρκεί να υπάρξει η πολιτική βούληδημοκρατιών τους. Ενα μεγάλο μέρος αυτών των χωρών -σχεση. Οι κυβερνήσεις που ενδιαφέρονται για τους πολίτες τους δόν οι 6 στις 10 χαμηλού εισοδήματος- βρίσκεται στο χείλος οφείλουν: (α) να αναζωογονήσουν το κράτος προκειμένου μιας κρίσης χρέους. Οι φτωχότερες είναι αναγκασμένες να αυτό να σταθεί ισχυρό απέναντι στην ακραία εταιρική ισχύ, πληρώνουν πολύ περισσότερα για την αποπληρωμή των πι(β) να συγκρατήσουν την εταιρική εξουσία διαλύοντας τα μοστωτών τους απ’ ό,τι για φάρμακα και σχολικές αίθουσες. νοπώλια, νομοθετώντας μισθούς αξιοπρεπούς διαβίωσης για Η ανισότητα δεν ταλανίζει όμως μόνο τις φτωχές χώρες τους εργαζόμενους, ανώτατο όριο αμοιβής για τους επικεφααλλά και την αναπτυγμένη Δύση με πρώτη και καλύτερη την λής των εταιρειών και φορολογώντας δίκαια υπερπλουσίους πλουσιότερη οικονομία του κόσμου, τις ΗΠΑ. Η υπερδύνακαι μεγάλες εταιρείες. Ενας παγκόσμιος φόρος περιουσίας σε μη βιώνει σήμερα το υψηλότερο επίπεδο ανισότητας από δισεκατομμυριούχους και πολυεκατομμυριούχους θα μπορούοποιαδήποτε άλλη στιγμή της ιστορίας της. Οι τρεις πλουσε να αποφέρει έσοδα 1,8 τρισ. δολ. ετησίως ■ σιότεροι Αμερικανοί έχουν μεγαλύτερο πλούτο απ’ ό,τι έχει

65

Ο Ι ΚΟ Ν Ο Μ Ι Α

ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ

Από τη διάσωση στην ισόβια στήριξη Από το 2008 μέχρι σήμερα το κράτος χρηματοδοτεί αδιάλειπτα τις τράπεζες ֟ ΤΟΥ ΠΑΝΟΥ ΚΟΣΜΑ

p.kosmas@efsyn.gr

διάσωση και στη συνέχεια η με κάθε τρόπο, άμεση ή έμμεση, στήριξη των τραπεζών με δημόσιο χρήμα ή εγγυήσεις του Δημοσίου -και πιο πρόσφατα με την αποφυγή φορολόγησης των υπερκερδών τους- είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά -και πιο κοστοβόραδιεθνή εγχειρήματα διάσωσης, αλλά και μια εντυπωσιακή διάψευση του νεοφιλελεύθερου δόγματος περί μη επέμβασης του κράτους στην οικονομία, καθώς -υποτίθεται- αυτή έχει τις εγγενείς δυνάμεις και δυνατότητες να αποκαθιστά τις ανισορροπίες όταν αυτές διαταράσσονται σοβαρά. Το κυρίαρχο μνημονιακό αφήγημα ισχυρίζεται ότι η χρεοκοπία των τραπεζών ήταν αποτέλεσμα της χρεοκοπίας του Δημοσίου. Αυτό ήταν μια βολική θεωρία για την ελληνική κρίση: επέτρεπε να στοχοποιηθεί μονομερώς το Δημόσιο, να θεωρηθεί επουσιώδες ή και να βγει τελείως από το «κάδρο» το οξύ πρόβλημα του ιδιωτικού χρέους, εν τέλει να αποκρυβεί η ευθύνη των τραπεζών και των τραπεζιτών όχι μόνο για την τραπεζική χρεοκοπία αλλά και συνολικότερα για την ελληνική κρίση. Ολα αυτά ήταν πολύ βολικά, για να υπηρετηθούν δύο βασικές επιλογές: α) να νομιμοποιηθούν η ακραία λιτότητα και τα μνημόνια, β) να νομιμοποιηθεί η «σωτηρία» των

66

Εντυπωσιακή διάψευση του νεοφιλελεύθερου δόγματος περί μη επέμβασης του κράτους στην οικονομία

AP PHOTO

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Η

τραπεζών με κοινωνικοποίηση των ζημιών τους. Ωστόσο, τα δεδομένα διηγούνται μια άλλη ιστορία: ■ Οι τράπεζες δέχτηκαν πρώτες τις συνέπειες της κρίσης, ήδη από το 2008: το πρώτο «πακέτο» στήριξης των τραπεζών ήρθε το 2008, επί υπουργίας Γιώργου Αλογοσκούφη, και περιλάμβανε 5 δισ. ευρώ σε ρευστό (προνομιούχες μετοχές) και 23 δισ. ευρώ εγγυήσεις.

■ Γιατί χρειαζόταν αυτό το «πακέτο» το 2008; Γιατί ξεκίνησε ήδη, ως άμεσο αποτέλεσμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης, το λεγόμενο bank run σε slow motion, δηλαδή η σταδιακή μείωση των καταθέσεων ταυτόχρονα με τη σταδιακή άνοδο του ποσοστού των «κόκκινων» δανείων.

■ Για τη σχέση μεταξύ κρίσης - δημόσιου και ιδιωτικού χρέους οι αριθμοί είναι αμείλικτοι: το δημόσιο χρέος κυμαινόταν από το 1995 μέχρι και το 2007 περί το 100% του ΑΕΠ. Το 2008 αυξήθηκε σε 126% του ΑΕΠ. Το ιδιωτικό χρέος αυξήθηκε από 66,2% του ΑΕΠ το 2000 σε 126% του ΑΕΠ το 2008! Τι από τα δύο κλιμακώθηκε πιο θεαματικά; ■ Οταν το spread των ελληνικών κρατικών ομολόγων άρχισε να ανεβαίνει, οι τράπεζες άρχισαν να «φορτώνουν» τα χαρτοφυλάκιά τους με ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου - όχι επειδή υποχρεώθηκαν ούτε από «αλληλεγγύη», αλλά επειδή τα ελληνικά έδιναν καλύτερες αποδόσεις ενώ ταυτόχρονα ήταν -ακόμη- υψηλής αξιολόγησης. Ετσι, από 37 δισ. ευρώ στις αρχές του 2007, έφτασαν τα 60 δισ. ευρώ το 2010! Πόσο κόστισε η «σωτηρία» των τραπεζών; ■ Για άμεσες κεφαλαιακές μεταβιβάσεις και για την κάλυψη του funding gap, ώστε να μεταβιβαστούν στις 4 συστημικές τράπεζες η Αγροτική, το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο κ.λπ., το Δημόσιο διέθεσε 40,173 δισ. ευρώ.

■ Σε αυτά πρέπει να προσθέσουμε τον αναβαλλόμενο φόρο (18 δισ. ευρώ) και τον «Ηρακλή» (σύμφωνα με τον ΟΔΔΗΧ, το 40% των συνολικά 20 δισ. ευρώ εγγυήσεων του Δημοσίου, ήτοι 8 δισ. ευρώ, θα καταπέσει). Ο συνολικός λογαριασμός μόνο από τη σχέση Δημοσίου - τραπεζών ανεβαίνει στα 66 δισ. ευρώ.

■ Στην πραγματικότητα, ακόμη και αυτό το μέτρημα είναι «μπακαλική»: στον βαθμό που ιδιωτικό και δημόσιο χρέος, τράπεζες και Δημόσιο, τραπεζίτες και πολιτική ηγεσία, ευθύνονται από κοινού για την κρίση χρέους, πρέπει να «μετρηθεί» και το τεράστιο κοινωνικό κόστος: μείωση μισθών και συντάξεων, ανεργία, διάλυση του κοινωνικού κράτους ■

Σε άτυπη... συνταγματική επιταγή αναδεικνύεται η ισόβια στήριξη των τραπεζών

Τα μνημόνια συνέτριψαν τους μισθούς, οι κυβερνήσεις Μητσοτάκη τις εργασιακές σχέσεις

ΕΡΓΑΣΙΑΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Ζήτω ο Μεσαίωνας! Καταιγιστικές παρεμβάσεις που διέλυσαν το εργατικό δίκαιο και έστρωσαν χαλί για την επικράτηση των ατομικών έναντι των συλλογικών συμβάσεων εργασίας ֟ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΚΟΨΙΝΗ

α 13 χρόνια κυκλοφορίας της «Εφ.Συν.» είναι ταυτοχρόνως και τα «σκληρά» χρόνια των καταιγιστικών παρεμβάσεων στον τομέα των εργασιακών σχέσεων. Παρεμβάσεις που διέλυσαν το εργατικό δίκαιο, ενίσχυσαν την εξατομίκευση και κατά συνέπεια διαμόρφωσαν, κυρίως από το 2012 και μετά, την κοινωνική αποδοχή των κριτηρίων για μια εκτεταμένη νομιμοποίηση των αντεργατικών ρυθμίσεων και για την επικράτηση των ατομικών αντί των συλλογικών λύσεων. Συνέπειες αυτής της μακράς περιόδου, την οποία η «Εφ.Συν.» μέσα από τα ρεπορτάζ και τις αναλύσεις της υπηρέτησε με την επιμονή ενός δημοσιογραφικού επαγγελματισμού που βάζει στο κέντρο της προσοχής του την ενημέρωση για την κοινωνία και τον εργαζόμενο, βλέπουμε να αντανακλώνται σήμερα στη συνεχιζόμενη παρακμή του άλλοτε κραταιού εργατικού και συνδικαλιστικού κινήματος. Αν και κατά τη γνώμη έγκριτων αναλυτών της αγοράς εργασίας, οι παρεμβάσεις που οδήγησαν στην κατάργηση θεμελιωδών εργατικών κατακτήσεων, όπως είναι το οκτάωρο, είχαν ξεκινήσει αρκετά νωρίτερα, τη δεκαετία του ’90, στην περίοδο ηγεμονίας του εκσυγχρονιστικού ΠΑΣΟΚ, το πρώτο μνημόνιο του 2010 και κυρίως το δεύτερο, το 2012, χρονιά έκδοσης του

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Τ 68

πρώτου φύλλου της «Εφ.Συν.», ήταν αυτά που σαν τσουνάμι βύθισαν μισθούς και συντάξεις στο ναδίρ. Σε όλη αυτήν την περίοδο η «Εφ.Συν.» δεν έπαψε ούτε μια στιγμή να θέτει ψηλά στις δημοσιογραφικές της προτεραιότητες την κάλυψη των παρεμβάσεων σε μισθούς και συντάξεις και να επισημαίνει τις συνέπειες από το επικρατούν δόγμα που θέλει την αύξηση του επιπέδου ανταγωνιστικότητας και την ανάπτυξη να επιτυγχάνονται με βολικές πολιτικές μείωσης του κόστους εργασίας και όχι με πολιτικές παραγωγικού και τεχνολογικού εκσυγχρονισμού. Η υπογραφή του δεύτερου μνημονίου από την κυβέρνηση Παπαδήμου (ΠΑΣΟΚ, Ν.Δ., ΛΑΟΣ) είναι αυτή που οδήγησε στην πρωτοφανή –για τα μετακατοχικά χρόνια– συμπίεση των αμοιβών, στην πτώση του κατώτατου μισθού κατά 22% –κι ακόμη μεγαλύτερη για τους μισθούς των νεοεισερχόμενων (υποκατώτατος μισθός που έφερε μεγαλύτερη μείωση, 32%)–, σε διευκόλυνση των απολύσεων, μείωση των αποζημιώσεων, απελευθέρωση του δανεισμού των εργαζομένων. Ιστορικής σημασίας παραμένει η κατάργηση ισχύος της Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας (ΕΓΣΣΕ) που καθόριζε στην Ελλάδα επί δεκαετίες, μέσω της διμερούς συλλογικής διαπραγμάτευσης των τριτοβάθμιων συνδικαλιστικών οργανώσεων των ερ-

γαζομένων και των εργοδοτών, τον κατώτατο μισθό και ρύθμιζε τις εργασιακές σχέσεις και τα κοινωνικά δικαιώματα. Δεκατρία χρόνια μετά, υπάρχουν κλάδοι, μεταξύ των οποίων και ο κρίσιμος για τη λειτουργία της δημοκρατίας δημοσιογραφικός, που στερούνται συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Αυτή η πρώτη περίοδος, στην οποία τα μέτρα κατά της εργασίας οδηγούν την ανεργία στο 28% (το 2013) και απογειώνουν τη φτώχεια, ολοκληρώνεται με ένα ακόμη πιο ηχηρό μπαράζ αντεργατικής νομοθεσίας, καθώς ακολουθούν η κατάργηση του 13ου και του 14ου μισθού στο Δημόσιο αλλά και στις συντάξεις, η επέκταση της κυριακάτικης εργασίας στο λιανεμπόριο, η συνέχιση της αποδιάρθρωσης του θεσμού της μεσολάβησης και της διαιτησίας, η εξατομίκευση των εργασιακών σχέσεων και η απόλυτη ενοχοποίηση του συλλογικού εργατικού δικαίου που με τόσο μόχθο στήθηκε στα πόδια του τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης. Με εξαίρεση κάποια φωτεινά διαλείμματα την τελευταία περίοδο διακυβέρνησης από τον ΣΥΡΙΖΑ το 2019, ό,τι ακολούθησε στη συνέχεια από τις κυβερνήσεις της Ν.Δ. δεν παρεξέκλινε από το καθεστώς εσωτερικής υποτίμησης της μισθωτής εργασίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι από 751,39 ευρώ (μεικτά) τον μήνα για 12 καταβολές ετησίως την 1/7/2011, ο κατώτατος μισθός μειώθηκε το 2012 σε 586,08 ευρώ (μεικτά) και ύστερα από δώδεκα χρόνια (μετά την 1/4/2024) έφτασε στο επίπεδο των 830 ευρώ (μεικτά) τον μήνα και μάλιστα σε συνθήκες παρατεταμένης ακρίβειας. Ακολούθησε η παρατεταμένη κοινωνική αγωνία της πανδημίας του Covid που από το 2020 και μετά εξοικείωσε την κοινωνία με «την αναστολή των συμβάσεων εργασίας», τις «αποζημιώσεις ειδικού σκοπού» των 534 ευρώ μηνιαίως και τη σιωπή. Ο,τι στην τρίτη περίοδο παρεμβάσεων ακολούθησε, με τους νόμους Χατζηδάκη, Γεωργιάδη και Κεραμέως, υπουργών Εργασίας που νομιμοποίησαν το 13ωρο ή το 10ωρο (με υπερεντατικοποίηση της εργασίας σε 4ήμερο εργασίας) δεν αποτελεί παρά τη συνέχιση της αποδιάρθρωσης που εξακολουθεί, αν και με πιο αργούς ρυθμούς, να συντελείται σε όλο το φάσμα των εργασιακών σχέσεων ■

AP PHOTO

Ο Ι ΚΟ Ν Ο Μ Ι Α

Ο Ι ΚΟ Ν Ο Μ Ι Α

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

Μικροί θάνατοι σε κοινωνία και επιχειρήσεις EUROKINISSI

Ακρίβεια, πληθωρισμός και αισχροκέρδεια διαλύουν τα λαϊκά νοικοκυριά, που έφτασαν να επιβιώνουν με κουπόνια και «καλάθια» ֟ ΤΗΣ ΛΈΝΑΣ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗ Το κοινωνικό κράτος δεν αποκαταστάθηκε, αντικαταστάθηκε...

εν με νοιάζει για καμία από τις δύο πλευρές» ανάγκης είναι μεγαλύτερη απ’ ό,τι η συσσωρευμένη αύξηση του λέει ένας ενοχλητικός δημοσιογράφος στον δείκτη τιμών καταναλωτή, με τα ολιγοπώλια, τα μονοπώλια και Ρόμπερτ Ρέντφορντ για να πάρει την απάντητα καρτέλ της αγοράς να βγαίνουν κερδισμένα. Η σημερινή κυση «Αυτό σας καθιστά δίκαιο και ισορροπημέβέρνηση στην αρχή εκτιμούσε ότι η πληθωριστική έξαρση θα νο;». Αυτά στον «Κανόνα της Σιωπής», μία από τέλειωνε σύντομα και ύστερα βρήκε ως δικαιολογία την αύξητις πολλές ταινίες, που είχαμε δει πάνω από ση των διατροφικών τιμών στη διεθνή αγορά από τον πόλεμο μια φορά με τον πατέρα μου. Στον δημόσιο ανάμεσα σε Ρωσία και Ουκρανία, ώστε να νίψει ουσιαστικά τας λόγο η έννοια της αντικειμενικότητας έχει χείρας της. Pass, καλάθια, η παλιά συνταγή των μικροεπιδομάσκόπιμα κουρελιαστεί με τους «πολέμιούς» των και η πεισματική άρνηση θέσπισης ειδικού συντελεστή για της να επικαλούνται ακόμα και φιλοσοφιτα τρόφιμα επιβεβαίωσαν την απουσία εθνικής στρατηγικής για κές αναλύσεις του Νίτσε και της Αρεντ, για να πλασάρουν την την αντιμετώπιση της ακρίβειας και της κερδοσκοπίας την τεπροπαγάνδα ως υποκειμενικότητα. Αντίθετα, (πραγματικοί) λευταία πενταετία. δημοσιογράφοι, όπως ο Βρετανός Ρόμπερτ Φισκ, δήλωναν και Οι κατά καιρούς επιδοτήσεις των λογαριασμών ρεύματος δηλώνουν «αντικειμενικοί και αδέκαστοι στο δεν έκρυψαν τη συγκάλυψη των υπερκερδών πλευρό των αδυνάτων». των ηλεκτροπαραγωγών. Η «Εφ.Συν.» προέΑυτό είναι ίσως και το μεγαλύτερο επίβαλε σταθερά τους πραγματικούς λόγους για τευγμα της «Εφημερίδας των Συντακτών», τις ανεξέλεγκτες αυξήσεις στο χρηματιστήριο ΜΈΣΑ ΣΈ ΑΥΤΑ που 13 χρόνια στέκεται στο πλευρό των ενέργειας, για την ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ ΤΑ 13 ΧΡΌΝΙΑ χαμένων από τις απανωτές και αλληλοκακαι το τριφασικό δούλεμα από τις ηγεσίες του ΌΙ ΑΔΥΝΑΜΌΙ ΈΓΙΝΑΝ λυπτόμενες κρίσεις. Μέτρα-«φωτιά», μέτρα υπουργείου Ενέργειας, το οποίο δεν δίστασε να ΠΙΌ ΑΔΥΝΑΜΌΙ, «προληπτικά», μέτρα «τιμωρητικά», όλα τα μοιράσει δώρα στους παρόχους και τους εργοΌΙ ΈΥΑΛΩΤΌΙ ΠΙΌ δημοσιογραφικά κλισέ αδυνατούσαν να λάβους των ΑΠΕ. Προέβαλε σταθερά τις παγίΈΥΑΛΩΤΌΙ, ΌΙ ΦΤΩΧΌΙ περιγράψουν όλα τα βαριά «χτυπήματα» δες στα χρωματιστά τιμολόγια, τις κραυγαλέες ΠΙΌ ΦΤΩΧΌΙ στην επταετία των μνημονίων από τους αποκλείσεις από τις υπόλοιπες χώρες και τα καταστροφικούς εκβιασμούς των δανειτρικ του ενεργειακού καρτέλ καταδεικνύοντας στών και τους συμβιβασμούς των ελληνιτις μεγάλες αδικίες σε βάρος των Ελλήνων κακών κυβερνήσεων. Η «Εφ.Συν.» ανέδειξε τον ταναλωτών. εγκλωβισμό μεγάλο μέρους του πληθυσμού σε συνθήκες φτώΤο υπέρογκο ενεργειακό και λειτουργικό κόστος χειας παράλληλα με τα διάφορα σκάνδαλα και τους χορούς εκαέφεραν φέτος άλλη μία «μαύρη» πανευρωπαϊκή πρωτομμυρίων από επιτήδειους, που απομυζούσαν και απομυζούν το τιά στα «λουκέτα» των επιχειρήσεων. Οσες γλίτωσαν από τη δημόσιο χρήμα σε βάρος της κοινωνίας σε μια Ελλάδα, η οποία χρηματοπιστωτική κρίση και την πανδημία αναγκάζονται ή κινδυβίωσε τις πρωτοφανείς σε περίοδο ειρήνης συνέπειες από τις νεύουν να κλείσουν, καθώς η κυβέρνηση εξάντλησε την αυστηπολιτικές λιτότητας. ρότητά της στη «μαρίδα» αφήνοντας ανέγγιχτους τους μεγάλους Η κρίση του κόστους διαβίωσης μετά τη σάρωση του κοινωφοροδιαφεύγοντες και πέταξε στα σκουπίδια την ευκαιρία για νικού κράτους και τη διάβρωση του συστήματος κοινωνικής πραγματική αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου ευνοώντας τους προστασίας εξακολουθεί να οδηγεί στην καταπάτηση ανθρωέχοντες από τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης. πίνων δικαιωμάτων και να συνθλίβει τους μικρομεσαίους, που Η αφαίμαξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων από τις δαπάνες δεν μπορούν να ζουν πλέον από τις πετσοκομμένες συντάξεις στέγασης μαζί με την αλλαγή των χρήσεων γης και τη μεταβίτου παππού και της γιαγιάς. Η ενίσχυση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ, βαση των «κόκκινων» δανείων απ’ τις τράπεζες στους servicers οι ονομαστικές αυξήσεις στους μισθούς και η σημαντική μείωση συμπληρώνει το παζλ της ζοφερής οικονομικής πραγματικότητης ανεργίας δεν αρκούν για να περάσει η όποια βελτίωση της τας. Η «Εφ.Συν.» παραμένει το μόνο καθημερινό μέσο που καοικονομίας στα νοικοκυριά, εξαιτίας της δραματικής μείωσης του ταγράφει τον εφιάλτη των πλειστηριασμών και τη λανθασμένη βασικού εισοδήματος των νοικοκυριών και της χαμηλής αγοραστάση της κυβέρνησης να τροφοδοτεί τη ζήτηση των ακινήτων στικής δύναμης του κατώτατου και του μέσου μισθού. επιχειρώντας δήθεν να αντιμετωπίσει την εκρηκτική άνοδο των Η αύξηση στις τιμές βασικών ειδών διατροφής και πρώτης τιμών ενοικίασης και αγοράς ■

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

«Δ

70

Το υπέρογκο ενεργειακό και λειτουργικό κόστος έφεραν φέτος άλλη μία «μαύρη» πανευρωπαϊκή πρωτιά στα «λουκέτα» των επιχειρήσεων

ΕΛΛΑΔΑ 2012-2025

AP PHOTO

ΕΛΛΑΔΑ

ΚΟΡΟΝΟΪΟΣ

Η ΠΑΝΔΗΜΊΑ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕ ΟΤΊ Η ΥΓΕΊΑ «ΠΟΥΛΊΕΤΑΊ ΚΑΊ ΑΓΟΡΑΖΕΤΑΊ» Πώς στρώθηκε το κόκκινο χαλί στην κερδοσκοπία και ξεσάλωσε ο επιστημονικός ανορθολογισμός ֟ ΤΗΣ ΝΤΑΝΙ ΒΕΡΓΟΥ

Υγεία δεν μπορεί να είναι εμπόρευμα. Το κύριο συμπέρασμα που φώτισε με τραγικό τρόπο η πανδημία, είτε αρέσει στις αστικές κυβερνήσεις είτε δεν αρέσει, είναι αυτό. Το είδαμε, δεν μπορούμε να το ξεδούμε. Είδαμε ασθενείς να στοιβάζονται στα δημόσια νοσοκομεία, εκεί τους αεικίνητους πρωταγωνιστές γιατρούς και νοσηλευτές να δίνουν την εντύπωση ότι διαθέτουν υπεράνθρωπες δυνάμεις. Δεν έφταναν όμως, αφού όλο αυτό εξελισσόταν σε ένα υπόβαθρο απαξιωμένου, συρρικνωμένου δημόσιου συστήματος Υγείας. Ενα δημόσιο σύστημα τραγικά υποστελεχωμένο, χρόνια υποχρηματοδοτούμενο, με κλειστά νοσοκομεία, χειρουργικές αίθουσες, Μονάδες Εντατικής Θεραπείας και κυρίως με ανύπαρκτη Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Την περίοδο της πανδημίας αποκαλύφθηκε η πραγματική απειλή που δεν ήταν ο κορονοϊός. Αποκαλύφθηκε η χρεοκοπία τού κατ’ όνομα «δημόσιου» συστήματος Υγείας στον καπιταλισμό που αντιμετωπίζει τις ανάγκες των ανθρώπων ως εμπόρευμα. Το σύστημα Υγείας δεν άντεξε και οι άνθρωποι έμειναν απροστάτευτοι όχι λόγω της απρόβλεπτης απειλής που ήταν η πανδημία αλλά λόγω των πολιτικών επιλογών διαχρονικά. Δεκάδες χιλιάδες ασθενείς αποκλείστηκαν από κρίσιμες εξετάσεις, χειρουργεία, επισκέψεις, θεραπείες για να αντέξει το Εθνικό Σύστημα Υγείας στην «πίεση» της Covid-19. Μετρήσαμε εκατόμβες νεκρών. Κι ενώ θα ανέμενε κάποιος ότι οι επιπλέον θάνατοι εν καιρώ πανδημίας θα αφορούν τον ιό της πανδημίας -αυτός είναι ο κανόνας παγκοσμίως για τoν κορονοϊό-, η χώρα μας ξεχώρισε, αφού μέτρησε περισσότερες παράπλευρες απώλειες -θανάτους από άλλα νοσήματα- που

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Η 74

οφείλονται ξεκάθαρα στην επιλογή της κυβέρνησης να θέσει το Εθνικό Σύστημα Υγείας σε ένα ιδιότυπο lockdown για πάσα άλλη νόσο. Δεν έφτανε το αποσαθρωμένο ΕΣΥ για να αναμετρηθεί με την πανδημία, οι μεγάλοι ιδιωτικοί όμιλοι του χώρου της Υγείας... σφύριζαν αδιάφορα και η κυβέρνηση δεν τολμούσε να τους ενοχλήσει. Δεν είδαμε τους γίγαντες της ιδιωτικής Υγείας να ρίχνονται στη... μάχη με την πανδημία. Οχι μόνο δεν έβαλαν... πλάτη, αλλά κοιτούσαν να κερδοσκοπήσουν σε βάρος των ασθενών με κάθε τρόπο: από τα διαγνωστικά τεστ για τον κορονοϊό μέχρι τις ακτινοθεραπείες των καρκινοπαθών! Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, επιφύλαξε και στην πανδημία προνομιακή μεταχείριση του ιδιωτικού τομέα μέσω της εξασφάλισης φοροελαφρύνσεων, της αύξησης του νοσηλείου για τις απλές κλίνες και τις κλίνες ΜΕΘ ακόμα και έκτακτη χρηματοδότηση. Οχι μόνο επέτρεψε αλλά ενθάρρυνε την κερδοσκοπία, ενώ αντί να απαιτήσει από τον ιδιωτικό τομέα της Υγείας να βοηθήσει ώστε να ανακουφιστεί η πίεση στο ΕΣΥ, τον κράτησε ελεύθερο από Covid. Σε αυτό το εκμεταλλευτικό σύστημα, που ακόμα και η Υγεία «πουλιέται και αγοράζεται», ξεσάλωσαν ο επιστημονικός ανορθολογισμός, οι αντιφάσεις και οι αντιθέσεις. Αντί να οδηγούν οι ανάγκες των ανθρώπων, διαφημίστηκε η «ατομική ευθύνη» και υπερίσχυσε το «όπου φτωχός και η μοίρα του». Τρανή απόδειξη και το παράδειγμα της Big Pharma, που καρπώνεται την επιστημονική έρευνα -κρατάει πατέντες και πνευματικά δικαιώματα- και αφού έχει εξασφαλίσει αδρή κρατική χρηματοδότηση, τότε μόνο αναπτύσσει εμβόλια και φάρμακα για το άμεσο και αποκλειστικά δικό της κέρδος, αφού τα πουλάει σε όποιον πληρώνει. Δεν συγκινείται

Στιγμές αγωνίας στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας του νοσοκομείου αναφοράς για περιστατικά COVID-19 «Σωτηρία» (Απρίλιος 2020)

Το ΕΣΥ δεν άντεξε και οι άνθρωποι έμειναν απροστάτευτοι όχι λόγω της απρόβλεπτης απειλής που ήταν η Covid-19 αλλά λόγω των πολιτικών επιλογών διαχρονικά

ΕΛΛΑΔΑ

Η κληρονομιά της πανδημίας στην ελευθερία της συνάθροισης Το γεγονός ότι οι συναθροίσεις αποτέλεσαν ιδεολογικό και πολιτικό διακύβευμα στον καιρό της Covid-19 επιβεβαιώνει πως αποτελούν ακόμα έναν τρόπο συλλογικής έκφρασης που ενοχλεί την εκάστοτε εξουσία

από τους θανάτους της πανδημίας. Αρνήθηκε να μοιραστεί την τεχνογνωσία της, ώστε να αυξηθεί η παραγωγή και να εμβολιαστεί ο κόσμος συντομότερα, αφού κάτι τέτοιο θα μείωνε «δραματικά» την κερδοφορία της. Η φαρμακοβιομηχανία χρηματοδοτήθηκε γενναία -υπολογίζεται ότι οι κυβερνήσεις διέθεσαν περισσότερα από 10 δισ. ευρώ για την ανάπτυξη και την παραγωγή εμβολίων-, έπαιξε... καθυστερήσεις επί καθυστερήσεων και δεν έδινε λογαριασμό διότι οι κυβερνήσεις και η Ε.Ε. δεν εξασφάλισαν την αγορά των πατεντών των εμβολίων, δηλαδή τα εμβόλια να είναι δημόσια αγαθά. Την ώρα που ο κόσμος χανόταν στην κυριολεξία η φαρμακοβιομηχανία με επιφανή εκπρόσωπο τον Μπουρλά υπεραμυνόταν της πατέντας - δηλαδή της διατήρησης των υπερκερδών της. Αποδείχτηκε περίτρανα ότι πουθενά δεν χρησιμεύει στην ανθρωπότητα και καμία λαϊκή ανάγκη δεν εξυπηρετεί ο παράγοντας «κέρδος». Η χώρα μας θα μετρούσε λιγότερα θύματα αν εξαλειφόταν. Υπάρχει η επιλογή ενός συστήματος Υγείας που θα έχει κριτήριο την ικανοποίηση των αναγκών των ανθρώπων, το οποίο θα μπορούσε να αντιμετωπίσει αλλιώς την πανδημία. Διότι, η Υγεία δεν μπορεί να είναι εμπόρευμα ■

Ακολούθησαν άγριοι ξυλοδαρμοί φοιτητών από τα ΜΑΤ, η καταστολή όμως γύρισε μπούμερανγκ και η κυβέρνηση ανακοίνωσε την αναστολή εφαρμογής του μέτρου. Είχε προλάβει, ωστόσο, να παρουσιάσει τα δημόσια πανεπιστήμια ως «εστίες ανομίας», καλλιεργώντας το κατάλληλο κλίμα για την παραβίαση του άρθρου 16 του Συντάγματος και την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων. Η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας έκρινε κατά πλειοψηφία ως συνταγματική την απαγόρευση της πορείας του Πολυτεχνείου το 2020, θεωρώντας ότι η απαγόρευση κάθε συνάθροισης άνω των τριών ατόμων σε όλη τη χώρα δεν παραβίαζε την αρχή της αναλογικότητας διότι ήταν χρονικά προσδιορισμένη (είχε διάρκεια τεσσάρων ημερών). Με αυτήν την απόφαση, το ΣτΕ διαφοροποιήθηκε από τη σχετική νομολογία χωρών όπως η Γερμανία, η Γαλλία και οι ΗΠΑ. Η μεταγενέστερη εμπειρία δείχνει ότι η κυβέρνηση εξέλαβε αυτή τη στάση ως πράσινο φως για την περαιτέρω συρρίκνωση των δημοκρατικών ελευθεριών. Η πρόσφατη, πλήρης (χωρίς χρονικό περιορισμό) απαγόρευση συναθροίσεων μπροστά από το Μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη φανερώνει τη βούληση της κυβέρνησης να απομακρυνθεί όσο μπορεί περισσότερο από την πίεση του πεζοδρομίου. Το γεγονός ότι οι συναθροίσεις αποτέλεσαν ιδεολογικό και πολιτικό διακύβευμα στον καιρό της πανδημίας επιβεβαιώνει πως αποτελούν ακόμα έναν τρόπο συλλογικής έκφρασης που ενοχλεί τους εκάστοτε κυβερνώντες. Ακόμα περισσότερο, σε μια περίοδο στην οποία οι ηγεσίες της πολιτικής και της δικαστικής εξουσίας φαίνεται να αδιαφορούν για την πρωτοφανή απαξίωσή τους, οι συναθροίσεις συνιστούν το βασικό κοινωνικό αντίβαρο απέναντι στις κρατικές αυθαιρεσίες. Γενικότερα, η εμπειρία της πανδημίας έδειξε ότι σε στιγμές κρίσης η διάκριση των εξουσιών σχετικοποιείται. Σε τέτοιες συνθήκες, το πιο αποτελεσματικό αντίβαρο στην αλαζονεία της κρατικής εξουσίας δεν είναι οι αμοιβαίες αντισταθμίσεις μεταξύ των φορέων και των οργάνων της, αλλά η οργάνωση των «από κάτω» με τα συλλογικά τους μέσα δράσης, τις συναθροίσεις, τις απεργίες, τον συνδικαλισμό ■

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

EUROKINISSI

Η

υγειονομική κρίση στη χώρα μας ακολούθησε την οικονομική. Η απόλυτη προτεραιότητα που δόθηκε κατά την περίοδο των μνημονίων στην αποπ ληρωμή του δημόσιου χρέους είχε ένα τίμημα που αποδείχθηκε θανατηφόρο. Οι περικοπές στο δημόσιο σύστημα υγείας το έπληξαν σε τέτοιο βαθμό που η πανδημία το βρήκε αποδεκατισμένο τόσο σε προσωπικό όσο και σε υλικοτεχνικές υποδομές. Το πρώτο lockdown, τον Μάρτιο του 2020, συνοδεύτηκε από διαβεβαιώσεις του πρωθυπουργού ότι τα έκτακτα μέτρα ήταν αναγκαία για να κερδηθεί χρόνος ώστε να ενισχυθεί το ΕΣΥ. Πολύ σύντομα, όμως, η κυβέρνηση φρόντισε να δείξει ότι η «επιστροφή του κράτους» δεν σήμαινε επιστροφή του κράτους πρόνοιας αλλά ενίσχυση της αστυνομίας στους δρόμους. Ετσι, παρότι η περίφημη μελέτη Τσιόδρα-Λύτρα αποδείκνυε ότι η έλλειψη ΜΕΘ και υγειονομικού προσωπικού στοίχιζε καθημερινά σε ανθρώπινες ζωές, ο πρωθυπουργός δήλωνε ότι δεν είχε σχετικά στοιχεία και η κυβέρνηση μείωνε τις δαπάνες για τη δημόσια υγεία. Το φθινόπωρο της ίδιας χρονιάς, η εργαλειοποίηση της πανδημίας από την κυβέρνηση έλαβε πρωτοφανείς διαστάσεις. Το νέο lockdown επέτρεπε τη λειτουργία των υπαίθριων λαϊκών αγορών, την ίδια στιγμή που η αστυνομία απαγόρευε τις συναθροίσεις για τις επετείους του Πολυτεχνείου και της δολοφονίας του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου χωρίς να το προτείνει η επιτροπή επιστημόνων που είχε συστήσει η κυβέρνηση. Οι συγκεντρώσεις που πραγματοποιήθηκαν εκείνες τις ημέρες διαλύθηκαν, αν και οι διαδηλωτές τηρούσαν τα υγειονομικά μέτρα ασφαλείας. Παρότι μάλιστα ο Σ. Τσιόδρας δήλωνε ότι η εξάπλωση του ιού «συμβαίνει μέσα σε κλειστούς χώρους», η δημαγωγία για τους «ανεύθυνους διαδηλωτές» συνεχίστηκε και το 2021, με την απαγόρευση συναθροίσεων των φοιτητών ενάντια στην ίδρυση Πανεπιστημιακής Αστυνομίας. Ο σχετικός νόμος ψηφίστηκε εν μέσω πανδημίας, παρά το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που καλούσε τις κυβερνήσεις «να απέχουν από τη θέσπιση μέτρων με ισχυρό αντίκτυπο στα θεμελιώδη δικαιώματα» αφού «οι ανησυχίες για τη δημόσια υγεία δεν επιτρέπουν τη δέουσα δημοκρατική συζήτηση και την ασφαλή διαμαρτυρία».

13 ΧΡΟΝΙΑ

֟ ΤΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥ ΚΟΥΡΟΥΝΔΗ*

*Δικηγόρος, διδάκτορας Νομικής ΑΠΘ

75

ΕΛΛΑΔΑ

Καλογυαλισμένες μειονότητες ֟ ΤΗΣ ΕΛΕΝΑΣ ΟΛΓΑΣ ΧΡΗΣΤΊΔΗ*

ια κάποια πράγματα συχνά μιλάμε και σκεφτόμαστε απλοϊκά - όπως για το αν κινούμαστε σε τροχιά προόδου ή συντηρητικοποίησης, για τις κοινωνικές μεταβολές και την υποθετική γραμμική τους πορεία, για το αν ο κόσμος αλλάζει προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο. Το ίδιο αναμένεται και για επιμέρους κοινωνικά θέματα, όπως όταν ερωτόμαστε αν τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα ή η έμφυλη ισότητα πάνε καλύτερα ή χειρότερα τα τελευταία χρόνια. Αυτό λοιπόν είναι ένα μικρό σχόλιο επιμονής υπέρ ενός σύνθετου, κριτικού αναστοχασμού όσων μας καίνε. Στα μέσα Νοεμβρίου κυκλοφόρησε στα social media ένα αρχικά μικρό απόσπασμα συνέντευξης της Αφροδίτης Λατινοπούλου σε γνωστό ινφλουένσερ και χορευτή, τον Τάσο Ξιαρχό. Η συζήτησή τους έγινε μέσα σε ένα σκοτεινό στούντιο με κόκκινο χαλί, μπαρόκ καναπέδες και τη λέξη «Ομόνοια» γραμμένη με κεφαλαία νέον γράμματα πίσω τους. Ο οικοδεσπότης σε ανάλογη διάθεση φοράει κόκκινο παντελόνι, πουκάμισο και ένα κόκκινο γιλέκο με παγέτες. Το βίντεο κλείνει με μια γυναίκα με κόκκινο δαντελωτό κορσέ να χορεύει με αισθησιακό τρόπο ανάμεσά τους. Η πρώτη ανάγνωση είναι ότι όλα αυτά, μαζί με το βασικό στοιχείο ότι ο Ξιαρχό είναι ανοιχτά γκέι και οροθετικός, πάνε κόντρα σε όσα πρεσβεύει η ακροδεξιά ευρωβουλεύτρια και το προφίλ τού «Πατρίδα, Θρησκεία, Οικογένεια» που προωθεί. Αντίθετη, επίσης, φαίνεται να είναι η ίδια η συνεντευξιαζόμενη προς τις ταυτότητες και την έμφυλη επιτέλεση του οικοδεσπότη. Η πραγματικότητα όμως διαψεύδει τις επιφανειακές εντυπώσεις. Τα τελευταία δέκα και πλέον χρόνια τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα έχουν καταλάβει περισσότερο χώρο από ποτέ στη δημόσια συζήτηση. Εχουν δοθεί πολλές μάχες και έχουν κερδηθεί αρκετά θεσμικά αντίβαρα στη βία και στις διακρίσεις που δέχονται οι ΛΟΑΤΚΙ+ άνθρωποι. Την ίδια ώρα, με την άνοδο της Ακροδεξιάς και του τραμπισμού διεθνώς, πληθαίνουν και τα παραδείγματα

Γ

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Τα τελευταία χρόνια έχουν δοθεί πολλές και σημαντικές μάχες και έχουν κερδηθεί πολλά θεσμικά αντίβαρα στη βία και στις διακρίσεις που δέχονται οι ΛΟΑΤΚΙ+ άνθρωποι, όμως πολλές φορές η ΛΟΑΤΚΙ+ ταυτότητα χρησιμοποιείται προσχηματικά

76

ΛΟΑΤΚΙ+ πολιτικών υποκειμένων που ενστερνίζονται και ενσωματώνουν, μαζί με τη ΛΟΑΤΚΙ+ ταυτότητά τους και όχι χώρια από αυτήν, τα πιο αντιδραστικά προτάγματα της Ακροδεξιάς και του απολίτικου (ή μεταπολιτικού) λόγου. Από τη λεσβία πρόεδρο του ακροδεξιού AfD στη Γερμανία μέχρι τον ανοιχτά γκέι Κασσελάκη εντός του χώρου της ονομαζόμενης (Κεντρο)Αριστεράς στην Ελλάδα, έχει καταστεί σαφές ότι οι εθνικισμοί, οι ακροδεξιές ή αντιδημοκρατικές πρακτικές και τα αντιδραστικά αφηγήματα μπορούν να είναι μέρος τού άλλοτε αντιληπτού σαν a priori προοδευτικού πεδίου του φύλου και της σεξουαλικότητας. Ετσι, μια γυναίκα πολιτικός μπορεί να εκφράζει ακραία ισλαμοφοβία στο όνομα της έμφυλης ισότητας, μια φεμινίστρια να εκφράζει ακραία τρανσφοβία στο όνομα του φεμινισμού, ένας γκέι να εκφράζει (ομο)εθνικισμό στο όνομα της σεξουαλικής διαφοράς που όμως υπερασπίζεται την εθνική ομοιομορφία, και πάει λέγοντας. Είναι σαφές λοιπόν γενικά στον δυτικό κόσμο ότι μόνο η θεσμική κατοχύρωση δεν αρκεί - κάποιες φορές μάλιστα λειτουργεί ως προκάλυμμα των βαθύτερων ζητημάτων που μένουν αναπάντητα, και βέβαια ως ξέπλυμα των πολιτικών δυνάμεων εκείνων που συμβάλλουν σε δομικά προβλήματα ανισότητας σε πολλαπλά επίπεδα (ταξικό, έμφυλο, φυλετικό κ.ά.). Ο λόγος που δεν αρκεί είναι ότι για να έρθει η εκάστοτε θεσμική προστασία χρειάζεται οι εμπειρίες των έμφυλων και σεξουαλικών μειονοτήτων να ενταχθούν σε ένα σχήμα κανονικοποίησης που τις αποστειρώνει από την ουσία της ελεύθερης έκφρασης και επιτέλεσής τους. Κάθε κουίρ ζωή για να προστατευτεί καλείται να κλειστεί σε ένα σχήμα πυρηνικής οικογένειας, εθνικής ομοιογένειας, μεσαίας τάξης και άνω, λευκής υπεροχής και γενικά κανονιστικής επιτέλεσης, να αποτάξει επομένως οτιδήποτε μοιάζει απειλητικό στο status quo. Με λίγα λόγια: όσοι/ες σήμερα ζουν και φέρονται με τρόπο που τους/τις κάνει να φαίνονται αξιοπρεπείς, καλοβαλμένοι και επιτυχημένοι, μπορούν να προστατεύονται σε έναν ικανοποιητικό βαθμό. Οτιδήποτε όμως θυμίζει περιθώριο -η Ομόνοια και ο Ζακ, οι σεξεργάτριες, οι τρανς και οι κουίρ επιτελέσεις στο κοινωνικό πλαίσιο- αυτά παραμένουν στο κενό. Οσο όμως κι αν στο όνομα της προοδευτικότητας καλογυαλίζουμε μειονότητες για να φανούν αρκετά καλές στα οικογενειακά (και τα πολιτικά) τραπέζια, η πραγματικότητα θα μας δείχνει όσα αρνούμαστε: η Ακροδεξιά, ο νέος φασισμός, οι γενοκτονίες και η απανθρωποποίηση των πιο ευάλωτων θα βρίσκουν πραγματικό αντίπαλο μόνο στις μάχες που θα έχουν στις κεντρικές γραμμές τους τα πιο καταπιεσμένα ■ *Ψυχολόγος, επιστημονικά συνυπεύθυνη Orlando LGBT+

AP PHOTO

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΛΟΑΤΚΙ+

ΕΛΛΑΔΑ

ΜΕΤΡΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Το ανέκδοτο που εξελίχθηκε σε σκάνδαλο Η βασική γραμμή του Μετρό Θεσσαλονίκης, μόλις 13 σταθμοί, δόθηκε στην κυκλοφορία, όμως το φαγοπότι που είχε στηθεί επί δύο δεκαετίες συνεχίστηκε

ενήντα χρόνια από τότε που για πρώτη φορά το Μετρό Θεσσαλονίκης εντάχθηκε στον δημόσιο διάλογο, ήταν και παραμένει ένα διαρκές πολιτικό και οικονομικό σκάνδαλο. Δεν είναι μόνο η ταλαιπωρία της πόλης για δύο δεκαετίες, ταλαιπωρία που έχει απροσμέτρητη οικονομική ζημιά, είναι που αυτή τη ζημιά την πληρώνουμε μέχρι σήμερα -κι ακόμη δεν έχουμε τελειώσει- με θηριώδεις και πέραν κάθε λογικής χρηματικές αποζημιώσεις οι οποίες, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία και πρόχειρους υπολογισμούς, έχουν υπερβεί τα 500, ίσως και τα εξακόσια εκατομμύρια ευρώ! Η καταστροφή που συντελέστηκε στο ιστορικό και πολιτιστικό απόθεμα της πόλης με το «έγκλημα στη Βενιζέλου» είναι ανυπολόγιστη. Η λειτουργία της βασικής γραμμής των 13 σταθμών -με τα τόσα προβλήματα που παρουσίασε τον πρώτο χρόνο εμπορικής λειτουργίας- δεν μπορεί ενώπιον τέτοιων δεδομένων να παρουσιάζεται ως κολυμβήθρα του Σιλωάμ για πλείστες όσες πολιτικές αμαρτίες, τις οποίες οι πολίτες καλούνται, αφού τις πλήρωσαν, να τις ξεχάσουν, δίνοντας μάλιστα και συγχωροχάρτι για τα βάσανα στα οποία τους υπέβαλαν. Αυτό το διαρκές σκάνδαλο που είναι ακόμη σε εξέλιξη -αφού εκκρεμεί η παράδοση της γραμμής των πέντε σταθμών της Καλαμαριάς- η «Εφ.Συν.» το έχει παρακολουθήσει και καταγράψει σε δεκάδες ρεπορτάζ. Ειδικά όσα έχουν συμβεί από το 2019 μέχρι σήμερα με τις δραματικές καθυστερήσεις και την ανυπολόγιστη καταστροφή στο σπάνιο αρχαιολογικό εύρημα του σταθμού Βενιζέλου, η εφημερίδα μας σεμνύνεται να λέει ότι ήταν η μοναδική που ασχολήθηκε με τέτοια ένταση και σε τέτοιο βάθος. Με τον παρόντα πρόχειρο απολογισμό για τα 13 χρόνια της εφημερίδας μας, διαπιστώνουμε ότι το Μετρό Θεσσαλονίκης θα έπρεπε να καταστεί αντικείμενο εισαγγελικής έρευνας για το αδιανόητο ποσό των αποζημιώσεων στους εργολάβους, το ακριβές ύψος του οποίου δεν έχει ακόμη υπολογιστεί. Εννοείται ότι δεν έχει δοθεί ποτέ ένας τελικός απολογισμός από την Ελληνικό Μετρό ή τα συναρμόδια υπουργεία. Για να έχουμε μια αντικειμενική αίσθηση του οικονομικού σκανδάλου, σημειώνουμε ότι η γραμμή του Μετρό στην Καλαμαριά είχε προϋπολογισμό 567 εκατομμύρια (οι γνωστές αποζημιώσεις που έχουν καταβληθεί μέχρι στιγμής μόνο για τη γραμμή Καλαμαριάς είναι… 70 εκατομμύρια ευρώ), ενώ η βασική γραμμή 1 δισ. Αν σκεφτούμε ότι το Παιδιατρικό Νοσοκομείο που χτίζεται στη Θεσσαλονίκη έχει προϋπολογισμό 150 εκατομμύρια και το αναγγελθέν Ογκολογικό 350 εκατομμύρια, τότε μπορεί εύκολα κανείς να προχωρήσει σε συγκρίσεις για το μέγεθος της

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Π

78

Με τον παρόντα πρόχειρο απολογισμό για τα 13 χρόνια της εφημερίδας μας, διαπιστώνουμε ότι το Μετρό Θεσσαλονίκης θα έπρεπε να καταστεί αντικείμενο εισαγγελικής έρευνας για το αδιανόητο ποσό των αποζημιώσεων στους εργολάβους, το ακριβές ύψος του οποίου δεν έχει ακόμη υπολογιστεί

MOTIONTEAM

֟ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΛΥΚΕΣΑ

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης... πρώτο βαγόνι πίστα σε δοκιμαστικό δρομολόγιο του μετρό Θεσσαλονίκης (Μάιος 2023)

ζημιάς (ενδεικτικά παραπέμπουμε στα ρεπορτάζ: 4.12.2021 «Δεκάδες εκατομμύρια στην “Ακτωρ” για τις καθυστερήσεις στο Μετρό Θεσσαλονίκης», 18.12.2022 «Πόσο μας κόστισε το... μάρμαρο», 10.1.2023, «Η φθήνια τρώει τον παρά στο Μετρό Θεσσαλονίκης» και 11.1.2023 «Αποζημιώσεις-ρεκόρ και για τη γραμμή Μετρό της Καλαμαριάς»). Αν το 2016 είχαν δοθεί κοντά στα 200 εκατομμύρια για να «αναστηθεί» το «νεκρωμένο» έργο, όσα ακολούθησαν από το 2019 μέχρι σήμερα είναι οικονομικό σκάνδαλο για το οποίο πρέπει να αναζητηθούν ευθύνες. Σε ό,τι αφορά το «έγκλημα στη Βενιζέλου», το ξεπάτωμα του αρχαιολογικού χώρου που ονομάστηκε απόσπαση-επανατοποθέτηση, έχουμε γράψει τόσα που στο παρόν σημείωμα δεν φτάνουν λίγες λέξεις για να περιγράψουν το μέγεθος της καταστροφής που συντελέστηκε. Και τι να πρωτοπεί κανείς για τις αδιανόητες καθυστερήσεις (τέσσερα χρόνια πίσω μόνο από το 2019 για τη βασική γραμμή και έναν και πλέον χρόνο για την Καλαμαριά) στην εκτέλεση του έργου, που ήταν η αιτία και των αποζημιώσεων με ευθύνη του Δημοσίου. Περιμένοντας την ένταξη της γραμμής Καλαμαριάς στα εμπορικά δρομολόγια, προστέθηκαν και άλλα ζητήματα με την αναγγελία διακοπής λειτουργίας της βασικής γραμμής για δύο μήνες (Νοέμβριος 2025 και Φεβρουάριος 2026). Η εξήγηση που δόθηκε αρχικά ήταν επιπέδου «όλο γκρινιάζετε», τα πράγματα όμως έγιναν δύσκολα για τους κυβερνητικούς όταν ο Γιάννης Μυλόπουλος ενημέρωνε ότι για το ίδιο ακριβώς μετρό στην Κοπεγχάγη και στο Μιλάνο οι διακοπές ήταν μηδαμινές. Τελικά μας ικανοποιήθηκε η περιέργεια αφού, όπως μας είπε ο υφυπουργός Μεταφορών, Νίκος Ταχιάος, από τους 15 συρμούς που θα εξυπηρετούν την επέκταση προς Καλαμαριά, τους έξι -που αποκτήθηκαν με χρήματα από το ΕΣΠΑ- έπρεπε να τους βάλουμε σε λειτουργία μέχρι 31.12.2025, διαφορετικά θα έπρεπε να επιστρέψει το Δημόσιο μπόλικα (περί τα 75) εκατομμύρια ■

ΕΛΛΑΔΑ

ΑΠΕΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΗΛΩΣΕΙΣ

13 ΧΡΌΝΙΑ ΔΙΠΛΑ ΣΤΙΣ ΚΙΝΗΤΌΠΌΙΗΣΕΙΣ ΤΌΥ ΛΑΌΥ ֟ ΤΟΥ ΜΙΧΑΗΛ-ΑΓΓΕΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ

ο ταξίδι στον χρόνο ξεκινά από τις 11 Ιουνίου 2013, όταν η τρικομματική κυβέρνηση Ν.Δ.-ΠΑΣΟΚ-ΔΗΜΑΡ αποφάσισε να κλείσει την ΕΡΤ. Αμεσα στο ραδιομέγαρο έφτασαν χιλιάδες απλοί πολίτες, συλλογικότητες και τα σωματεία του κόσμου της ενημέρωσης, με το κτίριο της Αγίας Παρασκευής να τελεί υπό κατάληψη έως τον Νοέμβριο του 2013. Πραγματοποιήθηκαν δεκάδες συναυλίες και πολιτιστικές εκδηλώσεις, ενώ η ΕΡΤ, η ΕΡΤ 3 και η ΕΡΤ OPEN εξέπεμπαν για καιρό ως αυτοδιαχειριζόμενες, γράφοντας χρυσές σελίδες στην ιστορία της εναλλακτικής ενημέρωσης. Θα παραμείνουμε στο 2013, όπου το αντιφασιστικό κίνημα βγήκε μπροστά πολύ δυναμικά μετά τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα από το μαχαίρι του Γιώργου Ρουπακιά στις 18 Σεπτεμβρίου. Από την πρώτη μέρα κυκλοφορίας της έως και σήμερα η «Εφ.Συν.» έχει συμβάλει τα μέγιστα στην αποκάλυψη της δράσης της εγκληματικής νεοναζιστικής οργάνωσης που οδηγήθηκε στη φυλακή, με εκατοντάδες ρεπορτάζ για τη δράση της και συστηματική κάλυψη της πρώτης και της δεύτερης δίκης που βρίσκεται στην τελική ευθεία. Χαραγμένες στο συλλογικό υποσυνείδητο για το 2014 έχουν μείνει οι ηρωικές κινητοποιήσεις από και για τις 595 απολυμένες καθαρίστριες του υπουργείου Οικονομικών, στην απομάκρυνση των οποίων επέμενε ο τότε υπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης και σημερινός πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης. Οι βιοπαλαίστριες δέχτηκαν μέχρι και επίθεση από τα ΜΑΤ υπερασπιζόμενες το δικαίωμά τους στη δουλειά. Στις 28 Ιουλίου 2014 η Χάρις Αλεξίου έδωσε μια μεγάλη συναυλία αλληλεγγύης στο Σύνταγμα, φορώντας το χαρακτηριστικό κόκκινο γάντι, με την «Εφ.Συν.» να γράφει τότε χαρακτηριστικά «είμαστε όλοι καθαρίστριες».

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Τ 80

Ολα αυτά τα χρόνια, συναντήσαμε ανθρώπους που εκτείνονται από τη γενιά της Εθνικής Αντίστασης έως την Generation Z και Alpha του 21ου αιώνα. Εάν κάτι τους ενώνει είναι η απαίτηση για δικαιοσύνη κι ένα καλύτερο αύριο

Πρόσωπα κάθε ηλικίας, φύλου και χρώματος πασαλειμμένα με αντιόξινα διαλύματα για να προστατευτούν από τον χημικό πόλεμο της ΕΛ.ΑΣ.

AP PHOTO

Η πορεία της «Εφ.Συν.» ήταν πάντα αλληλένδετη με τα κινήματα, τις λαϊκές διεκδικήσεις, τον αντιφασισμό

Συγκέντρωση για τα Τέμπη, 28 Φεβρουαρίου 2025

Το καλοκαίρι του 2015 η διαπραγμάτευση της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ με τους δανειστές βρίσκεται στην κόψη του ξυραφιού και ο Αλέξης Τσίπρας προκηρύσσει δημοψήφισμα. Μέρα παρά μέρα το Σύνταγμα και το κέντρο της Αθήνας δονούνται από τις κινητοποιήσεις υπέρ του «Οχι» με κορμό την Αριστερά και τις αντιμνημονιακές πολιτικές δυνάμεις από τη μία και τους «Μένουμε Ευρώπη», υπέρ του «Ναι», από την άλλη. Στις 28 Ιουνίου 2015 η «Εφ.Συν.», αντιλαμβανόμενη την ιστορικότητα των στιγμών, κυκλοφορεί με έκτακτο φύλλο, γεγονός σπάνιο πια για τον έντυπο Τύπο. Το 2016 οι κινητοποιήσεις «αλλάζουν πλευρά» και προέρχονται πλέον από τους μικρομεσαίους και μεγαλομεσαίους που επίσης θίγονται από τα μνημονιακά μέτρα. Κορυφαία εικόνα των κινητοποιήσεων εκείνο το διάστημα είναι οι γραβάτες που κρεμάστηκαν σε δέντρο κοντά στο μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη ως ένδειξη αγανάκτησης των ελεύθερων επαγγελματιών στον νόμο 4387/2016 που έμεινε γνωστός ως νόμος Κατρούγκαλου.

ΕΛΛΑΔΑ

Φοιτητική πορεία

Σεπτέμβριος 2013: Η «Εφ.Συν.» δημοσιεύει το αυθεντικό καταστατικό της Χρυσής Αυγής

Η μεγάλη αντιφασιστική νίκη του τόπου: η καταδίκη της Χρυσής Αυγής (7 Οκτωβρίου 2020)

8 Οκτωβρίου 2020: Το ιστορικό πρωτοσέλιδο μετά την πρωτόδικη καταδίκη της Χ.Α.

Μάρτιος 2024: Το «όχι» των φοιτητών στα ιδιωτικά πανεπιστήμια

28 Φεβρουαρίου 2025: Η ειδική έκδοση για το έγκλημα στα Τέμπη

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

τον Μάρτιο του 2021 πραγματοποιήθηκε προς το Αστυνομικό Τμήμα Νέας Σμύρνης ίσως η μεΙΣΤΟΡΙΚΉ ΣΤΙΓΜΉ γαλύτερη κινητοποίηση σε επίπεδο γειτονιάς ΤΟΥ 2020 Ή ΚΑΤΑΔΙΚΉ όλων των εποχών, που συνοδεύτηκε από εκτεΤΉΣ ΉΓΕΣΙΑΣ ταμένα επεισόδια. ΤΉΣ ΧΡΥΣΉΣ ΑΥΓΉΣ Το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία ΩΣ ΕΓΚΛΉΜΑΤΙΚΉΣ Στα τέλη του 2017 οι δανειστές απαιέφερε ξανά στο προσκήνιο το αντιπολεμικό τούν «αίμα» με πλειστηριασμούς για την κίνημα ύστερα από αρκετό καιρό. Στις 29 ΟΡΓΑΝΩΣΉΣ ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών και Μαρτίου 2022 έλαβε χώρα μεγάλη αντιπολεστις 29 Νοεμβρίου γράφεται μια μαύρη μική συναυλία στα Προπύλαια, παρά την ενόσελίδα με χτυπήματα στο ψαχνό και χημιχληση της κυβέρνησης, που δείχνει αλλεργία κά σε κλειστό χώρο κατά των κινημάτων σε κάθε είδους κινηματική δράση. ενάντια στους πλειστηριασμούς που έδιναν ραντεβού κάθε Το big bang των σημερινών κινητοποιήσεων Τετάρτη στο Εφετείο. σημειώθηκε μετά το έγκλημα των Τεμπών που στοίΗ Συμφωνία των Πρεσπών ήταν η επόμενη θρυαλλίδα κινητοχισε 57 ζωές. Η πρώτη αξιοσημείωτη συγκέντρωση πραγποιήσεων, κυρίως από τον ακροδεξιό και πατριδοκάπηλο χώρο, ματοποιήθηκε την 1η Μαρτίου 2023 από φοιτητικούς συλλόμε τη στήριξη της τότε αντιπολιτευόμενης Ν.Δ. Τον Φεβρουάριο γους που έφτασαν έξω από τα γραφεία της Hellenic Train, με την του 2018 εκατοντάδες χιλιάδες βγήκαν στον δρόμο για να υπερα«Εφ.Συν.» να δίνει άμεσα φωνή στους περίπου 2.500 φοιτητές σπιστούν το όνομα «Μακεδονία» με τη συμμετοχή και του Μίκη που τις επόμενες μέρες πολλαπλασιάστηκαν, για να φτάσουν Θεοδωράκη. Το σύνολο του δημοσιογραφικού δυναμικού της τους εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες κάθε προέλευσης. «Εφ.Συν.» βρισκόταν στους δρόμους, καταγράφοντας τη δράση Η επόμενη χρονιά χαρακτηρίστηκε από τις συγκεντρώσεις ακροδεξιών ομάδων που πολιόρκησαν τη Βουλή και την παρουκαι τις καταλήψεις των φοιτητικών συλλόγων ενάντια στα ιδιωσία νεοναζιστικών ταγμάτων εφόδου. τικά πανεπιστήμια, κάθε Πέμπτη για περίπου τρεις μήνες στις Μετά την κυβερνητική αλλαγή και την επιστροφή της Ν.Δ. το αρχές του 2024. Θύμισαν εκείνες του παρελθόντος για το άρθρο 2019, ήρθε στην επικαιρότητα το περίφημο δόγμα «νόμος και 16 του Συντάγματος και η εφημερίδα μας ήταν εκεί κάθε Πέμπτη. τάξη». Ενδεικτικό της νέας νοοτροπίας της ΕΛ.ΑΣ. ήταν το ξεγύΗ φετινή χρονιά κλείνει με τις δύο τεράστιες κινητοποιήσεις μνωμα και η άγρια καταστολή διαδηλωτών μετά την πορεία στη για τα Τέμπη, στις 26 Ιανουαρίου και στις 28 Φεβρουαρίου, στην μνήμη του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου. επέτειο των δύο χρόνων της τραγωδίας. Η «Εφ.Συν.» στάθηκε Ιστορική στιγμή του 2020 η καταδίκη της ηγεσίας της Χρυσής δίπλα στις παλλαϊκές κινητοποιήσεις με θεματικό φύλλο και Αυγής ως εγκληματικής οργάνωσης μετά την ολοκλήρωση της πλούσιο ρεπορτάζ. πρώτης δίκης που κράτησε 5 χρόνια. Η κινητοποίηση την ημέρα Ολα αυτά τα χρόνια, συναντήσαμε ανθρώπους που εκτείνοτης ετυμηγορίας ξεπέρασε τα 20.000 άτομα, ίσως η μεγαλύτερη νται από τη γενιά της Εθνικής Αντίστασης έως την Generation Z έξω από δικαστήριο, και η «Εφ.Συν.» κατέγραψε λεπτό προς λεκαι Alpha του 21ου αιώνα. Εάν κάτι τους ενώνει είναι η απαίτηση πτό τη γιορτή της δημοκρατίας που έληξε με αστυνομικά χημικά. για δικαιοσύνη κι ένα καλύτερο αύριο. Μπορεί η καταγραφή όλων Με τον κορονοϊό να έχει μπει στη ζωή μας, ο έλεγχος και η αυτών των συγκεντρώσεων να είναι απλώς η καθημερινότητα καταστολή με υγειονομικό πρόσχημα φέρνουν μια εφιαλτική των δημοσιογράφων, όμως σίγουρα οι σελίδες της «Εφ.Συν.» διαστυνομοκρατία. Επειτα από αστυνομική επίθεση κατά φοιτητή, αθέτουν ήδη πλούσιο υλικό για τον ιστορικό του μέλλοντος… ■

13 ΧΡΟΝΙΑ

AP PHOTO

AP PHOTO

Ιούνιος 2013: Τα ΜΑΤ της κυβέρνησης Σαμαρά εισβάλλουν στην ΕΡΤ και επιβάλλουν το «μαύρο»

81

AP PHOTO

Οι αγωνιστές των Σκουριών Χαλκιδικής σε συγκέντρωση υπεράσπισης του τόπου τους, μέσα στο δάσος

ΣΚΟΥΡΙΕΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ

Το «γαλατικό χωριό» που δεν τυφλώθηκε από τον χρυσό Οι κάτοικοι της ΒΑ Χαλκιδικής όρθωσαν το ανάστημά τους στην εξόρυξη χρυσού και επανανοηματοδότησαν τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση, τους άλλους ανθρώπους και την πολιτική ֟ ΤΗΣ ΝΤΙΝΑΣ ΔΑΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ

τα δίσεκτα μνημονιακά χρόνια, όταν η χώρα γινόταν πειραματόζωο στο εργαστήρι των πολιτικών λιτότητας, στις Σκουριές έφτανε στην πλήρη άνθησή του αυτό που χαρακτηρίστηκε «κίνημα των κινημάτων». Τα κινήματα έχουν συνήθως τριπλή γενεσιουργό δύναμη: γεννούν το συλλογικό «εμείς» που διεκδικεί, γεννούν τον ίδιο τον αγώνα τους, αλλά και «ανα-γεννούν» τα ίδια τα υποκείμενα που συμμετέχουν σε αυτόν. Αυτή τη δύναμη την είδαμε σε όλη της την έκταση στις Σκουριές, σε έναν μικρό και απομακρυσμένο τόπο που κατάφερε να πρωταγωνιστήσει στην κεντρική πολιτική σκηνή και στα πρωτοσέλιδα ακόμα και του διεθνούς Τύπου. Ενας τοπικός αγώνας ενάντια στην εξόρυξη χρυσού εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο σημαντικά επίδικα της μνημονιακής περιόδου εφόσον έθεσε το κεντρικό ερώτημα: Ποια ανάπτυξη χρειάζεται η χώρα, σε ποια κατεύθυνση, με ποιους όρους για τις ζωές των ανθρώπων και τι τίμημα για τη φύση. Το κίνημα των κατοίκων ξεκίνησε να «μιλά» για τη γη, τον αέρα, το νερό και τα δάση της ΒΑ Χαλκιδικής κι έφτασε να αρθρώνει λόγο για τον πυρήνα της πολιτικής και το μέλλον της Ελλάδας. Από το ειδικό ανοίχτηκε στο γενικό, από το τοπικό πέρασε στο εθνικό, από το μερικό συνδιαλέχθηκε με το όλον. Αξιοποιώντας τη γνώση τους από αγώνες περασμένων χρόνων, αλλά και κάνοντας ένα άλμα σε νέα κινηματικά ρεπερτόρια, οι κάτοικοι της ΒΑ Χαλκιδικής που εναντιώθηκαν στην εξόρυξη έφτιαξαν ένα «γαλατικό χωριό» αντίστασης σε ένα σχέδιο που ένιωθαν πως τους επιβάλλεται άνωθεν, υπο-

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Σ 82

Αυτός ο πολύμορφος, πολύτροπος και πολύχρωμος αγώνας τους από τον δρόμο έως τις αίθουσες των δικαστηρίων ενέπνευσε από τραγούδια μέχρι διδακτορικές διατριβές

νομεύοντας το μέλλον των παιδιών και του τόπου τους. Κι όχι μονάχα αμφισβήτησαν τον κυρίαρχο πολιτικό λόγο της εποχής αλλά και κατάφεραν να παράξουν έναν δικό τους, από τα κάτω, λόγο. Αμφισβητώντας τη «χρυσή επένδυση», επανερμήνευσαν με άλλους όρους την έννοια της ανάπτυξης, του δημόσιου και του εθνικού συμφέροντος, αναπλαισίωσαν το αφήγημα για την πολιτική και νοηματοδότησαν εκ νέου τον ρόλο του «καλού πολίτη». Ετσι, οργάνωσαν ομάδες μελέτης και εργασίας, διασυνδέθηκαν με κορυφαίους επιστήμονες, δημιούργησαν δικούς τους διαύλους επικοινωνίας, πραγματοποίησαν μεγαλειώδεις συγκεντρώσεις και πορείες ακόμα και στην Αθήνα, βγήκαν από τα όρια του τόπου τους, φτάνοντας ακόμα και στην καρδιά της Ευρώπης, έκαναν πολύ μεγάλες συναυλίες με σπουδαίους καλλιτέχνες, έφτιαξαν μέχρι και τη δική τους αντι-«μόδα» - το να φοράς μπλουζάκι με τη στάμπα «S.O.S. Χαλκιδική» είχε τη δύναμη μιας πολιτικής δήλωσης. Κι αυτός ο πολύμορφος, πολύτροπος και πολύχρωμος αγώνας τους από τον δρόμο έως τις αίθουσες των δικαστηρίων ενέπνευσε από τραγούδια μέχρι διδακτορικές διατριβές. Αν και δεν ξέρω πώς οι κάτοικοι νοηματοδοτούν σήμερα τον αγώνα τους και πώς βλέπουν τη διαδρομή του κινήματος και τις προσωπικές διαδρομές τους, αφού έχω χρόνια να ανέβω στη ΒΑ Χαλκιδική, είμαι βέβαιη ωστόσο πως το ερώτημα που έθεσαν από τότε παραμένει επίκαιρο: Πώς σχετιζόμαστε -ατομικά και συλλογικά- με τη φύση, τους άλλους ανθρώπους, την πολιτική και, εντέλει, την ύπαρξή μας την ίδια ■

ΕΛΛΑΔΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ

Εκείνοι που άκουσαν το κάλεσμα της φύσης Αμέτρητες μάχες απέναντι σε αμέτρητες, ασύμμετρες απειλές έχουν δοθεί και συνεχίζουν να δίνονται από ανθρώπους που δεν δέχθηκαν να αφήσουν τον τόπο τους βορά στο όνομα της «ανάπτυξης» ֟ ΤΟΥ ΤΑΣΟΥ ΣΑΡΑΝΤΗ

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

84

EUROKINISSI

Κ

Δράση ενάντια στην εγκατάσταση ανεμογεννητριών στο όρος Οξυά στη Φθιώτιδα (2024)

τα σχεδόν παντού, σε πολλά μικρά ή μεγάλα έργα, πετυχαίνοντας τη ματαίωσή τους, με πιο πρόσφατο κορυφαίο παράδειγμα το αιολικό τερατούργημα για τις 14 νησίδες του Αιγαίου. Τα περιβαλλοντικά κινήματα Καύση σκουπιδιών αντιμετωπίζουν σε πάμπολλες ΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ περιπτώσεις άγρια καταστολή, διώξεις και σκευωρίες, ακόμη ΚΙΝΉΜΑΤΑ αλλά θέλουν και να τον σβήσουν και με την επιστράτευση εκφοΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ως ποταμό από τον χάρτη, μεταβιστικών αγωγών SLAPPs απέΣΕ ΠΑΜΠΟΛΛΕΣ τρέποντάς τον σε λίμνες παραγωναντι σε κατοίκους και σε δημοΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΓΡΙΑ γής ενέργειας. Το ίδιο συμβαίνει σιογράφους που καλύπτουν τα ΚΑΤΑΣΤΟΛΉ, ΔΙΩΞΕΙΣ και με την επιμονή για την ιδιωτιγεγονότα. ΚΑΙ ΣΚΕΥΩΡΙΕΣ κοποίηση του νερού, του υπέρτεΣυνεχίζεις το φυλλομέτρημα ρου αγαθού για τον άνθρωπο και των 13 χρόνων και βλέπεις πώς τη φύση, όπου επιμένουν να προτα μεθόδευσαν όλα αυτά, πώς σπερνούν το ΣτΕ. τα κατάφεραν και επέφεραν τόσο βαρύ πλήγμα στο περιβάλλον, ιδιαίτερα τα τελευταία Κοιτάς πίσω στο περιβαλλοντικό ρεχρόνια. Το έκαναν με κάθε τρόπο: νόμιμο, παράνομο πορτάζ, τότε που έγραφες για τον αγώνα των ή και παράτυπο. Ξεκίνησαν με την ελαστικοποίηση κατοίκων του Βόλου ενάντια στην καύση σκουπιτης νομοθεσίας για την προστασία του περιβάλλοδιών από την ΑΓΕΤ-Lafarge, τότε που η αστυνομία ντος, μέχρι που την «ξεχείλωσαν», αλλάζοντας συεπιτέθηκε με κάθε μέσο εναντίον χιλιάδων διαδηλωνεχώς τους νόμους. Διατήρησαν την πανευρωπαϊκή τών που συμμετείχαν σε συλλαλητήριο έξω από την πρωτιά της χώρας στις παραβιάσεις περιβαλλοντικού τσιμεντοβιομηχανία, τότε που την επομένη, μαινόδικαίου και τσαλαπάτησαν πολλάκις αποφάσεις του μενοι αστυνομικοί ξυλοκόπησαν και βασάνισαν τον ΣτΕ που έβαζαν φρένο σε καταστροφικά, περιβαλλο26χρονο Βασίλη Μάγγο και την ίδια μέρα, μαθαίνοντοκτόνα σχέδια. ντάς το, πήρες συνέντευξη από τον πατέρα του, τον Για παράδειγμα στον Αχελώο, όπου όχι μόνο Γιάννη, όπου κατήγγειλε στην «Εφ.Συν.» αυτή τη βαεπιμένουν για το φράγμα της Μεσοχώρας, παρά ναυσότητα. Ακριβώς έναν μήνα μετά τη συνέντευξη τις συνεχείς απορριπτικές αποφάσεις του ΣτΕ, ο Βασίλης βρέθηκε νεκρός… ■

EUROKINISSI

οιτάς προς τα πίσω σε 13 χρόνια περιβαλλοντικού ρεπορτάζ και επιβεβαιώνεις τον αμέτρητο αριθμό και το τερατώδες μέγεθος των περιβαλλοντικών εγκλημάτων που έχουν διαπραχθεί σε αυτόν τον τόπο όλα αυτά τα χρόνια. Διαπιστώνεις ότι, σαν σε διατεταγμένη υπηρεσία, έχουν βαλθεί να λεηλατήσουν κάθε σπιθαμή γης στο όνομα της αποκαλούμενης «ανάπτυξης», ενός όρου που αποδεικνύεται χειρότερος και από την «κλιματική αλλαγή». Ξεκίνησαν με τις ανεμογεννήτριες, που εξελίχθηκαν σε βιομηχανικών διαστάσεων γιγάντιες, συνέχισαν με τα φωτοβολταϊκά που βάζουν ταφόπλακα στην πολύτιμη γεωργική γη, προχώρησαν με εκατοντάδες μικρά υδροηλεκτρικά, πήγαν στα πλωτά φωτοβολταϊκά σε λίμνες και θάλασσες, συνέχισαν με τις αντλησιοταμιεύσεις σε λίμνες, προχώρησαν στα υπεράκτια αιολικά και ό,τι περίσσεψε το έδωσαν στις ιχθυοκαλλιέργειες. Δεν μένει ζωτικός χώρος για τη φύση, εισβάλλουν ακόμη και σε ανέγγιχτες προστατευόμενες περιοχές με μοναδικά οικοσυστήματα, δίπλα σε απόμακρα χωριά και σε αρχαιολογικούς χώρους. Η ενεργειακή φρενίτιδα δεν μπορεί να είναι απάντηση στην κλιματική κρίση, όταν η καταστροφή που προκαλείται από τα ατελείωτης έκτασης έργα είναι μεγαλύτερη από τα οφέλη που μπορεί να προσκομίσει στο περιβάλλον και συνεπώς στις κοινωνίες. Κοιτάς πίσω και διαπιστώνεις ότι πριν από 13 χρόνια κανείς δεν θα μπορούσε να διανοηθεί αυτό που συμβαίνει σήμερα, στην έκταση που συμβαίνει. Ανάλογα, 13 χρόνια μετά, κανείς από αυτούς που σχεδίαζαν αυτή την επέλαση δεν φανταζόταν τις αντιδράσεις που έχουν προκύψει απ’ άκρη σ’ άκρη σε όλη τη χώρα από αυτοδημιούργητα κινήματα ενάντια στην ενεργειακή λαίλαπα που αφανίζει τη φύση και το περιβάλλον των τόπων τους, άρα την ίδια την ύπαρξη και τη ζωή τους. Και κατανοείς ότι όχι μόνο δεν ενδιαφέρονται για την ερήμωση της υπαίθρου, αλλά αντίθετα την επιδιώκουν. Ποιος το περίμενε ότι η ραγδαία εξάπλωση αυτών των κινημάτων που αναγέννησαν το οικολογικό κίνημα στην Ελλάδα -στη δυναμικότερη εκδοχή του- θα πετύχαινε εμβληματικές νίκες με κινητοποιήσεις στον δρόμο, στα ίδια τα βουνά και νομικές προσφυγές στα δικαστήρια, πολλές φορές με την υποστήριξη λίγων περιβαλλοντικών οργανώσεων. Αρχικά στα Αγραφα, στην Τήνο, στην Ανδρο, στην Κεφαλονιά και μετέπει-

ΚΟΣΜΟΣ 2012-2025

AP PHOTO

ΚΟΣ Μ ΟΣ

ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΏΝΑ Το χρονικό των 13 ετών στα βασικά διεθνή ζητήματα: Μέση Ανατολή, Ουκρανία, ΝΑΤΟ, BRICS, περιφερειακές συγκρούσεις ֟ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΤΣΙΑΡΑ

ταν το συνεταιριστικό μας εγχείρημα πρωτοάνοιξε τα φτερά του, πριν από 13 χρόνια, ελάχιστοι ήταν εκείνοι οι πολιτικοί και διανοητές που τολμούσαν να αμφισβητήσουν σοβαρά τη μονοκρατορία των ΗΠΑ – αυτό που ο Τζον Μιρσχάιμερ, ο σοφός Αμερικανός καθηγητής που ηγείται της «ρεαλιστικής σχολής» στη μοντέρνα γεωπολιτική, αποκαλεί σήμερα τη «μονοπολική στιγμή» της Αμερικής.

Tο 2012, με την άνετη επανεκλογή του Ομπάμα στην προεδρία, το πρώτο μεγάλο διεθνές θέμα που κάλυψε η «Εφ.Συν.», μια βαριά οσμή θανάτου συνόδευε ήδη όλες τις δήθεν «ανθρωπιστικές» πρωτοβουλίες της Δύσης, από τα κατεχόμενα Ιράκ και Αφγανιστάν μέχρι τους δήθεν «εμφύλιους» πολέμους δι’ αντιπροσώπων στη Λιβύη, τη Συρία και τα άλλα φλεγόμενα επίκεντρα της «Αραβικής Ανοιξης». Μία μία οι χώρες του αποκαλούμενου «Αξονα του Κακού», όσες δηλαδή για τον έναν ή τον άλλο λόγο δεν υπάκουσαν αμέσως στις εντολές της... Αρ-Παξ Αμερικάνα και δεν παρέδωσαν εθελοντικά τον δημόσιο πλούτο τους για λεηλασία στις υπερεθνικές δυτικές εταιρείες-κολοσσούς, παραδόθηκαν στη σφαγή και τις φλόγες – γιγαντώνοντας το ήδη ασυγκράτητο προσφυγικό ρεύμα των απελπισμένων, το μεγαλύτερο στην παγκόσμια Ιστορία. Ενα ανθρώπινο τσουνάμι που, με τη σειρά του, τροφοδοτεί την ξετσίπωτη ρητορική μίσους της ρατσιστικής ευρωπαϊκής και αμερικανικής Ακροδεξιάς: και ένας αυτο-τροφοδοτούμενος φαύλος (με τη διπλή έννοια της λέξης) κύκλος πολέμου, καταστροφής και προσφυγιάς, που φυσικά συνεχίζεται με αμείωτη ένταση και σήμερα. Ας είμαστε τίμιοι: ο Ομπάμα ήταν καλύτερος σε όλα από τον Τραμπ, αλλά αν ξεφύγουμε από τη ρητορική και εστιάσουμε στην ουσία, η εξωτερική (διάβαζε: πολεμική) πολιτική του πρώτου ελάχιστα διαφέρει από εκείνη του δεύτερου. Ο Τραμπ δεν είναι η ασθένεια, αλλά το προχωρημένο σύμπτωμα μιας μακραίωνης πορείας: η Ιστορία ως αλυσίδα από κατορθώματα και αποτυχίες των «Μεγάλων Ανδρών» (και μερικών γυναικών) είναι ένας βολικός μύθος, πίσω από τον οποίο κρύβονται σε κοινή θέα οι πραγματικοί μηχανισμοί της εξουσίας και της ταξικής και ιμπεριαλιστικής εκμετάλλευσης.

Fast forward λοιπόν στον Νοέμβριο του 2025 και στις δύο μεγαλύτερες –και από κάθε άποψη πιο επικίνδυνες για την παγκό-

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Ο

88

Το Ισραήλ και οι σπόνσορες των θηριωδιών του δεν πρόκειται να βγουν νικητές, αλλά χαμένοι από αυτόν τον διαρκή πόλεμο, που αναδεικνύει το στρατηγικό τους αδιέξοδο, όσες τακτικές νίκες κι αν καταγάγουν

Δύο παιδιά, 4 και 6 ετών, υποφέρουν από την ασιτία στην οποία τα έχει καταδικάσει το γενοκτονικό καθεστώς του Ισραήλ (Γάζα, Ιούλιος 2025)

σμια ασφάλεια– συγκρούσεις του καιρού μας. Τη ρωσο-ουκρανική σύρραξη, που στην πραγματικότητα είναι ένας πόλεμος δι’ αντιπροσώπων μεταξύ της Ρωσίας και του ΝΑΤΟ με την Ουκρανία στον ρόλο του αναλώσιμου κράτους-πιονιού. Και την πολυμέτωπη σύγκρουση του Ισραήλ και των Αμερικανο-ευρωπαίων σπονσόρων του με τον (υπό την ηγεσία του Ιράν) πολυεθνικό «Αξονα της Αντίστασης» στη Μέση Ανατολή και τον Περσικό Κόλπο, θρυαλλίδα και τραγικό επίκεντρο της οποίας είναι η συνεχιζόμενη γενοκτονία στη Λωρίδα της Γάζας. Ποιο είναι το κοινό στοιχείο τους; Οτι αμφότερες έχουν μέχρι στιγμής το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που σχεδίαζαν οι αρχιτέκτονές τους: αντί να συμβάλλουν στην επέκταση και διαιώνιση της αμερικανικής μονοκρατορίας σε ολόκληρη την Ευρασία, το «παγκόσμιο νησί» όπως την αποκαλούσε στον Μεσοπόλεμο ο Μακίντερ, που όποιος το ελέγξει ελέγχει τον κόσμο όλο, οδηγούν αναπόδραστα όχι μόνο στην αποκαθήλωση της Ουάσινγκτον ως κυρίαρχης δύναμης, αλλά εν τέλει σε αυτό που ο σπουδαίος Εμανουέλ Τοντ αναλύει στο ομότιτλο βιβλίο του ως συνολική «Ηττα της Δύσης»! Οσοι έχουν ασχοληθεί σοβαρά με την ουκρανική τραγωδία, γνωρίζουν ότι η τρέχουσα φάση της σύρραξης ξεκίνησε με το αμερικανοκίνητο πραξικόπημα των αρχών του 2014 και τη βίαιη ανατροπή του Ουκρανού προέδρου Γιανουκόβιτς από μια δράκα φανατικών κατευθυνόμενων αντι-Ρώσων υπερεθνικιστών, με πρωταγωνιστές τον (τότε αντιπρόεδρο του Ομπάμα) Μπάιντεν και τη (βοηθό ΥΠΕΞ) Νούλαντ. Ακολούθησε, νομοτελειακά, η απόσχιση της Κριμαίας (96% ρωσόφωνοι, σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2002) και η εξέγερση (με τη βοήθεια φυσικά της Μόσχας) των κατά μεγάλη πλειοψηφία ρωσόφωνων πληθυσμών στη Μαριούπολη και στο Ντονμπάς, την

ΚΟΣ Μ ΟΣ

Ιούνιος 2016: η Βρετανία βάζει τα χέρια της και βγάζει τα μάτια της

Νοέμβριος 2016: η πρώτη νίκη του Τραμπ, το πρώτο αίμα

AP PHOTO

Μετά την πτώση της ΕΣΣΔ και τυφλωμένοι από τα ίδια τους τα μυθεύματα περί «Τέλους της Ιστορίας» και «Νέου Αμερικανικού Αιώνα», οι Αμερικανοί νεοσυντηρητικοί ξέχασαν τα διδάγματα του παρελθόντος και ξανάβαλαν μπροστά το σχέδιο Intermarium. Το ΝΑΤΟ επεκτάθηκε προς Ανατολάς, ενσωματώνοντας τις χώρες του πρώην Συμφώνου της Βαρσοβίας και της Βαλτικής, και μια ολόκληρη γενιά Ουκρανών εθνικιστών προετοιμάστηκε για το προαποφασισμένο κυνήγι των εκατομμυρίων ρωσόφωνων συμπολιτών τους. Αλλά η «Μεγάλη Σκακιέρα» αποδείχτηκε... ζαριά σε ξένη μπαρμπουτιέρα: η Ρωσία στο μεταξύ αναγεννήθηκε, δυνάμωσε την οικονομία και τον στρατό της και –το κυριότερο– έσφιξε την πολύπλευρη συμμαχία της με το άλλο ανερχόμενο θηρίο, την Κίνα, αλλά και μια σειρά από περιφερειακές υπερδυνάμεις του λεγόμενου Παγκόσμιου Νότου, όπως η Ινδία, το Ιράν, η Βραζιλία και η Νότια Αφρική – ο πυρήνας της ομάδας που ξέρουμε πλέον ως BRICS+, που αντιπροσωπεύει πάνω από τη μισή ανθρωπότητα και αμφισβητεί ευθέως τη δυτική ηγεμονία. Και το αποτέλεσμα το βλέπουμε σήμερα – ολόκληρη η τεράστια, συντονισμένη ισχύς του ΝΑΤΟ, δηλαδή των ΗΠΑ και της Ευρώπης, και οι τρομερές οικονομικές κυρώσεις που επέβαλαν και ακόμα επιβάλλουν στη Ρωσία και στους συμμάχους της οι Δυτικοί απέτυχαν παταγωδώς να σταματήσουν τη ρωσική πολεμική μηχανή και απλά οδήγησαν στον ακρωτηριασμό και τη συντριβή ενός ακόμη ξεγελασμένου κράτους-πιονιού, που νόμισε πως θα γινόταν βασιλιάς... Οπως γράφουν από καιρό οι σοφοί Τοντ και Μιρσχάιμερ, οι επιπτώσεις της επικείμενης ουκρανικής ήττας και συνθηκολόγησης, που στην πραγματικότητα είναι ήττα της συλλογικής Δύσης, και η νίκη της Ρωσίας και του σινορωσικού άξονα θα είναι κοσμοϊστορικές και μη αναστρέψιμες και θα επιταχύνουν την ανάδυση ενός πιο ισορροπημένου πολυ-πολικού κόσμου και την απεξάρτηση από το νεο-αποικιοκρατικό σύστημα του δολαρίου, των ληστρικών μνημονίων και του χρέους. Αρκεί, φυσικά, να μην επικρατήσουν οι τρελοί, και στην προσπάθειά τους για διατήρηση της ΤΟ ΙΣΡΑΉΛ Ηγεμονίας μάς κάψουν όλους... ΚΑΙ ΟΙ ΣΠΟΝΣΟΡΕΣ Το ίδιο πιστεύω πως ισχύει και για την ποΤΩΝ ΘΉΡΙΩΔΙΩΝ ΤΟΥ λυμέτωπη σφαγή στη Μέση Ανατολή και τον ΔΕΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΝΑ οποία μάταια προσπάθησε να πνίξει στο Κόλπο, της οποίας η γενοκτονία της Γάζας είναι ΒΓΟΥΝ ΝΙΚΉΤΕΣ, ΑΛΛΑ αίμα η διορισμένη από τις ΗΠΑ φασιστική μόνο ένα –ομολογουμένως απάνθρωπο και αναΧΑΜΕΝΟΙ ΑΠΟ ΑΥΤΟΝ «κυβέρνηση» του Κιέβου. τριχιαστικό– υποκεφάλαιο. Είναι μέγα λάθος ΤΟΝ ΔΙΑΡΚΉ ΠΟΛΕΜΟ Ομως η «αντιτρομοκρατική επιχείρηκαι αποτέλεσμα πολυετούς και συστηματικής ση» των Ουκρανών γύρισε μπούμερανγκ. προπαγάνδας το γεγονός ότι τόσα εκατομμύΗ βαριά ήττα από τους Ρωσο-ουκρανούς ρια Ευρωπαίοι και Αμερικανοί αντιμετωπίζουν αυτονομιστές και η περικύκλωση χιλιάδων τη συνεχιζόμενη παλαιστινιακή τραγωδία, την επίλεκτων Ουκρανών στρατιωτών στον θύλακα του Ντεμπάλτσεκατοχή και το απαρτχάιντ ως κάποιο αποκομμένο βο, στις αρχές του 2015, ήταν εκείνες που ανάγκασαν τον Πέτρο ιστορικό συμβάν, που δήθεν άρχισε την 7η ΟκτωβρίΠοροσένκο να υπογράψει τη δεύτερη συνθήκη του Μινσκ – μια ου 2023 και που δήθεν δεν συνδέεται με όλα τα τρομερά ανάπαυλα που ωστόσο κράτησε μόλις επτά χρόνια, μέχρι τον που συμβαίνουν εδώ και δεκαετίες στην ευρύτερη γειτονιά Φεβρουάριο του 2022, όταν ο Πούτιν έδωσε το πράσινο φως για της – τους τρομερούς «εμφύλιους» πολέμους στη Συρία και την τη ρωσική εισβολή. Παρεμπιπτόντως, το Ντεμπάλτσεβο απέχει Υεμένη, την εισβολή και (προσωρινή) κατοχή του Ιράκ και του μόλις μερικές δεκάδες χιλιόμετρα ανατολικά από το Ποκρόφσκ, Λιβάνου, τα πραξικοπήματα στην Αίγυπτο και τη Λιβύη, τον πρόόπου οι Ρώσοι έχουν σήμερα περικυκλώσει και πάλι χιλιάδες Ουσφατο βομβαρδισμό των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν. κρανούς, αναγκάζοντας τον Τραμπ να πει στον μοιραίο Ζελένσκι Οχι βέβαια – όλοι αυτοί οι πόλεμοι, με τα εκατομμύρια νε«Game Over»... κρών και τα δεκάδες εκατομμύρια ξεσπιτωμένων, συνδέονται Αλλά κι αυτή η «ανάγνωση» είναι ιστορικά κοντόφθαλμη. Οι άμεσα με τους βαθύτερους σχεδιασμούς της Αμερικής (και των ρίζες της σύγκρουσης στην Ουκρανία είναι πολύ βαθύτερες, ξεπροκατόχων της Αγγλογάλλων ιμπεριαλιστών, από τον καιρό κινάνε τουλάχιστον από τον Κριμαϊκό Πόλεμο του 1853-56 και του Μπάλφουρ, του Λόρενς και των Σακς-Πικό) για τον έλεγχο αποτελούν τμήμα του βρετανικού «Μεγάλου Παιχνιδιού» για την των πετρελαίων και του Σουέζ, και βέβαια για την αποτροπή της αποδυνάμωση και ει δυνατόν τηνδιάλυση της Ρωσίας (και αργόένωσης των τοπικών μουσουλμανικών πληθυσμών σε μια ισχυρή τερα της ΕΣΣΔ). Στην πιο σύγχρονη εκδοχή της, αυτήν του 20ού παναραβική ομοσπονδία, σαν αυτή που οραματίστηκαν ο Νάσερ αιώνα, επίκεντρο του σχεδίου ήταν η τεχνητή αναζωπύρωση των και ο Καντάφι. Και όπως έχω γράψει πολλές φορές αυτή τη φριεθνικισμών στο εσωτερικό της, από τη Βαλτική ώς τον Εύξεινο: κτή διετία, το Ισραήλ και οι σπόνσορες των θηριωδιών του δεν εξ ου και η ονομασία του αυθεντικού πολωνο-βρετανικού σχεδίου πρόκειται να βγουν νικητές, αλλά χαμένοι από αυτόν τον διαρκή του 1918 για τον κατακερματισμό της επαναστατημένης Ρωσίας πόλεμο, που αναδεικνύει το στρατηγικό τους αδιέξοδο, όσες ταήταν Intermarium, δηλαδή «Μεταξύ Θαλασσών», αλλά και «Προκτικές νίκες κι αν καταγάγουν. Η μάσκα έπεσε κι όλος ο κόσμος μηθέας», με την Πολωνία και τους συμμάχους της στον ρόλο του βλέπει τα αποτελέσματα της ρατσιστικής και φασιστικής σιωνιμυθικού Τιτάνα που δίνει τη φωτιά στους υποτελείς λαούς. στικής ιδεολογίας ■

Μάρτιος 2019: έγκλημα μίσους στη Νέα Ζηλανδία

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Μάιος 2025: εκατοντάδες χιλιάδες παιδιά στη Γάζα λιμοκτονούν

13 ΧΡΟΝΙΑ

Μάρτιος 2022: Βάζει η Ευρώπη τη στολή της...

89

ΚΟΣ Μ ΟΣ

τις πρόσφατες εκλογές της Ολλανδίας, πολλοί ανάσαναν με ανακούφιση που το ακροδεξιό Κόμμα Ελευθερίας του Βίλντερς έχασε περισσότερες από 6 μονάδες από το 2023 όταν αναδείχθηκε πρώτο κόμμα και μετείχε στον κυβερνητικό συνασπισμό. Αλλά ήρθε δεύτερο με μόλις 15.000 λιγότερες ψήφους από τον νικητή Ρομπ Γέτεν και το ποσοστό που έχασε το κέρδισαν άλλα δύο ανάλογα κόμματα που απέσπασαν ποσοστό 10,5% έτσι που οι ακροδεξιές και λαϊκιστικές δυνάμεις ελέγχουν πλέον κάπου το ένα τρίτο της Βουλής. Η εμπειρία της Ολλανδίας κάθε άλλο παρά αλλάζει το τοπίο ενός κόσμου, όπου η πολυποίκιλη οικογένεια της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας Ακροδεξιάς ήρθε για να μείνει και προελαύνει, τροφοδοτημένη από τον απόηχο της οικονομικής κρίσης του 2008-2010 και τις πολιτικές ακραίας λιτότητας που επιβλήθηκαν για την αντιμετώπισή της, την προσφυγική και μεταναστευτική κρίση, τη δυσπιστία στην παραδοσιακή πολιτική που έχει φανεί ανίκανη να επιλύσει βασικά προβλήματα των πολιτών και την άνθηση της εθνικιστικής ξενοφοβικής ρητορικής, που ευνοήθηκε ιδιαίτερα με την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ, δημιουργώντας εξαιρετικά πρόσφορο έδαφος για την υποτιθέμενη αντιπολιτική. Η Ακροδεξιά έχει κανονικοποιηθεί και πλέον αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτικής σκηνής παγκοσμίως, έχοντας εκσυγχρονιστεί και «αποδαιμονοποιήσει» την εικόνα της, ενώ θέσεις της, που πριν από κάποια χρόνια ήταν περιθωριακές και καταδικαστέες, σήμερα έχουν γίνει mainstream. Ιδίως στην Ευρώπη. Πριν από 13 χρόνια μόνο σε δύο ευρωπαϊκές χώρες οι δυνάμεις της έπαιρναν άνω του 20%: στην Ελβετία όπου έκτοτε μετείχαν στην κυβέρνηση και στην Ουγγαρία όπου ο Βίκτορ Ορμπαν κυβερνά επίσης αδιάλειπτα από το 2010. Σήμερα πλέον ακροδεξιά κόμματα μετέχουν σε όλα σχεδόν τα ευρωπαϊκά κοινοβούλια. Σε περισσότερα από δέκα κράτη-μέλη της Ε.Ε. έχουν ποσοστά μεγαλύτερα του 20%. Ακροδεξιοί σχηματισμοί με διαφορετικές εκφάνσεις κυβερνούν ή μετέχουν σχεδόν στο ένα τρίτο από τις 27 κυβερνήσεις της Ε.Ε. αποδεικνύοντας ότι δεν είναι αντισυστημικές δυνάμεις, αλλά γρανάζια του συστήματος. Η Ακροδεξιά κυβερνά (εκτός από την Ουγγαρία) και την Ιταλία –τον φάρο της «κανονικοποιημένης» και μετασχηματισμένης ευρωπαϊκής Ακροδεξιάς- με την Τζόρτζια Μελόνι πρωθυπουργό της πιο δεξιάς κυβέρνησης της Ιταλίας μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στην Τσεχία, και στο Βέλγιο (όπου το κυβερνών εθνικιστικό φλαμανδικό κόμμα θεωρείται από αναλυτές μέλος της ευρύτερης οικογένειας της Ακροδεξιάς). Είναι πρώτη δύναμη χωρίς να μετέχει σε κυβέρνηση σε Αυστρία και Πολωνία και δεύτερη σε Νορβηγία, Πορτογαλία και Σλοβενία. Μετέχει στις κυβερνήσεις της Βουλγαρίας, της Κροατίας, της Φινλανδίας και της Σλοβακίας. Και προηγείται στις δημοσκοπήσεις για τις επόμενες εκλογικές κούρσες απειλώντας να κυβερνήσει σε Γαλλία και Γερμανία και εκτός Ε.Ε. στο Ηνωμένο Βασίλειο. Εν μέσω της απαξίωσης της παραδοσιακής πολιτικής και των εκδηλώσεων μιας αυξανόμενης ανισότητας και κοινωνικής αποσύνθεσης, ένας αντιδραστικός ριζοσπαστισμός κερδίζει δύναμη, «απορροφώντας» σε μεγάλο βαθμό την παραδοσιακή Δεξιά και πιέζοντας τη Σοσιαλδημοκρατία και τα προοδευτικά κινήματα, επισημαίνει τo ECPS (Ευρωπαϊκό Κέντρο Μελε-

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Σ

90

ΑΝΟΔΟΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ

Το μίσος και ο ρατσισμός κυριαρχούν και πάλι Ενα φάντασμα από τα παλιά επιστρέφει για να στοιχειώσει την Ευρώπη και όλον τον κόσμο ֟ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΠΑΝΤΖΟΥ

τών για τον Λαϊκισμό). Κανένα καλύτερο παράδειγμα από εκείνο του Ηνωμένου Βασιλείου, όπου το τότε UKIP του Νάιτζελ Φάρατζ δεν «επέβαλε» μόνο στους φοβισμένους (από την εκλογική του άνοδο, που το έφερε πρώτη δύναμη στις ευρωεκλογές του 2014) Τόρις του Κάμερον το δημοψήφισμα για το Brexit, αλλά και τον υπερσυντηρητισμό. Στην άνοδο της παγκόσμιας Ακροδεξιάς τα τελευταία χρόνια έπαιξε καταλυτικό ρόλο η ανέλιξη του Ντόναλντ Τραμπ στην πολιτική σκηνή της μεγαλύτερης δύναμης του πλανήτη το 2016, που επικυρώθηκε με τον θρίαμβό του το 2024. Αλλά ο τραμπισμός δεν είναι ένα φαινόμενο που γεννήθηκε αιφνίδια και κατέλαβε το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Οπως γράφει ο Τζον Χάντινγκτον στο βιβλίο του «Η ακροδεξιά πρωτοπορία», «η λευκή υπεροχή, η παρανοϊκή συνωμο-

σιολογία και η περιφρόνηση για τη δημοκρατία που σήμερα χαρακτηρίζουν την ανθούσα Ακροδεξιά, στις ΗΠΑ δεν ήταν παρεκκλίσεις του αμερικανικού συντηρητισμού, αλλά δομικά στοιχεία του». Η νίκη του Τραμπ το 2016 αντιπροσωπεύει την κορύφωση αυτού του μακροχρόνιου ακροδεξιού κινήματος, που με την επανεκλογή του εδραίωσε και επέκτεινε τον έλεγχό του στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, με τον Τραμπ να λειτουργεί σαν απόλυτος μονάρχης εφαρμόζοντας τις πιο ακραίες θέσεις του, χωρίς σχεδόν αντιστάσεις: από τη μαζική απέλαση μεταναστών και την επιβολή τιμωρητικών δασμών ώς την αποστολή στρατού σε αμερικανικές πόλεις. Εφαλτήριο για την επικράτηση του Τραμπ ήταν το υπερσυντηρητικό κίνημα Tea Party στο εσωτερικό των Ρεπουμπλικανών, αλλά και η alt-right, η Εναλλα-

ΚΟΣ Μ ΟΣ

AP PHOTO

ΕΝΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ, ΠΟΛΛΑ ΠΡΟΣΏΠΑ Σχολιάζοντας την παγκόσμια εκλογική άνοδο της Ακροδεξιάς, ο Ρομπέρτο Φόα, συν-διευθυντής του Κέντρου για το Μέλλον της Δημοκρατίας του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, σημειώνει πως τα κινήματά της αν και συγκλίνουν στην αντιμεταναστευτική, αντιισλαμική και αντιαριστερή «πολιτισμική» ατζέντα τους, είναι εξαιρετικά ποικιλόμορφα και δεν αποτελούν ένα ενιαίο μέτωπο. Ο Φόα μιλά για τέσσερα διακριτά και παράλληλα κινήματα της Ακρας Δεξιάς: τους υπερσυντηρητικούς, τους νατιβιστές λαϊκιστές, τους αυταρχικούς εθνικιστές και τους ελευθεριακούς, που καθένα έχει διαφορετικές προσεγγίσεις σε κεντρικά ζητήματα διακυβέρνησης, όπως στην οικονομία (προστατευτισμός ή άνοιγμα), στην κοινωνική πρόνοια (κατάργησή της ή προνοιακός σοβινισμός, δηλαδή μόνο για γηγενείς) και ιδίως στην εξωτερική πολιτική, με βαθιές αποκλίσεις σε ζητήματα όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία, η στάση απέναντι στη Ρωσία, η σχέση με το ΝΑΤΟ, η σύνδεση με το αμερικανικό άρμα και πολλά ακόμη θέματα γεωπολιτικής. Είναι ενδεικτικό πως στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο η Ακροδεξιά είναι διασπασμένη σε τρεις διαφορετικές ομάδες. Οποιες κι αν είναι οι διαφοροποιήσεις και επιμέρους ιδιαιτερότητές τους, οι ακροδεξιές ιδέες χαίρουν άκρας υγείας και κερδίζουν όλο και μεγαλύτερα κοινά και ομάδες ψηφοφόρων, προαναγγέλλοντας την απόλυτη θύελλα για τη δημοκρατία.

επιλέγουν μπροστά σε μια επιτακτική κατάσταση ανάγκης (πραγματική ή προπαγανδιστικά φαινομενική) λέει ο Ιταλός ιστορικός Στίβεν Φόρτι, επιμελητής του βιβλίου «Μύθοι και Παραμύθια της Ακροδεξιάς». Το καταδεικνύει η κοινωνική βάση των λαϊκιστών ακροδεξιών στον κόσμο, που είναι οι λαϊκές φτωχοποιημένες τάξεις (εργάτες, μεσαία τάξη, ιδιοκτήτες μικρών επιχειρήσεων), οι μεγάλοι χαμένοι της οικονομικής κρίσης και της παγκοσμιοποίησης. Η Ακροδεξιά εκμεταλλεύεται το αίσθημα εγκατάλειψης που βιώνουν διατυμπανίζοντας την απέχθειά της προς το «establishment», τους διεφθαρμένους πολιτικούς και τις ελίτ, παρότι και οι ίδιοι είναι πολιτικοί και υποκλίνονται –όταν δεν ανήκουν- σε ελίτ και κάστα και στην πλειονότητά τους εμπλέκονται, δικάζονται ή και καταδικάζονται για διαφθορά, μίζες, φοροδιαφυγή, όπως έχει γίνει με τον Τραμπ, τον Μιλέι, τον Μπάμπις και τόσους άλλους. Οι ηγέτες της αυτοδιαφημίζονται ως αντισυστημικοί κι άρα με «νέες ιδέες» και λύσεις, μολονότι εξυπηρετούν βαθιά το σύστημα και εφαρμόζουν πιστά παλιές συνταγές. Παρουσιάζονται ως «άνθρωποι του λαού» που ξέρουν τι θέλει ο λαός και θα το κάνουν πράξη κι ας είναι πολλοί από αυτούς πολυεκατομμυριούχοι επιχειρηματίες ή απλά φροντίζουν να τους υπηρετούν, όπως έκανε η Λεπέν καταψηφίζοντας την πρόταση νόμου Ζουκμάν για τη φορολόγηση του μεγάλου πλούτου. Η απήχησή της Ακροδεξιάς σε λαϊκά στρώματα είναι συνακόλουθο και της απουσίας πειστικών, γνήσιων εναλλακτικών λύσεων από την Αριστερά που συχνά γίνεται απλά διαχειριστής των κρίσεων με μικροβελτιώσεις που δεν επαρκούν ■

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

κτική Δεξιά, που ανέπτυξε μια ταυτοτική, ρατσιστική, Το 2018 στη Βραζιλία, ο νοσταλγός της δικτατορίας και αντι-ισλαμική θεωρία λευκής υπεροχής μέσα από Ζαΐρ Μπολσονάρο καρπώθηκε την ψήφο διαμαρτυτο ομώνυμο ψηφιακό περιοδικό του νεοναζί Ρίτσαρντ ρίας κατά της 15ετούς διακυβέρνησης του Εργατικού Σπένσερ. Ιδέες που ανέλαβε να διαδώσει μαζικά ο Κόμματος του Λούλα κι έφτασε στην κυβέρνηση έχοCEO του Breitbart News, Στιβ Μπάνον, ο οποίος αρντας τη στήριξη των Ενόπλων Δυνάμεων και των παγότερα έγινε επικεφαλής της νίσχυρων Ευαγγελικών Εκκλησιών. προεκλογικής εκστρατείας του Ενα χρόνο μετά, ο Ναγίμπ ΜπουΤραμπ το 2016 και αρχιτέκτοκέλε, ο «πιο κουλ δικτάτορας του Η ΑΠΗΧΗΣΗ νας της νίκης του. κόσμου», όπως καυχιέται, κέρδισε ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ Με αυτές τις καταβολές ο την προεδρία στο Ελ Σαλβαδόρ, κυΣΕ ΛΑΪΚΑ ΣΤΡΏΜΑΤΑ Τραμπ κέρδισε τις απογοητευβερνώντας με κατάσταση έκτακτης ΕΙΝΑΙ ΣΥΝΑΚΟΛΟΥΘΟ μένες μάζες με τη ρητορική του ανάγκης για να διεξαγάγει «πόλεΚΑΙ ΤΗΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣ κατά των κατεστημένων πολιμο κατά των συμμοριών», κέρδισε ΠΕΙΣΤΙΚΏΝ ΛΥΣΕΏΝ τικών και της γραφειοκρατίας, (αντισυνταγματικά) μια δεύτερη ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΕΡΑ των μεταναστών και των πολιθητεία με 84,6% και ευχαρίστησε τιστικών αλλαγών. Η υπόσχεσή τον Τραμπ για τη στήριξή του μισθώτου «Πρώτα η Αμερική» και το νοντάς του τις φυλακές της χώρας «Να Κάνουμε ξανά Μεγάλη την για να στέλνει εκεί μετανάστες. Το Αμερική» (MAGA), -αντικαθιστώντας το Αμερική με 2023, μια εκκεντρική πρώην τηλεπεροποιαδήποτε χώρα- έγιναν παγκόσμια συνθήματα σόνα, κεφαλαιοποιώντας και πάλι τη δυτης Ακροδεξιάς. σαρέσκεια για τους κυβερνώντες περονιστές, Ο Tραμπ σαγήνευσε τους αυταρχικούς και ακροο ελευθεριακός συνωμοσιολόγος Χαβιέρ Μιλέι, με δεξιούς πολιτικούς παγκοσμίως και με τη σειρά του τη ρητορική του κατά της κάστας έφτασε στην προετους επαίνεσε και τους στήριξε με κάθε μέσο ήδη δρία της Αργεντινής με τις ευλογίες του Τραμπ, που από την πρώτη του θητεία, με πρώτο τον Νετανιάχου του πρόσφερε και βοήθεια 20 δισ. δολάρια συμβάλκαι τις διαδοχικές ακροδεξιές κυβερνήσεις του (τραλοντας στη νίκη του στις ενδιάμεσες εκλογές φέτος νό παράδειγμα της διεθνούς ανόδου της Ακροδεξιτον Οκτώβριο. άς) πολύ πριν ξεκινήσει τον πόλεμο γενοκτονίας στη Και στη Χιλή, ο ακροδεξιός απολογητής του ΠινοΓάζα. Αλλά εκεί που άσκησε ξεχωριστή επιρροή ήταν τσέτ και γιος ναζί, Χοσέ Αντόνιο Καστ, αποκαλούμεστη θεωρούμενη «πίσω αυλή» του, τη Λατινική Αμενος και «Λατίνος Τραμπ», σύμφωνα με τις δημοσκορική, όπου η άνοδος της Ακροδεξιάς τα τελευταία πήσεις φέρεται πως θα κερδίσει τον Δεκέμβριο την χρόνια έχει υπάρξει ραγδαία φέρνοντας «αιφνίδια» προεδρία της χώρας. Αυτή η άνοδος δεν εξηγείται επειδή κατ’ ανάστην εξουσία «αντισυστημικούς σωτήρες» που φέγκην οι πολίτες είναι ακροδεξιοί, αλλά επειδή την ρουν τη σφραγίδα και την ατζέντα του τραμπισμού.

13 ΧΡΟΝΙΑ

Τραμπ και Νετανιάχου: το... βαλς του θανάτου στην ισραηλινή Βουλή (Κνεσέτ) τον Οκτώβριο του 2025

91

Φραντσέσκα Αλμπανέζε

AP PHOTO

AP PHOTO

AP PHOTO

Ανγκελα Μέρκελ

Ντέιβιντ Κάμερον

ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ, ΠΟΛΙΤΕΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

Πρόσωπα και γεγονότα που μας στιγμάτισαν Οταν τα «διεθνή» γίνονται οι πρώτες ειδήσεις, συνήθως... δεν είναι για καλό. Οι ανάλγητες ελίτ, οι ακούραστοι ακτιβιστές, τα αιματοβαμμένα ντιλ, οι τεχνολογικές προκλήσεις

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

֟ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ Ι. ΑΛΛΑΜΑΝΗ

92

Πολιτικοί, πολίτες και πολιτικές εκτός συνόρων καθορίζουν τις τύχες (και) των Ελλήνων κινώντας τα νήματα από τις Βρυξέλλες, το Βερολίνο, το Λονδίνο, την Ουάσινγκτον ή το Τελ Αβίβ

τα συστημικά ΜΜΕ της Ελλάδας η διεθνής ειδησεογραφία είναι κλασική δευτεραγωνίστρια. Ακολουθεί ασθμαίνουσα τον ομφαλοσκοπούμενο θίασο με τις ατραξιόν της ντόπιας επικαιρότητας. Λίγες οι εξαιρέσεις. Τα τελευταία 13 χρόνια, ενδεικτικά, στην κορυφή του πρώτου θέματος αναρριχήθηκαν –για λίγο – η εκλογή του Πάπα Φραγκίσκου (13 Μαρτίου 2013), το δημοψήφισμα στο Ηνωμένο Βασίλειο για το Βrexit (23 Ιουνίου 2015), η πανδημία της Covid-19 (αρχές 2020) και η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία (24 Φεβρουαρίου 2022). Και όμως. Πολιτικοί, πολίτες και πολιτικές εκτός συνόρων καθορίζουν τις τύχες (και) των Ελλήνων κινώντας τα νήματα από τις Βρυξέλλες, το Βερολίνο, το Λονδίνο, την Ουάσινγκτον, τη Μόσχα, την Αγκυρα ή το Τελ Αβίβ. Κι ας μη γίνεται σε βάθος αντιληπτό. Σαν μπλοκάκι με σύντομα σκίτσα, ακολουθούν μερικά επιδραστικά πρόσωπα και πράγματα. Λείπουν οι Τραμπ-Πούτιν-Σι καθώς και οι ηγήτορες της διεθνούς Ακροδεξιάς, πρόσωπα για τα οποία γίνεται εκτενέστερος λόγος στις γειτονικές σελίδες. Εν αρχή ην η ισχύς της πληροφορίας. Ιούνιος 2013. Σαν αλυσιδωτές εκρήξεις πυρηνικών βομβών άρχισαν να ακούγονται οι αποκαλύψεις του 30χρονου, τότε, Εντουαρντ Σνόουντεν, πρώην αναλυτή της Εθνικής Υπηρεσίας Ασφάλειας (NSA) των ΗΠΑ. Ο Μεγάλος Αδελφός υπήρχε και παρακολουθούσε δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους, από ανώνυμους μέχρι αρ-

Σ

Εντουαρντ Σνόουντεν

χηγούς κρατών. Στη συλλογή και την επεξεργασία αμέτρητων στοιχείων –τα περίφημα metadata– συνέπραττε μια «μαφία» δυτικών μυστικών υπηρεσιών, εταιρειών τηλεπικοινωνίας και ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Οι δημοσιογράφοι στους οποίους ο Σνόουντεν έδωσε τις πληροφορίες πήραν βραβεία, ο ίδιος πήρε τον δρόμο της εξορίας στη Ρωσία. Στάθηκε πιο τυχερός από το άλλο θηρίο των «μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος» («whistleblowers»), τον Αυστραλό Τζούλιαν Ασάνζ, ιδρυτή των WikiLeaks. Ο Ασάνζ έβγαλε χύμα εκατοντάδες χιλιάδες απόρρητα έγγραφα που εξέθεταν ανεπανόρθωτα την αμερικανική διπλωματική, πολεμική και οικονομική μηχανή. Συνελήφθη και φυλακίστηκε, ειδικά στη Βρετανία υπό βασανιστικές συνθήκες. Ωσπου «ομολόγησε» ότι είναι ένοχος με αντάλλαγμα να επιστρέψει, το 2024, στην πατρίδα του, την Αυστραλία. Πίσω στη Γηραιά Ευρώπη, η ηγέτιδα που σφράγισε ανεξίτηλα τις αρχές του 21ου αιώνα ήταν η Ανγκελα Μέρκελ, καγκελάριος της Γερμανίας επί 16 ολόκληρα χρόνια (2005-2021). Χημικός, κόρη πάστορα και προστατευόμενη του Χέλμουτ Κολ. Κράτησε το τιμόνι της χώρας της με ατσαλένια χέρια μέσα σε βελούδινα γάντια. Τα γεγονότα-κλειδιά των τριών θητειών της στην καγκελαρία ήταν η οικονομική κρίση μετά το 2008, η χρεοκοπία της Ελλάδας, τα άθλια νεοφιλελεύθερα μνημόνια –από την Αθήνα και τη Λισαβόνα ώς το Δουβλίνο–, οι σχέσεις με τη Ρωσία και η προσφυγική κρίση που συνόδευσε τον εμφύλιο πόλεμο στη Συρία το 2015. Εγραψε Ιστορία η Μέρκελ, είτε με τον... μετερνίχο υπουργό Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε είτε με την περίφημη φράση της «Θα τα καταφέρουμε!» που είχε ως αποτέλεσμα –και μπράβο της– να υποδεχτεί η Γερμανία 1,1 εκατομμύριο πρόσφυγες πολέμου, ανοίγοντας όμως τον δρόμο για τη μεταφασιστική AfD που πήρε 12% στις εκλογές του 2017 και σήμερα είναι δημοσκοπικά πρώτο κόμμα. Εκεί γύρω στα 2015, στην άλλη πλευρά της Μάγχης, ο Συντηρητικός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον είχε μια πολιτικά ατυχέστατη ιδέα: να γίνει δημοψήφισμα με θέμα αν θα παραμείνει το Ηνωμένο Βασίλειο στην Ευρωπαϊκή Ενωση ή όχι. Ηταν βέβαιος ότι θα επικρατούσε το «ναι». Νόμιζε ότι θα ξαναπαζαρέψει προνομιακά τη θέση της χώρας του στην Ενωση. Οδήγησε τους Βρετανούς στις κάλπες στις 26 Ιουνίου 2016 λέγοντας: «Αν βγει το ‘‘όχι’’ θα παραιτηθώ». Βγήκε με 52%. Και παραιτήθηκε, την ώρα που ξεκινούσε η τρικυμία στα αχαρτογράφητα νερά του Βrexit. Σήμερα ο Κάμερον κάθεται σιωπηλός στα πίσω έδρανα της Βουλής των Λόρδων. Αν κάτι χαρακτηρίζει τα τελευταία 10-15 χρόνια, είναι η «διαστημική» τροχιά των νέων μεγιστάνων της τεχνολογίας. Χωρίς

94

Αν κάτι χαρακτηρίζει τα τελευταία 10-15 χρόνια, είναι η «διαστημική» τροχιά των νέων μεγιστάνων της τεχνολογίας

Ζόχραν Μαμντάνι

Γκρέτα Τούνμπεργκ

AP PHOTO

AP PHOTO

AP PHOTO

AP PHOTO

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Αντονι Φάουτσι

Χάρβεϊ Γουάινστιν

την ιδιότυπη κοινωνική ευαισθησία του Στιβ Τζομπς της Apple πολη ή η εμπλοκή των Σαούντ στον εμφύλιο της Υεμένης. Ούτε ή ακόμη και των Μπιλ Γκέιτς και Πολ Αλεν της Microsoft, νέοι, λόγος για ανθρώπινα και πολιτικά δικαιώματα. Αλλο είναι το ταλαντούχοι και πολιτικά καιροσκόποι tech moguls συγκαθοσημαντικό: ο «MBS» υποσκέλισε την παλαιά φρουρά της δυρίζουν τις τύχες δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Και βέβαια κάναστείας στο Ριάντ και σήμερα κάνει μόνος του μπίζνες. Τον νουν χοντρές μπίζνες και ντιλάρουν με αυταρχικούς ηγέτες, Μάιο του 2025 η συμφωνία αγοράς όπλων made in USA έκλειόπως ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ. Μιλάμε για σε στα 140 δισεκατομμύρια δολάρια. Και το επενδυτικό πακέτο επιχειρηματίες όπως ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ της Meta ή ο βαγια σαουδικές επενδύσεις στις ΗΠΑ στα 600 δισεκατομμύρια. σιλιάς της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) Σαμ Αλτμαν. Η Σίλικον Ποιος θα υψώσει ανάστημα απέναντι στους ανάλγητους Βάλεϊ πουλάει τώρα την ψευδαίσθηση ότι όλα είναι εφικτά ισχυρούς; Η κοινωνία των πολιτών, οι ακτιβιστές, οι φλεγόμε«απλώς» ρωτώντας ένα μηχάνημα. νες συνειδήσεις. Μια τέτοια συνείδηση είναι η Σουηδή ακτιβίΠαρηγορητικό φαινόμενο των αρχών του 21ου αιώνα είναι στρια Γκρέτα Τούνμπεργκ. Το όνομά της πρωτακούστηκε το η τεράστια έκταση που έλαβε το κίνημα 2018, όταν ήταν μόλις 15 ετών. Στήθηκε έξω #Μetoo, ένας καταιγισμός καταγγελιών από τη Βουλή στη Στοκχόλμη κι έκανε μόνη από χιλιάδες γυναίκες που βρήκαν τη δύτης διαμαρτυρία καταγγέλλοντας την αδράΠΕΡΙΣΣΌΤΕΡΕΣ ΑΠΌ 80 ναμη να ονομάσουν («name and shame») νεια των κυβερνήσεων απέναντι στην κλιμαΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΤΉΓΓΕΙΛΑΝ άνδρες κακοποιητές, σεξιστές, βιαστές και τική κρίση. Σύντομα χιλιάδες μαθητές και μαεκβιαστές. Ισχυροί και αδίστακτοι, γνώριθήτριες, εντός και εκτός σουηδικών συνόρων, ΤΌΝ ΚΙΝΉΜΑΤΌΓΡΑΦΙΚΌ σαν τη Νέμεση για τις πράξεις τους, με πιο τη μιμήθηκαν στις «Παρασκευές για το Κλίμα» ΠΑΡΑΓΩΓΌ ΧΑΡΒΕΪ αποκρουστική περίπτωση τον Αμερικανό – τέλειωναν τα μαθήματα και πήγαιναν στις ΓΌΥΑΪΝΣΤΙΝ, κινηματογραφικό παραγωγό Χάρβεϊ Γουδιαδηλώσεις. Και το 2018 από το βήμα της ΔιΠΌΥ ΣΉΜΕΡΑ ΕΙΝΑΙ άινστιν. Περισσότερες από 80 γυναίκες άσκεψης του ΟΗΕ για το Κλίμα απευθύνθηκε ΣΤΉ ΦΥΛΑΚΉ τον κατήγγειλαν και τον κατέστρεψαν στους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων για – σήμερα είναι στη φυλακή, βαριά άρρωνα τους πει: «Δεν είστε όσο πρέπει ώριμοι για στος. Ομως το #Μetoo, που απλώθηκε να μας πείτε τι ακριβώς συμβαίνει!». Η φετικυρίως στη Δύση (και στην Ελλάδα με την νή συμμετοχή της στους δύο Στολίσκους για τη ψυχωμένη Σοφία Μπεκατώρου), αποκάλυψε μόνο την κορυφή Γάζα έδειξε ότι το λέει η καρδιά της. του παγόβουνου. Οι πατριαρχικές κοινωνίες καλύπτουν συΕίπαμε Γάζα και δεν θα μπορούσε να λείπει η γεστηματικά τα προαιώνια εγκλήματά τους. νοκτονία των Παλαιστινίων από το Ισραήλ. Το τρίπτυχο Ενα πρόσωπο που συνδέθηκε όσο λίγα με την πανδημία «κατοχή - απαρτχάιντ - γενοκτονία» το ανατέμνει η επιφανής της Covid-19 είναι ο ανοσολόγος Αντονι Φάουτσι. Γιος φαρ48χρονη Ιταλίδα νομικός Φραντσέσκα Αλμπανέζε, ειδική ειμακοποιού από τη Νέα Υόρκη, στα eighties ψήθηκε στο καμίνι σηγήτρια του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα στα κατεχότου AIDS, ώσπου έγινε η φωνή της λογικής όταν ο πλανήτης μενα. Το κάνει μεθοδικά σαν μερμήγκι και ουμανιστικά σαν κλειδαμπαρώθηκε επί τριάμισι χρόνια (Ιανουάριος 2020-Μάδιαφωτιστής του 18ου αιώνα. Καταγγέλλει εταιρείες και κυβεριος 2023). Ως επικεφαλής του Ινστιτούτου Αλλεργιών και Μενήσεις για το μεγαλύτερο έγκλημα που διαπράττεται αυτή τη ταδιδόμενων Νοσημάτων των ΗΠΑ (NIAID) συμβούλευε τους στιγμή στον πλανήτη. Δείχνει ότι η οργανωμένη διεθνής κοισυμπατριώτες του να βάζουν μάσκες, να κάνουν τεστ, να εμνότητα –τι άλλο είναι τα Ηνωμένα Εθνη;– οφείλει και μπορεί βολιάζονται και να προστατεύουν εαυτούς και αλλήλους. Αυτό να στηρίζει τους αδύναμους. δεν άρεσε καθόλου στον Τραμπ, ο οποίος έβγαλε επιδεικτικά Τελευταία «είσοδος» στο μικρό πάνθεον προσώπων που τη μάσκα του μπροστά στις κάμερες, προσέβαλε 1,1 εκατομπρωταγωνίστησαν τα τελευταία 13 χρόνια είναι ένας Ινδο-αμύριο Αμερικανούς νεκρούς και χλεύασε τον σοφό καθηγητή μερικανός γεννημένος στην Αφρική και μεγαλωμένος στη Φάουτσι. Νέα Υόρκη. Ο 34χρονος Ζόχραν Μαμντάνι, που σάρωσε στις Αντιθέτως ο Τραμπ μόνο ύμνους αναπέμπει για τον πρίγκιδημαρχιακές εκλογές και αναλαμβάνει τις τύχες του Big Apple πα Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, de facto κυβερνήτη της Σαουδικής με τη νέα χρονιά. Η μαυροφορεμένη «κυβερνώσα Αριστερά» Αραβίας. Μοιάζουν ασήμαντες λεπτομέρειες η δολοφονία του έχει ποντάρει τα ρέστα της στο χαμόγελό του και στο φιλόδοξο δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι με εντολή (όπως εκτιμά η όσο και πανάκριβο πρόγραμμά του. Και περιμένει. Αλλά αυτά CIA) του πρίγκιπα στις 2 Οκτωβρίου 2018 στην Κωνσταντινούθα τα πούμε (γράψουμε) στην ώρα τους ■

ART 2012-2025

EUROKINISSI

ART

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΟ DNA ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Από το όραμα της Μυρσίνης Ζορμπά στο «rebranding» της Λίνας Μενδώνη ֟ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΤΖΕΒΕΛΕΚΟΥ Ακρόπολη

ο ζητούμενο είναι ένα υπουργείο Πολιτισμού που θα εκπληρώσει όραμα μέσα από την τέχνη και θα δώσει απελευθέρωση και εθνική συνείδηση. Εννοώ να κάνει κοινότητα το σκόρπιο πράγμα που είναι η κοινωνία των καταναλωτών. Υπάρχει τεράστια λαϊκή παράδοση, δημοτικά, λαϊκά, ρεμπέτικα, χοροί, τα βλάχικα και τα χασικλίδικα που ήταν υπό διωγμό, ώστε να δημιουργήσουν την έμπνευση για μια εθνική δημιουργία. Πρέπει λοιπόν ο υπουργός να έχει όραμα. Και να ρωτήσω ποιο είναι το όραμα κάθε υπουργού και ποια είναι τα βιβλία, οι δραστηριότητες, ο ακτιβισμός τους; Ο ρόλος τους εξαντλείται να παίρνουν έτοιμους τους κρατικούς θεσμούς και να αλλάζουν τον διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου;» έλεγε ο Περικλής Κοροβέσης τον Μάιο του 2017, σε συνέντευξη που είχαμε κάνει για την «Εφημερίδα των Συντακτών». Το όραμα της/του εκάστοτε υπουργού Πολιτισμού παραμένει το ζητούμενο και το «τυφλό σημείο» από την ίδρυση του υπουργείου, από τη χούντα το 1971 μέχρι σήμερα, καθώς πεπατημένη των κομμάτων υπήρξε ο συγκεκριμένος υπουργικός θώκος να δίνεται από «καραμπόλα» για τις πολιτικές τους ισορροπίες. Πλην ελαχίστων εξαιρέσεων. Περισσότερα από έντεκα πρόσωπα, πολιτικοί και μη, ανέλαβαν το χαρτοφυλάκιο του ΥΠΠΟ τα τελευταία δεκατρία χρόνια, αριθμός που αυξάνεται συνυπολογίζοντας και τους υπηρεσιακούς. Με ποιο όρα-

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

«Τ 98

μα, με ποια σύνδεση με την Παιδεία, την κοινωνία, τις κοινωνικοπολιτισμικές αλλαγές, με ποια ποιοτικά χαρακτηριστικά, με ποιους στόχους και προσανατολισμούς διοίκησαν το υπουργείο όσες-οι κλήθηκαν να το υπηρετήσουν από τις κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ, της Ν.Δ. και του ΣΥΡΙΖΑ; Εντέλει τι ΥΠΠΟ θέλουμε και μπορούμε να έχουμε; Ενα ανθρωποκεντρικό, εξωστρεφές, με πολιτισμικές πολιτικές οι οποίες ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας; Που εξαλείφουν τις κραυγαλέες οικονομικές και μορφωτικές ανισότητες και συνδέουν τον σύγχρονο πολιτισμό με την περιφέρεια, ενισχύουν τη νέα γενιά και τις ομάδες των καλλιτεχνών-δημιουργών, όπως το οραματίστηκε η Μυρσίνη Ζορμπά κατά τη σύντομη θητεία της (2018-2019); «...Θα ήθελα ο σύγχρονος πολιτισμός με επάρκεια να κοιτάξει προς το παρελθόν που είναι η πολιτιστική κληρονομιά και με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, διορατικότητα και γνώση της Ιστορίας μας να κοιτάξει προς το μέλλον, προς τους νέους ανθρώπους, την κοινωνία», έλεγε και αυτό επιχείρησε να πράξει με τρία νομοσχέδια που σχεδίασε με τους συνεργάτες της, αλλά δεν πρόλαβαν να ψηφιστούν από τη Βουλή λόγω των πρόωρων εθνικών εκλογών το 2019. Με προσωπικό όραμα που έφτανε στη βάση της κοινωνίας, είχε στραμμένο το βλέμμα στη δεκαετία 2020-2030 και συμπεριελάμβανε τους νέους, τις ομάδες των προσφύγων, το βιβλίο, τον χορό, τις παραστατικές τέχνες, η Μυρσίνη Ζορμπά ήταν η μόνη που εφάρμοσε τους ανοιχτούς διαγωνισμούς για τις θέσεις των καλ-

λιτεχνικών διευθυντών των εποπτευόμενων φορέων. Η διάδοχός της, η Λίνα Μενδώνη, αγνόησε τον νόμο και τοποθέτησε τον Δημήτρη Λιγνάδη καλλιτεχνικό διευθυντή στο Εθνικό Θέατρο. Οταν ξέσπασε το σκάνδαλο, η υπουργός Πολιτισμού όχι μόνον δεν παραιτήθηκε, όπως ζητούσαν σύσσωμος ο καλλιτεχνικός κόσμος και μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης, αλλά στην πρώτη δημόσια τοποθέτησή της είπε τα εξής αλησμόνητα: «Αισθάνομαι ότι ο Λιγνάδης μας εξαπάτησε και με εξαπάτησε. Με βαθιά υποκριτική τέχνη προσπαθούσε να μας πείσει ότι δεν έχει καμία σχέση με όλα αυτά». Αντί να αναλάβει τις ευθύνες της επιχείρησε να τις μετακυλίσει, δηλώνοντας μεταξύ άλλων τον Φεβρουάριο του 2021 ότι «η πολιτική ευθύνη είναι σε αυτούς που λένε ότι ξέρανε και δεν λέγανε, όχι σε μας». Μετά τη νίκη της Ν.Δ. το 2019, ανατέθηκε στη Λίνα Μενδώνη το χαρτοφυλάκιο, με την Ολγα Κεφαλογιάννη, η οποία προαλειφόταν για τη θέση, να μένει στα κρύα του λουτρού. Η κ. Μενδώνη παρέμεινε στη θέση της μέχρι το τέλος της πρώτης θητείας της κυβέρνησης και υπήρξε η μόνη υπουργός που ο Κυριάκος Μητσοτάκης της ανέθεσε το ίδιο χαρτοφυλάκιο και κατά τη δεύτερη θητεία, μετά τις εκλογές του 2023. Είναι η καλύτερη ή οι πολιτικές της εναρμονίζονται και υπακούν στις πολιτικές της κυβέρνησης Μητσοτάκη; Η 6ετής μέχρι σήμερα θητεία της (η μοναδική μακροβιότερη μετά τη Μελίνα Μερκούρη, που παρέμεινε για 8 χρόνια) έθεσε πρωταρχικό μέλημα ένα rebranding για το υπουργείο και τον πολιτισμό, με

ART

ΕΚΤΑΚΤΟ ΦΥΛΛΟ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ

Μια ιστορική ημέρα στην «Εφ.Συν.» Μιλήσαμε με το τυπογραφείο αλλά και με το δίκτυο διανομής. Πήραμε το ΟΚ και όλο το Σάββατο το «φάγαμε» στη δουλειά. Να κάνουμε ρεπορτάζ και να μιλάμε με κόσμο Τύμβος Καστά

EUROKINISSI

EUROKINISSI

Η Η Λίνα Μενδώνη σε εκδήλωση στην Ακρόπολη για την απόδοση του νέου πωλητηρίου και αρχαιολογικών χώρων στο κοινό

τουριστικούς όρους και οικονομικά συμφέροντα. Με γνώσεις και διασυνδέσεις, με σκληρή δουλειά -όλοι το αναγνωρίζουν-, η πολιτική της ευνοεί την τουριστική εικόνα του πολιτισμού, φέρνει σε προτεραιότητα τα οικονομικά οφέλη έναντι των μνημείων και των ανθρώπων του σύγχρονου πολιτισμού, ευνοεί την εμπλοκή των εφοπλιστών στη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς και τα επικοινωνιακά οφέλη υπέρ της κυβέρνησης. Η οποία κυβέρνηση διαχειρίστηκε το ζήτημα της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα με παρασκηνιακές και εν κρυπτώ συμφωνίες. Αντιμετώπισε με εμμονή τις μεγάλες αρχαιολογικές ανακαλύψεις, όπως τα βυζαντινά ευρήματα στη Θεσσαλονίκη, το 2012, που τελικά τα απέσπασε. Μετέτρεψε σε επικοινωνιακό φιάσκο τα ευρήματα στον Τύμβο Καστά, το 2014 στην Αμφίπολη. Παραμέλησε τους Δεσμώτες του Φαλήρου. Το τσιμέντωμα στην Ακρόπολη, το Ακροπόλ που αν και έχει ολοκληρωθεί εδώ και χρόνια παραμένει κλειστό, η μετατροπή πέντε δημόσιων μουσείων σε ΝΠΔΔ, ο κλειστός και παράτυπος αρχιτεκτονικός διαγωνισμός που εφαρμόστηκε -αντί για ανοιχτό, διεθνή- για την επέκταση και την αναβάθμιση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου με την εμπλοκή της Μαρέβας Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη, η επικύρωση με νόμο στη Βουλή της επαίσχυντης συμφωνίας για τις 116 αρχαιότητες του κυκλαδικού πολιτισμού της συλλογής του Λέοναρντ Στερν, παρά τις επιστημονικές αντιδράσεις ότι αποτελούν προϊόντα παράνομης διακίνησης, είναι ορισμένα από όσα ζήσαμε την τελευταία 6ετία ■

Η 6ετής μέχρι σήμερα θητεία της Λίνας Μενδώνη στο υπουργείο Πολιτισμού έθεσε πρωταρχικό μέλημα την κατάθεση νέας ταυτότητας, με τουριστικούς όρους και οικονομικά συμφέροντα

ήταν στα περίπτερα. Με πρωτοσέλιδο το καταπληκτικό σκίτσο του Μιχάλη Κουντούρη που βλέπετε στη φωτογραφία, εμπνευσμένο από τον Γρηγόρη Λαμπράκη. Δείτε τώρα την ειρωνεία του πράγματος. Η έκτακτη «Εφημερίδα των Συντακτών» είχε μόλις 32 σελίδες. Σκεφτείτε ότι χανόταν στα περίπτερα ανάμεσα στις ντάνες με τα κυριακάτικα. Ελα όμως που η «φτωχή» 32σέλιδη «Εφ.Συν.» εκείνης της ημέρας ήταν η πιο ζωντανή εφημερίδα σε σύγκριση με όλες τις άλλες. Εμείς μπορεί να είχαμε 32 σελίδες μόνο, αλλά ήταν όλες αφιερωμένες στην ανακοίνωση του δημοψηφίσματος. Ηταν 32 σελίδες που γράφτηκαν εκείνες τις ώρες. Αντιθέτως, τα άλλα κυριακάτικα, τα πολυσέλιδα και πιο ακριβά (εμείς βάλαμε τιμή 1 ευρώ), είχαν ελάχιστα πράγματα για το δημοψήφισμα, μία ή δύο σελίδες το πολύ. Ξεφυλ λίζοντας τώρα εκείνο το τεύχος βλέπω υπογραφές από κόσμο που έχει φύγει από την εφημερίδα ή και κόσμο που έχει φύγει από τη ζωή. Στη σελίδα 2 είχαμε το κύριο άρθρο, στην 3 ήταν η Αλίκη Μάτση, στην 4 μάς μιλούσε ο Νίκος Βούτσης, στην 7 ο Γαβριήλ Σακελλαρίδης, στις 8 και 9 είχαμε ανταπόκριση από τις Βρυξέλλες, στις 16 και 17 παρουσιάζαμε ρεπορτάζ από τους δρόμους (τι έλεγε ο κόσμος), στις 22 και 23 τι έγραφαν τα ξένα ΜΜΕ, στην 25 η Ντίνα Δασκαλοπούλου περιδιάβαινε τα social media κοκ. Και στην τελευταία σελίδα, αχ αυτή η τελευταία σελίδα. Πάνω είχε σκίτσο του αξέχαστου Γιάννη Καλαϊτζή και κάτω τη στήλη «Πάμε Λουκέτο» του αξέχαστου Λάκη Μπέλλου. «Ξαφνικά, ξημέρωμα του Σαββάτου, όλα τα αυτοκίνητα του ΣΚΑΪ ξέμειναν από βενζίνη», έγραφε ■

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ανακοίνωση για το δημοψήφισμα από τον Αλέξη Τσίπρα έγινε την Παρασκευή (προς Σάββατο) 26 Ιουνίου 2015 (μετά τα μεσάνυχτα, αν θυμάμαι καλά, 27 Ιουνίου πλέον). Οι σαββατιάτικες εφημερίδες είχαν κλείσει ώρες πριν ώστε να προλάβουν να έχουν κάτι την επομένη. Δεν το προλάβαιναν καλά καλά ούτε οι κυριακάτικες εφημερίδες που κλείνουν φύλλο από την Παρασκευή βράδυ αφήνοντας ένα μικρό περιθώριο το Σάββατο το πρωί, μήπως χρειαστεί να προσθέσουν κάτι έκτακτο. Μία σελίδα ας πούμε. Επειδή οι κυριακάτικες εκδόσεις είναι ογκώδεις σε σελίδες και με δώρα γ ια τους αναγ νώσ τες (πολύ περισσότερο τότε, πριν από μία δεκαετία), κλείνουν την ύλη τους νωρίς μέσα στην εβδομάδα, τα ένθετα, παράδειγμα, μπορεί να κλείνουν από τη Δευτέρα-Τρίτη. Τέλος πάντων, «σκάει» η είδηση του δημοψηφίσματος και επικρατεί πανικός. Θυμάμαι ότι ήμασταν στην πλατεία Καρύτση και ανεβήκαμε κατευθείαν στα γραφεία της εφημερίδας ώστε να παρακολουθήσουμε μαζί με τα παιδιά που δούλευαν στο site το διάγγελμα Τσίπρα. Εκείνη την ώρα λοιπόν, ξημερώματα Σαββάτου, αποφασίζουμε να βγάλουμε έκτακτο φύλλο που θα έβγαινε την Κυριακή. Να κινητοποιηθεί όλη η ομάδα της εφημερίδας, δημοσιογράφοι και διοικητικοί, ώστε να στήσουμε την έκτακτη έκδοση. Μιλήσαμε και με το τυπογραφείο αλλά και με το δίκτυο διανομής. Πήραμε το ΟΚ και όλο το Σάββατο το «φάγαμε» στη δουλειά. Να κάνουμε ρεπορτάζ και να μιλάμε με κόσμο. Το πρωί της Κυριακής το φύλλο

13 ΧΡΟΝΙΑ

֟ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ d.kanellopoulos@efsyn.gr

99

ART

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ

Οι αναταράξεις και η βίαιη ωρίμανση Σε μια εποχή που η υποχρηματοδότηση και η εγκατάλειψη από την πολιτεία αποτελούν τον κανόνα, κάθε φωτεινό παράδειγμα επιτυχίας και στο θέατρο είναι... διπλά αξιέπαινο

περίοδος 2012-2024 υπήρξε μία από τις πιο ταραχώδεις και μεταμορφωτικές για το ελληνικό θέατρο. Ο χώρος πέρασε οικονομική ασφυξία (και την περνάει ακόμα), κινηματικές εκρήξεις, ηθικά σκάνδαλα, θεσμικές ανατροπές, αλλά και μια σταδιακή διεύρυνση της δημιουργικότητας εναλλακτικών σκηνών και της παρουσίας των γυναικών σε ηγετικές θέσεις. Η 13ετία αυτή δεν χαρακτηρίζεται από μια ενιαία αφήγηση αλλά από διαδοχικά σοκ που αναγκάζουν το θέατρο να επαναπροσδιοριστεί και να βρει νέους τρόπους να επιβιώσει. Το κάνει, αν και εξαιρετικά δύσκολα πλέον, με χιλιάδες ηθοποιούς και εκατοντάδες παραστάσεις, σε θέατρα πανάκριβα που τα περισσότερα δεν πληρούν καν τις βασικές προϋποθέσεις, με μεγαλοπαραγωγούς να έχουν καταλάβει τον χώρο και δεκάδες μικρότερες σκηνές να αρκούνται σε ελάχιστες παραστάσεις ή σε πενιχρές επιχορηγήσεις. Ωστόσο, ακόμα κι έτσι, έχουμε από τους καλύτερους ηθοποιούς στην Ευρώπη (ίσως και σκηνοθέτες). Επιστρέφοντας 13 χρόνια πίσω, το 2012 βρίσκει τα ΔΗΠΕΘΕ και τα μεγάλα κρατικά θέατρα σε συνθήκες οικονομικής κατάρρευσης. Στον αντίποδα, πολλές μικρές σκηνές αρχίζουν να αναπτύσσονται στην Αθήνα ως εναλλακτικοί χώροι δημιουργίας: χαμηλό κόστος (τότε, όχι πια), μικρά ακροατήρια, μεγάλη ελευθερία. Αυτή η άνθιση των μικρών χώρων θα εξελιχθεί σε ένα από τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά της δεκαετίας, καθώς εκεί θα εμφανιστούν νέες ομάδες (Bijoux de Kant, 4 Frontal, Blitz, Nova Melancholia, ΠΥΡ κ.ά.) και σκηνοθέτες που θα διαμορφώσουν τη σύγχρονη ελληνική σκηνική γλώσσα, όπως οι Δημήτρης Καραντζάς, Αργυρώ Χιώτη, Ευριπίδης Λασκαρίδης, Ελλη Παπακωνσταντίνου, Γιώργος Κουτλής, Κατερίνα Ευαγγελάτου, Λένα Κιτσοπούλου, Γεωργία Μαυραγάνη, Ανέστης Αζάς, Σοφία Καραγιάννη, Αρης Μπινιάρης, Αργύρης Ξάφης, Ιόλη Ανδρεάδη, Ελένη Σκότη, Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος, Μιχαήλ Μαρμαρινός, Μάριο Μπανούσι κ.ά. Επίσης, επαναλειτουργεί το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Τα επόμενα χρόνια, η θεσμική υποχρηματοδότηση γίνεται μόνιμη κατάσταση. Τα θέατρα λειτουργούν συχνά με απλήρωτες πρόβες, επισφαλείς συμβάσεις και ανοργάνωτο πλαίσιο για τους εργαζόμενους. Η περίοδος 2017-2019 είναι μεταβατική. Οι οικονομικές πληγές δεν έχουν κλείσει, όμως η καλλιτεχνική δημιουργία δείχνει αντοχή. Η performance, το devised theatre και οι συλλογικές δημιουργίες γίνονται βασικά εργαλεία. Νέοι σκηνοθέτες βρίσκουν τρόπους να μιλήσουν για μια κοινωνία υπό πίεση. Το 2020 φέρνει δύο τεράστια χτυπήματα: Το πρώτο είναι η πανδημία. Τα θέατρα κλείνουν για μήνες, γίνονται ακόμη και συσσίτια καλλιτεχνών, ενώ ιδιωτικά ιδρύματα (Στέγη, Νιάρχος κ.ά.) αναλαμβάνουν τον ρόλο του κράτους και κάθε τι νέο και δημοφιλές το «ιδιοποιούνται». Το δεύτερο, ακόμη πιο διαλυτικό, είναι ο διορισμός από τη Λ. Μενδώνη του Δημήτρη Λιγνάδη ως

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Η

100

Η πραγματική έκρηξη έρχεται το 2021, όταν ξεσπά το σκάνδαλο με τις κατηγορίες για σεξουαλική κακοποίηση και τελικά τη σύλληψη και καταδίκη του Δημήτρη Λιγνάδη

EUROKINISSI

֟ ΤΗΣ ΝΟΡΑΣ ΡΑΛΛΗ

Επίδαυρος

καλλιτεχνικού διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου, που καταργεί την Πειραματική. Η πραγματική έκρηξη έρχεται το 2021, όταν ξεσπά το σκάνδαλο με τις κατηγορίες για σεξουαλική κακοποίηση και τελικά τη σύλληψη και καταδίκη του. Το ελληνικό #MeToo παίρνει φωτιά. Το Εθνικό Θέατρο δέχεται το ισχυρότερο πλήγμα στην ιστορία του και ολόκληρος ο χώρος αναγκάζεται να κοιταχτεί στον καθρέφτη. Οι Γ. Μόσχος και ο Α. Πελτέκης επιλέγονται ως καλλιτεχνικοί διευθυντές Εθνικού και ΚΘΒΕ αντίστοιχα, για πρώτη φορά μετά από διαγωνισμό. Το 2023 ξεκινά η πιο έντονη φάση κινητοποιήσεων που έχει γνωρίσει το ελληνικό θέατρο μετά τη Μεταπολίτευση: Το Προεδρικό Διάταγμα 85/2022, που υποβιβάζει τα πτυχία των καλλιτεχνών σε κατηγορία Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, λειτουργεί σαν σπίθα. Οι καθηγητές της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου παραιτούνται μαζικά, ακολουθούν οι καθηγητές του ΚΘΒΕ, οι μαθητές καταλαμβάνουν σχολές, γίνονται πορείες και απεργίες για σχεδόν τρεις μήνες. Το 2024, παρά τις πληγές, το θέατρο μπαίνει σε νέα εποχή. Με την ανάληψη της διεύθυνσης του Εθνικού Θεάτρου από την Αργυρώ Χιώτη, για πρώτη φορά γυναίκα παίρνει τα ηνία του σημαντικότερου θεατρικού οργανισμού της χώρας. Η παρουσία γυναικών σε θέσεις εξουσίας δεν αποτελεί πλέον εξαίρεση, καθώς και η Κ. Ευαγγελάτου ήταν η αντίστοιχη για το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου και η Μ. Κάλμπαρη στο Θέατρο Τέχνης. Παράλληλα, συνεχίζεται η συζήτηση για θεσμική κατοχύρωση των δικαιωμάτων των ηθοποιών, για αμειβόμενες πρόβες, για όρια στην εξουσία των σκηνοθετών και για διαφάνεια στις σχολές. Αναπόφευκτα, η δεκαετία σημαδεύεται και από απώλειες σημαντικών καλλιτεχνών όπως οι Κ. Καζάκος, Γ. Φέρτης, Μ. Χατζησάββας, Μ. Αδαμάκη, Α. Παναγιωτοπούλου, Τ. Μόσχος, Τ. Σπυριδάκης, Α. Συνοδινού, Λ. Βογιατζής, Σπ. Ευαγγελάτος, Γ. Μιχαλακόπουλος, Ηλ. Λογοθέτης, Δ. Ημελλος κ.ά. Κάθε τέτοια απώλεια είναι υπενθύμιση ότι η ιστορία του ελληνικού θεάτρου χτίζεται από πρόσωπα που έζησαν σε σκηνές δύσκολες και συχνά αφιλόξενες. Συνολικά, από το 2012 έως σήμερα, το ελληνικό θέατρο έζησε μια περίοδο βίαιης ωρίμανσης. Μέσα από αυτές τις κρίσεις εμφανίστηκαν νέες φωνές, νέες σκηνικές γλώσσες και μια βαθιά ανάγκη για δικαιοσύνη και ισότητα. Οι καλλιτέχνες αγωνίστηκαν, αλλά ακόμα ο δρόμος είναι μακρύς... ■

Θόδωρος Αγγελόπουλος

«Poor things» του Γιώργου Λάνθιμου

εν πρόλαβε να ξεκινήσει το 2012 και το ελληνικό σινεμά έχασε απροσδόκητα έναν από τους σπουδαιότερους εκπροσώπους του: ο Θόδωρος Αγγελόπουλος πέθανε, ενώ ήταν στα γυρίσματα της ταινίας του «Η άλλη θάλασσα», παρασυρόμενος από διερχόμενη μοτοσικλέτα. Η μέγιστη αυτή απώλεια σηματοδότησε ένα συμβολικό πέρασμα: από τη γενιά του «μεγάλου σινεμά» σε νεότερα ρεύματα. Μόλις είχε αρχίσει να χρησιμοποιείται ο όρος «Greek Weird Wave» (από τον δημοσιογράφο Στιβ Ρόουζ του Guardian), που περιέγραφε ταινίες αλλόκοτες, με παράξενες σεναριακές και μορφικές εμπνεύσεις, όπως αυτές των Γιώργου Λάνθιμου, Αθηνάς Ραχήλ Τσαγγάρη, Αλέξανδρου Αβρανά, Πάνου Κούτρα, Σύλλα Τζουμέρκα, Εκτορα Λυγίζου κ.ά. Η ελληνική οικονομική κρίση είχε εξαπλωθεί σε κοινωνικοπολιτικό επίπεδο και το ελληνικό σινεμά την αποτύπωσε με αυτόν τον «περίεργο» τρόπο, που έφτασε ώς τα Οσκαρ! Το φαινόμενο «Λάνθιμος» ξεπέρασε τα ελληνικά σύνορα: εκκινώντας από μουσικά βίντεο και διαφήμιση έφτασε τελικά ο ίδιος μέσα στα τελευταία 13 χρόνια να σκηνοθετεί ταινίες που συνολικά έχουν λάβει 23(!) υποψηφιότητες στα Οσκαρ σε διάφορες κατηγορίες, ενώ έχουν κερδηθεί 5: ένα για το «The Favourite» (Α′ Γυναικείος – Ολίβια Κόλμαν) και τέσσερα για το «Poor Things» (Α′ Γυναικείος για την Εμα Στόουν, Κοστούμια, Σκηνογραφία, Μακιγιάζ & Κομμώσεις). Ολα τα παραπάνω συμπαρέσυραν και την πολιτική της χώρας σε σχέση με το σινεμά: από το 2015 αρχίζουν να γίνονται συνεργασίες με διεθνείς παραγωγούς και αντίστοιχα ξένες παραγωγές ψάχνουν να κάνουν γυρίσματα στην Ελλάδα. Ετσι, επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, ιδρύθηκε από τον τότε υφυπουργό Λ. Κρέτσο το Εθνικό Κέντρο Οπτικοακουστικών Μέσων και Επικοινωνίας (ΕΚΟΜΕ), με στόχο να καλυφθεί το κενό θεσμικής οργάνωσης της οπτικοακουστικής βιομηχανίας στην Ελλάδα, να προωθηθούν επενδύσεις, συμπαραγωγές, ψηφιοποίηση, να στηριχθούν ελληνικές και διεθνείς παραγωγές μέσα στη χώρα. Ωστόσο δεν δημιουργήθηκαν ποτέ στούντιο προδιαγραφών, αν και θα μπορούσαν (ο διεθνούς φήμης διευθυντής φωτογραφίας Γιώργος Αρβανίτης είχε υποδείξει σχετική τοποθεσία στη Δράμα), με αποτέλεσμα ακόμα και ο ίδιος ο Λάνθιμος να μη γυρίζει εδώ τις ταινίες του - μάλιστα, για το «Βουγό-

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Δ

102

«Harvest» της Αθηνάς Ραχήλ Τσαγγάρη

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΙΝΕΜΑ

Καλλιτεχνική άνθηση, θεσμική κρίση Από την απώλεια του Θόδωρου Αγγελόπουλου και το φαινόμενο «Λάνθιμος» μέχρι τις αντιδράσεις για το ΕΚΚΟΜΕΔ ֟ ΤΗΣ ΝΟΡΑΣ ΡΑΛΛΗ

νια» δεν του έδωσαν καν άδεια για κάποια, ελάχιστα γυρίσματα στην Ακρόπολη. Ταυτόχρονα, το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου (ΕΚΚ) δεν ενισχυόταν περαιτέρω οικονομικά. Τα περίπου 2 εκατ. τον χρόνο ήταν (και είναι) ελάχιστο ποσό. Εν τω μεταξύ το ΕΚΟΜΕ συγκέντρωνε χρέη και κινηματογραφικές αίθουσες (όπως το ιστορικό Ιντεάλ) έκλεισαν με κυβερνητική ευθύνη της Ν.Δ. Τότε ήταν που ο επικεφαλής του θεσμού, κ. Λεωνίδας Χριστόπουλος, πρότεινε και δόμησε νομοθετικά έναν νέο φορέα, το ΕΚΚΟΜΕΔ (Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων & Δημιουργίας), που θα προερχόταν από τη συγχώνευση ΕΚΚ και ΕΚΟΜΕ. Ο νέος φορέας ξεκίνησε να λειτουργεί με τον ίδιο ως διευθύνοντα σύμβουλο, αλλά με την κινηματογραφική κοινότητα να έχει επιφυλάξεις και αντιρρήσεις, καθώς ουσιαστικά το ΕΚΚ διαλυόταν. Πράγματι, στον περίπου έναν χρόνο λειτουργίας του νέου φορέα (2024-2025) έχουν υπάρξει δεκάδες αρνητικά δημοσιεύματα σε Ελλάδα και εξωτερικό, με τα χρέη του οργανισμού να ξεπερνούν τα 250 εκατομμύρια σήμερα και με μια πλήρως δυσλειτουργική δομή. Οι κινηματογραφιστές συνενώθηκαν στην πρωτοβουλία «Ορατότης Μηδέν», με υπογραφές άνω των 2.400 ανθρώπων του χώρου να τη στηρίζουν. Μέσω αυτής, ζητούν αύξηση της χρηματοδότησης για τις ελληνικές ταινίες και τη διευθέτηση πλήθους ζητημάτων που αφορούν τη λειτουργία του ΕΚΚΟΜΕΔ (καθυστέρηση του cash rebate, χαμηλή χρηματοδότηση των «επιλεκτικών προγραμμάτων» για ελ-

ληνικές ταινίες, έλλειψη σαφούς πολιτικής κ.ά.). Εως σήμερα, τίποτα ουσιαστικό δεν έχει αλλάξει, ενώ οι αντιδράσεις είναι έντονες (όπως συνέβη μεταξύ της κινηματογραφικής κοινότητας και του υφυπουργού κ. Φωτήλα στο πρόσφατο Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας). Ακόμα και σπουδαίοι θεσμοί, όπως το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, έχουν αλλάξει τα τελευταία χρόνια: στα θετικά μετράμε τη δημιουργία του Evia Film Project, ενός μικρότερου κινηματογραφικού φεστιβάλ στην Εύβοια, ώστε και μέσω του πολιτισμού να στηριχθεί η τοπική κοινωνία μετά τις τεράστιες πυρκαγιές του 2021. Ωστόσο το ΦΚΘ έχει πάρει πιο εμπορική μορφή πλέον, με τον ίδιο τον Κ. Μητσοτάκη να το επισκέπτεται (Νοέμβριος 2022) για να προμοτάρει ιδιωτική πλατφόρμα ταινιών, ευχαριστώντας -απ’ όλους όσους είχαν περάσει από τα 63 (τότε) χρόνια της διοργάνωσης- μόνο τον Χριστόφορο Παπακαλιάτη. Κάποιοι ωστόσο δεν ξεχνάμε. Κυρίως τους ανθρώπους του σινεμά που «έφυγαν» από τη ζωή αυτά τα 13 χρόνια: από τον Θ. Αγγελόπουλο, τον Σταύρο Τσιώλη, τον Θανάση Ρεντζή και τον Νίκο Κούνδουρο ώς τον Μισέλ Δημόπουλο και τους Ειρήνη Παππά, Ανδρέα Μπάρκουλη, Νίκο και Βασίλη Τριανταφυλλίδη (Χάρρυ Κλυνν), Κώστα Βουτσά, Φαίδωνα Γεωργίτση, Σπύρο Φωκά, Γιάννη Φέρτη κ.ά. Ολοι τους μόνο πρόσφεραν στο ελληνικό σινεμά, αποδεικνύοντας πως δεν ισχύει πάντα το «ουδείς αναντικατάστατος» ■

ART

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

ΓΌΝΙΜΗ ΚΑΙ «ΚΙΝΗΤΙΚΗ» ΠΕΡΙΌΔΌΣ Ενας σύντομος απολογισμός στον χώρο των εικαστικών τεχνών, που δεν ακολουθεί χρονολογική γραμμή ֟ ΤΗΣ ΠΑΡΗΣ ΣΠΙΝΟΥ

ρχίζουμε από το 2016 με ένα σημαντικό έργο υποδομής και πολιτιστικής αξίας, καθώς ανοίγει τις πύλες του, με πολυετή καθυστέρηση, το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (επονομαζόμενο και «γεφύρι της Αρτας»), στο πρώην εργοστάσιο Φιξ, στη Συγγρού. Οχι ανώδυνα, αφού το 2014 η ιδρυτική διευθύντριά του Αννα Καφέτση (σήμερα έχει αναλάβει το εκθεσιακό σκέλος του Μεγάρου Μουσικής) καθαιρέθηκε από τον υπουργό Πολιτισμού Αριστείδη Μπαλτά, ενώ η Κατερίνα Κοσκινά που τη διαδέχτηκε απώλεσε την υπουργική στήριξη. Η Κατερίνα Γρέγου σήμερα στο τιμόνι, με στρατηγική και εξωστρέφεια, χτίζει ένα διεθνές προφίλ με κορυφαίο εκθεσιακό γεγονός το εκτενές αφιέρωμα «Κι αν οι γυναίκες κυβερνούσαν τον κόσμο;». Εξίσου σημαντική η επαναλειτουργία της Εθνικής Πινακοθήκης: έπειτα από ριζική ανάπλαση και εκσυγχρονισμό το εντυπωσιακό γυάλινο κτίριο παραδόθηκε στο κοινό τον Μάρτιο του 2021, με φαντεζί εγκαίνια από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη για τον εορτασμό της επετείου της Ελληνικής Επανάστασης. Μπόνους η επιστροφή δύο από τους κλεμμένους πίνακες (Πικάσο και Μοντριάν) που εμφανίστηκαν -όπως και όταν εξαφανίστηκαν- ξαφνικά και μυστηριωδώς! Η ανακαίνιση της Πινακοθήκης και η επανέκθεση των μονίμων συλλογών υπήρξε έργο ζωής της Μαρίνας Λαμπράκη, η οποία δεν πρόλαβε να το χαρεί, αφού έφυγε από τη ζωή έναν χρόνο μετά. Η νέα διευθύντρια Συραγώ Τσιάρα δεν ενδιαφέρεται τόσο για λάμψη όσο για εκθέσεις με κοινωνική, πολιτική, ιστορική διάσταση (Αστυγραφίες, Δημοκρατία, Los Caprichos του Γκόγια κ.ά.). Ωστόσο, δίχασε ο τρόπος που χειρί-

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Α 104

στηκε τον βανδαλισμό των έργων του Χριστόφορου Κατσαδιώτη από τον Νίκο Παπαδόπουλο του κόμματος της Νίκης, γυρίζοντάς μας από το 2025 σε εποχές σκοταδισμού και λογοκρισίας. Στο κάδρο και η Documenta: εν έτει 2017, ενώ ήμασταν τα πειραματόζωα του ΔΝΤ, ο Ανταμ Σίμτσικ με την ομάδα του έκανε το καλλιτεχνικό πείραμά του στην Αθήνα (η διοργάνωση για πρώτη φορά έγινε ταυτόχρονα και εκτός Κάσελ Γερμανίας) που είχε τίτλο «Μαθαίνοντας από την Αθήνα». Ενα φιλόδοξο όσο και αμφιλεγόμενο εγχείρημα, που ανέδειξε μια πιο «αντεργκράουντ», ανήσυχη καλλιτεχνική σκηνή, επιδιώκοντας να κάνει «νέο Βερολίνο» την Αθήνα. Πολλά έγιναν μέσα σε 13 χρόνια στον χώρο της σύγχρονης τέχνης. Μια γενιά καλλιτεχνών αναδύθηκε με ευαισθησία ακόμα και με τη μορφή ακτιβισμού για κρίσιμα ζητήματα που απασχολούν την κοινωνία, όπως το προσφυγικό, οι γυναικοκτονίες, η κλιματική αλλαγή, οι οικονομικές ανισότητες, οι πολεμικές συρράξεις. Οι έννοιες ομαδικότητα, συνεργασία, αλληλεγγύη, επικοινωνία, ενσυναίσθηση, συμπερίληψη, ισότητα είναι έντονες στο εικαστικό λεξιλόγιο και στην πρακτική. Οπως και η διαφορετικότητα και η πολυπολιτισμική ματιά. Η συνομιλία των εικαστικών με τις άλλες τέχνες. Νέες αίθουσες τέχνης άνοιξαν, νέες δημοτικές πινακοθήκες στην περιφέρεια. Μια φουρνιά ιστορικών τέχνης ήρθε με αιχμηρές θεματικές και πνεύμα ομαδικότητας. Η κινητικότητα των καλλιτεχνών σε ένα διεθνοποιημένο περιβάλλον. Η σταθερή παρουσία μας στην Μπιενάλε της Βενετίας, με σπουδαίες εικαστικούς όπως η Μαρία Παπαδημητρίου και η Λουκία Αλαβάνου, αλλά και τελευταία με το συλλογικό και οικολογικό έργο «Ξηρόμερο».

Μια γενιά καλλιτεχνών αναδύθηκε με ευαισθησία ακόμα και με τη μορφή ακτιβισμού Αξίζει να θυμηθούμε: ■ Τη γέννηση του MOMus το 2018 από τη συνένωση τεσσάρων μουσείων της Θεσσαλονίκης (Κρατικό Σύγχρονης Τέχνης, Μακεδονικό Σύγχρονης Τέχνης, Μουσείο Φωτογραφίας, Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης) και ενός στην Αθήνα,(Μουσείο Αλεξ Μυλωνά) και προίκα την περιζήτητη συλλογή Κωστάκη με έργα Ρωσικής Πρωτοπορίας.

■ Μια μοναδική συλλογή σε παγκόσμιο επίπεδο, αυτή του Βασίλη και της Ελίζας Γουλανδρή, με βαριές υπογραφές (από Βαν Γκογκ, Πικάσο, Γκογκέν μέχρι Μπέικον, Τζακομέτι) απέκτησε το δικό της μουσείο, στο Παγκράτι, το 2019.

■ Ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος χάρισε την πολύτιμη συλλογή του με 350 έργα σε τέσσερα μουσεία (Guggenheim, ΜCA, Τate, ΕΜΣΤ). Κάποια από αυτά τα είδαμε στο Καπνεργοστάσιο της Λένορμαν, το οποίο ανακαίνισε για τη Βουλή, μέσω του οργανισμού του ΝΕΟΝ, που συνεχίζει δυναμικά τις εκθέσεις σε διάφορους χώρους: Αμπράμοβιτς στο Μουσείο Μπενάκη, Γκρόμλεϊ στη Δήλο, Ράκοβιτς στο Μουσείο Ακρόπολης κ.ά.

■ Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης ενώνει την προϊστορία με το σήμερα, με εκθέσεις των Αϊ Γουέι Γουέι, Πικάσο, Σίντι Σέρμαν κ.ά.

■ Στο παιχνίδι και η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, που δίνει άλλες διαστάσεις, ψηφιακές και εξερευνητικές, στο Πεδίοv του Αρεως, με τις εντυπωσιακές εκθέσεις Plasmata. Το Μουσείο Μπενάκη,

ART

ΒΙΒΛΙΟ

Σελίδα... αδειανή η μακρόπνοη πολιτική ֟ ΤΗΣ ΝΑΤΑΛΙ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ

τ ις «μπαρουτοκαπ νισμέ νες» ή τον τομέα του βιβλίου. Ως πεδίο διαλόγου και άτσαλες για τον σύγχρονο πολιανταλλαγής ιδεών; Πολύ δευτερευόντως. Πρωτισμό πολιτιστικές πολιτικές τις τίστως ως αγορά και πεδίο οικονομικών συτελευταίες δεκαετίες (με κάποιες ναλλαγών. Οπως αντιμετωπίζει την ελληνική ελάχιστες και λαμπρές, σαν πυπαρουσία στις διεθνείς εκθέσεις και η νυν Διεύροτεχνήματα, εξαιρέσεις), άρα και θυνση Γραμμάτων του ΥΠΠΟ, ανοίγοντας χωρίς στο διάστημα αυτών των 13 χρόνων, φειδώ και σχεδιασμό τις κάνουλες του Ταμείου ίσως ο (πιο «εσωστρεφής») χώρος του βιβλίου να Ανάκαμψης. Στον αντίποδα, παρά τις κάποιες υπήρξε το μεγαλύτερο θύμα βίαιων κι αιφνίδιων ενστάσεις μας, το ΕΛΙΒΙΠ υπό τον έμπειρο Νίκο αλλαγών που, δυστυχώς, δεν ήταν απότοκες κάΜπακουνάκη έχει σήμερα «κέντρο βάρους» και ποιου συγκροτημένου σχεδίου το οποίο θα οδηεπιχειρεί στη σωστή κατεύθυνση να αντιμετωγούσε κάπου ενδεχομένως καλύτερα. πίσει λιμνάζοντα προβλήματα (όπως τη «διάΦυσικά, έχουμε πρωτίστως κατά νου το αιφσωση» της Biblionet ή τη σωστή επανεκκίνηση νίδιο «σφράγισμα» του Εθνικού Κέντρου Βιτου Προγράμματος GreekLit για την επιδότηση βλίου, το 2013, από τον αναπληρωτή υπουργό/ μεταφράσεων και τη διάδοση των ελληνικών υφυπουργό αρμόδιο για τον Πολιτισμό, Κώστα γραμμάτων). Τζαβάρα. Που έγινε τότε στο πλαίσιο της κυβερΔεν ήταν όμως μόνον το θεσμικό κομμάτι νητικής πολιτικής για κατάργηση ή συγχώνευση που αδίκησε το πνεύμα και τη συγγραφή. Ηταν φορέων με στόχο τη μείωση και παράγοντες απρόβλεπτοι. δημόσιων δαπανών. Ακόμα Αυτό το διάστημα υπήρξαν θυμάμαι κάποιους... θριαμδύο περίοδοι όπου ο αριθμός βολογούντες (που έσουρναν πωλήσεων των βιβλίων μειώπολλά στις κατά καιρούς διθηκε δραματικά: η περίοδος οικήσεις του φορέα, στα κίνητης οικονομικής κρίσης και η τρα, στη διαχείριση και στην πανδημία. Μόλις το 2021 σηαποτελεσματικότητά τους). μειώθηκε σημαντική αύξηση Αλλά ακόμα θυμάμαι, δυστυστις εκδόσεις νέων τίτλων, χώς, και τι συνέβη μέχρι το ύστερα από μια μακρά περίοβιβλίο να αποκτήσει, όπως δο παρακμής. του αξίζει, μόλις το 2024 τον Αυτό τουλάχιστον υπήρξε μια διάδοχο του ΕΚΕΒΙ φορέα, το καλή είδηση σ’ ένα μελαγχοΕλληνικό Ιδρυμα Βιβλίου και λικό τοπίο που επιτάθηκε με Νίκος Μπακουνάκης, πρόεδρος Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ) δηλαδή. το «κλείσιμο» παραδοσιακών του ΕΛΙΒΙΠ Σε θεσμικό επίπεδο λοιπόν βιβλιοπωλείων-στεκιών ακόμα από το 2013 έως το 2024 το και στην Αθήνα: π.χ. η ιστορική βιβλίο και η πολιτική του «στροβιλίστηκαν» σε «Εστία» το 2013 και φέτος το «Επί Λέξει» αλλά μια δίνη διαφορετικών απόψεων χωρίς κέντρο και -ο πρώτος ΛΟΑΤΚΙ+ εκδοτικός οίκος και βιβλιβάρους και χωρίς ουσιαστική αγάπη, αφοσίωση οπωλείο στην Ελλάδα- «Πολύχρωμος Πλανήτης». και γνώση για το αντικείμενο - με εξαίρεση τις «Μα δεν υπάρχουν καλές ειδήσεις στον χώρο;», ημέρες της Μυρσίνης Ζορμπά στο ΥΠΠΟ. Θυμηθα αναρωτηθείτε. Υπάρχουν: π.χ. η εμφάνιση θείτε την περιπέτεια της πολύτιμης βάσης δενέων εκδοτικών οίκων με άποψη και αισθητική, δομένων Biblionet ή πάρτε ως χαρακτηριστικό όπως οι «Αντίποδες» του Κώστα Σπαθαράκη. Ή παράδειγμα την πορεία της Διεθνούς Εκθεσης όπως η δυναμική άνοδος μιας καινούργιας ποιηΒιβλίου Θεσσαλονίκης, που το 2014 «περνώτικής γενιάς που κατόρθωσε να υπάρξει και μετά ντας» στο Ελληνικό Ιδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) τον θάνατο του ιδρυτή των εκδόσεων «Γαβριηγνώρισε εφεξής συμπτωματικά μια καλή περίολίδη» (ο οποίος μόνον την περίοδο 2009-2022 δο, αυτή της διεύθυνσης του Μανώλη Πιμπλή το εξέδωσε 815 τίτλους). Οι νέοι ενδιαφέροντες διάστημα 2017-2021, όταν η έκθεση οργανώθηκε ποιητές βέβαια κυρίως καταφεύγουν πλέον στην από έναν γνώστη, με ενδιαφέροντα αφιερώμααυτοέκδοση, αλλά έστω κι έτσι βοηθούν ώστε τα που συνομιλούσαν με τη σύγχρονη εποχή, η ποίηση μαζί με το μυθιστόρημα να κρατούν για να επιστρέψει μετά στην, πρωτίστως εμποτα σκήπτρα της βιβλιοπαραγωγής σε μια χώρα ρικών κινήτρων, διεκπεραίωση του επικεφαλής όπου το e-book δεν έχει πείσει ακόμα (το έντυπο του ΕΙΠ Νίκου Κούκη. Βέβαια η «πολιτική» του βιβλίο εξακολουθεί να εκπροσωπεί τη μερίδα του τελευταίου μπορεί και να υπήρξε μια χρήσιμη λέοντος), αλλά και όπου δυστυχώς το ποσοστό εισαγωγή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμόσων δεν διαβάζουν ούτε ένα βιβλίο τον χρόνο βάνεται η παρούσα πολιτική ηγεσία του ΥΠΠΟ κυμαίνεται κοντά στο θλιβερό 35% ■

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

που δέχτηκε κλυδωνισμούς μετά τον θάνατο του Αγγελου Δεληβορριά, κατάφερε να διατηρήσει τα παραρτήματα και το επίπεδό του, δίνοντας έμφαση σε προσωπικότητες της ελληνικής τέχνης από τον 20ό αιώνα μέχρι σήμερα.

■ Η επιτυχημένη Μπιενάλε της Αθήνας δυστυχώς οδηγήθηκε σε «Εκλειψη» μετά την ομότιτλη έκθεση, το 2021, έχοντας ενεργοποιήσει εμβληματικά κτίρια, όπως το Μπάγκειον, το Esperia Palace ή το Μέγαρο Σλήμαν Μελά.

■ Στην κατιούσα και η Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, καθώς πόλεμος έχει ξεσπάσει ανάμεσα στην πρύτανη και μερίδα των καθηγητών. Είναι φανερό ότι χωρίς τη σύμπραξη του δημόσιου με το ιδιωτικό, χωρίς τους μεγάλους χορηγούς και μαικήνες, που ανεβάζουν τον πήχη σε διεθνές επίπεδο, το τοπίο θα ήταν διαφορετικό, μάλλον πιο μουντό και μίζερο. Ομως πόσο βαθιά είναι η παρέμβασή τους; Σε σημείο ώστε να αναρωτηθούμε ποιος διαμορφώνει την πολιτική (και) στον χώρο των εικαστικών και ποιος ο ρόλος των κρατικών θεσμών; ■

13 ΧΡΟΝΙΑ

Από την έκθεση «Modern Love» στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ)

ΑΠΕ-ΜΠΕ

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Σ

105

ART

Ηρώδειο

ΜΟΥΣΙΚΗ

Κατακλυσμιαίες αλλαγές με μελωδίες και παραφωνίες Αντάτζιο για τις μεγάλες ορχήστρες, αλέγκρο για την ανάδυση νέων ερμηνευτών και ρέκβιεμ για τις μεγάλες απώλειες ֟ ΤΗΣ ΝΑΤΑΛΙ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ

άλλον θα ήταν πολύ απαισιόδοξο να χρησιμοποιήσουμε τον καβαφικό στίχο «ανεπαισθήτως μ’ έκλεισαν από τον κόσμον έξω» για τον χώρο της μουσικής τα 13 αυτά χρόνια, αλλά, πάλι, δεν μπορούμε να μην παρατηρήσουμε κατακλυσμιαίες αλλαγές αυτή την περίοδο - και οι περισσότερες όχι προς το καλύτερο. Ομως, εφόσον ξεκινάμε μιλώντας για «καλύτερο», ένα ήταν σίγουρα τέτοιο: η κάθοδος της Λυρικής στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) από τον Οκτώβριο του 2017, αλλά και (παρά τις όποιες κατά καιρούς γκρίνιες) η στιβαρή, εν συνόλω, παρουσία του Γιώργου Κουμεντάκη στην καλλιτεχνική της διεύθυνση από τον Φεβρουάριο του 2017 κι εφεξής. Παρ’ όλα αυτά, αυτή δεν ήταν μια καθόλου καλή περίοδος για τη συμφωνική μουσική και δη τις μεγάλες ορχήστρες. Γιατί; Ας ξεκινήσουμε από το τέλος. Από τον χώρο «μεγάλες ορχήστρες» δηλαδή που αυτό το διάστημα είδε: Την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, για οικονομικούς λόγους αλλά και λόγους χωροταξίας, να χάνει την πλήρη αυτονομία της, να μετακομίζει στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και να ορίζεται (από τον Μάιο του 2015) ως «resident» Ορχήστρα. Την Καμεράτα-Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής να τίθεται σε εκκαθάριση το 2021, να περνάει από 40 κύματα, να αφήνει τους μισούς εργαζομένους (μουσικούς και διοικητικούς) επί ξύλου κρεμάμενους (στα δικαστήρια για τα δεδουλευμένα τους)

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Μ 106

Από τη συμφωνική μουσική μέχρι τις συναυλίες του ΛΕΞ και από την ΑΕΠΙ μέχρι την κρατικοποίηση του Μεγάρου Μουσικής

και να... επανεφευρίσκει εαυτήν σε άλλο σχήμα, αποφεύγοντας να μιλήσει για... σκοινί στο σπίτι του κρεμασμένου. Α! Κάποτε υπήρχε και η περίφημη Ορχήστρα των Χρωμάτων που μετά πήγε στην ΕΡΤ και που μετά την ξεχάσαμε σαν να μην υπήρξε ποτέ… Τι άλλο μείζον ζήσαμε στον χώρο της μουσικής; Την κρατικοποίηση του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, τον Φεβρουάριο του 2016, όταν κατατέθηκε τροπολογία στη Βουλή που καθιστούσε το Δημόσιο ιδιοκτήτη του συγκροτήματος και των οφειλών του. Και κάπως έτσι από την, περισσότερο κι από κραταιά, εποχή Λαμπράκη, το, πάλαι ποτέ «φαραωνικό» για την εποχή του, Μέγαρο μπήκε σε ρυθμούς Δημοσίου - κι άρχισαν να στάζουν τα ταβάνια, να παραδίδονται οι αίθουσες για τη διοργάνωση συνεδρίων και ο ετήσιος προγραμματισμός να βάζει, αναγκαστικά, νερό στο κρασί του. Υπάρχει καλή είδηση; Ναι. Αν διαβάζετε τακτικά Γιάννη Σβώλο θα διαπιστώσετε ότι ανθούν τα σχήματα μουσικής δωματίου και τα μικρότερα φεστιβάλ… Πάμε και στην άλλη μουσική «όχθη» όπου η, συντριπτικά μεγάλη, είδηση των τελευταίων ετών υπήρξαν ασφαλώς η ανάκληση της άδειας της (παντοκράτορος και με πολύ βεβαρημένο, «σκοτεινό» παρελθόν) Ανώνυμης Εταιρείας Πνευματικής Ιδιοκτησίας (ΑΕΠΙ) τον Μάιο του 2018 και η ενεργοποίηση κατ’ αρχάς της (ΜΚΟ) Ενωσης Δικαιούχων Εργων Μουσικής (ΕΔΕΜ), ως νέου αυτόνομου φορέα συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων μουσικών έργων, που... έφτυσε αίμα μέχρι να δεήσει η νυν υπουργός Πολιτισμού να της δώσει νόμιμη άδεια. Ναι, η ΕΔΕΜ που κλήθηκε εκτός απ’ όλα τα άλλα να διαχειριστεί τον «αιματηρό» εμφύλιο με την «Αυτοδιαχείριση/Autodia» του Γιάννη Γλέζου και τις «τρικλοποδιές» του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Αυτά λίγο-πολύ (ή πολύ λίγο σε θεσμικό επίπεδο). Εχουμε και μερικές άλλες επισημάνσεις, όπως τις συντριπτικές απώλειες για τον χώρο της ελληνικής μουσικής σκηνής από τη Μεταπολίτευση κι εδώ. Ξεκινώντας από τον Μίκη Θεοδωράκη, καταγράφουμε το «φευγιό» του Γιάννη Μαρκόπουλου (2023), του Θάνου Μικρούτσικου (2019), του Δήμου Μούτση (2024), του Μάνου Ελευθερίου (2018), του Γιάννη Σπανού (2019), του Νίκου Μαμαγκάκη (2013), αλλά και του Τζίμη Πανούση (2018) και βέβαια πιο πρόσφατα του Διονύση Σαββόπουλου (2025) κ.ά. Ο,τι όρισε την καλειδοσκοπική μεταπολιτευτική γενιά της ελληνικής μουσικής σκηνής άρχισε σιγά σιγά να μας αποχαιρετάει (ας προσθέσουμε σ’ αυτό π.χ. και τους θανάτους της Αρλέτας και του Λουκιανού Κηλαηδόνη το 2017, νωρίτερα του Μητροπάνου και της Σαμίου το 2012 κ.ά.). Σε πείσμα των αποχωρήσεων και «υποχωρήσεων» όμως ο Σταύρος Ξαρχάκος επέστρεψε διάγοντας μια δεύτερη «εφηβεία» καθώς διαχειρίστηκε σοφά, με σύγχρονο τρόπο, το παλαιότερο υλικό του (πρωτίστως το «Ρεμπέτικο»). Σε όλα αυτά αναδύθηκε το καινούργιο, με τραγουδοποιούς που ανέλαβαν τη διατύπωση ενός πολιτικού λόγου ή κατά καιρούς της πολιτικοκοινωνικής σχολιαστικής «σύνοψης» της εποχής όπως έκαναν οι προηγούμενοι (και όπως έλαχε ο κλήρος πρωτίστως αυτή την εποχή στον Φοίβο Δεληβοριά κι ενίοτε στον Αλκίνοο). Παράλληλα ενδιαφέροντες νέοι ερμηνευτές και δημιουργοί καθιερώθηκαν (από τα Καλογεράκια και τις Σκιαδαρέσες έως τον Γιάννη Διονυσίου, την Ιουλία Καραπατάκη κ.ά.) καθώς η δισκογραφία κατέρρεε και ενισχύονταν το streaming, η αυτοδιάθεση του YouTube, το έθος της... πειρατείας (δυστυχώς) αλλά και «οι μουσικοί του δρόμου» (από τη Μαρίνα Σπανού έως τους Γιαγκίνηδες). Νωρίτερα αυτό είναι το χρονικό διάστημα που αποθέωσε κυρίως «στόμα στόμα», σε πείσμα του σύγχρονου μάρκετινγκ, μουσικά φαινόμενα κι έναν διάλογο σύγχρονων ιδιωμάτων με την ελληνική παράδοση - όπως οι VIC ή ο Κωνσταντής Πιστιόλης. Κυρίως όμως είναι το διάστημα που ανέδειξε τη δυναμική της ανεξάρτητης σκηνής του ελληνικού χιπ-χοπ. Αυτής η οποία π.χ. στο πρόσωπο του ΛΕΞ (και όχι μόνο), χωρίς «παραδοσιακούς» τρόπους προβολής, γέννησε ένα «φαινόμενο»: αυτό που το 2018 με το «2xxx» έκανε ένα instant classic και από το 2022 και μετά συναυλίες όπου οι 20.000 θεατές ήταν ο μέσος όρος μιας... χαμηλής προσδοκίας ■

SPORT 2012-2025

AP PHOTO

SPORT

13

ΚΑΛΕΣ ΣΤΙΓΜΕΣ

֟ ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΓΡΑΨΑΝ ΟΙ: ΒΑΣΙΛΙΚΉ ΠΑΠΑΝΤΩΝΟΠΟΎΛΟΎ,

ΕΎΘΎΜΉΣ ΑΣΉΜΑΚΟΠΟΎΛΟΣ, ΚΩΣΤΑΣ ΜΑΝΩΛΙΟΎΔΑΚΉΣ, ΓΙΑΝΝΉΣ ΝΤΕΝΤΟΠΟΎΛΟΣ, ΚΩΣΤΑΣ ΠΕΤΡΩΤΟΣ

ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΠΕΤΡΟΥΝΙΑΣ

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

ΕΝΑΣ ΚΑΙ ΜΟΝΑΔΙΚΟΣ «ΑΡΧΟΝΤΑΣ»

110

Τη χρονιά που η «Εφ.Συν.» άρχισε να εκδίδει τα πρώτα της φύλλα, το 2012, ο Λευτέρης Πετρούνιας έπιανε την πρώτη θέση στην κατάταξη της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Γυμναστικής στους κρίκους. Εκτοτε έχει διαγράψει μια απίστευτη πορεία και δικαιολογημένα χαρακτηρίζεται πλέον «βασιλιάς των κρίκων». Ο 34χρονος είναι ο πρώτος αθλητής στην ιστορία του αγωνίσματος που κατέκτησε τρία συνεχόμενα μετάλλια σε Ολυμπιακούς Αγώνες: χρυσό στο Ρίο, χάλκινο στο Τόκιο και το Παρίσι, κι επίσης ο μοναδικός που έχει κατακτήσει δέκα μετάλλια στο ίδιο αγώνισμα σε Ευρωπαϊκά Πρωταθλήματα, τα οκτώ εκ των οποίων είναι χρυσά. Προσθέτοντας ακόμη ότι έχει αναδειχθεί τρεις φορές παγκόσμιος πρωταθλητής και η παγκόσμια ομοσπονδία έχει δώσει σε μία άσκηση το όνομά του, ο μικροκαμωμένος (1,63 μ.) γυμναστής έχει δώσει στις δύο κόρες που έχει αποκτήσει με την επίσης αθλήτρια γυμναστικής Βασιλική Μιλλούση ακόμη έναν λόγο να είναι περήφανες για τον πατέρα τους.

ΜΠΑΣΚΕΤ

BACK2BACK «ΚΟΚΚΙΝΗ» ΕΥΡΩΛΙΓΚΑ Μετά τη συγκλονιστική κατάκτηση της Ευρωλίγκας του 2012 στην Πόλη από τον Ολυμπιακό, κανείς δεν πίστευε ότι μια ομάδα με τόσο χαμηλό μπάτζετ θα

επέστρεφε και μάλιστα δριμύτερη. Κι όμως το 2013 οι «ερυθρόλευκοι», με προπονητή τον 48χρονο τότε Γιώργο Μπαρτζώκα, πήγαν στο Λονδίνο και τίναξαν την μπάνκα στον αέρα. Δεν «έκλεψαν» την κούπα, αλλά έπαιξαν κυριαρχικό μπάσκετ. Στον ημιτελικό, χάρη στην άμυνά τους πέρασαν χειροπέδες στην ΤΣΣΚΑ (69-52) και στον τελικό ξεχαρβάλωσαν με την επίθεσή τους τη Ρεάλ Μαδρίτης, την οποία νίκησαν με 100-88. Ο Ολυμπιακός έγινε η τρίτη ομάδα που έκανε back2back κατάκτηση, μετά τη Γιουγκοπλάστικα και τη Μακάμπι, ο Μπαρτζώκας ο πρώτος Ελληνας προπονητής που τα κατάφερε (παραμένει ο μόνος με ελληνική ομάδα) και ο ηγέτης Βασίλης Σπανούλης πήρε το τρίτο βραβείο MVP της καριέρας του, καθώς στον τελικό έβαλε τη σφραγίδα του με 22 πόντους. Εκείνη η ομάδα είχε μόλις τρεις διαφορετικούς παίκτες και όχι απαραίτητα πρώτης γραμμής (Πάουελ, Σερμαντίνι, Περπέρογλου) σε σχέση με την προηγούμενη του αείμνηστου «Ντούντα».

ΒΡΑΖΙΛΙΑ - ΓΕΡΜΑΝΙΑ

EUROKINISSI

Σ

υμπληρώνοντας 13 χρόνια η «Εφημερίδα των Συντακτών» είχε τη χαρά να καλύψει άπειρα αθλητικά γεγονότα. Εδώ συναντάμε -τι άλλο...- 13 από τα πλέον ενδιαφέροντα και χαρμόσυνα. Αυτά που μας έκαναν να πανηγυρίσουμε, να κλάψουμε από χαρά, να μείνουμε με ανοιχτό το στόμα... Υπήρξαν κι άλλα σαφώς, ο καθένας μπορεί να έχει τη δική του γνώμη, όμως αυτά είναι τα πιο σημαντικά κατά την ταπεινή μας άποψη, μακριά από οπαδισμούς και αγκυλώσεις.

Λευτέρης Πετρούνιας

ΜΕ ΤΟ ΣΤΟΜΑ ΑΝΟΙΧΤΟ… Η Βραζιλία ζούσε με το όνειρο της κατάκτησης του 6ου παγκόσμιου τίτλου της ιστορίας της, όταν φιλοξένησε τη διοργάνωση το 2014. Η πορεία της έως τον ημιτελικό του Μπέλο Οριζόντε ήταν άνετη, ενθουσιάζοντας τη χώρα. Εκεί όμως το όνειρο έγινε -πολύ γρήγορα- εφιάλτης. H Γερμανία εκμεταλλεύτηκε τη χαλαρότητα των παικτών του Λουίζ Φελίπε Σκολάρι και τις απουσίες του τιμωρημένου Τιάγκο Σίλβα και του τραυματία Νεϊμάρ για να πετύχει 5 γκολ σε 18 λεπτά (11’-29’)! Οποιος σούταρε, σκόραρε... Το σκορ θα μπορούσε να είχε γίνει ακόμα πιο ντροπιαστικό για τη «σελεσάο», όμως οι Γερμανοί κατέβασαν το πόδι από το γκάζι μετά τα δύο τέρματα του Σίρλε στο β’ μέρος, έχοντας ήδη το μυαλό τους στον τελικό. Και το 1-7 που κατέγραψε ο φωτεινός πίνακας του «Μινεϊράο» έχει παραμείνει ως το πιο σοκαριστικό αποτέλεσμα στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων.

Το φοβερά παράδοξο με τον καλύτερο άλτη των τελευταίων ετών στον κόσμο, Μίλτο Τεντόγλου, που έχει κάνει στάση ζωής τη φράση «δεν θέλει κόπο, θέλει τρόπο», είναι πως δεν κατέχει καν το πανελλήνιο ρεκόρ!

SPORT

AP PHOTO

Ο Ολυμπιακός κερδίζει τη Φιορεντίνα και κατακτά το Conference League (29 Μαΐου 2024)

άρχισε να ανεβαίνει. Σε ηλικία 36 ετών ουσιαστικά έβαλε ψυχή. Αρχισε να σκίζει τη θάλασσα και να κερδίζει έδαφος. Στα τελευταία 100 μέτρα πήρε κεφάλι στην κούρσα και «βάδιζε» για το ψηλότερο σκαλί του βάθρου. Ομως, πάνω στην ένταση της στιγμής, ενώ πέρασε πρώτος τη νοητή γραμμή του τερματισμού, λησμόνησε να ακουμπήσει το χέρι του στην κάθετη επιφάνεια που ορίζουν οι κανονισμοί. Το έκανε χιλιοστά του δευτερολέπτου αργότερα από τον Φέρτμαν και τελικά ήρθε δεύτερος. «Εδωσα το 110% των δυνάμεών μου, είχα κουραστεί πολύ, κολυμπούσα μηχανικά και με τα μάτια κλειστά» ήταν η εξήγηση του Γιαννιώτη, που έμεινε για πάντα χρυσός στις καρδιές μας για εκείνη την κατάθεση ψυχής.

ΤΟ 1ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ

ΣΠΥΡΟΣ ΓΙΑΝΝΙΩΤΗΣ

EUROKINISSI

ΕΝΑ ΑΣΗΜΕΝΙΟ ΟΣΟ ΔΕΚΑ ΧΡΥΣΑ

Μίλτος Τεντόγλου

Ηταν μεσημεράκι -ώρα Ελλάδας- κατακαλόκαιρο του 2016. Η τηλεόραση έπαιζε αρκετά από τα αθλήματα του φορτωμένου προγράμματος των Ολυμπιακών Αγώνων του Ρίο. Ο Σπύρος Γιαννιώτης πάλευε με τα κύματα, όμως φαινόταν ότι δεν θα κατάφερνε κάτι καλύτερο από την 4η θέση που είχε πάρει στους Αγώνες του Λονδίνου τέσσερα χρόνια νωρίτερα. Στα πρώτα εννιά χιλιόμετρα του αγώνα της ανοικτής θαλάσσης, ο Γιαννιώτης ήταν αρκετά πίσω. Κάπου εκεί ήταν σαν να έβαλε… μοτέρ και

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Ευρωλίγκα 2013

Στη φτωχή από ποδοσφαιρικές διακρίσεις Ελλάδα, το 2024 ήρθε ο Ολυμπιακός να αποδείξει πως «τα όνειρα θυμώνουν αν δεν τα πιστεύεις». Από μια φράση του Κριστιάν Καρεμπέ («ονειρεύομαι να παίξουμε στον τελικό μιας ευρωπαϊκής διοργάνωσης») ο... θυμός ξέσπασε σε εκείνους που τον ειρωνεύτηκαν. Μέσα σε λίγους μήνες οι «ερυθρόλευκοι» έζησαν ανεπανάληπτες στιγμές που θα μείνουν ανεξίτηλα γραμμένες στην ιστορία τους αλλά και στην ιστορία του ελληνικού ποδοσφαίρου. Το πρώτο μήνυμα το έστειλε η ομάδα Κ19 που κατέκτησε το Youth League, το Τσάμπιονς Λιγκ των Νέων, με Ελληνόπουλα και προπονητή τον Σωτήρη Συλαϊδόπουλο. Ακολούθησε η ομάδα του Χοσέ Λουίς Μεντιλίμπαρ, που πέρασε από συμπληγάδες, έκανε μεγάλες νίκες μέχρι να φτάσει στον τελικό του Κόνφερενς Λιγκ που φιλοξενήθηκε στην ΟΡΑΡ Arena, στη Νέα Φιλαδέλφεια. Με γκολ του Ελ Κααμπί στο 116’, υπέταξε με 1-0 τη Φιορεντίνα και έγινε η πρώτη ελληνική ομάδα που κατακτά ευρωπαϊκό τρόπαιο. Η Ελλάδα βάφτηκε κόκκινη σε ένα ατέλειωτο γλέντι και η 29η Μαΐου γράφτηκε με χρυσά γράμματα στην Ιστορία λίγους μήνες πριν το κλαμπ γιορτάσει τα 100 χρόνια του.

13 ΧΡΟΝΙΑ

ΙΝΤΙΜΕ

ΚΙ ΟΜΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ…

111

SPORT

ΜΙΛΤΟΣ ΤΕΝΤΟΓΛΟΥ

ΠΆΝΤΆ ΧΆΛΆΡΌΣ, ΠΆΝΤΆ ΠΡΏΤΌΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΟ

ΕΝΆΣ ΏΚΕΆΝΌΣ ΆΠΌ ΤΊΤΛΌΥΣ «Αγια-Σοφιά»

ΙΝΤΙΜΕ

Οταν κυκλοφόρησε η «Εφ.Συν.» ήδη το πόλο είχε τον χαρακτηρισμό «εθνικό άθλημα» λόγω των επιτυχιών των εθνικών ομάδων Ανδρών και Γυναικών σε όλες τις ηλικίες, αλλά και των συλλόγων μας που συμπεριλαμβάνονται στην ελίτ. Ο τίτλος αυτός όχι μόνο διατηρήθηκε αλλά επαυξήθηκε αν αναλογιστούμε ότι από τότε: η Εθνική Ανδρών κατέκτησε το αργυρό μετάλλιο στους Ολυμπιακούς του 2020, το αργυρό μετάλλιο στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του 2023 και το χάλκινο το 2015, το 2022 και το 2025. H Εθνική Γυναικών πανηγύρισε το χρυσό μετάλλιο του 2025 στο Παγκόσμιο και στο World Cup του ίδιου χρόνου. Το αργυρό στα Ευρωπαϊκά Πρωταθλήματα του 2018 και του 2022, συν το χάλκινο το 2024. Σε συλλογικό επίπεδο ο Ολυμπιακός γνώρισε άνθηση, αφού στους άνδρες κατέκτησε το δεύτερο Champions League της ιστορίας του το 2018, ενώ στις Γυναίκες μέτρησε τρία Champions League (2015, 2021, 2022), αλλά και 1 LEN Trophy (2014) και 3 LEN Super Cup (2015, 2021, 2022). Την έκπληξη έκανε το 2022-23 ο Απόλλων Σμύρνης Ανδρών που κατέκτησε το LEN Challenger Cup. Δεν τα λες και λίγα, έτσι;

EUROKINISSI

Εθνική Πόλο

(Φίτσιου/Κοντού και Παπακωνσταντίνου/Γκαϊδατζής) να προσθέσουν στη συλλογή άλλα δύο χάλκινα μετάλλια. Η ίδια παρέα πρωταγωνιστεί σταθερά τα τελευταία χρόνια σε Παγκόσμια και Ευρωπαϊκά Πρωταθλήματα, χαρίζοντας διψήφιο αριθμό μεταλλίων, όλων των χρωμάτων.

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Στέφανος Ντούσκος

112

ΚΩΠΗΛΑΣΙΑ

«ΑΓΙΑ-ΣΟΦΙΑ»

ΣΤΆ ΧΝΆΡΊΆ ΤΌΥ ΠΌΛΌ

ΕΝΆ ΌΝΕΊΡΌ ΔΕΚΆΕΤΊΏΝ

Ζούμε σε μια χώρα όπου σχεδόν παντού υπάρχει θάλασσα και είναι περίεργο που στην κολύμβηση δεν έχουμε πολλές μεγάλες επιτυχίες. Ομως, υπάρχει το πόλο που βγάζει ασπροπρόσωπο το θαλάσσιο στοιχείο, αλλά πια και η κωπηλασία. Τον 21ο αιώνα και με απαρχή τους Ολυμπιακούς της Αθήνας, η Ελλάδα πήρε τρία μετάλλια, όμως τα τελευταία χρόνια, το επίπεδο έχει ανέβει πολύ. Το 2021 στο Τόκιο ο Στέφανος Ντούσκος κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο, το πρώτο στην ιστορία μας στο άθλημα, ενώ πέρυσι στο Παρίσι ήρθαν δύο δίδυμα

EUROKINISSI

Το χαλαρό παιδί, κλασικό δείγμα της Generation Z, είχε από μικρό ταλέντο στο άλμα εις μήκος. Φρόντιζε συνεχώς να το εξελίσσει και το 2017, φάνηκε πως είχε στόχο να το… τερματίσει, προσλαμβάνοντας ως προπονητή τον πλέον ειδικό, τον Γιώργο Πομάσκι. Εκτοτε, ο Μίλτος Τεντόγλου άρχισε να μετρά πρωτιές, διακρίσεις και μετάλλια. Δύο χρυσά σε Ολυμπιακούς Αγώνες, όπου έκανε… περίπατο σε Τόκιο και Παρίσι και ένα σωρό από τα… υπόλοιπα, που καθόλου δεν υπολείπονται σε λάμψη: τρία χρυσά και ένα αργυρό σε Παγκόσμια, έξι χρυσά σε Ευρωπαϊκά Πρωταθλήματα, ο Μίλτος φαίνεται να μη χάνει ποτέ, με την εξαίρεση βέβαια που επιβεβαιώνει τον κανόνα, την 11η θέση στο φετινό Παγκόσμιο, λόγω τραυματισμού. Το φοβερά παράδοξο με τον καλύτερο άλτη των τελευταίων ετών στον κόσμο, που έχει κάνει στάση ζωής τη φράση «δεν θέλει κόπο, θέλει τρόπο», είναι πως δεν κατέχει καν το πανελλήνιο ρεκόρ! Το 8,66 του Τσάτουμα δεν το έχει ξεπεράσει ακόμα, για έναν πόντο…

Το 2017 ξεκίνησαν οι εργασίες και πέντε χρόνια αργότερα η «Αγια-Σοφιά» ήταν έτοιμη. Ενα γήπεδο που είναι υπερσύγχρονο και παράλληλα θυμίζει τις χαμένες πατρίδες, την προσφυγιά

Χτυπημένο από σεισμούς, το 2003, το ιστορικό γήπεδο της ΑΕΚ στη Νέα Φιλαδέλφεια κατεδαφίστηκε. Μια σειρά από αστάθμητους παράγοντες και εμπόδια καθυστέρησε για σχεδόν 20 χρόνια την ανακατασκευή του. Ηταν το μεγάλο όνειρο του Δημήτρη Μελισσανίδη, όταν ανέλαβε ξανά την ΑΕΚ το 2013. Παρά τις… φιλότιμες προσπάθειες της τοπικής δημοτικής αρχής να μη δημιουργηθεί ένα έργο που θα αναβάθμιζε την περιοχή, το 2017 ξεκίνησαν οι εργασίες και πέντε χρόνια αργότερα, η «Αγια-Σοφιά» ήταν έτοιμη. Ενα γήπεδο που είναι

SPORT

το 2019 και 3 τουρνουά Μάστερς στο Μόντε Κάρλο) και παίζοντας σε δύο τελικούς Γκραν Σλαμ: το 2021 στο Ρολάν Γκαρός και το 2023 στην Αυστραλία. Η Σάκκαρη, από την πλευρά της, επίσης αναρριχήθηκε έως το Νο 3 του κόσμου. Εχει κατακτήσει δύο τίτλους και έχει μετάσχει σε δύο ημιτελικούς Γκραν Σλαμ: αμφότερους το 2021, στο Ρολάν Γκαρός και το Αμερικανικό Οπεν.

ΠΑΝΑΘΗΝΑΪΚΟΣ

ΙΝΤΙΜΕ

ΈΠΤΑΣΤΈΡΟΣ ΣΈ… ΧΡΟΝΟ-ΡΈΚΟΡ

Ο Παναθηναϊκός κατακτά το έβδομο ευρωπαϊκό του τρόπαιο με... σολίστ τον Σλούκα και μαέστρο τον Αταμάν

ΜΟΥΝΤΙΑΛ 2022

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

ΑΣ ΜΗΝ ΞΗΜΈΡΩΝΈ ΠΟΤΈ...

114

Επί 80 λεπτά, ο τελικός του Παγκοσμίου Κυπέλλου του Κατάρ το 2022 έδειχνε μονόδρομος. Η Αργεντινή ήταν καλύτερη και ο Λιονέλ Μέσι ετοιμαζόταν για το ραντεβού του με την Iστορία. Ομως η Γαλλία και -ειδικότερα- ο Κιλιάν Μπαπέ είχαν διαφορετική άποψη. Ο τότε 24χρονος αστέρας των «μπλε» πέτυχε δύο γκολ μέσα σε ένα δίλεπτο και έφερε το ματς στα ίσα, στέλνοντάς το σε μια παράταση υψηλών ταχυτήτων, ποιότητας και έντασης. Μέσι και Μπαπέ το είχαν πάρει προσωπικά, ανέβασαν το σκορ στο 3-3 και άφησαν κατόπιν στα χέρια των τερματοφυλάκων την τύχη της αναμέτρησης, στη διαδικασία των πέναλτι. Ο Εμιλιάνο Μαρτίνες είπε «όχι» στον Κομάν, ο Τσουαμενί αστόχησε και η Αργεντινή κατέκτησε την τρίτη κούπα της ιστορίας της, προς τέρψη των ουδέτερων ποδοσφαιρόφιλων. Ολων εκείνων που λαχταρούσαν να δουν τον Λιονέλ Μέσι να πατά την κορυφή που τόσο του αντιστεκόταν. Ολα θα ήταν διαφορετικά βέβαια, αν στο τελευταίο λεπτό της παράτασης ο Κολό Μουανί ήταν πιο ψύχραιμος και δεν σούταρε πάνω στον Μαρτίνες σε ένα ανεπανάληπτο τετ α τετ.

ΕΘΝΙΚΗ ΜΠΑΣΚΕΤ

LAST DANCE ΜΈ ΈΝΑ ΜΈΤΑΛΛΙΟ Από το 2009, τότε που η Εθνική Ανδρών του μπάσκετ είχε κατακτήσει το τελευταίο της μετάλλιο σε μεγάλη διοργάνωση (χάλκινο στο Ευρωμπάσκετ της Πολωνίας) κάθε χρόνος που περνούσε, οι αποτυχίες είχαν αρχίσει να βαραίνουν. Μια γενιά -και μάλιστα ενισχυμένη με τον Γιάννη Αντετοκούνμπο- κινδύνευε να φύγει με άδεια χέρια. Επί τούτου πολλοί χαρακτήριζαν την επιχείρηση που ξεκίνησε από την Κύπρο και ολοκληρώθηκε με χαμόγελα στη Ρίγα της Λετονίας Μουντιάλ 2022 «last dance». Στο τιμόνι ο Βασίλης ΜΈΤΑ ΑΠΟ ΈΝΑΝ Σπανούλης, που ήταν παίκτης το ΔΡΑΜΑΤΙΚΟ ΑΓΩΝΑ, 2009, με διοικητικούς συνεργάτες Ο ΛΙΟΝΈΛ ΜΈΣΙ ΤΕΝΙΣ κάποιους συμπαίκτες του την εποΚΑΤΈΚΤΗΣΈ ΤΗΝ χή της δόξας (Ντικούδης, Ζήσης, ΚΟΡΥΦΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Τσαρτσαρής). Η ομάδα είχε προΚΑΙ ΑΠΟΘΈΩΘΗΚΈ Από το τέλος της προηγούσθήκες (Σλούκας και Ντόρσεϊ αντί μενης δεκαετίας, ο Στέφανος Γουόκαπ), είχε και αρνήσεις (ΠαΤσιτσιπάς και η Μαρία Σάκκαπαγιάννης, Ρογκαβόπουλος). Είχε ρη έβαλαν το ανυπόληπτο ελόμως μυαλό να πάρει τις νίκες που ληνικό τένις στον παγκόσμιο χρειάστηκε για να κάνει πιο βατό χάρτη. Κανένας τους δεν ήταν «προϊόν» συστηματον δρόμο προς τα ημιτελικά. Η Εθνική τικής δουλειάς του εγχώριου αθλητισμού - απλά μπήκε στην τετράδα, όπου δεν μπόρεσε να απέδωσαν η προσπάθεια και η επένδυση χρόνων τα βάλει με την Τουρκία και έπαιξε για το χάλκιπου έκαναν οι οικογένειές τους ώστε να ξεφύγουν νο μετάλλιο με τη Φινλανδία. Αν και διαγραφόταν μια από τα ελληνικά σύνορα. Ο Τσιτσιπάς έφτασε έως εύκολη νίκη, η ψυχή μας πήγε στην Κούλουρη εκείνο το Νο 3 της παγκόσμιας κατάταξης, κατακτώντας 12 το απόγευμα, μέχρι να έρθει η επικράτηση με 92-89 τίτλους (μεταξύ των οποίων τους τελικούς της ΑΤΡ που σταμάτησε τα 16 χρόνια ξηρασίας ■ AP PHOTO

υπερσύγχρονο και παράλληλα θυμίζει τις χαμένες πατρίδες, την προσφυγιά. Ολες οι θύρες έχουν ονόματα πόλεων της Μικράς Ασίας, στον χώρο υπάρχει εκτός από το Μουσείο της ΑΕΚ και αντίστοιχο του Προσφυγικού Ελληνισμού. Σε μια μεγαλειώδη εκδήλωση, με 32.000 κόσμο, έγιναν τα εγκαίνια και τρεις μέρες αργότερα, ο πρώτος επίσημος αγώνας, ΑΕΚ-Ιωνικός 4-1.

Από το 2012 που είχε εμφανιστεί για τελευταία φορά σε φάιναλ φορ, ο Παναθηναϊκός συνεχώς σκόνταφτε στα πλέι οφ με όλους τους πιθανούς και απίθανους τρόπους. Παρότι οι εγχώριοι τίτλοι δεν έλειπαν, ο Δημήτρης Γιαννακόπουλος είχε μείνει με το απωθημένο της Ευρώπης. Τα κατάφερε το 2024 στο Βερολίνο, όχι απλά πηγαίνοντας σε φάιναλ φορ, αλλά κατακτώντας το. Πρώτα χρειάστηκε να απογειώσει το μπάτζετ, με την πρόσληψη του Εργκίν Αταμάν, την απόκτηση του Κώστα Σλούκα που τα «έσπασε» με τον Ολυμπιακό και, αφού πρόσθεσε ένα γκρουπ φημισμένων παικτών, έκανε τη μαγική κίνηση: ενώ είχε ξεκινήσει η σεζόν, στις 31/10/2023 υπέγραψε τον Κέντρικ Ναν, τον παίκτη που έμελλε να αλλάξει την ιστορία της σεζόν με τις επιθετικές αρετές του. Το πιο δύσκολο για τους «πράσινους» ήταν να περάσουν (με 3-2) τη Μακάμπι στα επεισοδιακά πλέι οφ. Γιατί στο φάιναλ φορ ήταν σαν να έπαιζαν μόνοι τους. Στον ημιτελικό κατάπιαν τη Φενέρμπαχτσε με 73-57 και στον τελικό διέλυσαν τη Ρεάλ Μαδρίτης με 95-80. Μαέστρος σε αυτό το παιχνίδι ήταν ο Σλούκας (24 π.) που πήρε τον τίτλο του MVP, φτάνοντας τις τέσσερις κούπες με τρεις διαφορετικές ομάδες.

Η ΈΛΛΑΔΑ ΤΩΝ ΚΟΡΤ

ΙΝΤΙΜΕ

SPORT

13

AP PHOTO

Αλέξανδρος Νικολαΐδης

Μοχάμεντ Αλι

ΚΑKΕΣ ΣΤΙΓΜΕΣ

֟ ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΓΡΑΨΑΝ ΟΙ: ΒΑΣΙΛΙΚΉ ΠΑΠΑΝΤΩΝΟΠΟΎΛΟΎ,

ΕΎΘΎΜΉΣ ΑΣΉΜΑΚΟΠΟΎΛΟΣ, ΚΩΣΤΑΣ ΜΑΝΩΛΙΟΎΔΑΚΉΣ, ΓΙΑΝΝΉΣ ΝΤΕΝΤΟΠΟΎΛΟΣ, ΚΩΣΤΑΣ ΠΕΤΡΩΤΟΣ

Σ

τη ζωή ένα πράγμα είναι σίγουρο, πέρα από τους φόρους, ο θάνατος. Δυστυχώς μέσα σε αυτά τα 13 χρόνια κυκλοφορίας της εφημερίδας μας, οι απώλειες και τα άσχημα γεγονότα στον χώρο του αθλητισμού ήταν πολλά. Για την ακρίβεια, πολλά περισσότερα απ’ όσα περιμέναμε. Θυμόμαστε ξανά ανθρώπους που έφυγαν από τη ζωή και άφησαν το στίγμα τους στον χώρο των σπορ. Κάποιοι έφυγαν σε μεγάλη ηλικία, κάποιοι άλλοι αρκετά πρόωρα. Οπως και να ’χει, η θλίψη είναι η ίδια...

social media. Ενα περιοδικό κατέφυγε μέχρι και στο ΑΙ για να εμφανίσει δήθεν συνέντευξή του, με τον συντάκτη κατόπιν να απολύεται, ενώ ο πρώην σωματοφύλακάς του εκβίασε την οικογένεια ότι θα δημοσίευε φωτογραφίες, βίντεο και το ιατρικό αρχείο του Γερμανού πιλότου μετά το ατύχημα αν δεν τον πλήρωναν αδρά... Πλέον βρίσκεται στη φυλακή.

ΜΙΧΑΕΛ ΣΟΥΜΑΧΕΡ

Ο κορυφαίος πυγμάχος όλων των εποχών και μια ξεχωριστή προσωπικότητα του αθλητισμού «έφυγε» στις 3 Ιουνίου 2016, νικημένος από το Πάρκινσον σε ηλικία 74 χρόνων. Ο τρις παγκόσμιος πρωταθλητής βαρέων βαρών, Μοχάμεντ Αλι, πέρασε στην Ιστορία για πολλές αξεπέραστες νίκες του. Οπως εκείνες επί του Σόνι Λίστον το 1964 (όπου και αναφώνησε «Είμαι ο καλύτερος!») και το 1965 όταν στάθηκε απειλητικά πάνω από τον ανήμπορο Λίστον για το κλασικότερο ενσταντανέ του. Ξεχώρισαν η «μάχη του αιώνα» το 1971 και το Thrilla in Manila το 1975 απέναντι στον Τζο Φρέιζιερ, αλλά και το Rumble in the Jungle toy 1974 στην Κινσάσα του Ζαΐρ με αντίπαλο τον Τζορτζ Φόρμαν. Τότε ο Αλι ανέκτησε τον παγκόσμιο τίτλο που του αφαιρέθηκε μετά την άρ-

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Η ΣΚΛΗΡΗ ΜΟΊΡΑ

116

Στις 29 Δεκεμβρίου συμπληρώνονται 12 χρόνια από το ατύχημα που άλλαξε για πάντα τη ζωή του Μίχαελ Σουμάχερ. Ο επτάκις πρωταθλητής της Formula 1 τραυματίστηκε σοβαρά, καθώς έπεσε και χτύπησε το κεφάλι του σε βράχο, στη διάρκεια των διακοπών του στις γαλλικές Αλπεις. Οι γιατροί τον έβαλαν σε τεχνητό κώμα από το οποίο ξύπνησε το καλοκαίρι του 2014. Η οικογένειά του δίνει σκληρό αγώνα για να του παράσχει την καλύτερη δυνατή φροντίδα προστατεύοντας παράλληλα την ιδιωτικότητά του - ένας αγώνας ιδιαίτερα δύσκολος στην εποχή των αδηφάγων εντύπων, ηλεκτρονικών και

ΜΟΧΑΜΕΝΤ ΑΛΙ

«ΠΈΤΑ ΣΑΝ ΠΈΤΑΛΟΎΔΑ, ΤΣΊΜΠΑ ΣΑΝ ΜΈΛΊΣΣΑ!»

νησή του να καταταχθεί στον στρατό των ΗΠΑ και να πολεμήσει στο Βιετνάμ: «Δεν έχω αντιπαλότητα με τους Βιετκόνγκ», είχε πει απλά.

ΣΑΠΕΚΟΕΝΣΕ

ΤΡΑΓΩΔΊΑ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΗ ΒΟΛΊΒΊΑ Μια μικρή ομάδα της Βραζιλίας, που πολλοί δεν είχαν καν ακούσει το όνομά της, ζούσε μεγάλες στιγμές τον Νοέμβριο του 2016. Γιατί κανείς δεν περίμενε πως η άσημη Σαπεκοένσε θα έφτανε στον τελικό του Κόπα Σουνταμερικάνα, το αντίστοιχο Γιουρόπα Λιγκ για τη Λατινική Αμερική. Η ομάδα ταξίδευε με ναυλωμένη πτήση στην Κολομβία για να παίξει απέναντι στην Ατλέτικο Νασιονάλ. Κάπου πάνω από τη Βολιβία, το αεροσκάφος που μετέφερε την αποστολή άρχισε να έχει έλλειψη καυσίμων. Μια ασυνεννοησία με τον πύργο ελέγχου έφερε τη μοιραία καθυστέρηση. Το αεροπλάνο κατέπεσε με 77 επιβαίνοντες, εκ των οποίων οι 71 δεν έζησαν. Ξεκληρίστηκε όλη σχεδόν η ομάδα, το προπονητικό τιμ, η διοίκηση και 21 δημοσιογράφοι που ακολούθησαν την αποστολή. Η Ατλέτικο Νασιονάλ πρότεινε και ο τίτλος του Σουνταμερικάνα δόθηκε τιμητικά στη Σαπεκοένσε. Ολες οι ομάδες της πρώτης κατηγορίας της Βραζιλίας έδωσαν από έναν παίκτη δανεικό για να βγει η χρονιά, ενώ η νέα διοίκηση της «Σάπο» αρνήθηκε την τριετή «αμνηστία» από υποβιβασμό.

SPORT

ΚΟΜΠΙ ΜΠΡΑΪΑΝΤ

Ο Μαραντόνα πανηγυρίζει στο ίδιο γήπεδο την κατάκτηση του Παγκοσμίου Κυπέλλου 1986 μετά το 3-2 επί της Δυτ. Γερμανίας

ΜΑΡΑΝΤΟΝΑ

AP PHOTO

Ο «ΘΕΟΣ ΤΗΣ ΜΠΆΛΆΣ»

Ο Πελέ πανηγυρίζει την κατάκτηση του Παγκοσμίου Κυπέλλου 1970 μετά το 4-1 επί της Ιταλίας στο στάδιο Azteca του Μεξικού

Πώς να περιορίσει κανείς τον ποδοσφαιριστή, την προσωπικότητα, τα επιτεύγματα και τους εφιάλτες του Ντιέγο Αρμάντο Μαραντόνα μέσα σε λίγες λέξεις; Πώς να περιγράψει τον πονηρό παίκτη της αλάνας που σημειώνει γκολ με το χέρι και τον ασταμάτητο «θεό της μπάλας» που, στον ίδιο αγώνα, κάνει σλάλομ 65 μέτρων ανάμεσα από στρατιά αντιπάλων για ένα από τα ωραιότερα γκολ στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων; Μια λέξη τον καθόριζε απόλυτα: πληθωρικός. Το ταλέντο του ξεχείλιζε, το πάθος του για τη ζωή και την μπάλα επίσης, αλλά και τα πάθη ενός παιδιού που εκτοξεύτηκε στην κορυφή και δεν μπόρεσε να διαχειριστεί τη σκληρή πλευρά της... Ο «Πίμπε ντ’ Ορο», το χρυσό αγόρι της Αργεντινής, έφυγε από τη ζωή στα 60 χρόνια του, στις 25 Νοεμβρίου 2020, από μετεγχειρητικές επιπλοκές και -όπως αποδεικνύεται στη συνεχιζόμενη δίκη- από ιατρική αμέλεια.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ «Για να διαβάζετε τώρα αυτή τη δημοσίευσή μου, μάλλον έχω φύγει για κάπου καλύτερα ή και για το πουθενά...» έγραφε το σημείωμα του Αλέξανδρου Νικολαΐδη

ΤΟ ΜΕΓΆΛΕΊΟ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΤΟΥ Ηταν 14 Οκτωβρίου 2022 όταν με μια συγκλονιστική ανάρτηση στα social media, ο ολυμπιονίκης του τάε κβον ντο, Αλέξανδρος Νικολαΐδης, ανακοίνωνε τον θάνατό του: «...Για να διαβάζετε τώρα αυτή τη δημοσίευση μου, μάλλον έχω φύγει για κάπου καλύτερα ή και για το πουθενά...», ήταν η φράση με την οποία άρχιζε το δημόσιο «τελευταίο αντίο» ο τότε 42χρονος αδικοχαμένος πρωταθλητής, κάνοντας γνωστό ότι έπασχε από μια σπάνια μορφή καρκίνου, το καρκίνωμα NUT. Το 2000 στους Ολυμπιακούς του Σίδνεϊ συγκίνησε την Ελλάδα με τη φράση «έσπασε μαμά, έσπασε» όταν τραυματίστηκε στο πόδι, στη συνέχεια όμως ήρθαν δύο ολυμπιακά μετάλλια τα οποία έβαλε σε δημοπρασία για να δοθούν σε δομές για παιδιά. Ηταν η καλύτερη «περιουσία» για τα δικά του τρία παιδιά και τις δύο γυναίκες της ζωής του. Τη Ρούξι

Ντουμιτρέσκου, που έφυγε κι αυτή πέρυσι πρόωρα από τη ζωή, και τη Δώρα Τσαμπάζη. Ηταν ένας σπάνιος άνθρωπος που ανέπτυξε και πολιτική δράση μέσω του ΣΥΡΙΖΑ, έχοντας μια πολύ στενή φιλική σχέση με τον Αλέξη Τσίπρα.

ΠΕΛΕ

Η ΕΝΣΆΡΚΩΣΗ ΤΟΥ «JOGO BONITO» Μέσα στη μεταμουντιαλική ζάλη του Κατάρ, ήρθε η είδηση για την απώλεια του Πελέ στις 29 Δεκεμβρίου 2022, στα 82 χρόνια του, από καρκίνο στο έντερο. Ηταν ο βασιλιάς του παγκόσμιου ποδοσφαίρου, ο μοναδικός που έχει κατακτήσει τρία Παγκόσμια Κύπελλα, αυτός που έβαλε την canarinha, την κίτρινη φανέλα της Βραζιλίας, στις ντουλάπες εκατοντάδων χιλιάδων θαυμαστών του σε όλο τον κόσμο. Από αμούστακο αγόρι στο Μουντιάλ της Σουηδίας το 1958 έως την παρουσία του ως ένα από τα πέντε 10άρια της Βραζιλίας το 1970, ο Πελέ μαγνήτιζε. Οι κινήσεις του, η τεχνική του, η χάρη του με την μπάλα στα πόδια και η σχέση αγάπης με τα δίχτυα ήταν απαράμιλλες. Και από τα περιορισμένα τεχνολογικά μέσα βιντεοσκόπησης της εποχής του έχει καταγραφεί ότι αυτός έκανε πρώτος όλα τα κόλπα που οι ποδοσφαιρόφιλοι θαυμάζουν τώρα και εσφαλμένα αποδίδουν στους σύγχρονους σταρ του παιχνιδιού...

ΔΥΟ ΘΡΥΛΟΙ

Η ΆΕΚ «ΜΆΥΡΊΣΕ» ΔΊΠΛΆ Μέσα σε 8,5 μήνες του 2023, η οικογένεια της ΑΕΚ και του ελληνικού ποδοσφαίρου βυθίστηκε στο πένθος από τον διαδοχικό χαμό δύο μύθων της: του Κώστα Νεστορίδη και του Μίμη Παπαϊωάννου. Ο δεύτερος, σε ηλικία 81 ετών στις 15 Μαρτίου, υπέκυψε σε αναπνευστική ανεπάρκεια. Ο πρώτος, στα 92 του χρόνια, «έφυγε» ήσυχα στον ύπνο του ύστερα από μακρά μάχη με προβλήματα υγείας, στις 12 Δεκεμβρίου. Ο «Νέστορας» των πέντε συνεχόμενων πρώτων σκόρερ τίμησε την Ενωση με 224 γκολ και ανυπέρβλητο στιλ παιχνιδιού. Ο Παπαϊωάννου, ο κορυφαίος σκόρερ στην ιστορία της ΑΕΚ, με 289 τέρματα και το μυθικό πρωτάθλημα του 1968. Αποτέλεσαν ζευγάρι-σύμβολο μιας εποχής όπου το ποδόσφαιρο είχε άλλη γοητεία και αθωότητα. Η ταυτόχρονη απώλειά τους στέρησε από την ΑΕΚ δύο πυλώνες της ιστορίας της. Ομως η παρακαταθήκη τους, το ήθος, το ταλέντο και η αγάπη για την ομάδα τους παραμένουν ζωντανά και καθοδηγούν τις επόμενες γενιές.

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

AP PHOTO

Κόμπι Μπράιαντ

Η 26η Ιανουαρίου του 2020 ήταν μια αποφράδα μέρα. Ενα τραγικό δυστύχημα με ελικόπτερο στην Καλαμπάσα της Καλιφόρνιας στοίχισε τη ζωή στον θρύλο του μπάσκετ, Κόμπι Μπράιαντ, τη 13χρονη κόρη του, Τζιάνα και άλλους επτά επιβάτες. Το γκρουπ ταξίδευε από το αεροδρόμιο John Wayne για έναν αγώνα μπάσκετ στην ακαδημία Mamba Sports στην Τάουζαντ Οουκς. Το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας Μεταφορών (NTSB) έριξε την ευθύνη στον πιλότο Αρα Ζομπαγιάν γιατί παραβίασε ομοσπονδιακές ρυθμίσεις και μπήκε σε πυκνά σύννεφα με αποτέλεσμα να αποπροσανατολιστεί. Η τραγωδία προκάλεσε ένα κύμα θλίψης σε όλο τον κόσμο, γιατί ο Black Mamba με τα έργα και τις ημέρες του κατάφερε να επηρεάσει όχι μόνο το άθλημα αλλά και όλη την κοινωνία. Πέρασε όλη την 20ετή καριέρα του στους Λέικερς. Κατέκτησε 5 πρωταθλήματα NBA αλλά και δύο χρυσά σε Ολυμπιακούς Αγώνες με την εθνική ομάδα των ΗΠΑ. Είναι από εκείνους που όσα χρόνια κι αν περάσουν δεν πρόκειται να ξεχαστεί γι’ αυτό που ήταν και αντιπροσώπευε.

13 ΧΡΟΝΙΑ

AP PHOTO

Ο MAMBA ΠΕΘΆΝΕ ΣΤΟΝ ΆΕΡΆ

117

SPORT

ΠΑΥΛΟΣ & ΘΑΝΑΣΗΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ΙΝΤΙΜΕ

«ΕΦΎΓΑΝ» ΧΟΡΤΑΤΟΙ

Τζορτζ Μπάλντοκ

Αδελφοί Γιαννακόπουλοι

ΓΙΑΝΝΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ

Ο «ΞΑΝΘΟΣ» ΔΕΝ ΜΕΝΕΙ ΠΙΑ ΕΔΏ

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

13 ΧΡΟΝΙΑ

Στις 4 Οκτωβρίου του 2023, έκλεισε ένα μεγάλο κεφάλαιο για το ελληνικό μπάσκετ. Σε ηλικία 78 ετών έφυγε από τη ζωή -ταλαιπωρημένος από την άνοια- ο Γιάννης Ιωαννίδης ή Δαΐτσης όπως ήταν το πραγματικό του επίθετο. Ο «ξανθός», όπως τον ήξεραν όλοι, ήταν μια κατηγορία από μόνος του. Γεννημένος πρωταγωνιστής, παθιασμένος και αλλεργικός στην ήττα. Ως παίκτης ήταν σκληρός. Ως προπονητής άφησε το στίγμα του αυταρχικού, του ισχυρογνώμονα, του οξύθυμου που ήθελε να ελέγχει τα πάντα στο προσκήνιο αλλά και το παρασκήνιο. Υπήρξε ο δημιουργός της μεγάλης αυτοκρατορίας του Αρη, η οποία στα τέλη της δεκαετίας του ‘80-αρχές ‘90 ήταν κάτι σαν την Εθνική Ελλάδας. Πιστώνεται την επιμονή να παίξουν μαζί ο Γκάλης κι ο Γιαννάκης, ένας συνδυασμός που μετέπειτα αποδείχθηκε ευεργετικός για την Εθνική του 1987. Στο κάλεσμα του Σωκράτη Κόκκαλη αναγέννησε από το «μηδέν» τον μπασκετικό Ολυμπιακό και οδήγησε την ΑΕΚ στον τελικό της Ευρωλίγκας. Κατέκτησε 12 πρωταθλήματα και 6 Κύπελλα, αλλά ο μεγάλος του καημός ήταν ότι δεν στέφθηκε πρωταθλητής Ευρώπης παρότι πήγε σε 6 φάιναλ φορ με τρεις διαφορετικές ομάδες. Το 1994 στο Τελ Αβίβ ήταν η μεγάλη χαμένη ευκαιρία του. Οι προλήψεις του, η πίστη του στον Παΐσιο και η αγάπη του για τη ζωγραφική «έλιωσαν» την ιερή στιγμή που, ύστερα από πολλές προσπάθειες, απέκτησε με τη σύζυγό του Γιούλα τη μονάκριβη κόρη τους, Ελένη-Θεοδώρα. Την πολιτική του διαδρομή (βουλευτής, υπουργός) ίσως και ο ίδιος δεν θα ήθελε να τη θυμάται.

118

Ο Μίμης Δομάζος, ο «στρατηγός» του ελληνικού ποδοσφαίρου, ο εμβληματικός αρχηγός του Παναθηναϊκού και της Εθνικής, υπήρξε μια μορφή που ξεπέρασε τα όρια του αθλήματος

ΚΡΟΪΦ-ΜΠΕΚΕΝΜΠΑΟΥΕΡ

ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΠΝΕΎΜΑΤΑ ΣΎΝΑΝΤΏΝΤΑΙ Ο Φραντς Μπεκενμπάουερ έφερε την τέχνη στην άμυνα και επανάσταση στον ρόλο του λίμπερο και της δημιουργίας από τις πίσω γραμμές. Ο Γιόχαν Κρόιφ ήταν ο «εγκέφαλος» στο total football του Αγιαξ και της Εθνικής Ολλανδίας με την ευφυΐα, τον αέρα και την κίνησή του. Ηταν αναμενόμενο να κοντραριστούν οι δυο τους το 1974 στον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου, ως αρχηγοί της Δυτικής Γερμανίας και της Ολλανδίας αντίστοιχα. Και ήταν επίσης αναμενόμενο αργότερα να διακριθούν ως τεχνικοί, ο ένας κατακτώντας το Μουντιάλ του 1990 με τα «πάντσερ» και ο δεύτερος σφραγίζοντας το στιλ ποδοσφαίρου που διαχρονικά παίζει η Μπαρτσελόνα και εμπνέοντας τις επόμενες γενιές προπονητών. Ο «Κάιζερ» άφησε την

τελευταία του πνοή στις 7 Ιανουαρίου 2024 σε ηλικία 78 ετών, ενώ οκτώ χρόνια νωρίτερα, στις 24 Μαρτίου 2016 είχε «φύγει» ο Κρόιφ, στα 68 του.

ΤΖΟΡΤΖ ΜΠΑΛΝΤΟΚ

Η ΣΙΏΠΗ ΤΗΣ ΓΛΎΦΑΔΑΣ Πέρασε πια περισσότερο από ένας χρόνος από τον αδόκητο χαμό του Τζορτζ Μπάλντοκ που βρέθηκε νεκρός στην πισίνα του σπιτιού του στη Γλυφάδα, όταν πνίγηκε αβοήθητος σε ηλικία μόλις 31 ετών. Η τραγική είδηση της αδόκητης απώλειάς του πάγωσε το ελληνικό ποδόσφαιρο, σοκάροντας όσους γνώριζαν τον χαρακτήρα και τον άψογο επαγγελματισμό του. Ο -ελληνικής καταγωγής- Αγγλος δεξιός μπακ, που φόρεσε τη φανέλα της Εθνικής Ελλάδας 29 φορές από το 2021 έως το 2024, υπήρξε υπόδειγμα συνέπειας και αφοσίωσης. Η δε παρουσία του στη «γαλανόλευκη» δεν ήταν τυπική, αλλά επιλογή καρδιάς. Ενας ποδοσφαιριστής που τίμησε τη χώρα των ριζών του, κέρδισε γρήγορα τη θέση του βασικού και απέκτησε τον σεβασμό συμπαικτών και αντιπάλων. Πάνω που αποφάσισε να έρθει να παίξει μπάλα στη χώρα μας (Παναθηναϊκός), ήρθε ο πρόωρος θάνατός του να υπενθυμίσει με σκληρό τρόπο πόσο εύθραυστη είναι η ανθρώπινη μοίρα, ακόμη και για όσους μοιάζουν άτρωτοι μέσα στο γήπεδο.

ΜΙΜΗΣ ΔΟΜΑΖΟΣ

«ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ» ΤΏΝ ΑΓΓΕΛΏΝ Εχουν πέρασε σχεδόν έντεκα μήνες από τη μέρα που ο κορυφαίος Ελληνας ποδοσφαιριστής όλων των εποχών, ο Μίμης Δομάζος, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 83 ετών, ύστερα από επιπλοκές καρδιακής ανεπάρκειας. Ο «στρατηγός» του ελληνικού ποδοσφαίρου, ο εμβληματικός αρχηγός του Παναθηναϊκού και της Εθνικής, υπήρξε μια μορφή που ξεπέρασε τα όρια του αθλήματος. Με 536 εμφανίσεις και 140 γκολ στο «τριφύλλι», δύο πρωταθλήματα και το αξεπέραστο έπος του Γουέμπλεϊ το 1971, ο Δομάζος σημάδεψε μια ολόκληρη εποχή. Η φυσιογνωμία του, με την απαράμιλλη τεχνική, το χαμηλό κέντρο βάρους, την οξυδέρκεια και την ηγετική στόφα, συνδέθηκε όσο λίγες με την πρόοδο του ελληνικού ποδοσφαίρου σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ο θάνατός του αφήνει πίσω μια σπάνια κληρονομιά, μια παρακαταθήκη αφοσίωσης, επαγγελματισμού και αρχοντιάς μέσα στο γήπεδο. Τόσο μεγάλες προσωπικότητες δεν «αντικαθίστανται». Φωτίζουν το παρελθόν για να δείχνουν τον δρόμο στο μέλλον ■

Ο λόγος που ο Παναθηναϊκός κατάφερε να γίνει για 30 και πλέον χρόνια ευρωπαϊκή υπερδύναμη στο μπάσκετ έχει ονοματεπώνυμο: Παύλος Γιαννακόπουλος. Αν και ο ίδιος ομολογούσε ότι δεν γνώριζε το άθλημα, κατάφερε να δημιουργήσει μια ομάδα που κυριάρχησε στην Ελλάδα (13 πρωταθλήματα, 9 Κύπελλα) και κυρίως στην Ευρώπη, συγκεντρώνοντας έναν γαλαξία αστέρων, με πρώτο τον Ντομινίκ Ουίλκινς, αλλά και τον Νίκο Γκάλη. Διατήρησε για 13 χρόνια στον πάγκο τον ανυπέρβλητο Ζέλιμιρ Ομπράντοβιτς και κατέκτησε 6 Ευρωλίγκες. «Δεν ξενυχτάω, δεν παίζω χαρτιά, ούτε ιππόδρομο. Εμένα η αγάπη μου είναι ο Παναθηναϊκός», εξηγούσε για να δικαιολογήσει την… τρέλα του για την ομάδα. Ηταν ο αρχηγός της οικογένειας αλλά όχι ο πιο αυθόρμητος. Αυτός ήταν ο μικρότερος αδελφός του, ο Θανάσης, που συστηνόταν στον κόσμο του «τριφυλλιού» ως «ένας από σας». Αυτός που στη φιέστα του τελευταίου πρωταθλήματος που πρόλαβε να δει, ζήτησε «στην κηδεία μου να βάλετε πάνω στο φέρετρό μου τη σημαία του Παναθηναϊκού». Τελικά, μέσα σε 10 μήνες έφυγαν από τη ζωή και οι τρεις άνδρες της οικογένειας. Στις 29/4/2018 ο μικρότερος αδελφός, ο Κώστας. Ενάμιση μήνα μετά, στις 10 Ιουνίου σε ηλικία 89 ετών ο Παύλος και στις 19/3/2019, ο 88χρονος «τυφώνας» Θανάσης, που είχε πια μαραζώσει από τις μαζεμένες απώλειες.

Η ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ∆ΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΕΙΝΑΙ ΕΙ∆ΟΣ ΥΠΟ ΕΞΑΦΑΝΙΣΗ ΠΡΟΣΤΑΤΕΨΕ ΤΗΝ ΕΙΝΑΙ ΘΕΜΑ ∆ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΥΙΟΘΕΤΗΣΕ ΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α ΣΟΥ

ΣΤΗΡΙΞΕ ΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

ΧΡΟΝΙΑ

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2025