Page 1

PRESENZA DE ARMIÑO E DONICELA NO COUREL Antía Álvarez González e Rebecca Piacentini Fuentes. 3º ESO INTRODUCIÓN A donicela (Mustela nivalis) e o armiño (Mustela erminea) son os mustélidos de menor tamaño de Galicia. De ambos é difícil atopar información recente ou traballos de investigación. De feito, a pesar que no noso centro escolar lévanse facendo dende hai 4 anos traballos con cámaras de fototrampeo, non hai rexistros da súa presenza. Segundo as guías de mamíferos, a donicela é abundante na península Ibérica mentres que o armiño soamente estaría en Pireneos e na Cordilleira Cantábrica. Aínda que parecen moi similares, o armiño é de maior tamaño (peso entre 135 e 350 g) que a donicela (entre os 125 g e 300 g). Pero a característica máis importante que axuda a diferencialos é que o armiño ten unha cola longa e rematada en negro, mentras que a donicela ten a cola máis curta e sen ese negro na punta. Porén, no inverno a pelaxe do armiño vólvese total ou parcialmentemente branca, polo que non se confunde con ningún outro mamífero.

Imaxe 1. A rmiñ o pe laxe esti val .

coa

Imaxe 2 . Armi ño c oa pe laxe de in ve rn o

Imaxe 3 . Do ni ce la. A c ola é máis c u rta c a do armi ño e se n o pi nc e l n egro.

HIPÓTESE Existen tanto armiño como donicela na Serra do Courel (Lugo). FUNDAMENTOS TEÓRICOS Segundo diferentes guías de mamíferos consultadas é posible a existencia destas dúas especies no Courel. OBXECTIVOS • Determinar se o armiño (Mustela erminea) e a donicela (Mustela nivalis) están presentes na Serra do Courel. • Utilizar distintos métodos de muestreo para a detección de mamíferos. • Valorar cales deses métodos son máis eficaces para acadar o primeiro obxectivo do traballo.

1


MATERIAL E MÉTODOS A metodoloxía deste traballo pódese dividir en 4 fases: • 1ª fase: Entrevistas a veciñ@s do concello de Folgoso do Courel. Nelas preguntabamos por avistamentos de donicela/armiño. Mostráronse 3 imaxes: unha de donicela e dúas de armiño, unha en pelaxe invernal e outra estival. • 2ª fase: Análise de egagrópilas de curuxa (Tyto alba) das montañas do Courel. • 3ª fase: Roteiros para localizar excrementos destes mustélidos. • 4ª fase: Colocación de cámaras de fototrampeo nos lugares onde atopamos feces que poidan ser destes mustélidos. Nas entrevistas só contabilizamos como presenza segura de armiño se a persoa indica que viu o animal con pelaxe de inverno (branco, e por tanto, claramente distinto a donicela e outros mustélidos) ou se esa persoa coñece a diferenza entre armiño e donicela (o armiño de tamaño máis grande e a punta da cola negra). As egagrópilas, un total de 97, foron recollidas en Órreos, Riocereixa e Xestoso. Posteriormente, estudamos os cranios dos mamíferos inxeridos polas curuxas coa axuda dunha clave sinxela. O motivo desta análise é que polo menos as donicelas (e quizá tamén os armiños) poden ser presas da curuxa; así, a aparición dos seus cranios nas egagrópilas sería outra forma de confirmar a presencia destes mustélidos. Cos datos obtidos fixemos unha análise estatística para coñecer a biodiversidade de micromamíferos do Courel. Realizaronse 3 andainas para buscar sinais da presenza destes carnívoros (aínda faremos máis). As feces atopadas, que polas súas características poden ser de donicela ou armiño, son fotografadas cunha referencia do tamaño. Despois con guías de rastros de mamíferos son identificadas. Por último, e aínda en realización, colocamos cámaras de fototrampeo (que se activan ao detectar calor) nos lugares onde atopamos posibles rastros da súa presenza.

2


RESULTADOS A continuación, mostrase unha imaxe do Google Earth cos lugares onde se detectou presenza de armiño/donicela por parte dos veciñ@s. Existe presenza de armiño e donicela no concello.

Imaxe 4: Fotografía aérea procedente do Google Earth do concello do Folgoso do Courel onde están recollidos os avistamentos de armiño (debuxo dun mustélido branco) e de donicela (debuxo en marrón) por parte d@s veciñ@s.

3


Non atopamos cranios de donicela nas egagrópilas de curuxa; polo tanto, este método para detectar presenza de pequenos carnívoros non resultou eficaz. Porén, serviunos para coñecer algo máis a biodiversidade do Courel, xa que identificamos os cranios de micromamíferos que contiñan. Atopamos 3 especies de roedores que por orde de abundancia son rato, (Apodemus sylvaticus), e dúas cortas, Microtus agrestis e M. lusitanicus. Respecto aos musgaños atopamos 5 especies, que por orde de abundancia son: Crocidura russula, C. Suaveolens, Sorex minutus, S. coronatus/granatarius e un individuo do xénero Neomys.

Imaxe 5. Histograma no que se atopan recollidos o número de micromamíferos atopados nas 97 egagrópilas de curuxa analizadas.

4


Imaxe 6

Imaxe 8

Imaxe 7

Imaxes 6, 7 e 8: cranios de roedores (entre os incisivos e os molares non hai outros dentes). Os dentes das cortas (7 e 8) son de contorno aserrado, con entrantes e saintes, mentras que os dos ratos (6) son máis redondeados. Para distinguir as dúas cortas (xénero Microtus) hai que fixarse no segundo molar: no M. agrestis (imaxe 7) na súa parte interior ten un lóbulo adicional (marcado cunha frecha), ausente no M. lusitanicus (imaxe 8)

Imaxe 9: cranio de musgaño con dentes en toda a mandíbula. É un cranio de Crocidura russula xa que o último dente unicúspide é claramente maior que a cúspide do seguinte.

5


Os excrementos de donicela miden 3-4,5 cm de longo e 3-4 mm de ancho, mentras que os de armiño teñen 4-6 cm de lonxitude e 4-6 mm de grosor. Fotografamos 8 deposicións pero despois de comparalos coa información das guías soamente 5 delas foron admitidas como posibles feces de armiño. Mostramos un exemplo.

Imaxe 10: excremento de armiño.

Respecto ao fototrampeo, puxemos unha cámara durante 21 días, na zona donde atopamos máis excrementos, pero non fotografamos ningún exemplar, nin de armiño nin de donicela. CONCLUSIÓNS • • •

Hai citas de avistamentos de armiño e donicela en Folgoso do Courel, que confirman a súa existencia no concello. Tamén á análise de excrementos aportou evidencias da presenza de armiño no Courel. A análise de egagrópilas non resultou un método adecuado para detectar armiño e donicela.

BIBLIOGRAFÍA Hernández, Ángel; Zaldívar, Pilar (2016) El armiño en el valle leonés del río Torío. Quercus nº 365. Madrid. Iglesias Izquierdo, Ángel; España Báez, Ángel J. (2010) Rastros y huellas de carnívoros ibéricos. Ediciones Jaguar. Madrid Purroy, Francisco J.; Varela, Juan M. (2005). Mamíferos de España. Península, Baleares y Canarias. Lynx Edicions. Bellaterra (Barcelona). Sanz Navarro, Benjamín. (2012) Huellas y rastros de los mamíferos ibéricos. Ediciones Muskari. Bellvei (Tarragona). 6


ANEXO I

CLAVE dicotómica de cránIos dos micromamíferos máIs frecuentes en galicia CLAVE XERAL 1. Mandíbulas con grandes incisivos seguidos dunha zona sen dentes e a continuación 3 molares a cada lado →2 1. Mandíbulas con incisivos menores e dentes todo ao longo da mandíbula (non hai zona sen dentes entre incisivos e moas) → MUSGAÑOS 2. Moas con numerosos entrantes e saintes a ambos lados, que deixan lóbulos (saintes) entre eles → CORTAS 2. Moas sen as características anteriores → RATOS

CLAVE PARA CORTAS 1. Dentes con dúas raíces e con lóbulos redondeados → Myodes glareolus (corta rubia)

1. Dentes de crecemento continuo, sen raíces, e con lóbulos angulosos. →2

2. Segundo molar superior cun lóbulo adicional (que falta nas demais cortas) no lado interno do extremo posterior. → Microtus agrestis (trilladeira dos prados) 2. Segundo molar superior sen lóbulo adicional. →3

7


3. Último molar superior co lóbulo externo do medio moi pequeno. Microtus lusitanicus (corta dos prados)/ Microtus duodecimcostatus (corta mediterránea) 3. Último molar superior cos 3 lóbulos externos de tamaño parecido. Chionomys nivalis (trilladeira nival)

RATOS Nos ratos é moi difícil chegar a identificar a especie. Os máis frecuentes en Galicia son o rato de campo (Apodemus sylvaticus) e o rató caseiro (Mus musculus).

CLAVE PARA MUSGAÑOS 1. Dentes con as puntas de cor vermello → 2 1. Dentes enteramente brancos → 4 2. Con 5 dentes unicúspides → 3 2. Con 4 dentes unicúspides → Neomys anomalus (musgaño de Cabrera)/ Neomys fodiens (musgaño patibranco)

3. Segundo dente unicúspide maior que o terceiro → Sorex coronatus (furafollas grande)/ Sorex granarius (furafollas ibérico) 3. Terceiro dente unicúspide maior que o segundo → Sorex minutus (furafollas pequeno) 4. Último dente unicúspide claramente maior que a cúspide do seguinte. Lonxitude dende os incisivos ata o último molar = 7-9 mm → Crocidura russula (musgaño común)

4. Último dente unicúspide (aprox.) igual á cúspide do seguinte. Lonxitude dos dentes = 6-8 mm → Crocidura suaveolens (furaño de xardín)

8


ANEXO II

Táboa cos contenidos de cada egagrópila e lugar onde se atoparon Lugar Órreos Órreos Órreos Órreos Órreos Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Riocereixa Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Xestoso Total

Apodemus sylva.cus

Microtus lusitanicus

Microtus agres.s 3 2 1 2 1 3 1 2 3 2 3 3 1 2 3 3 2 2 2 1 1 1 1

4 1 3 3 2 2 2 1 2 2 2 1 2 2 2 1 2 2 1 2 1 2 2 2 3 2 2 1 1 1 1 1 2 1 2 4 1 1 1 3 2 1 1 2 1 1 1 2 3 1 2 1 3 2 148

Crocidura suaveolens

Crocidura russula

2 1 1 1 1 1

1

2 1 3

1 1 1 1 1

1

1 1 3 1 1

1 1

1 1

1

1

2

Sorex minutus

1

1

3

Sorex coronatus/ granarius

Neomys

1

1

1 1

1

1 1

1 1 1

1

1

1

1 1 1 1

1 1

1

1

2

1

1 1 3 1 2 2

1

1

1

1

1 1

1

1 1 1

1

4

1

1

1 1

1 1 1

1

1 1 1 1

1

1 2

1

1

1 1

1

1

1

1

1

24

1 1 17

1

38

22

1

1

7

1

Presenza de armiño e donicela no Courel  

A donicela (Mustela nivalis) e o armiño (Mustela erminea) son os mustélidos de menor tamaño de Galicia. De ambos é difícil atopar informació...

Presenza de armiño e donicela no Courel  

A donicela (Mustela nivalis) e o armiño (Mustela erminea) son os mustélidos de menor tamaño de Galicia. De ambos é difícil atopar informació...

Advertisement