ΔΙΑΚΡΙΝΟΝΤΑΣ ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ 2025 - Προτάσεις, ταξινομήσεις, επισημάνσεις B΄ μέρος

12 10

Ανοιχτό Βιβλίο

20-21 13-14 ΔΕΚEMΒΡΙΟΥ 2025 | ΝΗΣΙΔΕΣ

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

ΜΙΣΕΛ ΦΑΪΣ

ΔΙΑΚΡΙΝΟΝΤΑΣ Τ ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ 2025 Προτάσεις, ταξινομήσεις, επισημάνσεις B΄ ΜΈΡΟΣ

ο προηγούμενο Σάββατο διακρίναμε σημαντικούς τίτλους Ξένης Λογοτεχνίας (διά χειρός Αργυρώς Μαντόγλου, Ελενας Μαρούτσου και Γιάννη Καλογερόπουλου), η Ρίκα Μπενβενίστε σταχυολόγησε σημαντικά πρόσωπα και βιβλία από την Ιστορία της χρονιάς που εκπνέει, ο Γ. Ν. Περαντωνάκης ψηλάφησε ροπές στη Νεοελληνική Μελέτη και το Δοκίμιο, ενώ, τέλος, ο Κώστας Καρακώτιας από την ενότητα Ιδέες. Σήμερα, ξαναπιάνοντας το νήμα της χαρτογράφησης βιβλίων του 2025 η Αργυρώ Πιπίνη (συγγραφέας παιδικής λογοτεχνίας και βιβλιοκριτικός) ομαδοποιεί και διακρίνει βιβλία από το εύρωστο κομμάτι της παιδικής και νεανικής γραφής, κατόπιν ο Αριστοτέλης Σαΐνης (φιλόλογος και κριτικός λογοτεχνίας) και η Χρύσα Φάντη (συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας) συνυπογράφουν ευσύνοπτες και ταξινομημένες επιλογές από την εκδοτική παραγωγή στην ελληνική πολύμορφη πεζογραφία. Το ίδιο, τέλος, κάνει και ο Αρης Στυλιανού (καθηγητής Φιλοσοφίας στο ΑΠΘ) επισημαίνοντας τα σημαντικότερα φιλοσοφικά βιβλία, ελληνικά και μεταφρασμένα, που κυκλοφόρησαν το 2025.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

ΝΗΣΙΔΕΣ | 20-21 13-14 ΔΕΚEMΒΡΙΟΥ ΔΕΚEMΒΡΙΟΥ2025 2025

Ο πολύχρωμος κόσμος της παιδικής και νεανικής γραφής Μια χρονιά γεμάτη βιβλία, που εντυπωσιάζουν με το εύρος των θεμάτων τους, που μαγεύουν με τις πολύχρωμες εικόνες τους και την εκδοτική φροντίδα. Υπερτερούν, όπως συνήθως, τα εικονοβιβλία και τα εικονογραφημένα - άραγε, αυτό οφείλεται στη δύναμη της εικόνας ή στην πεποίθηση πως γράφεται εύκολα ένα βιβλίο με κείμενα μικρά σε έκταση; Φέτος έχουμε αρκετά βιβλία γνωστών δημιουργών που δεν είχαν για κάποιο διάστημα νέα εκδοτικά εγχειρήματα κι αυτό είναι σπουδαίο γιατί βλέπουμε τα ερεθίσματα που καταλήγουν σε κείμενα και εικόνες και σηματοδοτούν την εξέλιξη της παιδικής λογοτεχνίας στην Ελλάδα. Και οι Ελληνες δημιουργοί, συγγραφείς και εικονογράφοι και τα βιβλία τους ταξιδεύουν και βραβεύονται, μεταφράζονται και διαβάζονται τόσο από νεαρούς αναγνώστες όσο και από ενήλικες ΤΗΣ ΑΡΓΥΡΏΣ ΠΙΠΙΝΗ

ΕΙΚΟΝΟΒΙΒΛΙΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑ «Εν α φυ τό πολύ π ειν ασ μ έ ν ο » Ρ. Μορικόνι (μτφρ. Χ. Φι λήμονος Carnivorninos). Ενα σαρκοφάγο φυτό μεγαλώνει τρώγοντας ό,τι περνάει από μπροστά του μέχρι που… Ο συγγραφέας και εικονογράφος τού «Βάρβαρος» ξαναχτυπά με ένα βιβλίο τόσο φιλοσοφικό όσο και ξεκαρδιστικά αστείο, φόρο τιμής στον Ερικ Καρλ, που θα λατρέψουν τα παιδιά αλλά και οι μεγάλοι. «Αύγουστος όλο τον χρόνο» Α. Χαλικιά (εικ. Α. Ραζής - Ικαρος). Καλοκαίρι, θάλασσα, μπάνια, ποδηλατάδες, θερινά σινεμά, πρώτες αγάπες - η συγγραφέας ζωγραφίζει εικόνες και ο εικονογράφος γράφει με χρώματα. Ενα μαγικό βιβλίο για όλα όσα μας ζεσταίνουν την καρδιά τις κρύες μέρες, για όσα μας χαρίζουν φως τις μέρες της γκρίζας διάθεσης, για όσα αγαπάμε και κρατάμε πάνω μας και μέσα μας για μια ζωή. «Κοίτα να δεις τι πήρα» Μ. Ρόζεν (εικ. Ε. Οξενμπρι, μτφρ. Δ. Παπακώστας - Ποταμός). Ο Ρόζεν είναι μάσ τορας σ τις κ λιμακωτές ισ τορίες - η αλήθεια είναι πως γράφει σπουδαία όλες τις ιστορίες. Με στίχο και ρυθμό και τις υπέροχες εικόνες της Οξενμπρι μάς χαρίζει ένα βιβλίο που γιορτάζει το παιχνίδι και τη χαρά της ζωής. Προσφέρεται και για μεγαλόφωνη ανάγνωση!

«Τα κραγιόνια αγαπάνε τον πλανήτη μας» D. Daywalt (εικ. Ο. Τζέφερς, μτφρ. Φ. Μανδηλαράς - Παπαδόπουλος). Ακόμα ένα βιβλίο στην υπέροχη σειρά με τα Κραγιόνια - το τέταρτο! Μια ιστορία για τον πλανήτη μας μέσα από τις αφηγήσεις των κραγιονιών, που με τη δική του φωνή το καθένα μάς λένε πως συμμετέχουν σ τον αγώνα ώσ τε να παραμείνει ο κόσμος μας όπως είναι, με τα ζώα, τα δέντρα, τα φυτά του και όλους εμάς. «Η Ραμού και η φάλαινα Μπελού» Ε. Πριοβόλου (εικ. Ν. Σταματιάδη Καστανιώτης). Η σχέση δύο διαφορετικών πλασμάτων, ενός κοριτσιού, της Ραμού, και μιας φάλαινας, της Μπελού, που επικοινωνούν. Μια ιδιαίτερη ιστορία για τη διαφορετικότητα στην οποία η αγάπη και η φαντασία βρίσκουν δρόμους ώστε τα αδύνατα να γίνουν δυνατά. Η Σταματιάδη με τις εικόνες της δημιουργεί κόσμους μαγικούς που θα διευκολύνουν τα παιδιά στην κατανόηση της ιστορίας. «Ο άνθρωπος και η κουκουβάγια» Μ. Μπονάνος, από τη σειρά «Ιστορίες από έναν καλύτερο κόσμο» (από τα Ημερολόγια του Χ. Ν. Θορώ, εικ. Ν. Σταματιάδη - Παπαδόπουλος). Ενας άντρας και μια κουκουβάγια σε παράλληλες και, στη συνέχεια, επικαλυπτόμενες αφηγήσεις για τη γνωριμία και τη σχέση τους. Ενα βιβλίο ήσ υχο και καλογραμμέ νο για τον όμορφο κόσμο στον οποίο ζούμε και τον οποίο μοιραζόμαστε. Κείμενο μικρό και ουσιαστικό, που σε συγκινεί και σε κινητοποιεί, εικόνες που θυ-

Τ. Jansson

Κ. Χαρίτος

Ν. Καπίλλα

Α. Παπαθεοδούλου

Ρ. Μορικόνι

Α. Χαλικιά

Β. Ηλιόπουλος

Ε. Πριοβόλου

13 11

μίζουν παλιές, χρωματισμένες γκραβούρες και επεκτείνουν τα νοήματα. «Λίνα, πρωταθλήτρια της μπανιέρας!» και «Λίνα, μια φοβερή μεταμφίεση!» Βarroux (μτφρ. Γ. Χαραλάμπους - Μαγικό Στερέωμα). Δύο βιβλία για πολύ μικρά παιδιά, επιτέλους, που τιμούν τους αναγνώστες τους. Η Λίνα είναι μια δυναμική και αξιαγάπητη ηρωίδα που αντιμετωπίζει την καθημερινότητα ως περιπέτεια. Αστεία, προκλητικά, τόσο το κείμενο όσο και οι εικόνες του Μπαρού, μας μιλούν χωρίς να κραυγάζουν για την υπευθυνότητα και τη φαντασία. «Κι ο φόβος φοβάται» Σ. Μιχαηλίδου (εικ. Χ. Χαραλάμπους - Καλειδοσκόπιο). Η δεύτερη ιστορία από τη νήσο Γατουχάν είναι εξίσου απολαυστική με την πρώτη - «Ιδια έχουμε μαμά». Μέσα από τα μαγικά στιχάκια της συγγραφέως και τις υπέροχες εικόνες της εικονογράφου, περιπέτειες, δυσκολίες, απαγορεύσεις (φοβερός ο κακός Ερχάν), ένα βιβλίο που υμνεί τη χαρά της ζωής - Ζήτω η καλοσύνη/η ευγένεια και η δικαιοσύνη! Με την εκδοτική φροντίδα του Καλειδοσκόπιου. «Ποιον ψάχνουν οι πριγκίπισσες» Α. Piu, S. Misslin (μτφρ. Π. Γαβριηλίδου - Μάρτης). Σ’ αυτό το βιβλίο τα παιδιά δεν είναι μόνο αναγνώστες αλλά και συνδημιουργοί, συγγραφείς δηλαδή. Βοηθούν τη Ροζ και τη Ζοζεφίν, τις κουρασμένες και απαυδισμένες πριγκίπισσες -πόσο μοντέρνα και υπέροχα είναι τα εικονογραφικά πορτρέτα τους-, να βρουν στο δάσος τον πρίγκιπα του παραμυθιού, αφού βαρέθηκαν να κάθονται και να τον περιμένουν στο κάστρο. Δρόμο παίρνουν, δρόμο αφήνουν, με τον γάτο τους μαζί, ζουν περιπέτειες και καλούνται να πάρουν αποφάσεις. Ενα βιβλίο σε μεγάλο σχήμα, χαρούμενο και αστείο, με απροσδόκητο τέλος. «Για να δούμε» Α. Παπαθεοδούλου (εικ. Ι. Σαμαρτζή - Ικαρος). Μέσα από τις μαγικές μηχανές που πουλάει ο ιδιοκτήτης του φωτογραφείου, μπορούμε να δούμε τα πράγματα πολύχρωμα κι ασπρόμαυρα, να δούμε κάτω απ’ το νερό, να ζωντανέψουμε ιδέες, να φτιάξουμε κόσμους και να φωτογραφίσουμε ήχους και μυρωδιές. Σε στίχο με μέτρο που ο συγγραφέας «παίζει στα δάχτυλα» και με τις εικόνες της Σαμαρτζή που αποδομούν τις φωτογραφικές μηχανές και οικοδομούν κόσμους χρωμάτων και συναισθημάτων, ένα βιβλίο για τον τρόπο που κοιτάζουμε. «Το βιβλίο των δικών σου Χριστουγέννων» Κ. Χαρίτος (εικ. Ν. Σταματιάδη - Μεταίχμιο). Η επανέκδοση της συγκινητικής ιστορίας του Χαρίτου με τις μαγικές εικόνες της Σταματιάδη, καινούργιο εξώφυλλο και μερικές ακόμα ζωγραφιές αποτελεί το ιδανικό ανάγνωσμα για αυτές τις μέρες - τα παιδιά που θα το διαβάσουν ή θα το ακούσουν θα μπουν στο πνεύμα

Μ. ΦΑΪΣ

20-21 13-14ΔΕΚEMΒΡΙΟΥ ΔΕΚEMΒΡΙΟΥ2025 2025 | ΝΗΣΙΔΕΣ

της γιορτής και θα δουν τι σημαίνει αληθινή μαγεία των Χριστουγέννων. «Μούμιν, Ο μπαμπάς Μούμιν και η μεγάλη καταιγίδα» Τ. Jansson (μτφρ. Β. Αλυσσανδράκη - Παπαδόπουλος). Η ιστορία της κατασκευής του Μουμινόσπιτου, όπως την αφηγείται ο μπαμπάς Μούμιν στο παιδί του μια κρύα νύχτα. Περιπέτειες στη θάλασσα, άγνωστα μέρη, μηνύματα σε μπουκάλια για να τα βρουν οι αγνοούμενοι, μια περιπέτεια, αληθινή περιπέτεια. Πώς καταφέρνουν οι ιστορίες της Jansson να μαγεύουν ακόμα και σήμερα - μα είναι φτιαγμένες από τα υλικά με τα οποία φτιάχνονται οι καλές ιστορίες. «Βρέχει μολυβάκια» Β. Ηλιόπουλος (εικ. Ρ. Μεταλληνού - Πατάκης). Πώς θα γράψει ο μικρός ήρωας την εργασία που τους έβαλαν στο σχολείο; Σκέφτεται, στύβει το μυαλό του αλλά τίποτα. Τη νύχτα, όμως, συντελείται ένα πραγματικό θαύμα και το συγγραφικό μπλοκάρισμα υποχωρεί. Ο Ηλιόπουλος μας χαρίζει ένα υπέροχο βιβλίο, μια ωδή στη φαντασία, που το ντύνει με παιδικότροπες, μαγικές εικόνες η Ρένια Μεταλληνού, ένα βιβλίο-κόσμημα. «Πιερ, ο ντετέκτιβ των λαβυρίνθων - Το μυστήριο του Πανύψηλου Πύργου» Η. Kamigaki (μτφρ. Π. Γαβριηλίδου - Μάρτης ). Ακόμα ένα βιβλίο από τη σειρά του Πιερ, του ντετέκτιβ των λαβυρίνθων, που έχει ξετρελάνει τα παιδιά, γεμάτο στοιχεία και πληροφορίες που ανακαλύπτουν μέσα στους λαβύρινθους οι αναγνώστες, καθώς προχωρούν στην ανάγνωση της ιστορίας. Σ’ αυτό το βιβλίο το μυ-

στήριο αφορά τον κύριο Χ., τον κλέφτη φάντασμα, που θέλει να κλέψει από την κορυφή του Πανύψηλου Πύργου τον Μεγάλο Κύβο, αλλά ο Πιερ και η Κάρμεν δεν θα τον αφήσουν. Βιβλία υπέροχα εικονογραφημένα και οργανωμένα - δεν είναι παράξενο που αγαπήθηκαν τόσο πολύ. «Καλά Χρισ τούγε ν να, κακέ Λύ κε» Κ. Κούνια (εικ. Ν. Κόιας, μτφρ. Ε. Τουλούπη - Πατάκης). Υπάρχουν πλάσματα που δεν ξέρουν τον Αγιο Βασίλη και τον μπερδεύουν με την… Κοκκινοσκουφίτσα; Ε, ναι. Ο Λύκος, ο κακός Λύκος! Τι μπέρδεμα. Πώς θα καταφέρει ο Λύκος να πάρει δώρο για τα Χριστούγεννα; Μια αστεία ιστορία τόσο κειμενικά όσο και εικαστικά τα κολάζ, οι ολοσέλιδες εικόνες και

τα χρώματα δημιουργούν συνθέσεις που θα λατρέψουν τα μικρά παιδιά.

ΝΕΑΝΙΚΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΉΜΑΤΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΕΦΉΒΟΥΣ, GRAPHIC NOVELS «Δίκτυα» Ε. Μορένο (μτφρ. Δ. Δρακάκη - Ψυχογιός). Παρακολουθώντας την ιστορία ενός κοριτσιού που αλληλεπιδρά με έναν παραβατικό ινφλουένσερ, διαβάζουμε παράλληλες ιστορίες παιδιών του περιβάλλοντός της με εθισμό στο διαδίκτυο. Σύγχρονες καταστάσεις, φόβος, αγάπη/μίσος ταυτόχρονα, σε ένα κυνήγι πλα-

Μ. ΦΑΪΣ

Ανοιχτό Βιβλίο

12 14 10

ΝΗΣΙΔΕΣ | 20-21 ΔΕΚEMΒΡΙΟΥ 2025

Μ. Ρόζεν

Β. Νίκα

σματικής ευτυχίας, καταναλωτισμός - πληροφορίες και γεγονότα που αποτελούν πλέον πραγματικότητα. Ενα βιβλίο ασθματικό, με μικρά κεφάλαια, ένα βιβλίο που αφορά όλους τους εφήβους. «Επτά συν μία ιστορίες για ένα κορίτσι» Ν. Καπίλλα (Κέδρος). Κορίτσια δυνατά, γενναία, αποφασισμένα και αποφασιστικά, μαθήτριες, φοιτήτριες, κορίτσια που έχουν κακοποιηθεί ψυχολογικά και σωματικά είναι οι ηρωίδες αυτού του βιβλίου. Οι ιστορίες συνδέονται μεταξύ τους, είναι καλογραμμένες και οι έφηβοι θα αναγνωρίσουν σ’ αυτές πλευρές του χαρακτήρα τους και γεγονότα της ζωής τους. Θα πείτε πιθανόν ότι δεν είναι ένα βιβλίο για τις γιορτές. Και θα σας απαντήσω ότι ένα καλό βιβλίο για νέους είναι για όλες τις εποχές. Κι αυτό το βιβλίο της Καπίλλα ανήκει σ’ αυτή την κατηγορία. «Τίμων, μια αθηναϊκή ιστορία σε σκίτσα» Θ. Δήμου (κείμενο και εικόνες - Πατάκης). Ενα υπέροχο, μικρό σε σχήμα, μεγάλο σε νοήματα και εικαστική φροντίδα βιβλίο, στο οποίο ο συγγραφέας μεταγράφει ελεύθερα τον «Τίμωνα τον Αθηναίο» του Σέξπιρ με χιούμορ, παιχνιδιάρικη διάθεση και λεπταίσθητα κομψά σκίτσα που θυμίζουν τη δουλειά του Sempé. Ο Τίμων του Θανάση Δήμου ζει στην Αθήνα, μια διαχρονική Αθήνα, απροσδιόριστη χρονικά, και μαθαίνει με τον δύσκολο τρόπο τι σημαίνει πραγματική φιλία και αχαριστία. Μετά τη «Χειμωνιάτικη ιστορία» του Σέξπιρ, που είχε κυκλοφορήσει το 2008 πάλι από τις εκδόσεις Πατάκη και είχε τιμηθεί με το Κρατικό Βραβείο Εικονογράφησης (υπέροχο βιβλίο κι αυτό), ένα έργο πιο σύνθετο, ένα βιβλίο που θα χαρούν για διαφορετικούς λόγους τα παιδιά και οι μεγάλοι. «Μις Ψιψίνα - Το μυστήριο του ζεστού χιονιού» Ζ. Λ. Φρομεντάλ (εικ. Ζ. Ζολιβέ, μτφρ. Χ. Σκιαδέλλη - Μαγικό Στερέωμα). Οταν είσαι Ψιψίνα/Ντετέκτιβ είσαι ικανή για όλα - μπορείς να εξιχνιάσεις μυστήρια, να αντιμετωπίσεις τα στοιχεία της φύσης, να βρεις την αγάπη. Βιβλίο σύγχρονο, με φεμινιστικό πρόσημο, το τρίτο βιβλίο της σειράς «Μις Ψιψίνα», διαβάζεται απνευστί και αγαπιέται πολύ! «Οταν έφυγαν τα αγάλματα» Α. Δαρλάση (εικόνες Δ. Νικολαΐδη, graphic novel - Μεταίχμιο). Η ιστορία των αρχαιοτήτων του Εθνικού Αρχαι-

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

15

ολογικού Μουσείου που κρύφτηκαν κατά τον ελληνοϊταλικό πόλεμο μέσα από το στόμα μιας νεαρής κοπέλας, της Αγγελίνας, που αγαπά, συνομιλεί και ταυτίζεται με τα αγάλματα. Ενα διαχρονικό βιβλίο για τη φιλία, την ευθύνη, την ενηλικίωση κυκλοφορεί και σε graphic novel - οι δυνατές εικόνες είναι της Δήμητρας Νικολαΐδη. Η απόλαυση της ανάγνωσης παραμένει ίδια· τώρα το βιβλίο μπορεί να διαβαστεί κι από παιδιά νεαρότερης ηλικίας που κάποια στιγμή θα ανατρέξουν και στο μυθιστόρημα.

ΒΙΒΛΙΑ ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ «Μιλώντας στους μεγάλους για τα βιβλία των μικρών - Πώς να διαλέγουμε και να διαβάζουμε παιδικά βιβλία» Β. Νίκα (εικ. Τ. Γιοβάνης - Πατάκης). Ενας χρηστικός οδηγός με οδηγίες και συμβουλές για την επιλογή βιβλίων για τη σχολική τάξη αλλά και το σπίτι. Γραμμένο απλά ώστε να αποτελέσει βοήθημα για γονιούς, εκπαιδευτικούς και βιβλιοθηκονόμους. Η έμπειρη παιδαγωγός Βασιλική Νίκα εξετάζει όλο το ηλικιακό φάσμα αναγνωστών, από τα πολύ μικρά παιδιά μέχρι τους εφήβους, και προτείνει τρόπους προσέγγισής τους. Διανθισμένο με τα κόμικ στριπς του Γιοβάνη, το βιβλίο αποτελεί μια ιδιαίτερη προσθήκη στη βιβλιοθήκη σας. «Λίμπερτι, το πλοίο της ελευθερίας» Μ. Ηλιοπούλου, Μ. Γιασσά (εικ. Ε. Τσαπρούνη - Παπαδόπουλος). Η ιστορία των καραβιών «Λίμπερτι», που μετέφεραν όπλα και εφόδια στους Συμμάχους κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, μέσα από τις αφηγήσεις ενός παππού, του Βασίλη, στον μικρό εγγονό του, τον Γιάννη, που αγαπά τη θάλασσα, τα χάρτινα καραβάκια που φτιάχνει, αλλά και τις ιστορίες. Οι συγγραφείς μάς αφηγούνται σε κεφάλαια, με τον χρόνο να πηγαίνει μπρος-πίσω, τη βαθιά σύνδεση της Ελλάδας με τη θάλασσα. Οι εικόνες της Τσαπρούνη χαρίζουν φως στις ιστορίες, με τις ζωγραφιές της σε αποχρώσεις του μπλε και τα μικρά παιδικά καραβάκια να διατρέχουν ολόκληρο το βιβλίο. «Μυστήριο στο Τατόι» Ε. Αγγελή (εικ. Κ. Θεοχάρης - εκδόσεις Καπόν). Μια ιστορία μυστηρίου με άρωμα ελληνικό. Μια παρέα παιδιών τριγυρίζει στο κτήμα του Τατοΐου, ψάχνει, αναρωτιέται, μαθαίνει, ερευνά, μελετά στοιχεία και χάρτες. Ενα ιδιαίτερο βιβλίο που μέσα από την εξέλιξη του μυστηρίου μάς οδηγεί στα ιστορικά κτήματα κι από κει σε πληροφορίες για την ελληνική ιστορία του τελευταίου αιώνα. Ωραία γραμμένο, δεν θέλεις να το αφήσεις από τα χέρια σου.

16

20-21 ΔΕΚEMΒΡΙΟΥ 2025 | ΝΗΣΙΔΕΣ

ΤΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΣΑΪΝΗ & ΧΡΥΣΑΣ ΦΑΝΤΗ

ιαβάζοντας, στηρίζοντας πάντα την ελληνική πεζογραφία, επιχειρούμε και εμείς μια πρόωρη χαρτογράφηση της χρονιάς που οδεύει στο τέλος της, μια φωτογραφική περιπλάνηση στους πάγκους ενός βιβλιοπωλείου λίγο πριν απ’ τη συνήθη κορύφωση της εορταστικής αγοράς. Με περιορισμένη την αγοραστική δύναμη των αναγνωστών και πληθωρική την εκδοτική παραγωγή, νομίζουμε ότι το αφιέρωμά μας είναι μια χρήσιμη και χρηστική λίστα για κάθε αναγνώστη, η οποία φυσικά απέχει πολύ από τη γραμματολογική αποτίμηση που απαιτεί την ασφαλή απόσταση του χρόνου. Αλλη μια χρονιά ανοιχτή σε είδη, θεματικές και τρόπους γραφής. Το μυθιστόρημα αγωνίζεται, το διήγημα αντέχει, αν και υβριδικές του μορφές πληθαίνουν, η νουβέλα ανθίζει. Το ενδιαφέρον για την Ιστορία, το πραγματικό ή επινοημένο αρχείο επιμένει, οι αναζητήσεις και οι πειραματισμοί συνεχίζονται, ο κλειστοφοβικός ορίζοντας ανοίγει και το χιούμορ επιστρέφει. Οσο κερδίζουν έδαφος οι σύγχρονοι προβληματισμοί τόσο αυξάνονται οι πλάγιες βολές στην πραγματικότητα και οι μυθολογικές καταβυθίσεις. Καθόλου τυχαία την εποχή της θρυλούμενης «κανονικότητας» οι απόηχοι της ζοφερής παγκόσμιας συγκυρίας, της οικονομικής κρίσης που ήρθε για να μείνει και της πανδημίας καλά κρατούν, τα δυστοπικά σενάρια πληθαίνουν και οι έμφυλες αναζητήσεις αυξάνονται. Η χρονιά είχε και πάλι απ’ όλα: επανεμφανίσεις γνωστών συγγραφέων, σημαντικά δεύτερα βήματα, αλλά και φερέλπιδες πρωτοεμφανιζόμενους. Είχε επίσης σημαντικές νέες εκδόσεις ή επανεκδόσεις βιβλίων που έλειπαν καιρό από τους εκδοτικούς καταλόγους.

Ανοιχτό Βιβλίο

ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΑΣΑΡΓΙΩΤΑΚΗ

Δ

Πολύτροπος, δυναμικός, ευρύχωρος πεζός λόγος Αλλη μια χρονιά ανοιχτή σε είδη, θεματικές και τρόπους γραφής. Το μυθιστόρημα αγωνίζεται, το διήγημα αντέχει, αν και υβριδικές του μορφές πληθαίνουν, η νουβέλα ανθίζει. Το ενδιαφέρον για την Ιστορία, το πραγματικό ή επινοημένο αρχείο επιμένει, οι αναζητήσεις και οι πειραματισμοί συνεχίζονται, ο κλειστοφοβικός ορίζοντας ανοίγει και το χιούμορ επιστρέφει. Οσο κερδίζουν έδαφος οι σύγχρονοι προβληματισμοί τόσο αυξάνονται οι πλάγιες βολές στην πραγματικότητα και οι μυθολογικές καταβυθίσεις. Καθόλου τυχαία την εποχή της θρυλούμενης «κανονικότητας» οι απόηχοι της ζοφερής παγκόσμιας συγκυρίας, της οικονομικής κρίσης που ήρθε για να μείνει και της πανδημίας καλά κρατούν, τα δυστοπικά σενάρια πληθαίνουν και οι έμφυλες αναζητήσεις αυξάνονται

Μάριος Χάκκας

Ανδρέας Φραγκιάς

Δ. Βουτυράς

Κων. Θεοτόκης

ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΕΙΣ Σε νέα έκδοση ο «Ζητιάνος» (επίμετρο Σωτήρης Παρασχάς, Αντίποδες) του Ανδρέα Καρκαβίτσα(1865-1922), μας θυμίζει τη δαιμονική φιγούρα του Τζιριτόκωστα που εμφανίζεται ξαφνικά σαν «παράσιτο» στον θεσσαλικό κάμπο εκμεταλλευόμενος τη δεισιδαιμονία των χωρικών. Αν το αριστούργημα του Καρκαβίτσα υπερβαίνει την ηθογραφία της εποχής του (1897), «Οι σκλάβοι στα δεσμά τους» (επίμετρο Δημήτρης Αρβανιτάκης, Αντίποδες) του Κωνσταντίνου Θεοτόκη (1872-1923) υπερβαίνουν τις χρονοτοπικές συντεταγμένες της Κέρκυρας των αρχών του 20ού αιώνα: ο έρωτας ενός σοσιαλιστή διανοούμενου με την κόρη ενός ξεπεσμέ-

νου κόντε δοκιμάζεται από τις ταξικές αντιθέσεις και τη μοίρα, σε ένα μυθιστόρημα του 1922 που συνδυάζει την κοινωνική κριτική με τον υπαρξιακό στοχασμό. «Τα αειθαλή» (Τόπος) συνεχίζουν ν’ ανασύρουν από την αφάνεια σημαντικά κείμενα της ελληνικής λογοτεχνίας: ένα μικρό απάνθισμα («Το καράβι του θανάτου και άλλες ιστορίες») από το χαώδες διηγηματικό corpus του Δημοσθένη Βουτυρά (1872-1958) φωτίζει όψεις ενός ακάματου πεζογράφου που αναστάτωσε τον Μεσοπόλεμο και η συλλογή «Ο Αυτοκράτωρ της Κίνας και άλλες ιστορίες», το ιδιοσυγκρασιακό, αντισυμβατικό και παράλογο ύφος

του Γιάννη Σκαρίμπα (1893-1984). Η «Πολιορκία», εμβληματική πρώτη εμφάνιση (1953) του Αλέξανδρου Κοτζιά (1926-1992) και ταυτόχρονα το πρώτο μυθισ τόρημα για τον Εμφύλιο, επανακυκλοφορεί σε νέα έκδοση (Πατάκης) με τις γλωσσικές αναθεωρήσεις του συγγραφέα, επιλογικό σημείωμα της Ελένης Κεχαγιόγλου και σχολαστικό υπομνηματισμό του Μιχάλη Καλαβρού. Νέα έκδοση και για την ξεχασμένη και μάλλον παρερμηνευμένη «Τειχομαχία» (1954) του Θ. Δ. Φραγκόπουλου (1923-1988), ένα μυθιστόρημα για τη δύσκολη ενηλικίωση μιας παρέας μαθητών και φοιτητών στην κατοχική Αθήνα, που διαβάστηκε ως

χρονικό ή μαρτυρία για τη δολοφονία του Κίτσου Μαλτέζου από την ΟΠΛΑ. Εβδομήντα χρόνια μετά η νέα έκδοση (επίμετρο Μίλτος Φραγκόπουλος, Εστία) μας καλεί να τη διαβάσουμε ως προδρομικό κείμενο στο κλίμα του Κάφκα, του Σαρτρ και του Καμί. Στην αφετηρία, η ρεαλιστική εξιστόρηση της απάνθρωπης καθημερινότητας σ’ έναν στρατοπεδικό χώρο ηθικού εξαγνισμού, που η ανωνυμία του δεν εμποδίζει -αλλά και δεν υποχρεώνει- την ταύτιση με το εθνικό αναμορφωτήριο της Μακρονήσου· στην πορεία, η υπέρβαση του ισ τορικού πλαισίου και μια άχρονη εικόνα των δοκιμασιών της ανθρώπινης συνείδη-

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

ΝΗΣΙΔΕΣ | 20-21 ΔΕΚEMΒΡΙΟΥ 2025

σης σε συνθήκες καθεστωτικής βίας. Ο λόγος φυσικά για τον «Λοιμό» (1972) του Ανδρέα Φραγκιά που κυκλοφόρησε επιμετρισμένος από τον Δημήτρη Χριστόπουλο (Ποταμός). Οι εκδόσεις Κέδρος συνεχίζουν τη σταδιακή επανακυκλοφορία της χαμηλόφωνης βιωματικής πεζογραφίας του Γιώργου Ιωάννου (1927-1985) [«Πολλαπλά κατάγματα: Αφήγηση διδακτική κα ψυχωφελής»], ενώ οι εκδόσεις Αγρα θα προσθέσουν στα τομίδια των εικονοκλαστικών σύντομων πεζών του Μάριου Χάκκα (1931-1972) τον τόμο των θεατρικών του («Η ενοχή και άλλα θεατρικά κείμενα»), που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του πεζογραφικού του έργου το οποίο σημάδεψε ανεξίτηλα την εποχή του και παραμένει δραστικό και σήμερα. Τέλος, θυμίζουμε ένα αταξινόμητο πεζό του Πάνου Θεοδωρίδη (19482025). «Η δεξιά ερωμένη» (σε επιμέλεια Μανόλη Σαββίδη, Κείμενα), μια πρώιμη αυτομυθοπλαστική εξερεύνηση της ιστορίας ενός έρωτα κατά το καλοκαίρι του 1974, αν και γραμμένη το 1999, διατηρεί και σήμερα όλη τη φρεσκάδα και τους χυμούς μιας γλώσσας που αντλεί από όλα τα επίπεδα της ελληνικής.

Τροχιές του μυθιστορήματος ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΕΣ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΗΣ Α νάλαφρο ύφος, τρυφερότητα και υπαρξιακοί στοχασμοί συμβαδίζουν αρμονικά με την καθημερινότητα στο «Ζήτω η Αγκάθα Κρίστι» (Πατάκης) της Μάρως Δούκα: στο επίκεντρο μιας σειράς αλληλοδιασταυρούμενων μικροϊστοριών η Πολυξένη, μια περιθωριοποιημένη συνταξιούχος που έχει μάθει να πορεύεται -όπως και η μυθική συνονόματή της- με θυσίες και αξιοπρέπεια, μεταμορφώνεται σε… Μις Μαρπλ όταν ανακαλύπτει κατά τον περίπατο ένα πτώμα. Ο Ισίδωρος Ζουργός καταδύεται, αυτή τη φορά, στα βαθιά νερά του μύθου και με τον επινοημένο Λύκαστο, που θα βρεθεί στην Τροία ως σύντροφος του Οδυσσέα, αναστατώνει την παράδοση και προβάλλει μια ευφάνταστη αντι-μυθολογία, δίνοντας τον λόγο σε

Μάρω Δούκα

Αλ. Πανσέληνος

όσους παραδοσιακά σιωπούσαν: τους δούλους, τις γυναίκες και το ανώνυμο, υποταγμένο πλήθος («Χάλκινα κατώφλια», Πατάκης). Γκροτέσκες, σουρεαλιστικές πινελιές με μυθολογικές απηχήσεις και στην «Πανδώρα» (Πατάκης) του Χρήστου Χωμενίδη, ένα μυθιστορηματικό σχόλιο για τον κρίσιμο 21ο αιώνα, με πρωταγωνίστρια μια ευφυέστατη νέα με πολλά πρόσωπα, χαρακτηριστική εκπρόσωπο μιας γενιάς που ακόμα κανείς δεν γνωρίζει. Ο Γιάννης Ξανθούλης, ξεκινώντας

Ισίδ. Ζουργός

Κων. Τζαμιώτης

από μια φανταστική κωμόπολη της μεταπολεμικής Ανατολικής Μακεδονίας, ξετυλίγει ένα γκροτέσκο πανόραμα ατομικών δυσλειτουργιών, κοινωνικών παθογενειών και ιστορικών συνειρμών («Η άλωση των Αθηνών από τις αδελφές Γαργάρα», Διόπτρα), ενώ ο Βαγγέλης Ραπτόπουλος υπογράφει έναν ελεγειακό ύμνο για τις ανθρώπινες σχέσεις, μετατονίζοντας ευφάνταστα το «Ανθρωποι και ποντίκια», από τη μεσοπολεμική Αμερική της μεγάλης ύφεσης στο Περιστέρι της δεκαετίας του 1970, όπου δύο φίλοι –μακρινά απεικάσμα-

17

18

20-21 ΔΕΚEMΒΡΙΟΥ 2025 | ΝΗΣΙΔΕΣ

Ν. Δαββέτας

Ανδρέας Μήτσου

Βασ. Τσιμπούκης

Χρ. Καράμπελα

Ηλίας Μπιστόλας

Αρ. Αντονάς

Βίκυ Τσελεπίδου

Αρ. Μαντόγλου

Κ. Ι. Παπαντωνίου

Νίκος Αμανίτης

Κώστας Ακρίβος

Α. Μαραγκόπουλος

Γιώργος Τσακνιάς

Μ. Παπαϊωάννου

Λένα Κορομηλά

Γιάννης Πάσχος

Ανοιχτό Βιβλίο

Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ ΣΤΟ ΠΑΡΟΝ Ο Αλέξης Πανσέληνος επιστρέφει με έναν μυθιστορηματικό στοχασμό για τη μνήμη και τη γλώσσα, την ξενότητα και την ταυτότητα στην κρίσιμη εποχή μας. Οταν η προσωπική του ζωή κλονίζεται, ένας ηλικιωμένος Ελληνας μετανάστης που παρακολουθεί την κατάρρευση της Ελλάδας κατά την κρίση των ετών 20102016 από την ασφάλεια και την ευημερία του Μονάχου, επιστρέφει εμμονικά σε λέξεις της μητρικής του γλώσσας, αναζητώντας απελπισμένα τα κομμένα νήματα που τον συνδέουν με τον γενέθλιο τόπο και το παρελθόν… («Ξεχασμένες λέξεις», Μεταίχμιο). Ο Αρης Μαραγκόπουλος καταφέρνει και πάλι να μιλήσει εν θερμώ με τη γλώσσα της λογοτεχνίας για τη ζοφερή κοινωνική πραγματικότητα της εποχής μας. Στην «Απάρνηση» (Τόπος), ένα απροκάλυπτα πολιτικό μυθιστόρημα που ολοκληρώνει την «Τριλογία των κολυμβητών» («Φλλσστ, φλλσστ, φλλλσσστ», 2020 - «Ω τι υπέροχη εκδρομή», 2023), παρακολουθούμε την καθημερινότητα και τις νέες περιπέτειες της ετερόκλητης παρέας της Βάρκιζας παράλληλα με τα πραγματικά γεγονότα των ετών 2020-2024. Η ιστορία μιας οικογένειας τσιφλικάδων του Θεσσαλικού Κάμπου, στο φιλόδοξο μυθιστόρημα του Κωνσταντίνου Τζαμιώτη: το «Θα πέσει η νύχτα» (Μεταίχμιο), ένας δαιδαλώδης ιστός από παράλληλες ιστορίες που εξακτινώνονται στον χώρο και τον χρόνο, αρχίζει ακολουθώντας το νήμα μιας αστυνο-

μικού τύπου πλοκής, αλλά στην πορεία ζωγραφίζει με επάλληλες στρώσεις του γκρι μια ζοφερή τοπογραφία της γενικευμένης παρακμής της χώρας και του κόσμου. Τα βήματα ενός ηλικιωμένου μετανάστη, που επιστρέφει στην Ελλάδα για να μοιράσει την περιουσία του, διασταυρώνονται με αυτά ενός νεαρού υπαλλήλου στο Υποθηκοφυλακείο Αθηνών, σε μια γκροτέσκα εκδοχή όψεων της οικονομικής κρίσης του 2012 (Γιάννης Δενδρινός, «Η ασήμαντη ιστορία του Δημόνικου Παχτατζή», Διόπτρα). Χιούμορ, προφορικότητα, ταχύς ρυθμός και στακάτη αφήγηση, όλα απόλυτα συντονισμένα με το θέμα του <Αντώνη Πάσχου>: ένα κρίσιμο εικοσιτετράωρο στη ζωή ενός επίδοξου επιχειρηματία της σήμερον γίνεται η αφορμή για μια ανελέητη κοινωνικοπολιτική σάτιρα («Ετερόρρυθμη ημέρα», Στερέωμα), και ο Γιώργος Πολυμενάκος εγκαταλείπει τη δυστοπία για μια θραυσματική, πλάγια αυτομυθοπλασία νοτισμένη στην υπαρξιακή αγωνία («Ιστορίες από μια αθέατη θάλασσα», Γραφή).

σεις, υπαρξιακές αγωνίες και ανεκπλήρωτοι έρωτες αναμειγνύονται -συνειδητά ή ασυνείδητα- στην αναδρομική αφήγηση των έργων και των ημερών του ηλικιωμένου Σ.[υντρόφου] Βασίλη, στο μυθιστόρημα «Τα κιάλια του Βασίλι Τσουικόφ» (Μεταίχμιο) του Βασίλη Γκουρογιάννη, ενώ ο Κώστας Ακρίβος υπογράφει μια καλειδοσκοπική μυθιστορηματική βιογραφία του Παναΐτ Ιστράτι (1884-1935). Στο «Ονομα πατρός: Δούναβης» (Μεταίχμιο), που βασίζεται σε πλούσιο τεκμηριωτικό υλικό και τα ίδια τα κείμενα του «Γκόρκι των Βαλκανίων», αποκαλύπτεται ανάγλυφα η περιπετειώδης φύση, όψεις της πεζογραφικής του ποιητικής, αλλά και το πάθος του Ρουμάνου παραμυθά για δικαιοσύνη. Στο «Η κεφαλή του Τσάτσγουερθ» (Πατάκης) της Κωνσταντίας Σωτηρίου το τραύμα της αποικιοκρατίας στην Κύπρο συναντά το σύγχρονο δράμα της μετανάστευσης, οι ταξικές διαφορές και ο φυλετικός και ηλικιακός ρατσισμός διασταυρώνονται. Η συγκλονιστι-

κή ιστορία της ηλικιωμένης αφηγήτριας (σε απολαυστική διαλεκτική λαλιά) για τη ζωή των παλιών μεταλλωρύχων εκβάλλει σε μια σύγχρονη τραγωδία, όταν στη λίμνη, που δημιουργήθηκε στο εγκαταλελειμμένο μεταλλείο, ανακαλύφθηκε το 2019 το πρώτο θύμα ενός κατά συρροήν δολοφόνου αλλοδαπών εργατριών. Η «Κόκκινη Λίμνη» γίνεται σύμβολο, ένα άχρονο σημείο στο ιστορικό συνεχές (από τη γένεση του κόσμου στις μέρες μας) βίας και σκληρότητας εναντίον των ευάλωτων και των «αόρατων». Ο Νίκος Αμανίτης ξεκινώντας από ντοκουμέντα θα κεντήσει πάνω στα κενά της ιστορίας του, αναζητώντας τα ίχνη δύο νεαρών ζωγράφων του Μεσοπολέμου, ενός Ελληνα επιβάτη του «Ματαρόα» (του Νίκου Μπαλόγιαννη) και της νεαρής Γαλλίδας συντρόφου του, σε μια εξαιρετική ανασύσταση της ταραγμένης εποχής («Ο αγνοούμενος του Ματαρόα», Μεταίχμιο), ενώ ο Μιχάλης Μιχαηλίδης επιστρέφει με ένα ιστορικό μυθιστόρημα-ποταμό, μια πανοραμική τοιχογραφία της Ρωσίας κατά την περίοδο 1903-1953 με έμφαση στη σταλινική περίοδο, αναπλάθοντας ψευδο-ντοκουμενταρισμένη την ιστορία ενός γιατρού-θύματος της σταλινικής τρομοκρατίας («Η τελευταία πλεκτάνη», Νεφέλη).

ΤΕΚΜΗΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ Η Σώτη Τριανταφύλλου, με κεντρικό ήρωα έναν δεύτερης γενιάς Ελληνα δημοσιογράφο στην Αμερική του 1960, παρακολουθεί την εγκατάσταση της οικογένειάς του στη «Γη της Επαγγελίας», καθώς και τις παγκόσμιες εξελίξεις την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, σε Πολιτείες των ΗΠΑ, στη Μόσχα και στην Αθήνα («Το τυφλό γουρούνι στη Δεύτερη Οδό», Πατάκης). Προσωπικά βιώματα και συλλογικά τραύματα, οράματα και ματαιώσεις, πολιτικές αντιπαραθέ-

Χ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

τα των πρωταγωνιστών του Στάινμπεκσχεδιάζουν ένα εκτροφείο κουνελιών («Αθωότητα», Κέδρος).

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΩΣ ΠΑΡΑΙΣΘΗΣΗ, ΑΛΛΗΓΟΡΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΒΟΛΗ Για ακόμα μια φορά στην πεζογραφία του Δημήτρη Σωτάκη η πραγματικότητα υποχωρεί δίνοντας τη θέση της σε ασύμβατα προς την κοινή λογική δεδομένα: Μια οικογένεια επιστρέφει στον τακτικό καλοκαιρινό

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

19

Χ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ΝΗΣΙΔΕΣ | 20-21 ΔΕΚEMΒΡΙΟΥ 2025

της προορισμό αλλά κανείς δεν τους αναγνωρίζει… Ακόμα μία ευφάνταστη αλληγορία για τον σύγχρονο άνθρωπο που αναζητά ερείσματα σε έναν απορφανισμένο από αισθήματα κόσμο («Πικρή Αλήθεια», Κέδρος), ενώ στο «Ο Γάτος Πετεφρής» (Καστανιώτης) του Τάκη Καμπύλη δύο εντελώς αντίθετοι χαρακτήρες μοιράζονται ένα απομακρυσμένο νησί στο Αιγαίο και, παρά τις διαφορές τους, καταφέρνουν να συμβιώσουν: παραβολική ιστορία για τα κάθε είδους σύνορα, τις τεχνητές ανθρώπινες αντιθέσεις αλλά και τους τρόπους υπέρβασης. Τολμηρή -θεματικά και υφολογικά- η επιστροφή της Βίκυς Τσελεπίδου («Η αγέλη», Πατάκης): η ζοφερή ιστορία μιας γυναικοκτονίας μέσα από την οπτική του δράστη και των ανθρώπων του περιβάλλοντός του αποκαλύπτει σκοτεινές πτυχές της ανθρώπινης φύσης, τις ψευδαισθήσεις που δημιουργεί η μνήμη και την ανάγκη του ανθρώπου να επινοεί μεσσίες ώστε να δίνει νόημα στη φθορά. Η Χριστίνα Καράμπελα, κινούμενη επιδέξια ανάμεσα σ τη ρεαλιστική περιγραφή και τον μαγικό ρεαλισμό, μας εισάγει στη διττή πραγματικότητα μιας ανθρωπολόγου, έτσι όπως αποτυπώνεται στα τετράδιά της: ένα μαύρο με επαγγελματικές σημειώσεις κι ένα κόκκινο για τις προσωπικές της σχέσεις και τη συνομιλία με τον εαυτό («Τo κόκκινο moleskine», Εστία). Σίγουρο άλμα από το μικροδιήγημα στο μυθιστόρημα για την Ελένη Στελλάτου, η οποία λοξοκοιτώντας πρόσφατες εμπειρίες μας και αντλώντας ταυτόχρονα από πολλά είδη και νόρμες, υπογράφει ένα ψυχολογικό ιατρικό θρίλερ, ένα περιπετειώδες -κατά τόπους γοτθικά πατιναρισμένο- μυθιστόρημα για μια πανδημική

κρίση που διαταράσσει την εύθραυστη ισορροπία μιας μικρής πόλης των αρχών του 20ού αιώνα («Καιρός των Κρυστάλλων», Πόλις).

ΟΨΕΙΣ ΤΗΣ ΑΡΧΕΓΟΝΗΣ ΚΑΙ ΡΕΥΣΤΗΣ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ Η Αμάντα Μιχαλοπούλου στο πολύτροπο «Το μακρύ ταξίδι της μιας μέσα στην άλλη» (Πατάκης) αναμειγνύει με επιτυχία τα είδη (δοκίμιο, ημερολόγιο, μαρτυρία) και, εξερευνώντας τη ρευστότητα του φύλου, προτείνει έναν νέο ανθρωπισμό, εντός του οποίου η γυναικεία εμπειρία έρχεται από το περιθώριο στο προσκήνιο, ως μέτρο του κόσμου, ενώ η Αργυρώ Μαντόγλου στο τρίπτυχο βιβλίο της «Ενας δικός της δρόμος» (Καστανιώτης) διασχίζει τόπους και εποχές υφαίνοντας έναν πολυφωνικό καμβά γύρω από τη γυναικεία εμπειρία: μέσα από τις αφηγήσεις τριών γυναικών –της Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου, της Βιρτζίνια Στίβεν (μετέπειτα Γουλφ) και μιας σύγχρονης, ταλαιπωρημένης ύπαρξης– χαρτογραφεί τη διαχρονική απουσία του γυναικείου φύλου από τον δημόσιο λόγο και τη συνεχή μάχη του για απελευθέρωση. Η Κατερίνα Ι. Παπαντωνίου ανατέμνει με ευρηματικότητα τις συγκλίσεις και τις διαφορές των δύο φύλων (βιολογικές και κοινωνικές), τις εμπειρίες της παιδικής ηλικίας, τις σχέσεις με τη μητρική φιγούρα, τον έρωτα και τις περιδινήσεις της μνήμης σε ένα σπονδυλωτό μυθιστόρημα («Συνθετική ορμόνη», Καστανιώτης), ενώ η Εύα Στάμου διαπραγματεύεται με φεμινιστική τόλμη την ιδιαιτερότητα του ερωτικού –αρσενικού, θηλυκού ή αμφίφυλου– βλέμματος («Σωματογραφία», Αρμός).

20

20-21 ΔΕΚEMΒΡΙΟΥ 2025 | ΝΗΣΙΔΕΣ

Ανοιχτό Βιβλίο

H απόλαυση της πύκνωσης ΔΙΉΓΉΜΑ

Με όπλα την ποιητική συμπύκνωση και την αυτοβιογραφική αναψηλάφηση ο Νίκος Δαββέτας καταγράφει τη σταδιακή φθορά της ανοϊκής μητέρας του, όπως βιώνεται από τον ίδιο, ενήλικα πια, ζωσμένο από τύψεις και δύσκολες μνήμες, αντιμετωπίζοντας το μητρικό πρόσωπο μέσα από τη δική του τραυματική εμπειρία, επιλέγοντας ωστόσο συνειδητά να γράψει ως συγγραφέας και όχι ως γιος («Η δεσμοφύλακας», Πατάκης). Η άμμος του τίτλου, ως υπενθύμιση θανάτου, εισχωρεί με κάθε τρόπο στην πιο καθημερινή καθημερινότητα της οικογένειας του αφηγητή που έχει εγκατασταθεί σε μια παράκτια πόλη… κάποτε με πρωτοφανή επιμονή! Απέριττη αλλά πυκνή, ταυτόχρονα ελεγειακή και ευφρόσυνη, η λυρικά ποιητική μικροϊστορία του Μιχάλη Μακρόπουλου αποτελεί έναν ύμνο στην εποποιία των μικρών στιγμών της ζωής, τη δύναμη των λέξεων και της λογοτεχνίας («… άμμος», Κίχλη). Το παρελθόν αντικρίζει τη σύγχρονη φρίκη καθώς ο Ανδρέας Μήτσου με αφετηρία την παραμυθητική σχέση μιας προσφυγοπούλας με μια στρουθοκάμηλο συνδέει τη μνήμη των ξεριζωμένων Ελλήνων της Ανατολής με τις σημερινές ροές των προσφύγων που χάνονται στα θαλάσσια νεκροταφεία του Αιγαίου («Δύο παράξενα πλάσματα», Καστανιώτης), ενώ ο Γιάννης Μακριδάκης παρακολουθεί τις αναταράξεις που προκάλεσε στη συντηρητική κοινωνία της δεκαετίας του ’60 η απόφαση μιας «γυναίκας» να εγχειριστεί για να γίνει άντρας («Στη σκιά του όρους Οχη», Εστία). Η Λίλα Κονομάρα παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς μια αδελφική σχέση η οποία δοκιμάζεται από την εμφάνιση της τρέλας: συντροφικότητα και ανταγωνισμοί, ενοχές και αποσιωπήσεις σε μια εξαιρετικά ευαίσθητη στους εσωτερικούς κραδασμούς, αναστοχαστική αφήγηση, η οποία ξετυλίγεται στον συμπυκνωμένο χρόνο εννέα ζεστών ημερών στον δυστοπικό χώρο ενός νοσοκομείου («Μια τρίχα που γίνεται άλογο», Καστανιώτης). Στοχαστική λογοτεχνία με έντονα στοιχεία αλληγορίας και σκοτεινού λυρισμού στη νέα εμφάνιση της Σοφίας Αυγερινού: οι «λανθασμένες» λέξεις του σαραντατριάχρονου ο οποίος συγκατοικεί με τους τυφλούς γονείς του -δύο εκκεντρικούς ζωγράφους που αντί για καμβά χρησιμοποιούν άλλοτε τους τοίχους κι άλλοτε το σώμα τους- αποτελούν αντανάκλαση ενός σπασμένου

Η περιβαλλοντική ματιά του Μιχάλη Μοδινού διασταυρώνεται με την υπαρξιακή προβληματική. Στη νέα συλλογή διηγημάτων του παρακάμπτει τον σχετικά εξωστρεφή κοσμοπολιτισμό των παλαιότερων έργων του και κινείται περισσότερο προς την πυκνή μικρογραφία του εσωτερικού τοπίου. Ο κόσμος του, από πεδίο εξερεύνησης, μετασχηματίζεται σε ανακλαστικό χωρόχρονο υπαρξιακών θραυσμάτων και μυστηρίων («Η Υπόθεση της Ερυθράς Βασίλισσας», Καστανιώτης). Μία νουβέλα και έξι διηγήματα συγκατοικούν στο νέο βιβλίο του Χρήστου Αστερίου που συνεχίζει τη λοξή προσέγγιση της καυτής πραγματικότητας: πολύτροπη συλλογή κοινωνικοπολιτικής αλληγορίας, παρωδίας ή σάτιρας και στοχασμού περί τέχνης, γεμάτη αναξιόπιστους αφηγητές, μεταμυθοπλαστικά παιχνίδια, ευφάνταστες ουτοπίες και ζοφερές δυστοπίες («Η εγγαστρίμυθη φάλαινα», Πατάκης). Το σύγχρονο trafficking και η μετανάστευση, οι σχέσεις ανάμεσα στα δύο φύλα και το χάσμα των γενεών, η προσπάθεια επανασύνδεσης με τον εαυτό και τους άλλους, η δύναμη της αγάπης και η επίδραση της τύχης στις ζωές των ανθρώπων είναι μερικά από τα θέματα γύρω από τα οποία περιστρέφονται τα διηγήματα της Μαριλένας Παπαϊωάννου («Δέκα εκατοστά», Καστανιώτης). Στη συλλογή «Βρίσκεις πάντα αυτό που δεν ψάχνεις» (Ιωλκός) της Λένας Κορομηλά είκοσι ταξιδιωτικές αναπολήσεις αποτελούν αφορμές για τη χαρτογράφηση του εσωτερικού τοπίου σε ένα ιδιότυπο ταξίδι μνήμης, ενδοσκόπησης και χειραφέτησης, ενώ στη συλλογή «Το γέλιο των σκύλων» (Βακχικόν) η Ευγενία Μακαριάδη στρέφει την ευαίσθητη ματιά της στην παιδική κακοποίηση και το οικογενειακό σφαγείο, τον κοινωνικό ρατσισμό και το ανελέητο πέρασμα του χρόνου. Μετά το ψυχολογικό θρίλερ με την κινηματογραφική τεχνική και το εξαίρετο μοντάζ («Χώμα στα μάτια, στα αυτιά, στο στόμα», 2022) ο Ηλίας Μπιστόλας επιστρέφει με οκτώ παράδοξες ιστορίες που δομούνται γύρω από υπαρξιακές κρίσεις και παροξυσμικές καταστάσεις μεταξύ λογικής και παράνοιας («Η κορυφή του κόσμου», Τόπος), ενώ ο Νικόλας Ευαντινός περνά από την ποίηση στη διηγηματογραφία: ρυθμός και μουσικότητα, μνημονικές καταβυθίσεις και υπερευαίσθητοι αφηγητές σε μια σειρά διηγήματα που γράφονται πάνω σε απόηχους λαϊκών μύθων ή προκύπτουν από στιγμές που το βίω-

Χ. Μ. ΦΑΪΣ

ΝΟΥΒΈΛΑ

εσωτερικού τοπίου, που παλεύει απεγνωσμένα να ξαναβρεί τη μορφή του («Αγνωστες λέξεις», Πόλις). Ο Νίκος Ιατρού με πρωταγωνιστή έναν μοναχικό πατέρα που καλείται να αναμετρηθεί με τις ενοχές του υπογράφει μια σύγχρονη ελεγεία με στοιχεία σωματικότητας και ποιητικής μετάπλασης· («Αυτό έκανες πάντα», Ικαρος), ενώ η Μάρω Κακαβέλα συγκροτεί μια πολυπρόσωπη σπουδή πάνω στην ενοχή, την απώλεια και την αυτοδικία - ρεαλιστικές σκηνές και θραύσματα μνήμης δημιουργούν εδώ μια συνθήκη όπου ο χρόνος κυλά σχεδόν μεταφυσικά, σαν αέναη επανάληψη της οδύνης («Το καλοκαίρι του σκύλου», Στερέωμα). Η Nάσια Διονυσίου αποτυπώνει με μοναδικό τρόπο το σύντομο πέρασμα του καταραμένου, πλην θαυμαστού, παιδιού της ευρωπαϊκής ποίησης από την Κύπρο, το οποίο συμπίπτει με τις αρχές της αγγλοκρατίας. Τα έργα και οι ημέρες του Αρθούρου Ρεμπό, ενοφθαλμισμένα στην ταραγμένη ιστορία του πολύπαθου νησιού, σε μια ρυθμι-

κή πρόζα γεμάτη διακειμενικές συνηχήσεις και ποιητικούς αντίλαλους («Μη γράφετε Αρθούρος», Πόλις). Η Μελίσσα Στοΐ λη επιστρέφει με ένα αφηγηματικό όνειρο για το τραύμα και την ενοχή, κάτι μεταξύ ενύπνιου και εφιάλτη, καθώς η πραγματικότητα διασταυρώνεται με το παράδοξο και το μεταφυσικό στη Θεσσαλονίκη του 1987, που φλέγεται από τον φονικό καύσωνα. Ατμοσφαιρική νουβέλα με νουάρ πατίνα και υψηλή εσωτερική θερμοκρασία, με την ιστορία της πόλης και πάλι στο βάθος του κάδρου («Στους 44ο υπό σκιάν», Κίχλη). Ο Βασίλης Τσιμπούκης μέσα από ποικίλες φωνές και θραυσματικές αφηγήσεις φωτίζει με διαύγεια και ψυχογραφική δεινότητα τις σχέσεις, τις μνήμες, το δημιουργικό άγχος και την υπαρξιακή πάλη που καθορίζουν το ανολοκλήρωτο έργο και τη ζωή του ζωγράφου Μάνου Μαρκαντωνάκη - από την καλλιτεχνική εξωστρέφεια του Λονδίνου έως την απομόνωση στην Ελλάδα («Μέσα χρώμα», Loggia, 2025).

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

ΝΗΣΙΔΕΣ | 20-21 ΔΕΚEMΒΡΙΟΥ 2025

μα παγώνει και ο χρόνος διαστέλλεται («Τράνταγμα», Κέδρος).

ΥΒΡΙΔΙΚΆ ΠΕΖΆ ΚΆΙ ΆΦΗΓΗΜΆΤΆ Ο Φίλιππος Δρακονταειδής συνδυάζοντας το εγκυκλοπαιδικό ύφος, τη λαϊκή αφήγηση με τη διακειμενική διάχυση, σε ένα φαρσικό πανηγύρι της Ιστορίας, κεντάει με σαγηνευτικό τρόπο πάνω σε γνωστά -ή άγνωστα- πραγματικά (ή και οιονεί πραγματικά) γεγονότα. Μεγεθύνοντας λεπτομέρειες της Ιστορίας οι ταχυδακτυλουργικές του επεμβάσεις μεταπαραμορφώνουν 28 ιστορικά γεγονότα σε 28 ευφάνταστα απολαυστικά διηγήματα («Προ πολλού και προ ολίγου», Κέδρος). Αλλο ένα υποχθόνιο βιβλίο από την πένα του χειροτέχνη κειμενοκατασκευαστή Δημήτρη Καλοκύρη, το οποίο συμπληρώνει το τρίπτυχο που άρχισε με το «Ονομαστικόν» (τόμ. Α’, 2014) και συνεχίστηκε με το «Ευρετήριο προσωπικών χρόνων» (τόμ. Β’, 2016). Οι «Παρασάγγες τόμ. Γ’ Παραλειπομένων» (Αγρα), που αποτελούν συνέχεια αυτής της αλφαβητικής αυτοβιογραφικής εγκυκλοπαίδειας, ακο-

λουθούν το ίδιο «γλωσσικό τέμπο» με οδηγό το υπερρεαλιστικής καταγωγής «τυχαίο» που προκύπτει από την αντιπαράθεση φαινομενικά ασύμβατων μεταξύ τους χρονοτοπικών πληροφοριών και τη διαρκή παλινδρομική κίνηση μεταξύ Ιστορίας και φανταστικού, μυθοπλασίας και αυτοβιογραφίας. Κινούμενος στο μεταίχμιο πραγματικού και μυθοπλασίας, μυθολογίας και ψευδο-επιστήμης ο Γιάννης Πάσχος επιστρέφει με μια σατιρική συλλογή αλληγορικών μικροδιηγημάτων γεμάτη παραμυθένια υδρόβια όντα και εξωτικά πλάσματα που κολυμπούν στις σελίδες του βιβλίου και αναστατώνουν την πραγματικότητα («Ουρές», Περισπωμένη), ενώ ο Γιώργος Τσακνιάς υπογράφει μια απολαυστική στην ανάγνωση συλλογή μικρών πεζών που ισορροπούν μεταξύ λογοτεχνίας, στοχασμού και αυτομυθοπλασίας, καθώς η καθημερινότητα, οι αναγνώσεις ή οι αναμνήσεις του αφηγητή παραμορφώνονται ακολουθώντας παράδοξους συνειρμούς και ένα υπόγειο διακειμενικό δίκτυο («Ουμπίκικους», Κίχλη). Επανέκδοση με προσθήκες κειμένου του 2005 και ο θερμός, εξομολογητικός, κουβεντιαστός λόγος του Θωμά Κοροβίνη αποτίει φόρο τιμής

στα έργα, τις ημέρες και τα μαθήματα ενός «Δασκάλου» («Γράμμα στον αδελφό Γιώργο Ιωάννου που λείπει χρόνια στην Γκλαβανή», Αγρα), ενώ στον σχεδόν ονειρικό, θεατρογενή λυρικό μονόλογο, υψηλής θερμοκρασίας και μελαγχολικής επίγευσης, ο Θοδωρής Γκόνης σκιαγραφεί την αινιγματική παρουσία μιας γυναίκας ευαίσθητης και ενδοστρεφούς, που επί μία δεκαετία επικοινωνούσε τηλεφωνικά με έναν άγνωστο («Κάποια στιγμή θα μάθετε ποιος είμαι», Αγρα). Το «Σημειωματάριο» του Αριστείδη Αντονά (Αντίποδες) είναι ένας στοχαστικός μονόλογος μεταξύ αυτοβιογραφικού απομνημονεύματος και φιλοσοφικού στοχασμού για την απώλεια, με τον αφηγητή (και alter ego του συγγραφέα) να φλανάρει στην Αθήνα κρατώντας σημειώσεις στο άδειο τετράδιο που του είχε χαρίσει η Τζίνα Πολίτη, ονειρευόμενος ένα μεταθανάτιο αρχείο όπου θα συγκεντρώνονται όσα έργα δεν μπόρεσαν να υπάρξουν. Από τις ώριμες και συγκινητικές στιγμές του μινιμαλιστή πεζογράφου. Ο «Κασκαντέρ» Ικαρος) του Ιορδάνη Παπαδόπουλου αποτελεί μια πυκνή, υβριδική σύνθεση, η οποία αρθρώνεται ως παλίμψηστο, όπου συ-

νυφαίνονται διακειμενικά ίχνη, πολιτισμικά παραθέματα και προσωπικές μνημονικές εγγραφές. Με επίκεντρο τα χέρια -ως όργανα στήριξης, μνήμης και σύλληψης- και την πτώση, σωματική και υπαρξιακή, το σώμα γίνεται μέσο εσωτερικής κατάδυσης και μεταμόρφωσης. Η λυρικότροπη πρόζα του Κυριάκου Χαρίτου συντονίζεται απόλυτα με το θέμα του: τα γράμματα που απευθύνει ένας γήινος Ιησούς (ανώνυμος σε όλο το μάκρος του βιβλίου) στη μητέρα του. Χωρίς ίχνος μελοδραματισμού οι επιστολές μεταφέρουν ισάριθμα σπαράγματα εμπειριών και συναισθημάτων εκφράζοντας την υπαρξιακή αγωνία κάθε ανθρώπου στην πορεία προς τον Γολγοθά… («Γράμματα στην Παναγία», Πατάκης). Οσο για τους «Ποδολάτρες» (Πατάκης) του κινηματογραφιστή και εικασ τικού Σπύρου Μαντζαβίνου, πρόκειται για ένα παιγνιώδες πεζογράφημα που μιμείται το δοκιμιακό ύφος, ένα «δοκιμιώδες μυθιστόρημα» με θέμα τον ποδικό έρωτα («Από πού προέρχεται η αγάπη για τις γυναικείες πατούσες; Και το κυριότερο, προς τα πού πηγαίνει;») και ταυτόχρονα τη διαδικασία της γραφής.

21

22

20-21 ΔΕΚEMΒΡΙΟΥ 2025 | ΝΗΣΙΔΕΣ

Πρώτο αξιοσημείωτο πεζογραφικό βήμα ολμηρή θεματικά και μορφολογικά η πρώτη εμφάνιση του Ευάρεστου Πιμπλή (γεν. 1999) με το μυθιστόρημα «Πέρα από τη συναίνεση» (Πόλις), μας μεταφέρει στο Παρίσι του 2032 και τη σχέση δύο ανδρών που ενώνουν μέσω της επιθυμίας τους την κυριαρχία με την υποταγή, αποκαλύπτοντας πώς αυτό που κοινωνικά και πολιτισμικά θεωρείται παρεκβατικό ή αυτοκαταστροφικό μπορεί ταυτόχρονα να είναι φορέας ερωτικής απόλαυσης και απελευθέρωσης. Ο σχεδόν συνομήλικός του, Γιώργος Ψωμιάδης (γεν. 1996), στα έξι διηγήματα της συλλογής «Η Φωλιά» (Κίχλη) αποδίδει με ενάργεια και απόλυτο έλεγχο των εκφραστικών του μέσων την ακραία μοναξιά και την πτώση των ισάριθμων ηρώων του που βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε προσωπικές ή συλλογικές δυστοπίες. Στο μυθιστορηματικό «Ρεπεράζ» (Πατάκης) της Μαρίνας Αγαθαγγελίδου (1984) ένα ντοκιμαντέρ με θέμα την ενσωμάτωση των Ανατολικογερμανών μετά την πτώση του Τείχους γίνεται ο τόπος συνάντησης πολλών

Τ

Ανοιχτό Βιβλίο

Μ

Μ. Αγαθαγγελίδου

Γ. Ψωμιάδης

υπαρξιακών διαδρομών. Με φόντο την κοινωνικ ή ρ ε υ σ τό τ η τα του Βερολίνου του 2015 προβά λ λ ει τους κραδασμούς μιας Ελλάδας σε κρίση και μιας Γερμανίας που ακόΓ. Χρονοπούλου μη παλεύει με την κληρονομιά της διαίρεσης. Οι σύντομες, σχεδόν ακαριαίες ιστορίες της Αλεξάνδρας Χαΐνη, που οργανώνονται γύρω από εικόνες-μπονσάι, μέρη του σώματος, αισθήσεις, κοφτά μικροεπεισόδια και προσωπικές καταστάσεις, ζωντανεύουν χάρη σε

Αλεξάνδρα Χαΐνη

μια απροσδόκητη, έκκεντρη σύλληψη, αποκτώντας αίφνης εσωτερικό βάθος και καθολικότητα («Μισές αλήθειες», Ποταμός). Η Μαριγώ Ζάννου υπογράφει μια συλλογή σαράντα μικροδιηγήματων με θεματικό επίκεντρο χέρια που γράφουν, χαϊδεύουν ή δουλεύουν, κόβουν ή χτυπάνε, καλύπτοντας όλο το κλαβιέ της συμβολικής και εκφραστικής σημασίας των άνω άκρων («Τα χέρια», Γραφή). Δύο αδελφές αναμετριούνται με τα τραύματα ενός κακοποιητικού περιβάλλοντος στη νουβέλα «Ο Ιερώνυμος στην Ερημο» (Κριτική) της Εύης Καρκίτη, ένα βιβλίο για τη θεραπευτική δύναμη της γραφής και την ανάγκη επινόησης εναλλακτικών κόσμων όταν

Εγχώριο νουάρ

Χ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ια υπόθεση αρχαιοκαπηλίας παίρνει απρόσμενη τροπή όταν αποκαλύπτεται ένα σχέδιο κατασκευής, με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, πιστών αντιγράφων των Γλυπτών του Παρθενώνα… στη νέα περιπέτεια του Κώστα Χαρίτου (Πέτρος Μάρκαρης, «Η απάτη είναι το μέλλον», Κείμενα) και δύο θρασύτατες κλοπές τραπεζικών θυρίδων, με απόσταση τριάντα χρόνων μεταξύ τους, προβάλλονται στο φόντο των πολιτικών και κοινωνικών εξελίξεων της εποχής (Ανδρέας Αποστολίδης, «Το φάντασμα του μετρό» / «Το φάντασμα επιστρέφει», Αγρα). Το οργανωμένο έγκλημα συναντά την πολιτική και κρατική διαφθορά και στο «Ω τι μέρες κι αυτές» (Καστανιώτης) του Ιερώνυμου Λύκαρη, με το οποίο ολοκληρώνεται η «Τριλογία της διαφθοράς» μετά το «Ακου, πτώμα, να μαθαίνεις» (2017) και το «Η εκδίκηση του Ναζωραίου» (2019): οι δύο ιστορίες του βιβλίου διαδραματίζονται το 2012 και το 2014, κατά τις μέρες που η Ανγκελα Μέρκελ επισκέπτεται την Ελλάδα και η Αθήνα συνταράσσεται από διαδηλώσεις. Η Αννα Δάρδα Ιορδανίδου επιστρέφει με ένα πολυπλόκαμο μυστήριο στη νοτισμένη βορειοελλαδίτικη συμπρωτεύουσα («Τρανσαλόνικα», Καστανιώτης) και ο Αντώνης Γκόλτσος με την τρίτη περιπέτεια του ιδιωτικού ερευνητή Αλκιβιάδη Πικρού και μια υπόθεση παράνομων ανασκαφών και

Ευάρ. Πιμπλήs

εμπορίας αρχαιοτήτων («Το πορτραίτο της γυναίκας που έλειπε», Κύφαντα). Η Ευτυχία Γιαννάκη αναμοχλεύει οικογενειακά μυστικά, ατομικά και συλλογικά τραύματα της ελληνικής ιστορίας στη νέα περιπέτεια του Χάρη Κόκκινου με επίκεντρο τον θάνατο του συζύγου μιας διάσημης στιχουργού («Υπέροχος πόλεμος», Ικαρος), ο Δημήτρης Σίμος σηκώνει το πέπλο της «κανονικότητας» που κρύβει πά-

ντα μυστικά σε ακόμα ένα περίπλοκο αφηγηματικό παζλ στο πέμπτο βιβλίο της σειράς «Σκοτεινά Νερά» με ήρωα τον αστυνόμο Καπετάνο και την ομάδα του («Κανονικά παιδιά», Μεταίχμιο) και ο Τάσος Παπαναστασίου, με αφετηρία την πραγματική δολοφονία ενός δεκαεννιάχρονου στη Θεσσαλονίκη το 2022, υπογράφει ένα μυθιστόρημα για τα πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα που υποθάλπουν την οπαδική βία («Κρυφό αίμα», Μεταίχμιο). Ληστές, τσέλιγκες, χωροφύλακες αλλά και «κυνηγοί κεφαλών», όλοι εναντίον όλων, σε ένα ληστρικό έπος που διαδραματίζεται στα Αγραφα του 1925! Ο Γιάννης Μόσχος κεντάει επιδέξια πάνω στον καμβά του ληστρικού αναγνώσματος άλλων εποχών υπογράφοντας ένα περιπετειώδες γουέστερν βρόμικου ρεαλισμού και ξέφρενης βίας, σε μια από τις πιο ενδιαφέρουσες υβριδικές αφηγήσεις της χρονιάς («Αμνοί και λέοντες», Τόπος). Πειστική ανασύσταση εποχής στη δεύτερη εμφάνιση του Χριστόφορου Σεμέργελη με επίκεντρο ένα στυγερό έγκλημα που συγκλονίζει τον Βόλο του 1898 («Αγγελος στο χιόνι», Κέδρος) και ατμοσφαιρικό αστικό νουάρ στο ντεμπούτο του Γιώργου Σύρμα: πρώτη μας γνωριμία με τον επικεφαλής της Δίωξης Μηνά Κούρτογλου που καταδύεται στο παρελθόν μέσα από τις

Μαριγώ Ζάννου

Εύη Καρκίτη

η πραγματικότητα μας πληγώνει, ενώ η Γιούλη Χρονοπούλου, στις είκοσι πέντε ρεαλιστικές ιστορίες της, αναζητά πίσω από τη συγκρουσιακή υφή της καθημερινότητας τις αξίες της αγάπης, της συγχώρεσης και της καταλλαγής («Αρωμα Φρουζέλ», Νήσος). Υπογράφει ως Zelda Scott και ζει στην Αλεξανδρούπολη, και στις εννέα ζωομορφικές ιστορίες της μεταμορφώνει πλοκές από παραδοσιακά παραμύθια και την ποπ κουλτούρα (κόμικς, κινηματογράφος, βιντεοπαιχνίδια) αναδεικνύοντας την κυριαρχία της βίας στον ανθρώπινο κόσμο: τι είναι ζώο, τι είναι άνθρωπος και τι τ’ ανάμεσό τους; («Η γυναίκα-αχλάδι, ο άντρας-βάτραχος και άλλες ιστορίες», Τόπος). ηχογραφημένες εξομολογήσεις μιας αγιογράφου που βρίσκεται άγρια δολοφονημένη («REC», Ικαρος). Ενας φόνος στην Κέρκυρα της Μεταπολίτευσης δίνει την αφορμή στον Σωτήρη Τριβιζά να γράψει μια απέριττη νουβελίτσα («Φονικό στους Κορφούς - αστυνομική νουβέλα σε 69 σκαλοπάτια», Σοκόλη), όπου η αστυνομική πλοκή είναι το πρόσχημα για να μιλήσει ο συγγραφέας για τη γενέθλια πόλη του και την εποχή της αθωότητάς της. Και επειδή Χρισ τούγεννα χωρίς Γιάννη Μαρή δεν γίνονται, θυμίζουμε τις επανεκδόσεις των έργων του στις εκδόσεις Αγρα με τους προλόγους του Α. Αποστολίδη. Φέτος, εκτός από το κλασικό «Ο Θάνατος του Τιμόθεου Κώνστα» (1961) αναμένουμε και το «Εγκλημα στα παρασκήνια», ένα μυστήριο κλειστού δωματίου στην κοσμική Αθήνα του ’60 και μία από τις πρώτες νουάρ ιστορίες του πολύτροπου πατριάρχη του ελληνικού αστυνομικού. Νομίζω, ωστόσο ότι όλοι μας αξίζει να ξαναδιαβάσουμε σε νέα έκδοση το θρυλικό «Κάσκο» (Καστανιώτης) του Σέργιου Γκάκα (1957-2025): ένα μυθιστόρημα του 2001 που συνδυάζοντας το σκληρό αστυνομικό της αμερικανικής σχολής με το γαλλικό νεοπολάρ αποτελεί σημείο αναφοράς στην ιστορία του ελληνικού αστυνομικού αφηγήματος. Καθόλου τυχαία έχει χαρακτηριστεί ως «το Κιβώτιο της σύγχρονης ελληνικής αστυνομικής λογοτεχνίας» (Αχιλλέας Κυριακίδης).

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

23

Χ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ΝΗΣΙΔΕΣ | 20-21 ΔΕΚEMΒΡΙΟΥ 2025

Φιλοσοφικές αναγνώσεις Η χρονιά που τελειώνει υπήρξε ιδιαίτερα παραγωγική ως προς τις εκδόσεις βιβλίων φιλοσοφίας. Επιλέξαμε, με δυσκολία, και προτείνουμε 19 τίτλους προς ανάγνωση και εμπλουτισμό στοχαστικής βιβλιοθήκης ΤΟΥ ΑΡΗ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ

■ Baruch Spinoza

■ Carl L. Becker

Θεολογικοπολιτική Πραγματεία

Η ουράνια πολιτεία των φιλοσόφων του 18ου αιώνα

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΉΣΉ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΜΟΛΓΟΣ

Επιτέλους μεταφράστηκε ολόκληρο στη γλώσσα μας το σπουδαίο αυτό βιβλίο του Σπινόζα (1632-1677). Χάρη στην επιμέλεια του καθηγητή Φιλοσοφίας στο ΑΠΘ, Δημήτρη Αθανασάκη, και στον μεταφραστικό μόχθο του καθηγητή Λατινικής Φιλολογίας στο ΑΠΘ, Θεόδωρου Αντωνιάδη, έχουμε πλέον πρόσβαση σε μια έγκυρη έκδοση του πιο εκτενούς κειμένου του φιλοσόφου της «Ήθικής». Στη «Θεολογικοπολιτική Πραγματεία», το μόνο έργο που δημοσίευσε εν ζωή, έστω και ανώνυμα, ο Σπινόζα επιχειρεί να διακρίνει τη φιλοσοφία από τη θεολογία και τη γνώση από την πίστη. Μελετώντας κριτικά την Αγία Γραφή, δείχνει ότι η αληθινή θρησκεία δεν έχει ανάγκη από μυστήρια και δόγματα, αλλά έγκειται μόνο στην αγάπη και στην ευσπλαχνία. Επίσης, υποστηρίζει με θέρμη πως κάθε κράτος πρέπει να διασφαλίζει την ελευθερία της σκέψης και της έκφρασης γνώμης, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι το φυσικότερο και το καλύτερο πολίτευμα είναι η δημοκρατία.

Πρόκειται για μια εξαιρετική μελέτη του Αμερικανού ιστορικού των ιδεών, Καρλ Μπέκερ (1873-1945) και ασφαλώς είναι άξιος επαίνων ο Βάιος Ντάφος, ο μεταφραστής και υπεύθυνος των εκδόσεων Αμολγός. Ο μικρός αυτός τόμος αποτελείται από τέσσερις διαλέξεις του συγγραφέα, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ, που πραγματοποιήθηκαν το 1931 στο Πανεπιστήμιο Γέιλ. Οι θέσεις που αναπτύσσει ο Μπέκερ είναι ερεθιστικές, προκλητικές και ριψοκίνδυνες: οι φιλόσοφοι του 18ου αιώνα, που κατά κοινή ομολογία θεωρούνται φωτισμένοι επιστήμονες και νεωτερικοί ορθολογιστές, είναι πολύ πιθανό να μην είχαν απαλλαγεί από τις δεισιδαιμονίες και τις ακροβασίες της μεσαιωνικής χριστιανικής σκέψης. Εχουμε εδώ να κάνουμε με ένα ακαδημαϊκό έργο με λογοτεχνικές αρετές, που αποκαλύπτει διαφορετικές οπτικές γωνίες σε σχέση με την παραδοσιακά διαμορφωμένη εικόνα για το τι είναι Διαφωτισμός και ιστορική πρόοδος.

24

20-21 ΔΕΚEMΒΡΙΟΥ 2025 | ΝΗΣΙΔΕΣ

■ Φρίντριχ Σλέγκελ

Φιλοσοφικά θραύσματα

Ανοιχτό Βιβλίο

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΕΚ Το φιλοσοφικό θραύσμα (ή απόσπασμα) αποτελεί μια επινόηση των πρώιμων ρομαντικών του γερμανικού χώρου, κυρίως του Νοβάλις και του στενού φίλου του, Φρίντριχ Σλέγκελ (1772-1829), που υπήρξε ποιητής, κριτικός λογοτεχνίας, φιλόλογος και φιλόσοφος. Οπως γράφει ο μεταφραστής του έργου, Σπύρος Δοντάς, στο ωραίο του εισαγωγικό σημείωμα, το θραύσμα ως προς το μέγεθός του κινείται ανάμεσα στον αφορισμό και στο δοκίμιο, αποτελώντας τρόπον τινά ένα πρόπλασμα δοκιμίου. Στην έκδοση περιλαμβάνονται τρεις συλλογές του Σλέγκελ: «Θραύσματα κριτικής», «Θραύσματα από το περιοδικό Αθήναιον» και «Ιδέες», των οποίων η ανάγνωση προσφέρει γνήσια φιλοσοφική απόλαυση. ■ G.W.F. Hegel

Λαϊκή θρησκεία και χριστιανισμός ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΡΟΕΣ Τα κείμενα του Χέγκελ (1770-1831) που πε-

ριλαμβάνονται στον τόμο ανήκουν στην «περίοδο της Βέρνης» (1793-1796) και δημοσιεύτηκαν μετά θάνατον. Βλέπουμε τον νεαρό Χέγκελ να καταγράφει τους στοχασμούς του για τη θρησκεία, αναφερόμενος στο ηθικό περιεχόμενο και τον χαρακτήρα της, αλλά και στον ρόλο της στο πλαίσιο της κοινωνίας και του κράτους. Ο Γερμανός φιλόσοφος επιχειρεί εδώ σημαντικές εννοιολογικές διακρίσεις μεταξύ δημόσιας και ιδιωτικής ή μεταξύ υποκειμενικής και αντικειμενικής θρησκείας. Στον απόηχο της Γαλλικής Επανάστασης, ασκεί κριτική στον χριστιανισμό ως κατεστημένη θρησκεία και τάσσεται υπέρ μιας θρησκείας που να βιώνεται με την καρδιά και τη φαντασία, εμπνεόμενος από αντίστοιχες ιδέες των Ρουσό και Καντ. ■ Frederick Neuhouser

Τα θεμέλια της κοινωνικής θεωρίας του Χέγκελ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΏΝ Παραμένουμε στη φιλοσοφία του Χέγκελ, και πιο συγκεκριμένα στην κοινωνική και πολιτική του θεωρία. Ο καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, Φρέντερικ Νιούχαουζερ (γεν. 1957),

έγραψε αυτή την εμβριθή μελέτη για τις αντιλήψεις περί ελευθερίας στις οποίες βασίζεται η κοινωνική θεωρία του Χέγκελ. Το βιβλίο καταφέρνει να φωτίσει τις δύσβατες ατραπούς, μέσω των οποίων μπορούμε να οδηγηθούμε στην πραγμάτωση της «κοινωνικής ελευθερίας». Οφείλονται ευχαριστίες στον μεταφραστή, Γιάννη Κοζάτσα, και στον επιμελητή του τόμου, Ανδρέα Μιχαλάκη, για την άψογη έκδοση που παραδίδουν στο αναγνωστικό κοινό. ■ Κώστας Μ. Σταμάτης

Φιλοσοφία Δικαίου του Χέγκελ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ Αλλη μία σημαντική μελέτη για την εγελιανή σκέψη, που εν προκειμένω αφορά τη θεωρία περί δικαίου. Ο ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ, Κώστας Σταμάτης, καταθέτει εδώ έναν πρωτότυπο συστηματικό στοχασμό, με αφετηρία το έργο του Χέγκελ «Βασικές γραμμές της Φιλοσοφίας του Δικαίου» (1821). Το βιβλίο εστιάζει στη σύνθετη σχέση του ελεύθερου και υπεύθυνου προσώπου με το ζήτημα της ιδιοκτησίας. Η εγελιανή διαλεκτική μεταξύ προσωπικότητας και ιδιοκτησίας οδηγεί τον συγγραφέα να θέσει κρίσιμα ερωτήματα για το σήμερα: σε ποιον βαθμό είναι εφικτό στην εποχή μας να είμαστε όντως αυτεξούσια πρόσωπα, όταν η κοινωνική μας υπόσταση κυριαρχείται από σχέσεις ετερονομίας, εξάρτησης, εκμετάλλευσης; ■ Λούντβιχ Φόιερμπαχ

Προς μια κριτική της εγελιανής φιλοσοφίας ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΗΡΙΔΑΝΟΣ Πολύ ενδιαφέρον το σύντομο αυτό κείμενο του Γερμανού φιλοσόφου Φόιερμπαχ (1804-1872), σε μετάφραση Γεράσιμου Λυκιαρδόπουλου και με εισαγωγή του Στέφανου Ροζάνη. Το κεντρικό ερώτημα αφορά το θεμελιώδες ζήτημα της φύσης στο εγελιανό φιλοσοφικό σύστημα. Σε αντίθεση με τον Χέγκελ, ο Φόιερμπαχ θα αναζητήσει μια καινούργια βάση για τη φανέρωση της φύσης ως πράγματος, και όχι ως αφηρημένης νοητικής ιδέας, την οποία θα ανακαλύψει στον Σέλινγκ. ■ Max Scheler

Δύο κείμενα περί αγάπης ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΙΝΔΙΚΤΟΣ Δύο φιλοσοφικά δοκίμια του Σέλερ (18741928) απαρτίζουν αυτόν τον μικρό τόμο. Το πρώτο φέρει τον τίτλο «Η τάξη της αγάπης», ενώ το δεύτερο επιγράφεται «Αγάπη και γνώση». Η αγάπη αποκαλύπτεται εδώ ως η θεμελιώδης δομή που διαμορφώνει το πεπρωμένο, την ηθική στάση και, εντέλει, το πρόσωπο του ανθρώπου. Ο μεταφραστής Χρίστος Κρε-

μνιώτης υπογράφει και το ενδιαφέρον επίμετρο. ■ Αλεξάντρ Κοζέβ

Εισαγωγή στην ανάγνωση του Χέγκελ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΝΗΣΟΣ Πρόκειται για την περίφημη ανάγνωση του Χέγκελ από τον Κοζέβ (1902-1968), που στάθηκε καταλυτική για την πρόσληψη του Γερμανού φιλοσόφου στη Γαλλία. Το υλικό του βιβλίου προέρχεται από τα μαθήματα που παρέδωσε ο Κοζέβ την περίοδο 1933-39 στο Παρίσι για τη φιλοσοφία του Χέγκελ, τα οποία στην πραγματικότητα αποτελούσαν σχολιασμό της «Φαινομενολογίας του Πνεύματος». Η παρούσα έκδοση, σε μετάφραση Τάσου Μπέτζελου, περιλαμβάνει τα κείμενα που όρισαν τους βασικούς άξονες αυτής της ερμηνείας της εγελιανής φιλοσοφίας. ■ Ζαν-Πολ Σαρτρ

Τα συναισθήματα ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΏΜΑ Σε τούτο το ενδιαφέρον δοκίμιο ο Σαρτρ (1905-1980) χρησιμοποιεί τα εργαλεία της φαινομενολογίας για να εξετάσει τα συναισθήματα, ασκώντας παράλληλα κριτική στην ψυχολογία και στην ψυχανάλυση του καιρού του. Για να κατανοήσουμε το συναίσθημα, πρέπει να συλλάβουμε τη λειτουργία του. Οταν η συνείδηση δεν μπορεί να αντέξει τον κόσμο όπως αυτός είναι και αδυνατεί να τον αλλάξει, σπεύδει να τον συλλάβει διαφορετικά. Η μετάφραση και η εισαγωγή είναι του καθηγητή στο ΕΚΠΑ, Αντώνη Χατζημωυσή. ■ Χαράλαμπος Βέντης

Δοκίμια φιλοσοφίας της θρησκείας ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΚΚΡΕΜΕΣ Ο Χ. Βέντης, αναπληρωτής καθηγητής του ΕΚΠΑ, δεν επιχειρεί απλώς μια θεωρητική αποτίμηση της θρησκείας από φιλοσοφική σκοπιά, αλλά διερευνά την ίδια τη δυνατότητα της θρησκευτικής σκέψης να συνομιλήσει με τη φιλοσοφία, χωρίς να υποβαθμιστεί σε ηθικολογικό ή ψυχολογικό φαινόμενο. Για τον αναγνώστη που αναζητεί μια φιλοσοφία της θρησκείας πέρα από την απολογητική, την εκκοσμίκευση και τον σκεπτικισμό, το έργο αυτό προσφέρει έναν συνεκτικό ανοιχτό δρόμο. ■ Georg Lukacs

Για την οντολογία του κοινωνικού είναι ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΠΟΣ Ιδού το τελευταίο έργο του Γκ. Λούκατς (1885-1971), το οποίο εκδόθηκε μετά θά-

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

ΝΗΣΙΔΕΣ | 20-21 ΔΕΚEMΒΡΙΟΥ 2025

νατον και αναφέρεται στον μαρξισμό ως μια υλιστική οντολογία της πραγματικότητας, που θεμελιώνεται στο ρίζωμα του κοινωνικού είναι στην εργασία. Το βιβλίο περιέχει δύο κομβικά κεφάλαια της «Οντολογίας» που εξετάζουν τις θεμελιώδεις οντολογικές αρχές του Μαρξ και το ζήτημα της εργασίας. Ο Ούγγρος φιλόσοφος θεωρεί την εργασία ως μοντέλο κάθε δημιουργικής ανθρώπινης δραστηριότητας και ως θεμέλιο των ηθικών αξιολογήσεων. ■ Βίκυ Ιακώβου

Ουτοπία και χειραφέτηση ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΚΚΡΕΜΕΣ Η σημαντική αυτή μελέτη της Βίκυς Ιακώβου, καθηγήτριας στο Πάντειο, επανεξετάζει τη θεματική της ουτοπίας, σηματοδοτώντας θετικά αυτή την αμφιλεγόμενη έννοια και συνδέοντάς την με τη χειραφέτηση. Η συγγραφέας συνομιλεί με το έργο των Μιγκέλ Αμπενσούρ, Πολ Ρικέρ, Ερνστ Μπλοχ και Βάλτερ Μπένγιαμιν, οι οποίοι προσεγγίζουν την ουτοπία ως ιδιαίτερη μορφή σκέψης για τον κόσμο, την κοινωνία, την ιστορία και την πολιτική. Εξερευνώντας την ουτοπική σκέψη στις ποικίλες εκδοχές της, το βιβλίο δείχνει με πολύ πειστικό τρόπο ότι έχει νόημα να σκεφτόμαστε την ουτο-

πία μαζί με τη χειραφέτηση, και όχι εναντίον της.

σωπα και αντικατοπτρισμοί του γαλλικού μαρξισμού, (α)πολιτικές του Φουκό.

■ Jacques Derrida

■ François Dosse

Προπάντων, όχι δημοσιογράφοι!

Φιλοσοφικές φιλίες ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΟΛΙΣ

■ Daniel Bensaid

Δυνάμεις του Κομμουνισμού

Ο ομότιμος καθηγητής της Ιστορίας των Ιδεών, Φρανσουά Ντος (γεν. 1950), παρουσιάζει διάσημες φιλοσοφικές φιλίες, δηλαδή ζεύγη φιλοσόφων που συνδέθηκαν στενά με διανοητικά δεσμά. Σε μετάφραση Γιάννη Μπαλαμπανίδη, μαθαίνουμε τις φιλίες των Αρόν, Σαρτρ, Μερλό-Ποντί, Φουκό, Ντελέζ, Γκουαταρί, Λεφόρ, Καστοριάδη, Ρικέρ, Ντεριντά, Λεβινάς. Ο Αριστοτέλης έλεγε ότι κανένας δεν μπορεί να ζήσει χωρίς φίλους, κι οι φιλόσοφοι δεν αποτελούν εξαίρεση. ■ Jacques Rancière

Αίσθησις ΕΚΔΟΣΕΙΣ ANGELUS NOVUS

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΠΕΚΕΙΝΑ Στην παρούσα έκδοση περιλαμβάνονται τέσσερα κείμενα του μαρξιστή φιλοσόφου Ντανιέλ Μπενσαΐντ (1946-2010), σε μετάφραση Τάσου Μπέτζελου. Ενδιαφέρουσες οι θεματικές του βιβλίου: δυνάμεις του (ονόματος) κομμουνισμού, πρό-

■ Αλέν Μπαντιού

Ο εικοστός αιώνας ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΡΑΤΏ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΡΟΠΗ Στο επίκαιρο αυτό βιβλίο, ο Ζακ Ντεριντά (1930-2004) συζητά τη σύγχρονη εμπλοκή της θρησκείας με την τεχνο-επιστήμη, κυρίως με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, και ειδικότερα με την τηλεόραση. Ο Γάλλος φιλόσοφος καταγγέλλει πολύ εύστοχα την τηλεοπτική διαμεσολάβηση στη σχέση του ατόμου με τον Θεό. Το κείμενο είναι άψογα μεταφρασμένο και επιμελημένο από τον χαλκέντερο Βαγγέλη Μπιτσώρη, που έχει συντάξει διεξοδικές εμβριθείς σημειώσεις και λεξιλόγιο.

η τέχνη. Η ωραία μετάφραση είναι του Πάνου Αγγελόπουλου και το βιβλίο αξίζει να διαβαστεί με ενδιαφέρον.

Μια πολύ σημαντική μελέτη του Γάλλου φιλοσόφου Ζακ Ρανσιέρ (γεν. 1940) για την τέχνη και την αισθητική. Βρίσκουμε εδώ δεκατέσσερις σκηνές του αισθητικού καθεστώτος της τέχνης, δηλαδή δεκατέσσερα επεισόδια, συμβάντα ή στιγμές που μας μαθαίνουν τι μπορεί να κάνει

Ο Μπαντιού (γεν. 1937), ένας από τους τελευταίους μεγάλους της σύγχρονης γαλλικής φιλοσοφικής σκηνής, μας προσφέρει εδώ ένα πανόραμα του πραγματικού 20ού αιώνα, μέσα από 13 κείμενα που κινούνται σε διάφορες θεματικές. Ο καλαίσθητος τόμος έχει μεταφραστεί από τον Κώστα Τσάμπουρα, με επιμέλεια του Βλάση Σκολίδη. ■ Στέφανος Δημητρίου

Η πολιτική σε κρίση ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΟΛΙΣ Ο καθηγητής στο Πάντειο, Στέφανος Δημητρίου, επιχειρεί να εξετάσει την τωρινή κρίση της Αριστεράς και της δημοκρατίας, μιλώντας για την πολιτική σε κρίση. Ο συγγραφέας σκιαγραφεί μια μεταρρυθμιστική ανασυγκρότηση της χώρας μας, αρχίζοντας από το πολιτικό σύστημα, επισημαίνοντας ότι αυτό είναι σήμερα το καθήκον της δημοκρατικής Αριστεράς.

25