Aedes-Magazine 4/2020

2020/4

WONINGCORPORATIES EN SOCIALE HUISVESTING

Saamhorigheid in Gouda MENSEN MAKEN DE WIJK » MARTIN VAN RIJN: ‘SOCIALE HUURSECTOR IS EEN KROONJUWEEL’ » 16 VRAGEN AAN SASKIA BOLTEN » ‘HOGE KOSTEN DRUKKEN OP TEMPO VERDUURZAMING’ » IN KRIMPEND FRIESLAND IS SAMENWERKEN HET SLEUTELWOORD «

AE2004_cover.indd 1

02-12-20 17:18

200511 - ADV - KNOP OM - 210 x 297 - OUTL.pdf 1 11-5-2020 10:05:55

C

M

Y

CM

MY

CY

CMY

K

AE2004_Advertenties.indd 2

01-12-20 13:34

» commentaar «

3

foto : simone michelle de blouw

KIES VOOR WONEN Kort geleden sprak ik in de Haagse wijk Morgenstond met Marijke Wijnands. Een jonge vrouw die met haar vriend onlangs een sociale huurwoning heeft bemachtigd in de Tuinen van Morgenstond.

Een fijn, comfortabel en betaalbaar huis in een groene omgeving, middenin de stad.

Zij is er heel gelukkig mee en heeft nu een thuisbasis om samen aan de toekomst te bouwen. Marijke heeft dat geluk. Veel van haar leeftijdsgenoten nog niet: zij wachten al heel lang op een eigen plek.

Een ontmoeting met Marijke en gesprekken met andere huurders maken mij meteen weer duidelijk waarvoor we het allemaal doen.

En ook hoezeer een betaalbaar huis bijdraagt aan een bestaan met perspectief voor de toekomst.

Dat is ook wat we duidelijk willen maken aan al die organisaties waarmee woningcorporaties samenwerken. En aan onze politici in het land. In gemeenten, provincies en op het Binnenhof. Aan de vooravond van de Tweede Kamerverkiezingen is het belangrijk te laten weten dat woningcorporaties letterlijk en figuurlijk meer ruimte moeten krijgen om hun werk te doen. Want dat werk stapelt zich op. We willen de woningnood tegengaan door betaalbaar te bouwen, betaalbaar te verduurzamen en bij te dragen aan wijken

‘Een betaalbaar huis draagt bij aan een bestaan met perspectief voor de toekomst’

en buurten waar mensen goed kunnen samenleven. Volkshuisvesting moet weer hoog op de agenda staan, dus de verkiezingen in het voorjaar van 2021 zijn belangrijker dan ooit voor het wonen in Nederland.

Daarom zijn we ook met heel veel samenwerkingspartners aan de slag om een plan voor de toekomst te maken. Zo kunnen we samen met een nieuw kabinet een vliegende start maken. Door nu te kiezen voor wonen, kunnen we in de toekomst veel meer mensen zoals Marijke helpen aan een huis. En daarmee geven we hen een plek waar ze zich thuis kunnen voelen, een basis om alles uit het leven te kunnen halen. Daar doen we het voor. Ik kies voor wonen. En u doet dat ook, dat weet ik zeker.

Martin van Rijn Voorzitter

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_commentaar.indd 3

04-12-20 12:41

4

» inhoud «

EN TOEN KWAM CORONA

28

‘WE ZIJN BEWONERS ACTIEVER GAAN BENADEREN’

Commentaar

3

Kies voor wonen - Martin van Rijn

Ondertussen in

6

Biggekerke

Mensen en wonen 19 Opinie 20 Goedemorgen 22 Column 27 Feiten & cijfers 35 Zestien uit tweeëndertig 50 Slimmer en beter voor elkaar 52 Column 65 Groeten uit 66 VTW en toezicht 72 Huisvester van het volk 76 Colofon 78

Bert van Vondel ‘Handen af van de huurtoeslag’ - Marien de Langen Corporatiebestuurder Jessie Bekkers Herwaardering van centrale regie - Henk Peter Kip Aedes-benchmark Zestien vragen aan Saskia Bolten Vernieuwende praktijkvoorbeelden Dikke inkomens in een rijtjeshuis - Marco de Wilde Noordoost-Friesland Beperkte financiële polsstok dwingt tot keuzes Samuel Coronel

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_inhoud.indd 4

03-12-20 15:35

» inhoud «

10

5

MARTIN VAN RIJN De centrale overheid mag van hem de regie op de woningmarkt weer meer naar zich toetrekken.

Corporaties moeten zich in hun ambities niet laten afremmen door de verhuurderheffing. Maak kennis met Martin van Rijn, sinds 1 september de nieuwe voorzitter van Aedes.

40

LEEFBAARHEID IN GOUDA

56

DILEMMA’S VAN VERDUURZAMING

De Goudse wijk De Korte Akkeren is een gekleurde wijk. De kracht, creativiteit en de samenwerking tussen de bewoners maakt dat het decennialang investeren door gemeente en woningcorporaties effect sorteert.

Een fotoproject voegde onverwacht iets toe.

Gaat grootschalige verduurzaming wel samen met de zorg voor voldoende betaalbare woningen?

En hoe welke rolverdeling is gewenst tussen alle betrokken partijen?

Corporatiebestuurder Tonny van de Ven, hoogleraar Anke van Hal en PvdA-Kamerlid Henk Nijboer geven hun visie op deze immense uitdaging.

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_inhoud.indd 5

03-12-20 15:35

6

AE2004_ondertussenIn.indd 6

» ondertussen in Biggekerke «

03-12-20 15:37

» ondertussen in Biggekerke «

7

TEK ST : NATASJA VERHEIJ , FOTO : E VERT VAN MOORT

Levensloopbestendige woningen In oktober is woningcorporatie Zeeuwland begonnen met de bouw van deze vier zeer energiezuinige levensloopbestendig woningen. En nu zijn ze al zo ver klaar dat de oplevering waarschijnlijk eind van dit jaar is.

Zeeuwland ontwikkelt deze woningen speciaal voor huurders van wie de kinderen het huis uit zijn en die nu op zoek zijn naar een wat kleinere woning. De belangrijkste kamers zijn op de begane grond. Zo kunnen bewoners hier lange tijd blijven, ook als ze bijvoorbeeld slecht ter been worden. De nieuwe woningen staan op de funderingen van gesloopte woningen. Dit was mogelijk doordat ze prefab zijn geleverd en veel minder zwaar zijn dan de oude. Met het prefab-concept kunnen corporaties snel nieuwe woningen bouwen van goede kwaliteit en tegen een betaalbare prijs. De woningen zijn zeer energiezuinig dankzij goede isolatie, vloerverwarming, driedubbelglas en een goede kierdichting. Verder hebben de woningen zonnepanelen en mechanische ventilatie. Alle materialen die zijn gebruikt bij de bouw zijn duurzaam en onderhoudsarm.

AE2004_ondertussenIn.indd 7

03-12-20 15:37

WWW.DAKMERK.NL

DUURZAAM GEGARANDEERD

DAKMERK. Hét keurmerk voor het platte dak.

DAKMERK is hét Nederlandse keurmerk voor bitumineuze en kunststofdaken. Een keurmerk dat staat voor duurzaamheid en kwaliteit, onderstreept met 10 jaar waterdichtheidsgarantie. DAKMERK dakaannemers zijn KOMOprocesgecertificeerd, alle projecten worden vooraf getoetst op systeemkeuze en materiaal. Ook controleren onafhankelijke inspecteurs steekproefsgewijs de toegepaste dakbedekkingsconstructies.

Onze dakaannemers adviseren u graag over duurzame oplossingen als zonnepanelen, daktuinen en waterberging.

Voor multifunctionele gebruiksdaken kan de standaard garantie worden uitgebreid met een speciale MULTI-garantie.

U vindt alle aangesloten dakaannemers op DAKMERK.NL GETOETST

GECONTROLEERD

GEGARANDEERD

AE2004_Advertenties.indd 8

GEBORGD

01-12-20 13:35

HERKEN ONZE VAKMENSEN OP HET DAK

Het werken op het dak vraagt vakmanschap, veilig werken en nu ook de extra zorg op de bouwplaats in verband met Corona.

Mede door de diversiteit van hellende daken, regelgeving, toegenomen veiligheidsregels en verhoogde opleidingscriteria is het vak van dakdekker de afgelopen jaren een stuk complexer en nog verantwoordelijker geworden.

Nu zijn de Corona protocollen daar nog eens bijgekomen. Onze mensen, vakmensen, houden

zich hier strikt aan. Opdrachtgevers kunnen gerust zijn óók als het gaat om situaties waarin de huizen bewoond zijn: Veiligheid voorop.

HET DAK, MIJN VAK ..is niet zo maar een boodschap. Wij willen dit uitdragen naar iedereen die het wil zien, vandaar dat u deze zomer onze vakmensen kunt herkennen aan de gele petten met deze tekst.

De Stichting Dakmeester is een platform van gekwalificeerde dakdekkers en toonaangevende producenten van materialen voor hellende daken. Dit samenwerkingsverband heeft als doelstelling om de kwaliteit van de hellende daken in Nederland naar een nog hoger niveau te brengen, gezamenlijk kennis te delen en ontwikkelingen te doen. De kwaliteit van hellende daken bestaat niet alleen uit hoogwaardige producten in hun toepassing, maar vooral ook de kwaliteit die geleverd wordt door onze vakmensen.

Onze partners ondersteunen onze vakmensen op het hellende dak: ondersteund door een uniek digitaal bouwdossier en geldt voor maar liefst 15 jaar!

Onze partners ondersteunen onze vakmensen op het hellende dak:

www.dakmeester.nl

Dakmeesters_adv_het dak mijn AE2004_Advertenties.indd 9 vak_v3_2020.indd 1

28-05-2020 17:59 01-12-20 13:35

10

» interview «

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H1-interview.indd 10

03-12-20 17:15

» interview «

11

AEDES-VOORZITTER MARTIN VAN RIJN

‘Sociale huursector is een kroonjuweel van Nederland’ De centrale overheid mag van hem de regie op de woningmarkt weer meer naar zich toe trekken.

Corporaties moeten zich in hun ambities niet laten afremmen door de verhuurderheffing. En de revival van het woord volkshuisvesting is een goede zaak.

Maak kennis met Martin van Rijn, sinds 1 september de nieuwe voorzitter van Aedes. tek st : jan smit , foto ’ s : phil nijhuis

Dat 2020 een bijzonder jaar is, lijkt een understatement. Maar voor sommigen was dit jaar nét even iets markanter dan voor anderen. Voor Martin van Rijn (64) bijvoorbeeld. Eind maart, aan het begin van de coronacrisis, plukte het kabinet hem weg bij de Reinier Haga Groep. Minister voor medische zorg Bruno Bruins moest om gezondheidsredenen een stap terug doen. Met zijn jarenlange ervaring in de zorg – hij was van 2012 tot 2017 onder meer staatssecretaris van VWS – leek Van Rijn de geknipte kandidaat.

»

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H1-interview.indd 11

03-12-20 17:15

12

» interview «

»

Na drie maanden gaf hij het stokje door. In juli werd Van Rijn door de leden benoemd als nieuwe voorzitter van Aedes, waar hij op 1 september is begonnen. Gezien zijn achtergrond niet zo vreemd. Hij werkte de eerste twintig jaar van zijn loopbaan bij het ministerie van VROM en was daar als plaatsvervangend directeur-generaal verantwoordelijk voor het grotestedenbeleid en de sociale huursector.

Van Rijn zit inmiddels een paar maanden in het zadel. Een goed moment om hem – online in zijn werkkamer, tegen een achtergrond van boekenkasten – te vragen naar zijn eerste ervaringen en zijn ambities.

Waarom hebt u gekozen voor Aedes?

‘Volkshuisvesting heeft, net als de zorg, altijd een warme plek in mijn hart gehad. Ik heb aan het begin van mijn loopbaan lang bij het ministerie van Volkshuisvesting gewerkt, ik was zelfs nog een tijdje hoofd Toezicht woningcorporaties. Dus het was ook wel een beetje thuiskomen.’

‘Volkshuisvesting heeft een andere gevoelswaarde dan wonen of woningmarkt, dat vind ik mooi om te zien’

U loopt hier nu een aantal maanden rond. Wat vindt u van de organisatie en van de vereniging?

‘Tijdens mijn kennismakingsronde viel mij een aantal dingen op: iedereen vindt het plezierig dat ik het woord volkshuisvesting gebruik. Dat is uit de mode geraakt. Terwijl wat corporaties doen en willen doen gewoon met volkshuisvesting te maken heeft: zorgen voor betaalbare woningen voor mensen die het niet al te breed hebben, nu en in de toekomst. En zorgen dat die woningen goed beheerd worden. Een klassieke taak. Ik merkte dat volkshuisvesting een andere gevoelswaarde heeft dan wonen of woningmarkt, dat vind ik mooi om te zien. Verder zie ik heel betrokken mensen die zich goed bewust zijn van de grote opdrachten die voor ons liggen. We hebben eigenlijk weer te maken met een nieuwe woningnood. Daar komen bij de verduurzaming, betaalbaarheid – in een totaal andere context – en de sociale cohesie in wijken en buurten.’

‘We hebben natuurlijk ook te maken met de verhuurderheffing. Toch zitten corporaties niet bij de pakken neer. Dat juich ik toe. We moeten redeneren vanuit de opgave, niet zozeer vanuit de belemmeringen door wet- en regelgeving.’

U hebt van 1980 tot en met 2000 gewerkt bij het ministerie van VROM in de volkshuisvesting. Wat is er in de tussenliggende decennia veranderd?

‘Er is een tijd geweest dat we veronderstelden: de woningnood is voorbij. Dat was in de tijd van de grote Vinex-wijken. De woningbehoeftecijfers liepen terug, we gingen van kwantiteit naar kwaliteit. Dat is veranderd. De vraag is weer actueel wat corporaties in het sociale domein nu wel en niet moeten doen. We beseffen weer veel meer dat wonen, zorg, welzijn en veiligheid in wijken en buurten echt met elkaar verbonden zijn. Dat die niet zonder elkaar kunnen, dat we veel meer de verbinding moeten benadrukken.’

‘Mede door deze veronderstelling, maar ook door het gebrek aan bouwlocaties en trage bouwprocedures, zie je dat de realisatiecijfers van corporaties niet altijd op 100 procent zitten. Daardoor ontstond het beeld dat corporaties geld over hebben. Daar kwam de financiële crisis nog eens overheen. Dat samen stond aan de basis van de verhuurderheffing en de gedachte dat de markt het misschien maar beter kon oppakken.’

Wat zijn voor u momenteel de belangrijkste speerpunten?

‘In ieder geval de nieuwe woningnood. Die heeft een moeilijke dimensie. De bouwcapaciteit vormt een belemmering. Binnenstedelijk bouwen is ingewik-

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H1-interview.indd 12

03-12-20 17:15

» interview «

Martin van Rijn in gesprek

kelder dan buitenstedelijk. Grote bouwlocaties zijn er niet meer. We moeten

met Marijke Wijnands.

ons afvragen of die voor een deel moeten terugkomen. Want als we echt veel

Zij huurt een energiezuinige

moeten bouwen is het de vraag of dat allemaal binnenstedelijk kan.’

woning van woningcorporatie

‘Tweede speerpunt, wat ik al noemde: de sociale cohesie in wijken en

Staedion in de Tuinen van

buurten. Die vraagt om goede samenwerking. Als een corporatie iemand die

Morgenstond in de Haagse

dakloos is of iemand die bij een zorginstelling aanklopt een woning biedt, dan

wijk Morgenstond.

moeten we ook afspreken welke zorg en begeleiding zo iemand krijgt. Anders heeft de persoon zelf er niets aan, en de buurt ook niet.’

Wat vindt u van het huidige kabinetsbeleid op het gebied van de sociale woningbouw?

‘De politiek, en dat geldt dus ook voor dit kabinet, ziet dat een aantal dingen moet veranderen. Er is een taskforce opgericht om de nieuwbouw verder aan te jagen, de markttoets om middenhuur te realiseren is opgeschort, er is een korting op de verhuurderheffing als er geïnvesteerd wordt in nieuwe woningen. Dat juich ik toe. Maar we moeten oppassen dat het niet blijft bij lapmiddelen. Er moeten structurele maatregelen komen om ervoor te zorgen dat we die opgave aankunnen.’

13

‘Gemeenten hebben goud in handen omdat ze de verantwoordelijkheid voor zorg, welzijn, veiligheid en wonen met elkaar in verbinding kunnen brengen’

Wat zijn dan die structurele maatregelen?

‘Enerzijds zorgen voor meer bouwlocaties en bouwprocedures versnellen.

Ervoor zorgen dat gemeenten meewerken wanneer het gaat om bijvoorbeeld grondprijzen, dat er letterlijk en figuurlijk wat ruimte is voor corporaties om met andere partijen de sociale cohesie te bevorderen. En de investeringsruimte voor corporaties moet groter, dus de verhuurderheffing moet eraf.

Maar nogmaals anderzijds – en dat vind ik heel belangrijk: als we de handen uit de mouwen willen krijgen, moeten we beginnen met iets te willen en na te

»

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H1-interview.indd 13

03-12-20 17:16

14

» interview «

»

denken over hoe we dat kunnen realiseren. En vervolgens kijken: welke problemen komen we tegen en hoe lossen we die op? In die volgorde.’

Is er voldoende centrale regie?

‘Als je de grote bouwopgave wilt realiseren, moeten er bouwlocaties zijn en moeten corporaties en gemeenten afspreken waar wat wordt gebouwd. Dan komt de vraag: is het genoeg, in het juiste tempo? Toen ik bij VROM zat, hadden we een afdeling planbehandeling. Die behandelde helemaal geen plannen, maar keek: wat is er afgesproken, wat moet welke regio realiseren?

En ging er vervolgens achteraan als de prestaties achterbleven. Dat hielp.’

Is die centrale regie minder geworden?

‘Ja, dat denk ik wel. Er is nu ook geen ministerie van Volkshuisvesting meer.

‘De gezamenlijke opgave die voor ons ligt, is zo groot dat de tijd van domeingevechten voorbij is’

Dat wil niet zeggen dat dit allesbepalend moet zijn, maar het helpt wel.’

Minister Ollongren heeft met Aedes en VNG afgesproken om gezamenlijk binnen twee jaar te groeien naar een bouwproductie van minimaal 25.000 woningen per jaar. Is dat haalbaar? In 2018 bouwden de corporaties gezamenlijk niet meer dan 13.000 nieuwe sociale huurwoningen.

‘We moeten het haalbaar maken. Maar als we blijven praten in de zin van: het is heel moeilijk, er zijn veel belemmeringen, dan weten we zeker dat het niet lukt. Ik zeg er ook altijd bij: wij kunnen dit, we hebben in de loop van de geschiedenis niets anders gedaan dan dit. Dat gaan we gewoon weer doen.’

De financiële slagkracht van corporaties staat onder druk. Wat gaat u hieraan doen?

‘Daar kan de afschaffing van de verhuurderheffing helpen, to put it mildly. En ten aanzien van de verduurzaming van woningen: hoeveel middelen wil de

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H1-interview.indd 14

03-12-20 17:16

» interview «

15

overheid daarvoor uittrekken? Je kunt veel van corporaties vragen, maar daar zal ook wat geld bij moeten. In Brussel speelt dezelfde discussie. Daar werkt

Martin van Rijn

men aan een groot herstelplan voor de economie. Brussel zegt: gebruik nou een groot deel daarvan voor de verduurzaming van woningen. Ik hoop dat de

(1956) begon zijn loopbaan

Nederlandse regering dit oppikt, want dan snijdt het mes aan twee kanten:

in 1980 bij het toenmalige

verduurzaming van woningen en een stimulans voor de economie.’

ministerie van VROM waar hij vanaf 1995 plaatsvervan-

Hoe ziet u de samenwerking met andere partijen?

gend directeur-generaal was.

‘De opgave die voor ons ligt, is zo groot dat de tijd van domeingevechten

In de periode 2000-2007

voorbij is. Waar het maar enigszins kan, moeten we samenwerken. We

werkte hij als directeur-gene-

hebben elkaar hartstikke hard nodig. Er is in Nederland veel meer consensus

raal bij de ministeries van

dan voorheen over wat er moet gebeuren voor de woningmarkt en de volks-

BZK en VWS. In 2008 werd

huisvesting. Daarom moeten we als woningcorporaties over onze eigen toe-

hij bestuursvoorzitter van

komst gaan. En komen met een gezamenlijk plan voor wonen.’

pensioenuitvoerder PGGM. Van 2012 tot 2017 was hij

En hoe kijkt u aan tegen de samenwerking met de gemeenten?

staatssecretaris van VWS in

‘Op de terreinen wonen, zorg en welzijn hebben grote hervormingen plaats-

het kabinet-Rutte II. Tot zijn

gevonden. De rode draad is: hoe breng je de verantwoordelijkheid meer naar

beëdiging als minister voor

lokaal niveau? Zou je alles vanuit Den Haag normeren en regelen en voor-

Medische Zorg en Sport in

schrijven waarop mensen recht hebben, dan kijk je eigenlijk niet naar deze

maart 2020 was hij voorzit-

lokale verschillen. Je moet ervoor zorgen dat de ontkokering die op rijks-

ter van de raad van bestuur

niveau heeft plaatsgevonden, niet op gemeentelijk niveau terugkomt.

van ziekenhuisgroep Reinier

Gemeenten hebben goud in handen omdat ze de verantwoordelijkheid voor

Haga.

zorg, welzijn, veiligheid en wonen met elkaar in verbinding kunnen brengen.

Dan wil je dat de wethouders zorg en wonen met zorg- en wooninstellingen

‘Ik juich het toe dat corporaties redeneren vanuit de opgave en niet zozeer vanuit de belemmeringen door weten regelgeving’

afspraken maken die een verbreding zijn van de prestatieafspraken en die wederkerig en niet vrijblijvend zijn. Dat is een randvoorwaarde om te komen tot meer leefbaarheid en sociale cohesie in wijken. Dat is een heel belangrijk punt voor de komende tijd. Eigenlijk roepen zowel corporaties als zorg- en welzijnsinstellingen gemeenten op om de regie te nemen.’

U zat als staatssecretaris in het kabinet dat de verhuurderheffing invoerde. Hoe kijkt u daar achteraf op terug?

‘Het had deels te maken met het tijdsgewricht: de gedachte dat de woningnood afnam en dat de markt meer zou kunnen doen. Bovendien: de verhuurderheffing was gewoon een crisisheffing. Het was alle hens aan dek. We zitten nu weer in een crisis. En moeten investeren om deze te boven te komen.

Dan helpt verlaging van de belastingdruk voor corporaties zeer. De heffing was misschien nog wel te begrijpen toen zij werd ingevoerd, maar het handhaven van de verhuurderheffing nu is niet uit te leggen.’

U bent eerder dit jaar als minister nog een aantal maanden verantwoordelijk geweest voor de aanpak van de coronacrisis. Als voorzitter van Aedes krijgt u een andere crisis op uw bord: de woningnood. Wat is voor u de taaiste uitdaging?

‘De coronacrisis is natuurlijk onheil dat van buiten op ons afkomt, waarvan we, zeker in het begin, weinig afwisten. De premier heeft wel eens gezegd: met 50 procent inzicht moeten we 100 procent beslissingen nemen. Dat is natuurlijk een heel heftige crisis, onvergelijkbaar met de woningnood. Maar we hebben het geluk dat we in Nederland corporaties hebben, die heel veel weten van volkshuisvesting, wonen en van betaalbaar bouwen. Die kennis en ervaring moeten we gebruiken om de wooncrisis te bestrijden. Laten we trots zijn dat we zo’n sociale huursector hebben. Ik vind dat een kroonjuweel van Nederland.’

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H1-interview.indd 15

« 03-12-20 17:16

Een en woning voor Edward

Omdat zijn hart bij ons verse brood ligt

Een woning voor juf Selma

Omdat haar hart bij onze kinderen ligt Onderwijzers, lokale ondernemers, verpleegkundigen: ze zijn de drijvende kracht achter een leefbare buurt. Tegelijk is een betaalbare woning voor hen steeds moeilijker te bereiken. Samen met corporaties en gemeenten zet BPD zich al 75 jaar in om wonen voor iedereen bereikbaar te houden. Zo kan Selma dankzij BPD Woningfonds in de buurt van haar school blijven wonen.

Samen in uw gemeente aan de slag?

Kijk op bpd.nl/woningfonds

Bouwen aan het hart van de buurt AE2004_Advertenties.indd 16 m20129_BPD_Campagne_Adv_VNG_210x297mm.indd 3

01-12-20 13:36 16-09-2020 14:21

U wilt niet alleen asbest saneren

Maar ook direct uw woningen verbeteren

REVOORT MAAKT RUIMTE VOOR

Man&Mach levert nooit half werk. Wij saneren niet alleen, maar kunnen u volledig ontzorgen. Bij enkele panden, maar ook bij complete woningblokken.

Desgewenst verzorgen wij de bewonerscommunicatie en voeren wij herstelwerkzaamheden uit. Man&Mach helpt snel en vakkundig. Overlast beperken wij altijd tot een minimum. Zo werken we samen aan een gezonde en veilige woonomgeving.

• Standaard tarieven bij mutaties

• Overlast voor bewoners tot een minimum beperkt • Snellere verhuur door minder leegstanddagen • Verzorgen van bewonerscommunicatie

Daadwerkelijk op weg naar een CO2-neutrale en circulaire woningvoorraad?

Dé gevelspecialist voor het vinden van de oorzaak en het geven van de juiste oplossing U bent bij ons aan het juiste adres voor: ◆ Gevelinspecties ◆ Hersteladvisering ◆ Constructiebegeleidingen ◆ Projectbegeleidingen

W/E adviseurs ondersteunt corporaties bij de verduurzamingsopgave met een lokale routekaart op maat.

◆ Producttrainingen ◆ Projectgarantie

Inzicht in de CO2-effecten door energie én materiaalgebruik!

Meer informatie op www.w-e.nl/corporaties/

totalwall.nl

Stichting W/E adviseurs heeft als onderzoeks- en adviesbureau een toonaangevende rol in verduurzaming van de gebouwde omgeving in Nederland.

T 088 - 111 25 25 ◆ info@totalwall.nl

20.002_TW Totalwall adv 90x130mm.indd 1

AE2004_Advertenties.indd 17

10-02-20 14:32

01-12-20 13:38

Samen met Bosch naar een gasloze toekomst.

SmartInduction: koken op slechts één elektriciteitsgroep.

Deze unieke SmartInduction kookplaat sluit u eenvoudig aan op slechts één elektriciteitsgroep van 230 volt.

Hierdoor zijn er geen aanpassingen in de meterkast meer nodig. De kookplaat is bovendien eenvoudig in- of op te bouwen en gemakkelijk schoon te maken. Zo geniet uw huurder met een relatief lage investering van alle voordelen van inductie en kan er nauwkeuriger en energiezuiniger worden gekookt.

?

Liever opbouw Vraag naar de mogelijkheden.

Met het vrijstaande fornuis met inductiekookplaat biedt Bosch nog een andere oplossing om gasloos te koken.

020015-A

Met een vrijstaand fornuis met inductiekookplaat van Bosch kookt uw huurder snel, zuinig en veilig.

Het fornuis kan geplaatst worden waar u wilt; u bent hierbij niet gebonden aan een vaste plek.

Reden te meer om de oude gaskookplaat te vervangen en elektrisch te gaan koken.

Meer informatie en contactgegevens zijn te vinden op www.bosch-home.nl/projecten.

Bosch Inspiratiecenter, inspiratiehuis 20l20, Taurusavenue 36, 2132 LS, Hoofddorp.

020015-A_BSH-Projecten_Adv_smartInduction_AEDES.indd 1 AE2004_Advertenties.indd 18

13-02-20 01-12-20 10:27 13:39

» mensen en wonen «



Bert van Vondel (‘40-plus’) huurt een tussenwoning van Acantus in het Groningse Scheemda. De maandelijks huur is 460 euro.

De schutting in de achtertuin heeft hij weggehaald zodat hij en de buren plus hun hond er samen plezier van hebben.

TEK ST : MARJON VAN WEERSCH , FOTO : RONALD ZIJLSTR A

‘Wat kan ik voor de ander betekenen?’

Er zijn er zoveel mogelijkheden om je eigen

maatschappelijke ellende. Voor mij is het de

makkelijker accepteren, voor elkaar openstaan

buurt leefbaar te maken en te houden. De

kunst om te zoeken naar wat die mensen ver-

en zo de buurt verrijken.

gastdocent vredesonderwijs Bert van Vondel

bindt. Eigenlijk biedt dat kansen en mogelijk-

Zelf gebruik ik vaak mijn kennis van de natuur.

gebruikt er zelfs eeuwenoude symboliek bij.

heden voor elke buurt. Ik noem dat de kracht

Ieder jaar kweek ik een andere soort plant.

van acht. Een eeuwenoude symboliek, even

Stekjes zet ik op een tafeltje aan de straat. Gra-

‘Acht jaar woon ik hier nu. Het is een gemêleer-

simpel als doeltreffend. Ik probeer met de acht

tis mee te nemen voor buurtbewoners. Verder

de volksbuurt. Naast oudere bewoners en echt-

huishoudens die mij omringen in harmonie te

help ik mensen met het ophalen en wegbren-

paren wonen er alleenstaande ouders die de

leven. Dus met alle buren naast, achter en

gen van spullen. Ook timmer en knutsel ik wat

zorg hebben voor meerdere kinderen. Er

tegenover mij. Ik zie ons als een ster met acht

af. Er zijn zoveel mogelijkheden om de eigen

leven vluchtelingen en andere buitenlandse

punten. Vanuit de gedachte wat kan ik voor de

buurt leefbaar te maken. Ik krijg veel onder-

mensen met een eigen cultuur. Sommige be-

ander betekenen, probeer ik eraan bij te dragen

steuning van de buurtconciërge van Acantus.

woners hebben geldzorgen, relatieproblemen

dat de buurt woonbaar is en blijft. Ik merk dat

Hij is echt hét aanspreekpunt van de buurt en

of andere persoonlijke en daaraan verbonden

steeds meer buurtgenoten dat doen: elkaar

vooral een geschikt mens.’

Aedes-Magazine /

AE2004_mens&wonen.indd 19

03-12-20 13:52

20

» opinie « Marien de Langen, bestuurder Stadgenoot

‘HANDEN AF VAN DE HUURTOESLAG’ illustr atie : menno wit tebrood

Het is oneigenlijk om de problemen rond de

De Belastingdienst heeft een probleem. Een

Andere landen

groot probleem zelfs. Maar de oplossing voor

Ik hoef hier niet uit te leggen hoe belangrijk

de affaire rond de kinderopvangtoeslag ligt

een goed huis is. Het is één van de basisvoor-

kinderopvangtoeslag aan te

bij de Belastingdienst en het Rijk. En niet in

waarden om je in het leven te redden. Anders

grijpen voor een principiële

een grootscheepse hervorming van één van

gezegd: het is een levensvoorwaarde.

de andere toeslagen: de huurtoeslag. Toch

30 procent van alle huizen in Nederland zijn

zien we dat gebeuren. In het heftige debat

sociale huurwoningen van corporaties. In de

over de kindertoeslag ligt ook de huurtoeslag

meeste landen woon je in een slecht huis als je

onder een vergrootglas. Waar hebben we zo’n

weinig geld hebt. Bij ons kunnen mensen met

vorm van collateral damage ook alweer eerder

een laag inkomen een woning huren van goede

gezien? Waar raakten we ook per ongeluk in

kwaliteit in een leefbare wijk. Daar ben ik trots

een discussie verzeild die niet over ons gaat?

op. Dat is deels mogelijk door de huurtoeslag.

discussie over de huurtoeslag, waarschuwt Marien de Langen.

‘Daarvoor is dit instrument te belangrijk voor een groot deel van onze huurders.’

Oh ja, bij de ATAD. Een maatregel bedoeld om belastingontduiking door multinationals te

Schuldhulpverlening

voorkomen, gaat woningcorporaties honderden

Dat wil echter niet zeggen dat er niks hoeft te

miljoenen per jaar kosten.

verbeteren aan het huidige instrument. Zo zijn

Natuurlijk, er zijn principiële discussies over de

er te veel huishoudens die het niet gebruiken,

huurtoeslag te voeren. Maar het is naïef om dat

terwijl ze er baat bij zouden hebben. Het is

nu en ook nog eens op de verkeerde gronden te

goed om de huurtoeslag eenvoudiger en voor-

doen. Dan loop je het gevaar van het kind met

spelbaarder te maken. Dat kan op verschillende

het badwater. En daarvoor is de huurtoeslag

manieren. Bijvoorbeeld door het mogelijk te

te belangrijk voor een groot deel van onze

maken dat corporaties de huurtoeslag direct

huurders.

verrekenen met de huur. Voor een beperkte groep huurders met de laagste inkomens en op

Voorbeeld van beschaving

vrijwillige basis. Wij horen van die huurders

De huurtoeslag speelt op dit moment een

zelf dat ze dat graag willen. Mensen beseffen

essentiële rol in het betaalbaar wonen.

dondersgoed hoe belangrijk het is dat de huur

Corporaties hanteren een gematigd huurbeleid:

op tijd betaald wordt. Ze weten dat ze in grote

we vragen vrijwel altijd huurprijzen onder

problemen komen als het geld voor de huur

de marktprijs. Voor sommige huurders is die

aan iets anders wordt uitgegeven. En soms

huurafslag echter onvoldoende. Daarom zorgt

is de verleiding groot. Als de koelkast kapot

de overheid er via de huurtoeslag voor dat die

is bijvoorbeeld. We praten hier al heel lang

huishoudens voldoende inkomen overhouden

over met de Belastingdienst. Tot nu toe helaas

om hun vaste lasten te kunnen betalen. De

zonder resultaat. En dat is onbegrijpelijk,

huurtoeslag is dan ook een onmisbaar onderdeel

zeggen bijvoorbeeld ook de medewerkers van

van de inkomenspolitiek van de overheid. Die

de schuldhulpverlening tegen ons.

twee zaken zorgen er samen voor dat sociale huurwoningen in principe voor alle lage inko-

Vangnet

mensgroepen betaalbaar zijn. De schaal waarop

Verder zou er een vangnet moeten komen voor

dit in Nederland gebeurt, is uniek. En dat vind ik

huurders die plotseling een flinke inkomensval

een mooi voorbeeld van beschaving.

meemaken. In de afgelopen coronamaanden

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_opinie.indd 20

03-12-20 15:37

» opinie «

hebben we daarvan talloze voorbeelden gezien. We weten dat gemeenten daarin een rol kunnen en willen spelen. Mensen die opeens in financiële problemen komen, vaak buiten hun eigen schuld, hebben meer betalingsproblemen dan enkel de huur. Het

21

‘Bij ons kunnen mensen met een laag inkomen een woning huren van goede kwaliteit in een leefbare wijk.

Daar ben ik trots op’

gaat dan ook over de energierekening en de dagelijkse levensbehoeften. Dat vraagt om een tijdelijke overbrugging naar andere regelingen zoals de bijstand.

Zonder huurtoeslag komt een groot deel van onze bewoners onmiddellijk in de financiële problemen. Laten we er dus alsjeblieft voorzichtig mee omgaan. Vooralsnog heb

«

ik ook nog geen beter alternatief voorbij zien komen. Kortom: handen af van de huurtoeslag.

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_opinie.indd 21

03-12-20 15:37

22

» goedemorgen «

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_goedemorgen.indd 22

03-12-20 15:36

» goedemorgen «

23

Corporatiebestuurder bij Laurentius in Breda

JESSIE BEKKERS Mensen goed laten wonen en je bedrijf goed leiden. Daar is de corporatiebestuurder verantwoordelijk voor. We schuiven aan bij Jessie Bekkers en haar gezin voor een snel ontbijt in de keuken. tek st : margriet pflug , foto ’ s : guido koppes

‘Fantastisch mooi vind ik het om mensen en organisaties te helpen groeien. Ik wil van vlammetjes vuurtjes maken.’ Jessie Bekkers ontdekte die drive in haar studententijd, vertelt ze, toen ze geld bijverdiende als tennisleraar. ‘Op zo’n dag coachte ik mensen van alle leeftijden. Van jonge kinderen tot bejaarde tennissers.’ De sport heeft met een omweg uiteindelijk ook haar beroepskeuze bepaald. ‘Ik kon aardig tennissen en mijn opa bracht mij altijd naar tenniswedstrijden. Hij had een eigen aannemersbedrijf en wees dan altijd onderweg aan wat hij had gebouwd. Fascinerend vond ik dat. Daarom ben ik bouwkunde gaan studeren.’

Eerst dacht Bekkers dat ze architect wilde worden, maar dat verschoof, in combinatie met een tweede studie economie en financiering, op naar belangstelling voor vastgoedbeheer en strategie. ‘En dan kom je als vanzelf in de corporatiebranche terecht. Ik vind het een mooie branche: hoe alles hier samen komt en er zijn voor andere mensen, hun een goed thuis kunnen bieden.’

Haar bouwkundige en financiële achtergrond komt goed van pas bij woningcorporatie Laurentius in Breda, waar ze sinds vorig jaar september bestuurder is.

»

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_goedemorgen.indd 23

03-12-20 15:36

24

» goedemorgen «

JESSIE BEKKERS (41) DIRECTEUR-BESTUURDER VAN: Laurentius (ruim 8.300 woningen, parkeerplaatsen en andere panden in de gemeenten Breda en Alphen-Chaam) RIJDT: Volvo C70 THUISSITUATIE: getrouwd, drie dochters OPLEIDING: TU Bouwkunde Eindhoven en International Economics en Finance aan Tilburg University MBA en MRICS NEVENACTIVITEITEN: voorzitter raad van toezicht ASVZ, voorzitter Aedes-netwerk Vrouwen en leiderschap, vicevoorzitter Carantegroep

» ‘Het zou mooi zijn als de bewoners en de medewerkers weer trots zijn op Laurentius’

Na negen jaar werken aan financieel herstel, kan de

raad – Laurentius is een vereniging – en de

corporatie vanaf 2021 weer fors investeren in grote

Huurderskoepel wisten niet wat ze meemaakten

renovaties, nieuwbouw en het verduurzamen van

toen we onze nieuwe onderhouds- en investerings-

bestaande woningen. Want sinds eind oktober is

begroting presenteerden. Zoveel investeringsplan-

Laurentius weer een ‘reguliere corporatie’ zonder

nen na negen jaar enkel onderhoud doen waren ze

bijzonder beheer van het WSW. ‘Dankzij de betrok-

niet meer gewend.’

kenheid en hard werken van de collega’s onder leiding van mijn voorganger Marie-Thérèse Dubbel-

PIJPLIJN

dam, door verkoop van woningen buiten ons

En samen met de andere Bredase corporaties Alwel

kerngebied en hulp van collega-corporaties zijn we

en WonenBreburg staan er de komende vier jaar

uit de rode cijfers.’ In oktober is de fraudezaak uit het

1.200 nieuwe woningen op het programma. Bekkers:

verleden afgerond met een veroordeling van de oud-

‘We halen helaas nog niet onze doelstelling van 130

directeur in hoger beroep opnieuw tot 30 maanden

nieuwbouwwoningen per jaar. We bouwen nu echt

cel. Bekkers: ‘Dat gaf hier zo’n opluchting. Een aan-

veel te weinig als je kijkt naar de oplopende wachttij-

tal medewerkers had het er nog erg moeilijk mee.

den.’ WonenBreburg en Alwel hebben veel plannen

Maar iedereen wil nu wel graag door.’

gelukkig al op stapel staan en zijn al jaren intensief bezig. De pijplijn van Laurentius is nog nagenoeg

DUURZAAM WONEN

leeg. De corporaties trekken in nieuwbouw samen

Vol trots laat Bekkers het nieuwe ondernemingsplan

op met de gemeente. Maar die eist dan 20 tot 30 pro-

zien: Samen dichterbij. We doen het pas goed als

cent sociale huur in een bouwplan van een ontwikke-

onze bewoners écht enthousiast en tevreden zijn

laar. ‘Mijn hele agenda staat de komende twee maan-

over onze dienstverlening, staat er met grote letters

den vol om samen met onze nieuwe manager

op de openingspagina. ‘Afgelopen jaar hebben we

Vastgoed langs de ontwikkelaars te gaan om ons op-

hard gewerkt om een onderhouds- en investerings-

nieuw voor te stellen. Zodat we weer in beeld zijn

begroting op te stellen. Werken aan duurzaam wo-

om mee te doen in nieuwbouw.

nen hebben we met stip op één gezet: zo laag mogelijke woonlasten realiseren voor onze bewoners in

Over vier jaar hoopt Bekkers dat Laurentius weer aan

een prettige leefomgeving. En met hart voor de toe-

de voorkant van het peloton van de corporaties zit en

komst van de aarde.’ Laurentius wil daarin de komen-

volop meedoet. ‘Het zou mooi zijn als de bewoners

de tien jaar 83 miljoen euro investeren. ‘Onze leden-

en de medewerkers weer trots zijn op Laurentius.’

«

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_goedemorgen.indd 24

03-12-20 15:36

Nieuwe regels nieuwe kansen De woningmarkt staat al tijden onder druk. Als woningcorporatie Vertrouwde expertise Hielkema & co kan bogen op meer dan 30 jaar ervaring in de krijgt u voortdurend te maken met nieuwe regels. Op meer dan praktijk van de volkshuisvesting. Wij komen graag bij u langs één gebied. Daar komt nu de onzekerheid als gevolg van de coronacrisis bij. Telkens moeten nieuwe keuzes gemaakt worden. voor een kennismaking.

Reden genoeg om een betrouwbare juridische partner te wensen die u hierbij kan ondersteunen. Een partner die u tijdig waarschuwt bij nieuwe ontwikkelingen. En u vertelt hoe u kunt voorsorteren.

De advocaten van Hielkema & co hebben zich volledig toegelegd op het vastgoed- en huurrecht en overzien het gehele speelveld.

Zij kunnen u dan ook met solide kennis van zaken adviseren (en als het moet procederen) over zaken rond (ver)huur, (ver)koop, woonfraude, huurprijzen, algemene huurvoorwaarden, overlast, renovatie, bouw, projectontwikkeling en de regelgeving rond de volkshuisvesting.

Dé vastgoed- en huurrechtadvocaten www.hielkemaco.nl De Boelelaan 7, 1083 HJ Amsterdam Tel. 085 782 28 20

STICHTING

Zonnepanelen voor huurders Exclusief voor woningcorporaties! ✓ Duurzaam, transparant en sociaal ✓ Beste prijs-kwaliteit, ongeacht koop of financiering ✓

Ontdek Wocozon: dé specialist in zonnepanelen voor woningcorporaties.

Met ook nog eens een flinke dosis ervaring. U zet de stap naar duurzame energie, Wocozon doet het werk en dankzij voordelige zonne-energie krijgt u blije huurders. Bel of mail voor een afspraak.

Bel 085 744 10 58 of kijk op wocozon.nl

adv-Wocozon-Aedes Magazine-2019v2.indd 1

AE2004_Advertenties.indd 38

10-02-2020 09:41

01-12-20 13:41

AE2004_Advertenties.indd 26

01-12-20 15:00

» column «

27

HERWAARDERING VAN CENTRALE REGIE We hebben een lange periode achter ons waarin het volkshuisvestingsbeleid vooral gedecentraliseerd is. Dit pastte in de trend.

Kijk maar wat er in zorg- en welzijnsland gebeurd is. De landelijke politiek kwam op afstand te staan en de lokale overheid was aan zet. Die decentralisatie van vooral het ruimtelijk beleid heeft natuurlijk goeds gebracht. Minder bureaucratie en meer verantfoto : mark prins

woordelijkheden laag. Niemand zou terug willen naar het volkshuisvestingsbeleid met uitgebreide voorschriften hoe corporaties moesten rekenen en wat ze moesten bouwen. Maar de nadelen worden wel steeds duidelijker.

Als eerste valt op dat de landelijke overheid maar beperkt kan sturen op de bouwproductie. Daardoor zijn er nu gewoon te weinig woningen. Na de Vinex-wijken zijn we binnenstedelijk aan de slag gegaan. Vanwege het nimby-effect bouwen we nauwelijks nog op grote locaties buiten de stad. Een bovenlokale afweging ontbreekt.

In de buurt van Utrecht ligt er bijvoorbeeld een plan voor een grote ontwikkeling van circa 30.000 woningen. Lokaal wordt daartegen het argument gehanteerd dat de wijk excentrisch ten opzichte van

‘Hier wordt overduidelijk lokaal gedacht en niet een afweging gemaakt op basis van nationale belangen’

de stad zou komen te liggen. En dat bij een locatie midden in ons land met een omvang van bijvoorbeeld Assen of Hoorn. Hier wordt overduidelijk lokaal gedacht en niet een afweging gemaakt op basis van nationale belangen.

Een tweede nadeel van lokaal ruimtelijk beleid is dat elke nieuwe ontwikkeling ‘een gezonde businesscase’ moet hebben. Op zich ben ik altijd te porren voor een zakelijke benadering, maar het idee dat de overheid geen verliezen op projecten zou mogen lijden, is mij wezensvreemd. We hebben toch juist de overheid in het leven geroepen om verliezen te kunnen lijden? De staat is een optelsom van verliezen lijden en in ruil daarvoor belasting heffen. Zonder dat principe hadden we in Nederland nooit dijken aangelegd. Uiteraard is de randvoorwaarde voor de onrendabele projecten dat zij maatschappelijk van nut zijn. En laat een fijne woning in een mooie wijk dat nu net zijn.

Kortom, we moeten toe naar een beheerste centralisering van het ruimtelijk beleid. Met herintroductie van landelijk effectieve subsidie-instrumenten om lokaal gewenste ontwikkelingen te faciliteren. Kan mooi in de komende kabinetsformatie geregeld worden.

Henk Peter Kip is directievoorzitter bij Mitros in Utrecht. hkip@mitros.nl Omdat hij is benoemd in het algemeen bestuur van Aedes is dit de laatste column van Henk Peter Kip in Aedes-Magazine.

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_columnKip.indd 27

03-12-20 13:57

» coronacrisis «

foto : jonas briels

28

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H3-corona.indd 28

03-12-20 13:48

» coronacrisis «

29

EN TOEN KWAM CORONA

‘WE ZIJN ­BEWONERS ­ACTIEVER GAAN ­BENADEREN’ Corporatiemedewerkers die voor hun werk bij huurders thuis langskwamen, hebben hun werk door corona zien veranderen. Wat konden zij het afgelopen jaar voor bewoners betekenen? Hoe werkten ze daarbij samen met andere organisaties? Medewerkers van drie woningcorporaties geven een persoonlijke terugblik. tek st : marjon van weersch

»

Door corona hebben ook corporaties hun werk en dienstverlening van de ene op de andere dag moeten aanpassen. Ook de samenwerking met andere partijen is veranderd. Het meeste werk is doorgegaan, soms improviserend en altijd binnen de richtlijnen van het kabinet en RIVM. Bezoeken aan bewoners hebben vaak plaats gemaakt voor telefonisch contact. Als medewerkers nog wel achter de voordeur komen, gaat dat anders dan voorheen. Een mondkapje hoort in ieder geval bij de standaarduitrusting.

»

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H3-corona.indd 29

03-12-20 13:48

30

» coronacrisis «

»

DANNIS GROEN EN MEREDITH K AMAIRO Complexbeheerder en consulent sociaal beheer van Parteon in de Zaanstreek

‘Ik kwam altijd veel bij huurders thuis

u?” en “Heeft u hulp nodig?”, waren

nen, deden boodschappen en klusten

en in maart hield dat abrupt op’, zegt

onze belangrijkste vragen. Gelukkig

in tuinen. Of ze belden bewoners elke

Dannis. ‘We zijn meteen oplossingen

bleken de meeste ouderen zich goed te

week een half uurtje, gewoon voor een

gaan bedenken om met onze bewoners

kunnen redden met familie of buren.’

praatje.’

‘Samen met de gemeente hebben we

BEMIDDELEN

oudere bewoners gaan bellen. We heb-

verschillende organisaties ingescha-

‘Tegen het einde van de eerste lock-

ben 1.500 mensen gebeld en er uitein-

keld voor de bewoners die hulp konden

down kregen we meer overlastmel-

delijk 1.180 bereikt. “Hoe gaat het met

gebruiken. Sommige mensen durfden

dingen’, zegt Meredith. ‘Vooral uit de

in de eerste weken van de lockdown

hoogbouwflats kregen we klachten.

helemaal niet meer naar buiten. Daar-

Bijvoorbeeld van mensen die de hele

voor bood de vrijwilligersorganisatie

dag de kinderen van de bovenburen

Zaankantersvoorelkaar een helpende

hoorden. Wij boden een luisterend

hand. De vrijwilligers haalden medicij-

oor en belden ook even met de boven-

in contact te blijven. Een team medewerkers van verschillende afdelingen is

foto : jonas briels

‘Tegen het einde van de eerste lockdown kregen we meer overlastmeldingen’

» Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H3-corona.indd 30

03-12-20 13:48

» coronacrisis «

31

buren. Als je opeens de hele dag met alle kinderen thuis moet zitten, kunnen lontjes korter worden. Mensen waren zich vaak helemaal niet bewust dat ze overlast gaven. In sommige gevallen verwezen we door naar Beterburen.

Die zorgden voor telefonische bemid-

‘Als ik in hun keuken moet zijn, vraag ik huurders of ze naar de woonkamer gaan’

deling. We hebben geleerd dat het mogelijk is om overlast ook zo op te lossen.

PARTEON-KLEDING ‘Rond de zomer was er een piek in het aantal overlastmeldingen’, zeggen Meredith en Dannis. ‘Mensen waren de coronamaatregelen zat. Zeker de pubers. Toen gingen we ook weer op huisbezoek: met een mondkapje voor.

In Wormerveer-Noord hebben we vanaf augustus extra mensen ingezet

foto : vincent van den hoogen

Huisbezoeken zijn niet altijd nodig.’

om in de wijk aanwezig te zijn. Dat plan bestond al langer, maar kwam door de eerste lockdown op een lager pitje. Als

TOON VAN DER SANDEN

we met onze Parteon-kleding aan door

Onderhoudsmedewerker bij Woningbelang in Valkenswaard

de wijk lopen, zijn we een aanspreekpunt voor bewoners. Zo krijgen we ook signalen als het ergens echt misgaat.’

»

‘Met drie onderhoudsmedewerkers

onze huurders zijn op leeftijd. Als ik in

doen wij de kleinere reparatieklussen in

hun keuken moet zijn, vraag ik of ze

Parteon gaat in Wormerveer-Noord

de ruim 4.000 woningen van Woning-

naar de woonkamer gaan. Dat blijft las-

opnieuw een belronde doen. ‘Om te

belang. De grotere renovaties beste-

tig hoor. Het is hier toch ons-kent-ons.

vragen hoe het met de bewoners gaat

den we uit. En toen kwam corona. Ons

De mensen zijn gewend om een kopje

na ruim een half jaar corona’, zegt

managementteam was meteen alert.

koffie voor ons te zetten. En even te

Dannis. ‘De noodgedwongen eerste

Reparatiewerk dat niet per se nood-

kletsen. Dat kan allemaal niet meer.

belactie heeft ons wel wat opgeleverd.

zakelijk was, hebben we uitgesteld. Een

Misschien moeten we dat structureel

binnendeur die niet goed sluit, een

UITLEGGEN

twee keer per jaar doen. Actief contact

beschadigd keukendeurkastje. Als het

Sommige bewoners begrijpen het niet.

zoeken met bewoners, zonder dat er

nog open en dicht gaat, doen we dat

Vanochtend vroeg iemand nog: “Waar-

sprake is van overlastmeldingen. Dat

soort klussen nog steeds niet. Andere

om heb jij dat mondkapje op?” Dan

gaan we nu uitzoeken. Maar de

reparaties voeren we wel uit. Natuurlijk

zeg ik dat het de regels zijn van onze

medewerkers blijven zeker ook in de

binnen de richtlijnen van het RIVM en

werkgever. Zelf wil ik natuurlijk ook

wijk aan het werk. Als we voor een lan-

het protocol Samen veilig doorwerken

niet ziek worden. Ik moet dat heel vaak

gere periode niet zichtbaar aanwezig

van onder meer Aedes.’

uitleggen.’

zijn in dit soort wijken, dan redden we

‘Ik heb er nog steeds moeite mee dat ik

‘Het menselijke gaat er wat van af. Ook

het niet met bellen alleen. Dan raken

soms nee moet verkopen. Ook al zijn

in de contacten met onze onderaan-

we de grip op zo’n wijk echt kwijt.’

we nu acht maanden verder. Veel van

nemers. Vóór corona kwamen die op

»

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H3-corona.indd 31

03-12-20 13:48

32

» coronacrisis «

»

kantoor de sleutel halen van de muta-

gieter lezen nu in hun digitale werkbon

aardig oplopen. Onze corporatie is heel

tiewoningen waar ze een storing moes-

welk kluisje ze moeten hebben. Ons

open in haar financiën. Ik snap dat dus

ten oplossen. Dan dronken ze koffie en

contact is nu echt anders.’

wel.’

het werk. Dan vroeg ik bijvoorbeeld om

GEKKE WERELD

‘Voor bewoners zie ik echter nog geen

ook even te kijken naar een loshangend

‘Ik denk wel dat sommige dingen blij-

voordelen. Sommige ouderen zijn bang

stopcontact in de woning.’

vend veranderd zijn. We overleggen nu

als we in hun huis komen. Dan vragen

maakten we ook een praatje. Vaak over

ze aan hun kinderen om ons op te van-

‘Maar ook wij moeten ervoor zorgen

reistijd. Ik verwacht dat de onderaan-

gen. Wij vragen van tevoren ook of er

dat er zo weinig mogelijk mensen bij

nemers blijvend hun sleutels buiten op

zieken zijn en als we aanbellen nog een

Woningbelang binnenkomen. Dus heb

zullen halen. Zij schrijven hun rekenin-

keer. Het is een gekke wereld gewor-

ik buiten een wand gemaakt met sleu-

gen op uurbasis. In een jaar tijd kun-

den. Ik moet de hele dag goed naden-

telkluisjes. De elektricien en de lood-

nen al die koffiekwartiertjes natuurlijk

ken, wat doe ik wel en wat niet.’

foto : jonas briels

via de laptop, dat scheelt natuurlijk ook

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H3-corona.indd 32

03-12-20 13:49

» coronacrisis «

33

CONTACT MET HUURDERS Door de coronamaatregelen hebben corporaties hun dienstverlening van de ene op de andere dag moeten aanpassen. Desondanks geven huurders gemiddeld een ruime 7 voor de dienstverlening van woningcorporaties blijkt uit de recent gepubliceerde Aedes-benchmark.

Lees meer op www.aedes.nl/benchmark en www.aedes.nl/coronacrisis.

MARJO BOUWMEESTER Incasso-medewerker bij Rochdale in Amsterdam

‘Vanaf 16 maart werken we thuis. De

mensen het geregeld hadden. En maak-

niet opgenomen wordt. Met zo’n derde

collega’s van het eerste klantencontact

ten een afspraak voor een vervolgtele-

telefoontje krijgen we mensen vaak

raakten toen al snel overspoeld met

foontje een paar weken later.’

wel te spreken. Misschien omdat de

niet meer konden betalen. Bij incasso

VROEG EROPAF

sproken. Ik verwacht dat we met deze

kreeg ik te maken met huurders die

Op de afdeling Incasso behandelt Marjo

aanpak doorgaan en intensiever blijven

voorheen nooit financiële problemen

vooral de huurachterstanden tot en

bellen. De huurachterstanden zijn ook

hadden. Mensen die op Schiphol ont-

met de tweede maand. In die periode

niet enorm toegenomen. Na die eerste

slagen waren, taxichauffeurs zonder

nemen zij en haar zeven collega’s onder

moeilijke weken, hebben de meeste

werk, zzp’ers die geen inkomsten meer

meer telefonisch contact op met huur-

mensen hun zaken kunnen regelen.’

hadden.’

ders om te kijken of ze de huur alsnog

telefoontjes van mensen die de huur

voice-mail dan al twee keer is inge-

kunnen betalen of spreken ze een

OPLUCHTING

‘Die eerste weken hebben we veel

betalingsregeling af. Bij twee maanden

‘Extra telefoontjes kunnen sommige

meer mensen dan gebruikelijk moe-

huurachterstand gaan ze na twee bel-

huisbezoeken vervangen, maar hele-

ten helpen. In het begin was er nog

pogingen op huisbezoek. Die bezoeken

maal overbodig worden ze niet. Som-

veel onduidelijkheid over de Tozo, de

zijn door corona niet mogelijk.

mige oudere mensen kunnen we bij-

tijdelijke overbruggingsregeling voor

‘Die eerste periode maakte ik me daar

voorbeeld niet per mail of met een

zelfstandige ondernemers. Anderen

wel zorgen over. Bij mensen thuis zie

sms’je bereiken. Dan gaan we langs. Ik

moesten een uitkering aanvragen. We

ik vaak pas goed hoe de zaken ervoor

zie dan vaak opluchting omdat we iets

parkeerden de huurschuld even tot

staan. Door de stapels ongeopende

voor ze kunnen regelen. Bijvoorbeeld

post bijvoorbeeld. Als het ons niet lukt

als er iets is misgegaan met hun mach-

om te helpen, schakelen we ons net-

tiging.’

werk in om zo’n bewoner te onder-

‘Ik ben ook blij met Budget op Maat.

steunen.’

In dit project geven medewerkers van

Zo maakt Rochdale deel uit van Vroeg

Maatschappelijke Dienstverlening gra-

Eropaf, een samenwerkingsverband

tis budget- en energieadvies aan onze

van onder meer de Amsterdamse cor-

nieuwe huurders. We werken daarbij

poraties, maatschappelijke dienstverle-

samen met de gemeente Amsterdam.

ning, energiebedrijven en de gemeente.

Dat gebeurt nu al in Noord en straks

Door corona zijn we mensen met een

ook in Zuidoost. De meeste huurders

huurachterstand nog actiever gaan be-

zijn daar heel positief over. Door corona

naderen, zegt Marjo. ‘We sturen meer

weten we nu allemaal hoe belangrijk

mailtjes en sms’jes. Nu bellen we ook

het is om een financiële buffer achter

nog een derde keer, als er twee keer

de hand te hebben.’

‘Extra telefoontjes kunnen sommige huisbezoeken vervangen, maar helemaal overbodig worden ze niet’

«

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H3-corona.indd 33

03-12-20 13:49

SOME WIRES ARE ESSENTIAL

SOME ARE NOT

HET DAGELIJKSE GEBRUIK

Ervaar vrijheid met een intercom van Intratone Maak direct een afspraak voor een demonstratie bij u op locatie www.intratone.nl

Intratone ad okt2020 - Bungee.indd AE2004_Advertenties.indd 34 2

9-11-2020 12:39:06 01-12-20 13:42

» feiten en cijfers «



Aedes-benchmark Mooie verbeteringen én financiële knelpunten INFOGR APHIC : DE K ADE

De zevende Aedes-benchmark laat zien

omvat de kosten die corporaties maken om

cent meer dan het voorgaande jaar, maar

dat de prestaties van woningcorporaties

verhuur en beheer te organiseren. Deze

evenveel als de inflatie. De huurprijsverho-

op veel fronten opnieuw zijn verbeterd.

kosten zijn in 2019 met 5,5 procent geste-

ging was lager dan wat maximaal toegestaan

Woningen zijn duurzamer en er is vol-

gen naar 828 euro per verhuureenheid

is. 16,4 procent van de huurders heeft een

op geïnvesteerd in woningverbetering.

(vhe), door onder meer groeiende perso-

betaalrisico, een stijging van 4,5 procent.

Huurders beoordelen de dienstverlening

neelskosten en meer uitgaven voor leefbaar-

Per saldo kwamen er 2.000 sociale huur-

met een mooie 7,6. Tegelijk maakt de

heid. De niet-beïnvloedbare bedrijfslasten

woningen bij, waarmee het tekort aan soci-

benchmark duidelijk dat corporaties voor

namen af met 28 euro per vhe naar 1.013

ale huurwoningen nauwelijks wordt inge-

een grote opgave staan in nieuwbouw en

euro. Toch blijven deze lasten ongekend

lopen. Totaal hebben corporaties in 2019

verdere verduurzaming, terwijl het op

hoog: bijna twee keer zo hoog als zeven jaar

13.283 nieuwe woongelegenheden gereali-

financieel gebied begint te knellen.

geleden. Dit knelt en heeft direct invloed op

seerd. Dat is fors lager dan de ambitie van

het betaalbaar houden van huren en investe-

34.000 woningen per jaar. De gemiddelde

ringsmogelijkheden.

kosten per woongelegenheid bedroegen

In deze editie van de benchmark hebben 382.000 huurders de dienstverlening van

156.161 euro. Bouwkosten stijgen gemid-

hun corporatie beoordeeld. Zij geven corpo-

Investeren in onderhoud: hogere tevre-

raties gemiddeld het rapportcijfer 7,6, de

denheid

hoogste waardering sinds de eerste peiling

De kosten voor onderhoud en woningver-

Leren van de benchmark

in 2014. Daarnaast delen corporaties in de

betering zijn van 4,8 miljard euro in 2015

Om corporaties op weg te helpen bij het van

benchmark informatie over hun prestaties op

gestegen naar 7,2 miljard euro in 2019. Dit

elkaar leren en verbeteren, organiseert

het terrein van bedrijfslasten, duurzaam-

leidt direct tot een hoger rapportcijfer van

Aedes een uitgebreid benchlearning-

heid, onderhoud & verbetering, beschik-

huurders. De gemiddelde Energie-Index

programma met 80 sessies. Zo’n 1.000

baarheid & betaalbaarheid en nieuwbouw.

(EI) is gedaald naar 1,51 dankzij continue

medewerkers van corporaties delen hun

Dat maakt prestaties onderling vergelijkbaar

investeringen in de woningen. Oude ver-

werkwijze en bespreken inzichten over

en geeft handvatten voor verbetering. Aedes

warmingsinstallaties werden vervangen en

eigen prestaties en verbetermogelijkheden.

voerde de benchmark uit samen met PwC,

72.000 woningen zijn voorzien van zonne-

De sessies bieden handvatten om in de eigen

KWH en ABF Research. In totaal werkten

panelen. Corporaties zijn goed op weg om

corporatie verder te kunnen ontwikkelen en

274 corporaties mee aan de benchmark,

het doel van 1,40 in de EI te halen, namelijk

verbeteren.

samen vertegenwoordigen zij 97 procent

een gemiddeld energielabel B in 2021.

deld 14 procent.

Meer lezen?

van alle sociale huurwoningen.

Beperkte huurprijsstijging en achterblij-

De volledige Aedes-benchmark vindt u op

Bedrijfslasten gestegen

vende nieuwbouw

www.aedes.nl/benchmark.

De bedrijfslasten van corporaties zijn deels

Gemiddeld steeg de huurprijs met 2,3 pro-

wel en deels niet beïnvloedbaar. Het eerste

cent naar 544 euro. De stijging is 0,3 pro-

»

Aedes-Magazine /

AE2004_feitenencijfers.indd 35

03-12-20 15:47



» feiten en cijfers «

Aedes-Magazine /

AE2004_feitenencijfers.indd 36

03-12-20 15:47

» feiten en cijfers «



Aedes-Magazine /

AE2004_feitenencijfers.indd 37

03-12-20 15:47

advertentie

Bespaar tijd en kosten met centraal beheer ‘Onze servicegraad gaat omhoog, omdat we nu meer tijd hebben om bewoners sneller te helpen.’

Adviseur Vastgoed woningstichting Rochdale

201169 ELB Edis Advertorial-v4.indd 2 AE2004_Advertenties.indd 25

01-12-20 14:50

advertentie

Beheer op afstand in grote wooncomplexen, sociale huurwoningen of zorgappartementen is volop in ontwikkeling. Met integrale oplossingen voor o.a. intercom, toegangsbeheer, cameratoezicht, informatieschermen en woningautomatisering is de installatie en het onderhoud een stuk eenvoudiger.

Wist u dat het mogelijk is om zonder meerprijs een gebouwgebonden elektronische installatie centraal te beheren en te integreren?

Met centraal beheer bepaalt u per wooncomplex wat nodig is en regelt u op maat voor iedere huurder afzonderlijk de best passende techniek.

Elbo Technology heeft dé oplossing voor het efficiënt managen van: • intercom • toegangsbeheer • cameratoezicht • informatieschermen • woningautomatisering

De voordelen voor u als woningcorporatie

Als u op maat veiligheid en modern comfort wil bieden aan uw huurders én de efficiency van uw woningbeheer wilt optimaliseren, is centraal beheer van de systemen van Elbo Technology de beste oplossing.

Operationele kosten en onderhoudskosten worden verlaagd Centrale software-updates zijn met een druk op de knop geregeld Fouten worden gereduceerd Installaties en renovaties verlopen goed georganiseerd

Er is continu ondersteuning en advies voor alle betrokken partijen Het comfort en de veiligheid van uw huurders wordt verhoogd

Elbo Technology brengt gebouwen tot leven

Elbo biedt een breed scala aan slimme integrale oplossingen op het gebied van communicatie, comfort en veiligheid. Als vertegenwoordiger van het Italiaanse Urmet, wereldleider op het gebied van intercom, garandeert Elbo een degelijk en duurzaam assortiment, waardoor er voor iedere situatie een oplossing op maat mogelijk is.

Partner van Rochdale

Onlangs ging Rochdale, één van de oudste woningcorporatie in Nederland met een kleine 40.000 verhuureenheden, een duurzame samenwerking aan met Elbo Technology. Elbo is niet alleen de vaste leverancier van slimme en toekomstbestendige oplossingen met betrekking tot toegangsbeheer, intercom en cameratoezicht, maar staat hun partner ook bij als vraagbaak en kennisspecialist om

het proces voor, tijdens en na de installatie zo efficiënt mogelijk te laten verlopen.

Werken met Elbo Technology als partner

Met Elbo als partner voor uw gebouwgebonden installaties, bent u niet alleen verzekerd van slimme integrale oplossingen voor iedere situatie, maar wordt u ook volledig ontzorgd op het gebied van centraal beheer door een sparringpartner die meedenkt, helpt en vragen beantwoordt. Bovendien schept een partnerschap met Elbo duidelijkheid voor alle betrokken partijen zoals installateurs, wijkbeheerders en de servicedesk en is een optimale samenwerking het resultaat.

Wilt u meer weten over centraal beheer van geïntegreerde oplossingen voor communicatie, comfort en beveiliging?

Kijk op www.elbotechnology.nl voor meer informatie.

Om een afspraak te maken met een van onze specialisten belt u naar +31 (0)40 26 79 888

Wij brengen gebouwen tot leven... +31 (0)40 26 79 888 | advies@elbotechnology.nl | www.elbotechnology.nl

AE2004_Advertenties.indd 26

19-11-2020 13:34 01-12-20 14:50

40

» leefbaarheid «

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H4-Gouda-KorteAkkeren_extra beeld.indd 40

03-12-20 14:55

» leefbaarheid «

41

DE KORTE AKKEREN IN GOUDA

MENSEN MAKEN DE WIJK Saamhorigheid. Dat is de eigenschap waar de Goudse wijk De Korte Akkeren iedereen mee verrast. Een gekleurde wijk, letterlijk en figuurlijk.

Waar de kracht, creativiteit en de samenwerking tussen de bewoners maakt dat het decennialang investeren door gemeente en woningcorporaties effect sorteert. ‘Je valt niet zo snel uit de toon in De Korte Akkeren.’ tek st : christine de ruiter , foto ’ s : br am tackenberg

In de wijk gaan oud en nieuw samen. Zowel in de huizen als

in de wijk. Centraal in de film staat de energieke buurtmoe-

de bewoners. Mensen die er vroeger met een boog omheen

der Dushi die eigenlijk Marian heet, inmiddels een lokale be-

fietsten, spelen er nu muziek en gaan er naar het filmhuis. Te-

roemdheid. Ze kookt onvermoeibaar voor de wijkbewoners

gelijkertijd is het één van de armste wijken van Gouda, die re-

vanuit buurtcentrum De Walvis.

gelmatig negatief in het nieuws komt. Met autobranden en criminaliteit bijvoorbeeld. Waar hulpverleners een tandje bij

FOTOPROJECT

moeten zetten om mensen die het nodig hebben, zorg achter

Er heerst de gezelligheid van een volkswijk. In de zomer drinkt

de voordeur te brengen.

men voor het huis op de stoep koffie met de buren. Buurtva-

De laatste maanden kwam De Korte Akkeren ook mooi in het

ders bewaken de leefbaarheid, een sportschoolhouder houdt

nieuws. Mede dankzij een documentaire van Kruispunt Wij

de kwajongens van de straat. Maar eind 2020 en in coronatijd

»

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H4-Gouda-KorteAkkeren_extra beeld.indd 41

03-12-20 14:56

42

» leefbaarheid «

SOCIALE IMPACT Bram Tackenberg deed dit fotoproject eerder in een andere wijk van Gouda. Wethouder Rogier Tetteroo stelde voor het ook in De Korte Akkeren te doen. Woningcorporatie Mozaïek Wonen sloot ook aan en verder droeg nog een handvol maatschappelijke en commerciële partijen bij.

Bram was blij verrast met de steun voor het project. ‘In Gouda vinden ze kunst vaak nogal ingewikkeld.’

Hij vindt het ‘ontzettend tof dat zo’n autonoom kunstproject zoveel sociale impact kan hebben’. Tegelijkertijd is Bram realistisch over het langetermijneffect van zijn werk. ‘Eén keer zoiets doen is niet genoeg. Je moet vaker een project doen. En dan natuurlijk in combinatie met bijvoorbeeld steun voor het buurthuis en activiteiten voor jongeren.’

In de Herenstraat in

ligt de wijk er een beetje doods bij. Het buurthuis is gesloten,

Gouda hangen de

de kou drijft mensen naar binnen.

BEMOEIZORG

levensgrote portretten

Toch zijn de bewoners altijd aanwezig in de centrale Heren-

De voormalige arbeiderswijk De Korte Akkeren heeft veel

van bewoners uit De

straat en in het gezondheidscentrum, want daar hangen op

aandacht nodig. Dat beaamt iedereen die bijdraagt aan dit

Korte Akkeren. Het

het moment tientallen levensgrote foto’s van gezinnen uit De

artikel. Niet alleen door de sociaaleconomische status van de

fotoproject van Bram

Korte Akkeren. Veel verschillende gezichten. Oud, jong, arm

buurt en de bewoners. Ook de huizen en gebouwen zijn niet

Tackenberg heeft

en iets minder arm, heel erg wit tot best wel bruin. In huis-

altijd van de beste bouwkwaliteit. De wijk ontstond – zoals

mensen in de buurt

kamers van alle stijlen.

zoveel wijken in Gouda – in een tijd dat fabrieken uitbreid-

een gevoel van trots

De foto’s zijn gemaakt door kunstenaar Bram Tackenberg als

den, de huizen boden onderdak aan de arbeiders die er werk-

gegeven.

onderdeel van een groter project. ‘We hebben onder meer

ten. De chemische fabriek Croda staat er zelfs nog steeds.

drie verschillende buurtkranten gemaakt, waar foto’s paginaAnne Marie Elderman van GGD Midden Holland kent de

in van veertien geportretteerden, maar dan willekeurig door

problematische kant van De Korte Akkeren goed. Zij is

elkaar in de drie verschillende kranten. Die hebben we om

procesregisseur bij het Meldpunt zorg en overlast, waar ze

en om in de brievenbussen gestopt. Mensen moesten dus bij

naar eigen zeggen ‘bemoeizorg’ organiseert. ‘Ons doel is

de buren aanbellen om de foto bij het verhaal te krijgen. Zo

dat mensen zorg en hulp krijgen, ook als ze daar niet meteen

betrek je de hele buurt. Iedereen komt bovendien door de

voor open staan.’ Het gaat vaak om gecompliceerde meldin-

Herenstraat op weg naar het centrum. Mensen komen met

gen, ook in deze wijk. Anne Marie: ‘Achter de voordeuren

elkaar in gesprek. Iemand vertelde dat hij al twintig jaar in de

is veel leed. Financiële problemen, mensen met verward

Herenstraat woont en er nu voor het eerst trots op is.’

gedrag, verslaving, veel ouderen met psychische problemen.

»

foto : jeroen van kooten

groot in staan’, legt hij uit. ‘Daarnaast staan er de verhalen

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H4-Gouda-KorteAkkeren_extra beeld.indd 42

03-12-20 14:56

» leefbaarheid «

43

» Marian (54) Eigenlijk heet ze Marian maar mensen in de buurt kennen haar vooral als ‘Dushi’ wat zoiets als ‘schatje’ betekent. De straat mag dan niet zo goed bekend staan, toch woont ze hier al 27 jaar en wil er nooit meer weg. Pleegzoon Jerryson (10) woont bij haar en dochter Kimberly en kleindochter Nies komen regelmatig langs. Ook toen de foto werd gemaakt. Marian houdt van mensen. Al jaren kookt ze vrijwillig de sterren van de hemel. Ze doet alles zelf: boodschappen, koken, serveren en schoonmaken. Eerst in buurthuis De Walvis maar sinds dat door corona is gesloten, kookt ze vanuit huis. Elke dag voor wel 50 man. Ik kook niet van recept maar vanuit m’n gevoel, met heel mijn liefde. Een maaltijd kost vijf euro en van mij mag iedereen opscheppen tot het op is.’

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H4-Gouda-KorteAkkeren_extra beeld.indd 43

03-12-20 14:56

44

» leefbaarheid «

»

Hamza (10) Samen met zijn ouders en zusje Halla kwam Hamza in 2015 vanuit Syrië naar Nederland. Hun kleine zusje Tala is hier geboren. Hamza zit in groep 6 van de Westerschool in Gouda.

Zijn vader Samer werkt bij Promen en moeder Rana bij de Plus. Sinds drie jaar wonen ze in dit huis in De Korte Akkeren.

Hamza vindt de straat mooi en het gras ook. In de buurt speelt hij vaak met vriendjes. Hij wordt wel vaker bij een gesprekje geroepen om te vertalen. Zijn ouders praten nog niet zo goed Nederlands dus Hamza tolkt. ‘Want ik spreek wel een beetje Nederlands’, legt hij bescheiden uit. Op de vraag wat hij later wil worden houdt Hamza ruggespraak met zijn ouders.

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H4-Gouda-KorteAkkeren_extra beeld.indd 44

03-12-20 14:56

» leefbaarheid «

»

45

Maar het valt wel op dat mensen veel van elkaar kunnen hebben in de wijk. Je valt er niet zo snel uit de toon. En mensen roeren zich als er problemen zijn. Er zijn bijvoorbeeld buurtvaders, die de oren en ogen van de wijk zijn.’

VEELZIJDIG BELEID Rogier Tetteroo heeft als wethouder sinds 2014 onder meer wijkontwikkeling en armoedebeleid in portefeuille. Zodoende is hij betrokken bij De Korte Akkeren en ‘andere wijken die een extra zetje kunnen gebruiken’. Hij kent De Korte Akkeren en de mensen die er wonen goed. Het gemeentebeleid is even veelzijdig als de wijk zelf, vertelt hij. ‘Er speelt best wat. Kleine woningen, mensen met weinig opleiding en een laag inkomen. Alle demografische gegevens wijzen in de richting van aandachtswijk. Maar je kunt heel De Korte Akkeren niet over één kam scheren. Er zijn ook mooie jaren

gemeente zijn bijvoorbeeld het sociaal wijkteam, welzijn,

30 woningen aan singels. Het beeld verschilt van straat tot

GGD en de politie betrokken. Brückmann: ‘Met elkaar zetten

straat.’

we stappen vooruit.’

Het beleid van de gemeente, de woningcorporaties en an-

Die samenwerking leidde de afgelopen jaren tot veel acti-

dere partners is een samenspel van vernieuwingen: nieuw-

viteiten: vernieuwen en versterken van het centrum, betere

bouw, slopen, meer groen en meer ruimte voor spelende

winkels, de opzet van een gezondheidscentrum, een buurt-

kinderen creëren, voorzieningen verbeteren en huizen le-

huis en cultureel centrum, probleemaanpak van jongeren-

vensloopbestendig maken. En tegelijkertijd investeren in de

groepen, toevoegen levensloopbestendige woningen,

sociale cohesie en de aanpak van criminaliteit, ondermijning

opknappen gevels en verwaarloosde panden, verbouwen

en zwerfvuil.

van karakteristieke panden, pleintjes en buurttuin aanleggen, meer parkeerplekken. En ga zo maar door.

STENEN EN MENSEN Ook de woningcorporaties zetten volgens adjunct-­

SOCIAAL WEEFSEL

directeur Henk Brückmann van Mozaïek Wonen in op

Het belangrijkst is het investeren in de bewoners zelf.

zowel de stenen als de mensen. Zijn corporatie heeft met

Wethouder Tetteroo: ‘Als de straat verzakt, hebben we

1.100 woningen samen met Woonpartners Midden-

die morgen weer opgehoogd. Maar het duurt veel langer

Holland de meeste woningen in de wijk. ‘We zetten in op

voordat sociaal weefsel weer heel is. De laatste tijd zetten

drie pijlers: sociaal, fysiek en economisch. Het betrekken

we flink in op het versterken van wat wij krachtbronnen

van de bewoners is daarbij onmisbaar.’

noemen. De voetbalclub kreeg nieuwe velden met een

Samenwerking tussen alle partijen is ook cruciaal: naast de

sporthal ernaast. In de kerk kwam een gezondheidscen-

»

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H4-Gouda-KorteAkkeren_extra beeld.indd 45

03-12-20 14:56

» 46

» leefbaarheid «

trum, het buurthuis kreeg een keukenfunctie.‘ Dat soort investeringen werkt, merkt Tetteroo. ‘De Korte ­Akkeren heeft sterke inwoners. Genoeg mensen die mee willen doen. Wat wij dan doen is zorgen dat die initiatieven uit de verf kunnen komen.’ Als Tetteroo zou moeten ­adviseren over de aanpak van een wijk als De Korte Akkeren, is ‘geduld’ zijn voornaamste tip: ‘Want wij zijn al sinds de jaren 90 bezig. En betrek bewoners goed. Zij weten zelf ­donders goed wat er speelt en wat er moet. Pak verder de kleine merkbare dingen meteen aan. Waar een zebrapad, verlichting of een hek nodig is, realiseer die dan ook. Dat werkt en schept vertrouwen.’

Henk Brückmann is het eens met de wethouder: ‘Ons advies: neem aan de voorkant iedereen mee, hou elkaar vast gedurende het traject, blijf met elkaar in gesprek, wees realistisch over wat er wel en niet kan. En heb geduld.’

OVER DE KORTE AKKEREN

DUURZAAMHEID

De Korte Akkeren (door veel Gouwenaars uit-

De wijkontwikkeling van De Korte Akkeren is nog niet af,

gesproken als ‘De Kortàkkeren’) is een wijk in

benadrukt Tetteroo. ‘We moeten nu ook de duurzaamheids-

Gouda zuidwestelijk van het centrum. De wijk

lag gaan maken. Die vind ik voor De Korte Akkeren heel

is omgeven door waterwegen. Er wonen een

spannend. Er zijn veel huishoudens met lage inkomens, dus

kleine 10.000 mensen. De Korte Akkeren

betaalbaarheid moet bovenaan blijven staan.’ Ook woning-

kreeg zijn huidige vorm in het begin van de

corporatie Mozaïek Wonen heeft in De Korte Akkeren de

vorige eeuw. Sinds 1870 is Gouda al een

duurzaamheidsopgave bovenaan het lijstje staan voor de

fabrieksstad met een relatief grote arbeiders-

toekomst.

bevolking. Na de komst van de kaarsenfabriek (nu Croda) in 1858 en de Koninklijke Goud-

Ondertussen heeft De Korte Akkeren veel last van de

sche Machinale Garenspinnerij N.V. in 1861, is

­coronacrisis. De maatregelen komen hard aan in een wijk

de bouw van De Korte Akkeren begonnen

die het moet hebben van het contact tussen de mensen.

vooral om de fabrieksarbeiders te huisvesten.

Zo moest de keuken van wijkcentrum De Walvis dicht.

Croda staat er nog steeds. De Garenspinnerij is

Maar onmiddellijk is daar ook weer de veerkracht. D ­ ushi

inmiddels een cultuurhuis.

heeft haar plannen al klaar. De buurtmoeder kookt nu thuis voor de buurt met Kerst.

«

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H4-Gouda-KorteAkkeren_extra beeld.indd 46

03-12-20 14:56

» leefbaarheid «

47

« Wendy (39) Met haar man Johan en hun dochter Eva is Wendy weer terug in De Korte Akkeren. ‘Toen ik achttien jaar geleden wegging, wist ik zeker dat ik hier nooit meer zou willen wonen. En nu woon ik alweer vier jaar in onze fijne koopwoning, om de hoek van mijn geboortestraat.’ Haar overgrootouders en grootouders woonden ook al in de wijk. Wendy is zeer actief in de wijk.

Zo organiseert ze met een team van twintig andere vrijwilligers elk jaar een Sinterklaasfeest voor zo’n honderd kinderen uit gezinnen die het wat minder hebben. Dit zelfde team doet ook aan buurtpreventie ‘Toen er vorig jaar zoveel autobranden waren, surveilleerden we iedere nacht tussen twaalf en vijf.’ Er wordt intensief samengewerkt met de jongeren van de boksschool.

Zij helpen bijvoorbeeld met het opruimen van straatvuil in de wijk.’

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H4-Gouda-KorteAkkeren_extra beeld.indd 47

03-12-20 14:56

Resultaatgericht samenwerken?

Mitros daagt uit

Woningcorporatie Mitros kiest vol overtuiging voor resultaatgericht samenwerken (RGS) bij grootschalig onderhoud. ‘Het is de kern van ons inkoopbeleid. We schrijven niet langer voor, maar dagen uit.

Projectmatige aanbestedingen gericht op de laagste prijs zijn volledig achterhaald.’ Check met welke vragen inkoopadviseur Ron Sierink zijn co-makers op scherp zet.

Lees zijn verhaal op vgokeur.nl/ron

Volg ons op linkedin.com/company/vgokeur

Maak kennis met resultaatgericht samenwerken op vgokeur.nl AE2004_Advertenties.indd 48

01-12-20 15:00

Heel Nederland in een energieneutrale woning Dat is de ambitie van het Energieakkoord voor 2050. Ook het gebruik van metalen moet teruggebracht worden. Circulair inkopen wordt de norm.

Voor u als woningbouwcorporatie is dit dan ook een enorme opgave.

DOTT

DOTT M

DOTT XL

GEO I

GEO II

GEO III

RINK

Met onze duurzame LED-verlichting verbetert u uw Energielabel. U verlaagt uw CO2-footprint met 70%. En wanneer het aankomt op het hergebruik van materialen zet u met onze retrofit-oplossing een stap naar meer circulariteit. Nagenoeg al onze wand- en plafondarmaturen zijn hierop ontworpen. Met de HOGRO Plus-armaturen DOTT, GEO en RINK gaat u een stap verder. Deze armaturen brengen naast hun functionele toepassing ook decoratief een belangrijk accent aan.

Interesse in een demonstratie? Neem contact met ons op.

ERVAAR DE KRACHT VAN LICHT

AE2004_Advertenties.indd 49

LIGHTRONICS.NL

01-12-20 13:43



» zestien uit tweeëndertig «



SASKIA BOLTEN 16 min of meer persoonlijke vragen en 16 vragen over sociale huisvesting. Deze keer beantwoordt Saskia Bolten, voorzitter van de Woonbond, 16 vragen.

TEK ST : ELSKE KOOPMAN , FOTO : JEROEN POORT VLIET

Wanneer hebben huurders genoeg invloed?  ‘Als het wettelijk geregeld is en woningcorporaties zich





eraan houden. Sommige corporaties betrekken hun huurders niet of te laat bij besluiten. Daardoor krijgen huurders niet overal dezelfde behandeling. Corporaties zouden een bijdrage moeten leveren aan een goede huurdersorganisatie en aan educatie. Daardoor krijgen huurders een sterkere positie, bijvoorbeeld bij het maken van prestatieafspraken.’

Wie wonen er over twintig jaar in corporatiewonin gen?

‘Ik hoop dat er mensen wonen met een laag inkomen en





weinig kansen, maar ook mensen met hogere inkomens, zodat er gemengde buurten ontstaan. Ik hoop dat corporaties niet gedwongen worden om alleen nog probleemgevallen te huisvesten.’

woont u als u 85 bent?  Hoe ‘Ik hoop nog zelfstandig, zonder trappen. Ik ben eens in een



trapgat gevallen en zat een tijdje in een rolstoel. Ik kon toen niet veel en een deel van mijn huis was onbereikbaar voor me. Ik zou het vreselijk vinden als ik weer in die situatie terechtkom als ik later minder mobiel ben.’

Uw buurmeisje van acht vraagt wat voor werk u  doet.

Wat antwoordt u?

‘Ik werk eraan dat mensen in een fatsoenlijke, betaalbare woning kunnen wonen. Daarnaast werk ik als buurtbemiddelaar bij burenruzies en bij het inloopcentrum zorg ik dat mensen minder eenzaam zijn.’

Aedes-Magazine /

AE2004_1632_Bolten.indd 50

03-12-20 13:54





» zestien uit tweeëndertig «

er in 2050 nog woningcorporaties?  ‘IkZijnhoop van wel. Het zijn belangrijke instellingen en ik hoop dat ze dan weer op de oorspronkelijke leest zijn geschoeid: voor de volkshuisvesting, inclusief leefbare buurten.’

Hoeveel huurwoningen heeft Nederland nodig?  ‘Veel.

Ik kan geen aantal noemen, maar er is een groot

welk moment was u het moedigst?  Op ‘Toen ik ontslag nam als burgemeester.’ zou u doen aan de wachttijden voor een sociale  Wat huurwoning?

Ik ben erg blij met Aedes-voorzitter Martin van Rijn die pleit voor meer nieuwbouw. Die moet wel betaalbaar zijn.

tekort.’

Daarnaast moet de kwaliteit van bestaande woningen beter.

En hou bij toewijzing oog voor de mensen en hun situatie:

 ‘Rust. Ja, hij was burgemeester en ik ook, maar hij is van Wat heeft u van uw vader?

jonge gezinnen beneden en niet boven een oudere alleenstaande, bijvoorbeeld.’

ambtenaar opgeklommen. Ik ben nogal bemoeizuchtig net als mijn moeder, en ben daarom de politiek ingegaan. Van de elf zussen en broers ben ik de enige die politiek actief is.’

Aan welk huis bewaart u de beste herinneringen en  waarom?

‘Aan het huis in de Betonbuurt in Utrecht. Ooit gebouwd als

 Van de kwaliteit van de woningen, niet van inkomens.

Waar moet de hoogte van de huur van afhangen?

"woonschool", een wijk met ontoelaatbaren, maatschappelijk onaangepasten en asocialen onder toezicht van de

Woningcorporaties moeten geen inkomenspolitiek voeren.’

Stichting Volksopvoeding. In de jaren  werden dit soort wijken gezien als stigmatiserend en heilloos. Een aantal van

 ‘Met Gloria Wekker, hoogleraar en een heel inspirerend

Met wie zou u het liefst een uur in de lift vastzitten?

die buurten is toen gesloopt, de rest gemengd met andere bewoners. Ik hoorde bij de eerste nieuwe mensen. Ik heb

mens. Als er iemand is die je duidelijk kan maken, dat de

er ruim tien jaar gewoond. Daar heb ik spreekuur gedraaid

plek waar je wieg stond jouw kansen in het leven niet mag

voor mensen met bijvoorbeeld huisvestingsproblemen,

bepalen, is zij het wel.’

burenruzies, schulden, noem maar op. Daar is de basis gelegd voor mijn interesse in volkshuisvesting.’

 ‘WhatsApp, is dat een sociaal medium? Op Twitter en

Op welk sociaal medium bent u het meest actief ?

u gaat op proef wonen in een corporatiewoning,  Stel waar zou u dan op letten?

LinkedIn ben ik bij vlagen actief, als ik wat te melden heb.

Facebook heb ik alleen voor mensen die me filmpjes sturen

‘Op de kwaliteit van de woning. Ik kom als buurtbemidde-

die ik nergens anders kan zien.’

laar veel bij mensen thuis en zie dat slechte kwaliteit vaak

 ‘In coronatijd? Toen de eerste lockdown werd opgeheven 



tot problemen leidt, zoals geluidoverlast. Daarnaast let ik op

Waar werd u in het afgelopen jaar heel erg blij van?

het energieverbruik en op de buurt.’

en mensen elkaar weer konden ontmoeten.’

Saskia Bolten () Voorzitter van de Woonbond sinds juni , daarvoor

Kunnen we in Nederland wonen helemaal aan de markt overlaten?

vicevoorzitter. Voor die tijd onder meer namens GroenLinks

‘Nee. De markt gaat voor winst en niet voor volkshuis-

en mediator.

raadslid en wethouder in Delft, burgemeester in Steenbergen

vesting.’

Aedes-Magazine /

AE2004_1632_Bolten.indd 51

03-12-20 13:54

52

» slimmer en beter voor elkaar «

VERNIEUWENDE PRAKTIJKVOORBEELDEN

Woningcorporaties werken aan goed en betaalbaar wonen in Nederland. Dat doen zij door samen te werken en te innoveren. Dit keer onder andere voorbeelden uit Amersfoort, Hengelo en Venray.

SSH regelt alles digitaal

deel: er kan minder misgaan. Het achter-

Stichting Studentenhuisvesting (SSH)

matisch. Toen de leverancier het onder-

tratieve verwerking van de verhuringen

heeft het complete verhuurproces

houd daarvan stopte, besloot SSH de lat

wordt nu vanuit ons nieuwe systeem ge-

gedigitaliseerd. Aan de buitenkant is

voor een nieuw systeem nog hoger te leg-

vuld. Minder foutgevoelig en dus een

dat zichtbaar door de nieuwe web­

gen. ‘Studenten willen hun zaken snel digi-

verbetering van de datakwaliteit.’

site, een interactief portaal voor

taal regelen’, zegt manager I&A Ronald de

Sinds september is de nieuwe website

woningzoekenden en huurders en

Lange. ‘De oplossing vonden we niet bij de

met alles wat daarbij hoort live. De

door communicatie via een chatbot.

softwareleveranciers die veel voor corpo-

studenten kunnen alles via hun mobiel

raties werken. Zij gaan uit van bestaande

regelen. En ze hebben beter inzicht in

Daarachter schuilt een verhuurmutatie-

systemen. Zo kwamen we bij Hoppinger

hun slagingskans voor kamers of studen-

systeem waaraan geen mens meer te

terecht.’

tenwoningen. Dat merkt SSH nu al door

pas komt. Medewerkers krijgen zo

Bij de ontwikkeling van het nieuwe sys-

afname van het aantal telefoontjes.

meer tijd voor persoonlijk contact met

teem is scherp gekeken naar de processtap-

de huurder. Het oude verhuurmutatie-

pen. De Lange: ‘Woningtoewijzing is ver-

Meer weten? Mail Ronald de Lange:

systeem van SSH ging al helemaal auto-

simpeld van zes naar twee stappen. Voor-

ronalddelange@sshxl.nl

liggende ERP-systeem voor de adminis-

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_slimmerenbeter_3p.indd 52

03-12-20 13:56

» slimmer en beter voor elkaar «

53

Alert op laag­ geletterdheid Niet voor iedereen is lezen en schrijven vanzelfsprekend. 2,5 miljoen Nederlanders hebben hier moeite mee. Om huurders die laaggeletterd zijn beter te begrijpen, volgden medewerkers van de Alliantie een online training.

Waterproof met waterschap Corporaties verduurzamen hun woningen. Met weinig extra

De training is een initiatief van José van der Horst,

moeite is de bebouwde omgeving meer waterproof te maken.

gebiedscoördinator in de regio Amersfoort. Zij

Welbions deed dat in samenwerking met het waterschap.

kwam in contact met het Taalhuis van de bibliotheek in Nijkerk en besefte dat de taal die zij en

Klimaatbewust bouwen is een belangrijk onderdeel van verduur-

haar collega’s gebruiken voor veel huurders lastig

zaming. Waterschappen zijn daarin steeds meer een vitale partner

is. ‘Het is niet onze bedoeling om het mensen

van woningcorporaties. Toen het parkeerterrein bij het Welbions-

moeilijk te maken. Daarom is het goed om kri-

kantoor in Hengelo toe was aan vernieuwing is er in samenwerking

tisch naar onze brieven en folders te kijken.’ De

met het waterschap gekozen voor een klimaatbewuste aanpak.

Alliantie organiseert in de lunchpauze regelmatig

Regenwater wordt nu via speciale bestrating opgevangen en daar-

kennisdeelbijeenkomsten voor medewerkers.

na afgevoerd naar de beek. Ook zijn er laadpalen voor elektrische

José plande het onderwerp hiervoor in, maar

auto’s en bijenkasten geplaatst. Langs de beek is nu een pad dat

vanwege corona werd de bijenkomst via Teams

aansluit op een groene wandelroute door Twente. Voor Harry

gedaan. Zo konden ook collega’s uit andere

Rupert was dit een mooi slotakkoord bij zijn afscheid als directeur

werkgebieden aanhaken. De training werd

van Welbions. ‘Dit project is een uitvloeisel van de intensievere

gegeven door Betsie van Ravenhorst van het

contacten die we vanuit WoON Twente – een samenwerkingsver-

Taalhuis. Een belangrijke rol was weggelegd voor

band van 15 Twentse corporaties – hebben opgebouwd met het

Wil Smit (op de foto), die via het Taalhuis beter

waterschap.’ Volgens Rupert liggen er in verstedelijkt gebied nog

leert lezen. Zij vertelde waar ze in de praktijk

veel kansen om verharde terreinen aan te passen, zodat ze regen-

tegenaan loopt. De Alliantie heeft een taalwijzer

water vasthouden en op een goede manier afvoeren. ‘Voor corpo-

waarin staat hoe je dingen in makkelijke taal kunt

raties is het weinig extra moeite. Bijvoorbeeld met groene daken en

schrijven. De deelnemers aan de online bijeen-

met loskoppelen van hemelwater van het riool. Het zou een van-

komst zijn zich daarvan weer meer bewust.

zelfsprekendheid moeten zijn, naast alle andere dingen die we al doen op het gebied van verduurzaming.’

Bekijk hier feiten en cijfers over laaggeletterdheid: www.lezenenschrijven.nl/voor-gemeenten/fei-

Bekijk hier een timelaps van de werkzaamheden:

ten-en-cijfers

https://youtu.be/BaGth8fp0jc

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_slimmerenbeter_3p.indd 53

03-12-20 13:56

54

» slimmer en beter voor elkaar «

De ketel was op, het gebouw nog niet Wonen Limburg heeft een woongebouw in Venray uit 1970 met 48 appartementen aard­

Energiedisplay: dubbele besparing

gasloos gemaakt. Dankzij een speciale lucht­

Wie direct inzicht heeft in het energieverbruik, gaat vaak

Het woongebouw was al geïsoleerd tot label D.

bewuster om met energie. Daarom daagt Aedes corporaties

‘Meer is bij dit soort woningen niet mogelijk’,

uit om in het komende jaar het energiedisplay te installeren

zegt projectleider Frank Gielens. ‘De woningen

bij minimaal 100 huurders.

kunnen nog twintig jaar mee. Toen de ketel van

water­warmtepomp konden bestaande leidin­ gen en radiatoren blijven zitten. De overlast voor bewoners was dus minimaal.

de collectieve verwarming aan vervanging toe Met het energiedisplay kunnen huurders structureel energie en

was, zochten we mogelijkheden om het woon-

geld besparen. Gemiddeld 5 procent op energieverbruik, dat bij

gebouw aardgasloos te maken zonder het extra

1.000 huishoudens optelt tot jaarlijks 200 ton minder CO2-uit-

te isoleren.’

stoot. De besparing voor de huurder bedraagt 60 tot 120 euro per

Er werd een pomp gevonden die het cv-water

jaar. Huurders in onder meer Amsterdam, Utrecht, Drenthe en de

opwarmt tot 80 graden. Dit industriële systeem is

Achterhoek zijn blij dat ze met de displays nu al grip hebben op

aangesloten op de bestaande leidingen en radia-

hun energieverbruik. Het maakt huurdersorganisaties enthousiast

toren. De energie voor de warmtepompen komt

over deze aanpak. Bijkomend effect is vervolgens vaak meer draagvlak voor verdere verduurzaming.

gedeeltelijk van zonnepanelen. Het systeem is verplaatsbaar, zodat het eventueel later bij andere

In het project Meters Maken van de Woon-

woningen kan worden gebruikt.

bond en Aedes kunt u op een relatief een-

Deze pilot werd mogelijk met subsidie (RVO

voudige manier aan de slag. De investering

Dei+) en extra investeringen van Wonen Lim-

voor de corporatie is 100 euro per display

burg. De fabrikant gaat de pomp standaardiseren,

en beperkte uren voor de coördinatie.

De bedoeling is dat tijdens logische contactmomenten, zoals mutatie of renovatie, het display wordt geïnstalleerd en toegelicht.

Corporaties ontvangen via Quintens alle infor-

zodat de kostprijs lager wordt. Voordat de werkzaamheden werden uitgevoerd kregen alle bewoners een huisbezoek. Het aansluiten van de nieuwe warmtepomp was binnen een dag geregeld. ‘Bewoners hebben er niets van

matie die u én de huurder nodig hebben, een training voor de

gemerkt’, zegt Gielens. Volgens Slot is men

installateurs en toegang tot een helpdesk voor al uw vragen.

heel tevreden. ‘De temperatuur in de woningen is zelfs constanter.’

Meer informatie, bijvoorbeeld over subsidie of aanmelden? Neem contact op met Quintens via metersmaken@quintens.nl of 030

Meer weten? Mail:

656 60 86. Of kijk op www.energieengedrag.nl/meters-maken.

communicatie@wonenlimburg.nl

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_slimmerenbeter_3p.indd 54

03-12-20 13:56

Een en woning voor Edward

Omdat zijn hart bij ons verse brood ligt

Een woning voor Sanne

Omdat haar hart bij onze zorg ligt Verpleegkundigen, onderwijzers, lokale ondernemers: ze zijn de drijvende kracht achter een leefbare buurt. Tegelijk is een betaalbare woning voor hen steeds moeilijker te bereiken. Samen met corporaties en gemeenten zet BPD zich al 75 jaar in om wonen voor iedereen bereikbaar te houden. Zo kan Sanne dankzij BPD Woningfonds dicht bij haar werk blijven wonen.

Samen in uw gemeente aan de slag?

Kijk op bpd.nl/woningfonds

Bouwen aan het hart van de buurt m20129_BPD_Campagne_Adv_VNG_210x297mm.indd 2 AE2004_Advertenties.indd 55

16-09-2020 14:34 01-12-20 13:44

» energie en duurzaamheid «

foto : simone - michelle de blouw

56

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H2-verkiezingen-duurzaamheid.indd 56

03-12-20 17:14

» energie en duurzaamheid «

57

GROOTSCHALIGE VERDUURZAMING GEWENST, MAAR KAN HET WEL? We gaan in maart 2021 stemmen voor de Tweede Kamer.

In Aedes-Magazine belichten we een aantal belangrijke verkiezingsthema’s aan de hand van interviews met corporaties, politici en deskundigen. Dit keer: gaat grootschalige verduurzaming wel samen met de zorg voor betaalbaarheid en beschikbaarheid? tek st : marlies kolthof

foto : simone - michelle de blouw

»

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H2-verkiezingen-duurzaamheid.indd 57

03-12-20 17:14

58

» energie en duurzaamheid «

»

Iedere corporatie worstelt op zijn eigen manier met de grootschalige verduurzaming in combinatie met het regelen van genoeg betaalbare huurwoningen. Uit het onderzoek naar de opgaven en middelen van corporaties gedaan door drie ministeries (BZK, Financiën en EZK) en Aedes blijkt dat de verduurzamingsopgave voor de sociale huursector onhaalbaar is onder het huidige beleid. Terwijl de investeringen van corporaties in verduurzaming en nieuwbouw maatschappelijk cruciaal zijn. Financieel leveren ze echter weinig op of er moet geld bij. De kosten stijgen harder dan de inkomsten, de huren van bewoners. Verduurzaming, woningonderhoud en nieuwbouw worden steeds duurder. En corporaties zijn de laatste jaren steeds meer belasting gaan betalen. Met als grootste boosdoener de verhuurderheffing, die de sociale huursector inmiddels meer dan 10 miljard euro heeft gekost.

Corporatiebestuurder Tonny van de Ven licht toe, dat bij Alwel in Breda verduurzamen belangrijk is, maar dat het nooit ten koste mag gaan van beschikbaarheid en betaalbaarheid van sociale huurwoningen. En hoogleraar Anke van Hal en Henk Nijboer geven hun visie op deze immense uitdaging.

HENK NIJBOER Lid van de Tweede Kamer voor de PvdA en woordvoerder Wonen

Henk Nijboer denkt dat verduurzaming een belangrijk

een rekening presenteren. Daarom moet er geld bij van-

verkiezingsthema wordt, maar waarschuwt dat het

uit de overheid.’ Sceptici hebben moeite met de snelheid

geen splijtzwam mag worden. ‘Dat kan gebeuren, als

waarmee de landelijke politiek de verduurzaming van het

je het niet verantwoord doet. Je moet lage inkomens

Nederlandse woningbestand wil doorzetten. Immers,

en middeninkomens meenemen en ze niet ineens

bij grotere vervuilers dan de gebouwde omgeving is veel sneller milieuwinst te boeken tegen lagere maatschappelijke kosten.

‘Afschaffing verhuurderheffing koppelen aan prestaties’

Maar volgens Henk Nijboer moeten we niet denken in termen van of-of. ‘De uitstoot van stikstof en CO2 moet zo snel mogelijk omlaag. Daarom moet iedere sector zijn bijdrage leveren. Bovendien komt verduurzaming ook het woongenot ten goede. Een tochtig huis, waarin je de hele winter een trui draagt, is niet meer van deze tijd.’

GEZOND VERSTAND Om de verduurzaming van bestaande bouw te versnellen ziet het Kamerlid een grote rol voor corporaties vanwege het enorme volume. Zij moeten hiervoor wel fiscaal of via een investeringsfonds tegemoetgekomen worden. ‘Ik denk dat de grote schaal belangrijk is om het betaalbaar te kunnen doen.’

Gezond verstand is volgens Nijboer daarbij cruciaal.

‘Een huis uit de jaren 50 verduurzamen is al gauw de moeite waard. Maar meteen helemaal naar label A brengen is geen goede besteding van publiek geld en corporatiegeld.’

HUURVERLAGING Verduurzaming mag niet ten koste gaan van beschikbaarheid of betaalbaarheid, benadrukt de PvdA’er. ‘Ik ben foto : ronald zijlstr a

vóór afschaffing van de verhuurderheffing, maar wel gekoppeld aan prestaties. Verduurzaming, nieuwbouw.

Maar ook huurverlaging wat mij betreft.’ Huurders moeten volgens Nijboer net zoveel van verduurzamingsmaatregelen profiteren als kopers.

‘Kopers hebben hun zonnepanelen in zes, zeven jaar terugverdiend. De rest van de levensduur hebben ze een

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H2-verkiezingen-duurzaamheid.indd 58

03-12-20 17:14

59

foto : babet hogervorst

» energie en duurzaamheid «

lagere energierekening. Het kan niet zo zijn, dat bij huurders het tegenovergestelde gebeurt, namelijk dat zij permanent opgezadeld zitten met een hogere huur.

Daarom ben ik tegen de woonlasten-neutrale benadering. De huur mag wel iets stijgen, maar ik wil ook dat de huurders een deel van de opbrengst van die zonnepanelen krijgen.’

GEEN DUIDELIJKE RICHTING Het Kamerlid erkent dat de kosten voor verduurzaming nog altijd onverminderd hoog zijn. Dat komt volgens

‘Ik geloof vooral in veel meer samenwerking’

hem, omdat de aanpak nog steeds te versnipperd is.

Dat wijt hij aan het huidige kabinetsbeleid.

‘Niemand weet waar hij aan toe is. Moet ik nog een

ANKE VAN HAL

nieuw gasfornuis kopen of een nieuwe cv-ketel?

hoogleraar Sustainable Building and Development aan

Geen idee. Het kabinet biedt geen duidelijke richting.

Business Universiteit Nyenrode

Je moet helder zeggen: in dat jaar verwachten we dit.

Zoveel huizen, zoveel wijken. En je moet middelen beschikbaar stellen, met name voor lage inkomens en

Volgens Anke van Hal creëer je meer draagvlak voor ver-

middeninkomens, om verduurzaming financieel haal-

duurzaming, als je het koppelt aan andere verbeteringen

baar te maken. Veel mensen denken nu: ik wacht nog

in de wijk. ‘Verreweg de meeste mensen vinden verduur-

even, misschien komt er een regeling. Dat remt helaas

zaming best belangrijk, maar andere zaken nog belang-

ook de innovatie af.’

rijker. Dus als je een warmtenet aanlegt en er is een probleem met veiligheid of infrastructuur, los dat dan ook

PUBLIEKE TAAK

meteen op. Want je zet die wijk toch op z’n kop. Dat komt

In de motie-Nijboer/Ronnes is afgesproken dat bij

het draagvlak ten goede.’

een volgend kabinet de minister van Volkshuisvesting,

De hoogleraar is nauw betrokken bij het programma

Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) moet

Verduurzaming van kwetsbare wijken, waarin de energie-

terugkeren. Dit moet het huidige gebrek aan centrale

transitie wordt aangegrepen om ook de leefbaarheid in

aansturing oplossen, vertelt Henk Nijboer.

die wijken te verbeteren. Van Hal ziet voor de Rijksover-

‘Zorgen voor voldoende woongelegenheid is een pu-

heid een belangrijke rol weggelegd, maar niet voorschrij-

blieke taak. Dan kun je niet zomaar tegen gemeenten

vend op wijkniveau. ‘Hoe je van het aardgas af kunt, is

zeggen: los het maar op. De verduurzaming van be-

in elke wijk anders. Dat wat bewoners belangrijk vinden

staande bouw moet nu zo massaal gebeuren, dat kun

ook. Dus hoe lokaler de aanpak, hoe beter. Samenwer-

je niet alleen aan gemeenten en corporaties overlaten.

king is daarbij vereist. Partijen die weten wat er speelt in

Daar moet je nationale normen voor stellen en er bud-

een wijk – bewoners , corporaties en de gemeente – moe-

get bij leveren om het te realiseren.’

ten samen bepalen wat wenselijk is.’

»

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H2-verkiezingen-duurzaamheid.indd 59

03-12-20 17:14

60

» energie en duurzaamheid «

»

GOED LUISTEREN De Rijksoverheid dient volgens Anke van Hal vooral als katalysator. ‘Het is heel fijn dat er nu geld beschikbaar is om te experimenteren, zoals met die proeftuinen. Ook wettelijk moet er voldoende ruimte komen, want onze regels zijn nog gebaseerd op een ander systeem. Ik hoop op financiële prikkels op de goede momenten, maar vooral dat de overheid goed luistert naar wat er in het werkveld speelt. Het is echt een kwestie van samen nu.’

COMPLEX EN NIEUW

TONNY VAN DE VEN Voorzitter van de raad van bestuur van woningcorporatie

Dat de kosten voor verduurzaming nog altijd hoog uitval-

Alwel in Breda

len voor corporaties, verbaast Anke van Hal niet. ‘Het is een transitie, dus complex en nieuw. Het vereist andere technieken. Het zal een tijdje duren, voordat alle kinder-

Alwel brengt het aantal woningen dat verduurzaamd

ziektes eruit zijn. Ooit promoveerde iemand op de vraag,

wordt momenteel in rap tempo omhoog, van 250 wonin-

waarom er geen vraag was naar de HR-ketel. Nu zijn ze

gen naar zo’n 500 tot 550 woningen per jaar. Tonny van

standaard. Daarom zijn die proeftuinen belangrijk. Daar

de Ven: ‘Ik zie het als een maatschappelijke taak voor cor-

kan geleerd worden van elkaars ervaring. Op termijn zul-

poraties om bij te dragen aan de energietransitie.’

len er steeds meer betaalbare oplossingen komen. Dit is

Bij de meeste panden gaat het om isolatie of om een po-

echt de overgangsperiode, waarin er geld bij moet en we

tentiële aansluiting op het bestaande warmtenet van Bre-

lessen moeten leren. De grote vraag is wanneer die curve

da. Bij de wens om grootschalig te verduurzamen loopt

gaat keren en het ineens hard gaat. Bij de HR-ketel was

de corporatie vooral aan tegen de kosten.

dat al niet te voorspellen. Dit is vele malen complexer.’

‘Wij dachten dat het voor een tussenwoning neerkwam op 55.000 euro, maar het gaat vaak richting 70.000 eu-

Volgens de hoogleraar heeft de coronacrisis de verduur-

ro’, vertelt Van de Ven. ‘Grote volumes zouden moeten

zaming in zekere zin onder een vergrootglas gelegd. ‘Veel

leiden tot prijsdalingen, maar daar merk ik weinig van.

mensen werken thuis nu. In de zomer was het in sommige

Veel corporaties worstelen daar mee. Ik hoor vaak: moe-

huizen bloedheet. Nu komt de winter eraan. Goed isole-

ten we niet wachten, totdat de techniek beter is? Zoals

ren helpt in beide gevallen. De beschikbare subsidies hel-

een kwalitatief goed en betaalbaar alternatief voor de

pen natuurlijk ook. Mensen houden niet van dwang, maar

cv-ketel.’

velen zien nu de noodzaak en maken vrijwillig de keuze

MEEBEWEGEN

om energie te gaan besparen.’

Afschaffing van de verhuurderheffing is een vereiste om

IEDEREEN IS ZOEKENDE

meer verduurzaming mogelijk te maken. Dat daar afspra-

Van Hal merkt wel dat veel corporaties momenteel wach-

ken met de Rijksoverheid tegenover staan, vindt Tonny

ten op de transitievisie warmte van hun gemeente. Dat

van de Ven terecht. ‘Maar dan moeten gemeenten mee-

vindt ze jammer.

bewegen in het gevraagde tempo, zowel bij het aanwij-

‘Als je niet weet of er een warmtenet komt en waar, en

zen van bouwlocaties voor nieuwbouw als bij verduur-

op welke termijn, dan heb je de neiging je kruit nog even

zaming.’

droog te houden. Ik zou corporaties juist adviseren: ga

Een huurverlaging, zoals PvdA’er Henk Nijboer bepleit,

naar de gemeente toe en biedt je kennis aan. Iedereen is

is volgens de corporatiebestuurder niet aan de orde. Wel

zoekende. Corporaties zijn een belangrijke speler en heb-

gaan na de aanleg van zonnepanelen de servicekosten

ben kennis en ervaring die de gemeente niet heeft. Op

omlaag, vertelt zij. ‘Na een grote renovatie zoals isolatie

elkaar gaan zitten wachten, daarin schuilt nu het grootste

gaat de huur meestal wat omhoog. Conform het Woon-

gevaar. Samen kun je heel veel voor elkaar krijgen.’

akkoord ligt er een staffel, zodat een gedeelte van de besparing bij de bewoner terechtkomt. Ik vind het belangrijk dat dit ook in wetgeving wordt vastgelegd.’

GOKKEN Van de Ven herkent zich niet in de kritiek van Anke van Hal dat corporaties momenteel te veel wachten op hun gemeente. Maar zij erkent dat het soms lastig is

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H2-verkiezingen-duurzaamheid.indd 60

03-12-20 17:14

» energie en duurzaamheid «

61

om plannen te maken. ‘Alwel werkt binnen drie verschillende gemeenten. Twee van hen zijn nog maar net begonnen aan hun transitievisie warmte. Dan is het gokken: wat gaat die gemeente doen? Burgers worden per wijk geïnformeerd. Voor de gemeente is het dan lastig als de corporatie vooruitloopt, zeker in een straat waar zowel huurders als particuliere eigenaren wonen. Het is uiteindelijk toch een kwestie van samen optrekken.’

PAS OP DE PLAATS De gemeente Breda is heel actief, vertelt de corporatiebestuurder, maar weet nog niet precies waar ze het warmtenet gaan uitbreiden en wanneer. Ze is afhankelijk van de medewerking van particuliere huizenbezitters, voor wie het heel ingrijpend is. ‘De meesten foto : tim eshuis

hebben niet zomaar 10.000 euro klaarliggen. Dus moeten we soms pas op de plaats maken. Maar waar het wel mogelijk is, wil de gemeente ons maximaal faciliteren.’

De energietransitie laten samengaan met een metamorfose voor kwetsbare wijken is volgens Tonny van de Ven alleen haalbaar op kleine schaal. ‘Ook voor die integrale wijkaanpak heb je de particuliere huizen­ bezitter nodig. Als hij nog tien jaar op z’n handen zit, kun je weinig. In gebieden waar je grotere concentraties wooncomplexen hebt, biedt het zeker kansen. Het is een mooie gedachte, maar de praktijk is vaak weer-

‘Hoge kosten drukken op tempo verduurzaming’

barstig, vrees ik.’

ACCEPTABEL Verduurzamen is belangrijk, maar mag bij Alwel nooit ten koste gaan van beschikbaarheid en betaalbaarheid.

‘Ook in Breda zijn de wachtlijsten inmiddels opgelopen tot zes à zeven jaar. Dat heeft prioriteit. We liggen op koers om in 2050 CO2-neutraal te zijn. Maar ik vind het ook acceptabel als het 2060 wordt, en we hebben wel de woningnood opgelost met betaalbare huurwoningen.

« Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_H2-verkiezingen-duurzaamheid.indd 61

03-12-20 17:14

In deze bijzondere tijden nemen we u graag uw energiezaken uit handen

Hectische tijden nodigen uit om verder te kijken dan de vaste horizon. Neem bijvoorbeeld uw energiezaken. Met de juiste passie, gedrevenheid en technologie helpt Aenergie u graag om alles voordeliger, slimmer en duurzamer te regelen. Maak kennis met onze manier van ontzorgen en ontdek hoeveel energie u krijgt van Aenergie.

Bel 035 – 33 33 500 of kijk op www.aenergie.nl.

Nederlands grootste energie-inkoopcollectief voor woningcorporaties

Zorgplicht Wat betekent dit voor jouw corporatie?

Begin dit jaar is een wetsvoorstel ingediend om rookmelders vanaf 1 juli 2022 verplicht te stellen in alle woningen, ook woningen van vóór 2003, waarbij ook de zorgplicht steviger is vastgelegd.

Wat is de impact voor de bedrijfsvoering van jouw corporatie?

Hemmink is leverancier en kennispartner van Ei Electronics, de nr 1 als het gaat om brand- en koolmonoxideveiligheid.

Wees op tijd en laat je goed adviseren.

Op 19 november j.l. gaven we een webinar over de zorgplicht. Heb je deze gemist? Scan de QR-code, meld je aan en je krijgt de opname direct toegestuurd.

Liever een persoonlijk advies?

Bel ons op 038 4698 200 www.eielectronics.nl

AE2004_Advertenties.indd 62

01-12-20 13:44

Ontdek onze slimme vogel!

Nieuw!

Met de Decorio kan uw warmtepomp het dak op!

De warmtepomp is een uitstekende keuze voor de vermindering van het fossiele energieverbruik.

Maar de afmetingen en de geluidsoverlast maken plaatsing in of vlakbij de woning onaantrekkelijk. Daarvoor heeft Ubbink nu een slimme oplossing gevonden: de Decorio Luchtwarmtepompbehuizing 30°-55°!

Een duurzame kunststof behuizing, universeel voor alle luchtwarmtepompen, speciaal ontworpen voor plaatsing op het hellende dak. Weerbestendig, licht in gewicht, eenvoudige montage en een strak design. Zo staat de Decorio, als een echte slimme vogel, op het dak.

Ubbink, voor uw gemak! www.ubbink.nl/decorio 19133 Adv Decorio voorschrijvers.indd 1 AE2004_Advertenties.indd 63

04-02-19 13:35 01-12-20 13:44

AE2004_Advertenties.indd 64

01-12-20 13:44

» column «

65

DIKKE INKOMENS IN EEN RIJTJESHUIS Laatst had ik bezoek van iemand die zich inwerkte in onze sector.

Ik vertelde dat wij niet aan inkomensafhankelijke huurverhoging foto : antoinet te martijnse

deden. Ze keek me verwonderd aan. Tot nu toe had ze vooral gehoord dat corporaties dat juist wel deden. Dat bevordert immers de doorstroming. Er is nou eenmaal een schrijnend tekort aan huurwoningen. En zeg nou zelf: dan zit er een grens aan goedkoop scheef wonen. Ik keek verwonderd terug. Is het echt zo’n goed idee om mensen tot verhuizen te stimuleren door ze een ‘blijfboete’ op te leggen? Een verhuispremie kan je het immers moeilijk noemen. En waar moet die beboete huurder dan naar doorstromen? De praktijk is meestal dat ze noodgedwongen blijven zitten waar ze zitten. Met hogere woonlasten. Nu weet ik natuurlijk best dat een grote groep corporaties inkomensafhankelijke huurverhoging ook uit financieel oogpunt wenselijk vindt: huur naar draagkracht, zodat we meer kunnen investeren voor de ‘echt primaire doelgroep’. Ik heb dat altijd een oneigenlijk argument gevonden. Maar goed, gewoontes zetten ons zo nu en dan aan tot

‘Waarom is goedkoop scheef wonen in de sociale huur nou eigenlijk zo afkeurenswaardig?’

ondoorgrondelijke denkpatronen. Want waarom is scheef wonen in de sociale huur nou eigenlijk zo afkeurenswaardig? Terwijl het in de koopsector totaal geen item is? Stel je het volgende voor: als huiseigenaren een te hoog inkomen hebben ten opzichte van de WOZ-waarde van hun huis, legt het Rijk een aanvullende inkomensafhankelijke OZB-aanslag op. Er is immers ook een tekort aan koophuizen. Dan geeft het toch geen pas om met je dikke inkomen in een modaal rijtjeshuis te blijven zitten? Dat huis is toch heel geschikt voor een starter? Een veel gehoord tegenargument is dan dat een sociale huurwoning een gesubsidieerd schaars goed is, terwijl een koopwoning tot het domein van de vrije markt behoort.

Dan geef ik toch graag in overweging dat de sociale huursector al jaren een netto betaler is aan de schatkist. Terwijl huizenbezitters jaarlijks voor miljarden gesubsidieerd worden via de hypotheekrenteaftrek. Nu ik er nog eens over nadenk vind ik zo’n inkomensafhankelijke OZB-aanslag eigenlijk best een goed idee. Wie weet bevordert het de doorstroom. Daar zijn onze huurders dan goed mee geholpen. En anders levert het in ieder geval de schatkist geld op. Worden we er allemaal beter van. Behalve de aangeslagen huizenbezitters natuurlijk. Maar ja, moeten ze maar niet zo goedkoop scheef wonen.

Marco de Wilde is directeur-bestuurder bij Veluwonen in Eerbeek. marco.dewilde@veluwonen.nl

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_columnDeWilde.indd 65

03-12-20 13:57

66

» groeten uit «

NOORDOOSTFRIESLAND

»

Overal in Nederland zijn de woningmarkt en de bewoners anders. In deze rubriek zoomen we in op één regio. Hoe is de situatie? En welke rol spelen woningcorporaties? In Noordoost-Friesland is samenwerking het sleutelwoord.

Dorpsinitiatieven, corporaties, gemeenten en de provincie proberen samen de krimp om te zetten naar een kans. tek st : jasper monster

AE2004_groetenUit.indd 66

03-12-20 13:53

» groeten uit «

»

67

‘Jullie hoeven toch niet te bouwen? Er wonen steeds minder mensen in jullie regio.’ Directeur-bestuurder Jeannette Dekker van corporatie Thús Wonen kan de vooroordelen inmiddels wel dromen. Natuurlijk zijn er krimpdorpen in haar werkgebied. Vooral de kernen in de buurt van de Waddenzee verdienen extra aandacht.

‘Maar als je naar de prognoses voor de woningvoorraad tot 2040 kijkt, krimpen wij helemaal niet als regio. Daarnaast kent Noordoost-Friesland een grote transitieopgave. Jaarlijks realiseren wij in dat kader ongeveer 50 nieuwbouwwoningen, bijna 1 procent van onze totale

foto : anp

woningvoorraad.’

GROOTSTE INVESTEERDER De woorden van Dekker illustreren de lastige situatie voor corporaties en overheden in Noordoost-Friesland.

Waar de periferie te maken heeft met krimp, hebben de stedelijke kernen behoefte aan extra woningen voor ouderen. En dat zorgt voor hoofdbrekens bij de corporatie.

Noordoost-Friesland in cijfers

‘We moeten op zoek naar een nieuw evenwicht. De leef-

Aantal inwoners: 45.228 (1 januari 2020)

baarheid in de kleine kernen is essentieel, maar zomaar

Gemeentebestuur: CDA, FNP, S!N, ChristenUnie, VVD

bijbouwen gaat niet. We bouwen alleen na sloop en

Prestatieafspraken: Raamovereenkomst met jaarlijkse afspraken op

slopen meer dan we laten staan. We zitten dus midden in

­basis van Woonvisie 2020-2025

een transitie-opgave. Daarbij hebben we ook nog een on-

Woningcorporaties: Thús Wonen (6.500 woningen in 40 kernen) en

derhoudsachterstand, ook weer vooral in de kleine ker-

Wonen Noordwest-Friesland (700 woningen)

nen.’

Huurdersorganisaties: De Bewonersraad

Die combinatie zorgt voor een forse financiële opgave.

Verdeling woningvoorraad: 66% koop, 10% particuliere huur,

De voorraad die blijft staan, moet Thús namelijk ook aan-

24% corporatiewoningen

pakken. Niet alleen vanwege de onderhoudsachterstand, maar ook vanwege veranderende wensen van de bewoners. ‘We willen levensloopbestendig opleveren. Daarnaast worden de woningen door de krimp minder waard en kunnen we minder lenen.’ zij weten veel beter wat er speelt in de regio.’

DONUTS

Fokkinga onderschrijft dan ook de woorden van Dekker

Maar Dekker en haar collega’s staan er niet alleen voor.

over de uitdagingen in de regio. ‘We kunnen niet langer

Samenwerking is het sleutelwoord. Gedeputeerde Klaas

alleen maar toevoegen. Bouwen, bouwen, bouwen, zoals

Fokkinga (Wonen) noemt de nauwe contacten tussen alle

vaak vanuit Den Haag klinkt, gaat hier niet op. We willen

partijen zelfs cruciaal. ‘Je moet deze opgave niet alleen

geen donuts creëren waarbij de randen van het dorp vol

willen aanpakken. Natuurlijk verschillen de accenten per

staan met nieuwe woningen en de kern verpaupert.’

regio en per corporatie, maar juist in zo’n lastige casus trekken we met elkaar op.’ Vanuit de provincie probeert

SAMENWERKEN

Fokkinga de samenwerking in Noordoost-Friesland

De meest concrete vorm van samenwerking is de Vereni-

maximaal te stimuleren. ‘Wij hebben de regio het ver-

ging Friese Woningcorporaties (VFW). Voorzitter Rein

trouwen gegeven. Dat betekent concreet dat Thús samen

Swart , daarnaast bestuurder van woningcorporatie

met de andere partijen meer eigen verantwoordelijkheid

Accolade: ‘Toen ik begon, kreeg ik nog vaak de vraag:

heeft. Wij kunnen wel strak op de uitvoering sturen, maar

Waarom zouden wij samenwerken? Maar inmiddels is

»

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_groetenUit.indd 67

03-12-20 13:53

J

1

foto : corné sparidaens

68

»

» groeten uit «

Jaarlijks levert Thús Wonen ongeveer 50 nieuwe woningen op, altijd na sloop van oudere woningen.

iedereen ervan overtuigd dat wij in Friesland samen ver-

NOOIT TERUGTREKKEN

antwoordelijk zijn voor een aantal uitdagingen. Betaal-

Ondanks alle uitgestoken handen blijft de uitdaging voor

baarheid, beschikbaarheid en leefbaarheid.’

Thús groot. Zo is behoud van sociaal kapitaal een andere opgave, benadrukt Dekker. ‘Hoe zorg je ervoor dat alle

De afgelopen jaren ontstonden verschillende initiatieven

kernen vitaal blijven? Alleen nieuwe woningen bouwen

voor concrete samenwerking. Van de oprichting van

is niet genoeg. Ook daar werken we samen aan, bijvoor-

verschillende platformen tot een provinciale klachten-

beeld door verschillende dorpsinitiatieven te betrekken.

commissie en de gezamenlijke aanpak van de duurzaam-

De ideeën die wij krijgen vanuit de VFW helpen hierbij.’

heidsopgave. Swart: ‘We zijn nu druk bezig met het

Uiteindelijk vormen de betaalbaarheid en het rondkrijgen

afstemmen van het woningaanbod van de verschillende

van de financiën in de nabije toekomst het grootste strui-

corporaties, zodat meteen duidelijk is wat er beschikbaar

kelblok. Naast ondersteuning vanuit de VFW heeft Thús

is. Door dezelfde definities en normering te gebruiken,

zelf maatregelen genomen. ‘We hebben de onderhouds-

begrijpen we elkaar.’

kosten kunnen verlagen, investeren minder dan we zou-

Ondanks dat de problematiek in Noordoost-Friesland

den willen in duurzaamheid en uiteindelijk hebben we

niet te vergelijken is met die van zijn eigen corporatie of

ook de relatief lage huren iets moeten verhogen. Maar

van andere VFW-leden, roemt Swart de eensgezindheid.

wat er ook gebeurt, we zullen ons nooit terugtrekken uit

‘Natuurlijk denken we mee, maar we doen meer. Zo age-

de regio. Misschien beperken we het aantal woningen,

ren we samen met de provincie in Den Haag tegen de

maar onze inzet voor de regio wordt alleen maar groter.

verhuurderheffing, om de betaalbaarheid te kunnen

Ook in een krimpgebied wonen mensen en voor die

garanderen. Maar bovenal proberen we de problematiek

mensen blijven wij ons inzetten.’

eerst in Friesland op te lossen. Als een corporatie in de

‘Ook in een krimpgebied wonen mensen en voor die ­mensen blijven wij ons inzetten’

«

financiële problemen dreigt te komen, zoeken we als VFW naar oplossingen. De situatie in NoordoostFriesland is uiteindelijk een probleem van ons allemaal.’

Aedes-Magazine 2020/4

AE2004_groetenUit.indd 68

03-12-20 13:53

Een en woning voor Edward

Omdat zijn hart bij ons verse brood ligt

Een woning voor Roy

Omdat zijn hart bij ons verse brood ligt Lokale ondernemers, verpleegkundigen, onderwijzers: ze zijn de drijvende kracht achter een leefbare buurt. Tegelijk is een betaalbare woning voor hen steeds moeilijker te bereiken. Samen met corporaties en gemeenten zet BPD zich al 75 jaar in om wonen voor iedereen bereikbaar te houden. Zo kan Roy dankzij BPD Woningfonds in zijn eigen wijk blijven wonen.

Samen in uw gemeente aan de slag?

Kijk op bpd.nl/woningfonds

Bouwen aan het hart van de buurt AE2004_Advertenties.indd 69 m20129_BPD_Campagne_Adv_VNG_210x297mm.indd 1

01-12-20 13:45 16-09-2020 14:37

ijk Natuurl GWP 3

AE2004_Advertenties.indd 70

A

Ideaal voor renovatie

01-12-20 13:45

GEWOON

ZONNE Leegstandbeheer met rendement Ad Hoc realiseert als leegstandbeheerder meer dan 25 jaar optimaal rendement van projecten. Met maatwerkadvies en innovatieve concepten. Samen met u bepalen wij de ideale mix van financieel-, sociaal- of leefbaarheidsrendement.

STROOM VOOR MAXIMAAL

BLIJE HUURDERS

Of u nu kiest voor Tijdelijk Verhuur (inclusief Passend Toewijzen), Tijdelijk Beheer of Toezicht en Security, Ad Hoc realiseert uw project succesvol. Mét aandacht voor rendement.

Groot Hertoginnelaan 41 | 2517 EC Den Haag T. 070 312 03 33 | www.adhocbeheer.nl

ONAFHANKELIJK | CONTROLEREND | UNIVERSEEL | MONITORING

Elseco.. al 20 jaar een begrip!

Befaamd door de lifttelefoon en liftmonitoring is Elseco ook inzetbaar voor..

Dataverbindingen Voor technische installaties; zonnepanelen, gebouwbeheersystemen, toegangscontrolesystemen, camerasystemen, etc.

Videofooninstallaties

Het vervangen van bestaande intercomsystemen.

Uw huurwoningvoorraad slim verduurzamen?

Kies ons als verduurzamingspartner.

HRsolar is Nederlands fabrikant van warmteopslag, zonneboilers en PVTpanelen. Wij voorzien woningcorporaties van stille en energetisch slimme technieken inclusief bewonerscommunicatie. Al onze technieken zijn te combineren met een warmtepomp of een all electric oplossing.

Ontdek ‘t op www.hrsolar.nl/pvt

4x

Camerabewakingssystemen

ergie meer enm 2 per

Complete systemen met een hoogwaardige kwaliteit in montage en beeld.

Digitale prikborden (Narrowcasting)

De informatievoorziening in uw gebouwen op afstand geregeld. www.elseco.nl | IJsselmeerweg 1 te Naarden | info@elseco.nl | 035 695 51 00 R

WINNAA

AE2004_Advertenties.indd 71

FINALIST

01-12-20 13:45



» toezicht «

»

Aedes-Magazine /

AE2004_VTW-opgaven en middelen.indd 72

03-12-20 17:13

» toezicht «



BEPERKTE FINANCIËLE POLSSTOK DWINGT TOT KEUZES

‘WE MOETEN ONS MAATSCHAPPELIJK GELD GOED BESTEDEN’ De opgaven van woningcorporaties zijn groot, de middelen schaars.

Al is de druk niet overal even groot, corporaties moeten scherpe keuzes maken. Hoe gaan de toezichthouders in de bestuurskamer om met dit spanningsveld? ‘Er is niet één waarheid.’

TEK ST : LISET TE VOS , ILLUSTR ATIE : A AD GOUDAPPEL

»

Het recente rapport Opgaven en middelen laat aan duidelijkheid

wel of niet afschaffing van de verhuurderheffing tot de impact

niets te wensen over: corporaties komen tot 2035 circa 30 mil-

van corona) komen scenario’s én dilemma’s op tafel. ‘Dit is voor

jard euro tekort om alle maatschappelijke opgaven te financieren.

mij een waardevolle sessie met het bestuur. Het is complex, maar

Volgens Hanneke Ester, toezichthouder bij Viverion in Lochem

ik vind het ook fascinerend. Er is namelijk niet één waarheid.’

en Woonbedrijf ieder1 in de regio Deventer, bleek al in 2018

Duidelijk is wel dat de middelen van de corporatie om op ter-

dat de twee corporaties in de knel zouden komen. Volgens de

mijn alle woningen te verduurzamen onvoldoende zijn. Boven-

Aedes Routekaart CO2-neutraal 2050 kunnen beide corporaties

dien staat (nog) niet vast welke techniek het effectiefst is en op

elk niet eens de helft van hun woningen verduurzamen. ‘Dat was

termijn betaalbaar. Welke keuzes maak je dan? Dat is in de be-

voor ons het startpunt om scherper na te denken over hoe we de

stuurskamer een spannend proces, stelt Ester die ook voorzitter

schaarse middelen moeten inzetten.’

is van de Audit Commissie. ‘De corporatie krijgt de businesscase

Het einddoel van de energietransitie in 2050 (met een tussen-

voor een project om woningen te verduurzamen nog niet rond.

stap in 2030) lijkt nog ver weg, maar volgens Ester moet de RvC

En je betaalt leergeld. Toch vind ik dat we in dit stadium meters

de lange termijn altijd in het achterhoofd houden, in de afwegin-

moeten maken, al is dat de komende tien jaar niet vol te houden.’

gen voor het meerjarenplan (vijf jaar) én voor het komend jaar.

‘We kunnen niet alles doen, we moeten keuzes maken. Daar

HOGE LASTEN

moeten we het bestuur steeds op bevragen. Daarbij maken we

In Amsterdam is de situatie voor corporaties nog nijpender. Zij

steeds een doorkijkje naar 2030 en 2050, dan zie je wanneer

moeten niet alleen hun woningen verduurzamen, de druk op

je uit de pas gaat lopen. We moeten natuurlijk de begroting rond

de woningmarkt – met het tekort aan sociale huurwoningen – is

krijgen en binnen de ratio’s van de externe toezichthouders blij-

enorm. Zij moeten – in tegenstelling tot corporaties in krimp-

ven.’

gebieden in het oosten van het land – investeren in de bouw van sociale huurwoningen. Daarnaast wonen in de stad steeds meer

SPANNEND PROCES

kwetsbare huurders die zorg nodig hebben. Een onverwachte

Tijdens een recente sessie hebben het bestuur en de RvC van

tegenvaller is de ontdekking van loden leidingen in woningen die

Woonbedrijf ieder1 verschillende scenario’s doorgesproken

door corporaties vervangen moeten worden.

voor het meerjarenplan 2021-2025 en het komend jaar. Daarbij

De RvC van Stadgenoot neemt in het jaarverslag van 2019 niet

gaat het om meer dan alleen de energietransitie. Aan de hand van

voor niets stelling tegen de hoge lasten voor corporaties, waar-

een lange lijst varianten (van slaagkans tot betaalbaarheid, van

onder de verhuurderheffing. De Amsterdamse corporatie maakt

»

Aedes-Magazine /

AE2004_VTW-opgaven en middelen.indd 73

03-12-20 17:13



» toezicht «

»

‘We kunnen niet alles doen, we moeten keuzes maken. Daar moeten we het bestuur steeds op bevragen’

ieder jaar 60 miljoen euro over aan het Rijk. En dat geld heeft volgens Farid Tabarki, sinds begin dit jaar RvC-lid bij Stadgenoot, de stad en haar kwetsbare bewoners juist hard nodig. ‘Na de misstanden in de sector neemt het maatschappelijk draagvlak weer toe: van corporaties wordt veel verwacht. Maar we moeten onze ambities wel kunnen waarmaken.’

RANDEN OPZOEKEN Toch geeft RvC-lid Tabarki, die is voorgedragen door de Maat-

maken. Na het gedwongen vertrek van de vorige directeur be-

schappijraad van Stadgenoot, ook een boodschap mee aan het

sloot het nieuwe bestuur – met instemming van de RvC – onder

bestuur: kijk niet alleen naar de overheid. ‘Welke initiatieven

meer om het tempo van de verduurzaming te verlagen: van 160

kunnen wij als sector zelf nemen om toch die grote opgaven te

woningen naar 80 woningen per jaar. Volgens Isa Kahraman,

realiseren? In Rotterdam en Amsterdam lopen wij al snel tegen

RvC-lid met financiën in de portefeuille, staat de ambitie om te

de grens aan. Maar niet elke regio of corporatie krijgt het even

verduurzamen nog steeds overeind. ‘Maar 160 woningen per

zwaar voor de kiezen. Wat kunnen wij voor elkaar betekenen?

jaar was op termijn niet vol te houden. De bouwprijzen stijgen

Ik vind dat we als maatschappelijke corporaties de plicht hebben

harder dan verwacht. We moeten de verhuurderheffing betalen.

om daarbij zoveel mogelijk samen in op te trekken. Daar zijn we

De impact op de kasstromen is groot: die zijn toch bepalend voor

met het bestuur permanent over in gesprek.’

wat we kunnen waarmaken.’

Volgens Tabarki die zich sterk verbonden voelt met de stad en

Volgens Kahraman moeten RvC-leden continu de balans bewa-

haar bewoners maken de RvC-leden van Stadgenoot – met ie-

ken tussen opgaven en middelen. Aan de hand van scenario’s

der hun eigen achtergrond en expertise – samen de afwegingen.

hebben zij een goed gesprek gevoerd met de nieuwe bestuurder

‘Of je als toezichthouder verstandelijk de druk ervaart door de

van Mijande Wonen. Samen hebben zij een ‘realistisch’ scenario

cijfers, of je maakt je zorgen over de signalen uit de stad, je stelt

uitgewerkt. Naast het vertragen van de verduurzaming, zal de

beiden vast dat de maatschappelijke rol onder druk staat. Ik zie

corporatie in de komende 25 jaar 1.000 van de huidige 5.000

dat niet als een tegenstelling. We houden elkaar scherp. Als we

woningen slopen of verkopen. ‘We werken in een krimpregio,

vastlopen met de ratio’s dan kunnen we onze maatschappelijke

de wachttijd voor een sociale huurwoning ligt tussen de 8 en 12

taak niet vervullen.’

maanden. Dat is echt laag. Verkoop geeft ons ruimte. In vergelij-

Stadgenoot, die sinds maart van dit jaar onder verscherpt toe-

king met corporaties in de Randstad hebben wij wat dat betreft

zicht staat na een interne fraude door een medewerker, moet

een luxe positie.’

al scherpe keuzes maken. Zo moet de corporatie de fundering

Als de corporatie weer ruimer in het jasje zit, mede door de

van blokken woningen aanpakken, maar is er geen geld om tege-

verkoop van woningen, vindt Kahraman het belangrijk dat het

lijkertijd de woningen te renoveren, inclusief verduurzaming.

bestuur met nieuwe voorstellen voor investeringen komt. ‘Als

‘In feite is goedkoop dan duurkoop. Er komt een moment dat je

de ratio’s zich gunstig ontwikkelen, is dat een goede zaak. We

die woningen toch verder moet renoveren. Dat is niet efficiënt.

hoeven ons dan minder zorgen te maken. Maar we hebben als

Bovendien hebben de huurders op deze manier twee keer over-

corporatie een verantwoordelijkheid. We moeten ons maat-

last. Maar we kunnen even niet anders.’

schappelijk geld goed besteden.’

PAS OP DE PLAATS

GEZAMENLIJK K ADER

Mijande Wonen – een kleine corporatie in Dinkelland en Twen-

Denken in scenario’s helpt bestuurders en RvC-leden om meer

terand – heeft na een roerige tijd ook pas op de plaats moeten

grip te krijgen op de toekomstige ontwikkelingen, maar de onzekerheid blijft voor veel corporaties groot. Vooral de route naar 2050 (alle woningen CO2-neutraal) is nog niet uitgestippeld.

VTW-HANDREIKING FINANCIEEL TOEZICHT

Volgens toezichthouder Hanneke Ester van Viverion en Woonbedrijf ieder1 is het belangrijk om samen met het bestuur een

De VTW heeft recent de handreiking Financieel toezicht gepubliceerd.

gezamenlijk kader voor de energietransitie vast te stellen. ‘Dat

Deze is via de onderstaande link te downloaden: www.vtw.nl/publica-

we leergeld betalen, hoort erbij. Maar we moeten leren van onze

ties/handreiking/financieel-toezicht

projecten én van andere corporaties. Dat geldt ook voor toezichthouders. Ze hebben een educatieplicht.’

«

Aedes-Magazine /

AE2004_VTW-opgaven en middelen.indd 74

03-12-20 17:13

Dé oplossing voor duurzame verwarming in de renovatiemarkt

Ontdek de Daikin Intergas Hybride of Add-on warmtepomp √ Stille 4 KW, duurzame lucht/water warmtepomp voor ruimteverwarming √ Warm tapwater via bestaande of nieuwe Intergas CV-ketel √ Altijd automatisch de meest efficiënte verwarmingsmodus √ Bluevolution technologie met R-32 koudemiddel (GWP 675) √ Eenvoudige plug & play installatie zonder F-gassen certificering √ Compact buitendeel geschikt voor balkons en effectief tot –15° C √ Lage investering en ISDE subsidie mogelijk van € 1.600 (KA14853)

Meer weten? Kijk op www.daikin.nl/hybride

4834450-E-DAIK_Advertentie AE2004_Advertenties.indd 75Intergas Hybride 210x297mm-v1.indd 1

24-11-20 13:46 10:12 01-12-20

76

AE2004_huisvester.indd 76

» huisvester van het volk «

04-12-20 12:40

» huisvester van het volk «

77

Samuel Coronel TEK ST : MARGRIET PFLUG , FOTO : E VERT VAN MOORT

Als arts in Middelburg is Samuel Coronel (-) verantwoordelijk voor gratis gemeentelijke armenzorg rond .

Geschokt is hij over de woonomstandigheden die hij bij zijn patiënten thuis aantreft. Drankjes en pillen? Het is dweilen met de kraan open. Hij stelt de slechte huizen en werkomstandigheden van de arme bevolking aan de kaak. Maar bij het gemeentebestuur vindt hij geen gehoor. De burgemeester is zelfs blij met het hoge sterftecijfer onder de arme Middelburgers: armen zijn er al veel te veel. Coronel laat het er niet bij zitten. Hij bijt zich vast in het onderwerp, helemaal als zijn eerste vrouw na een half jaar huwelijk aan tuberculose bezwijkt. Verbeten verzamelt hij medisch statistisch materiaal voor onderzoek naar de oorzaken van besmettelijke ziekten en epidemieën.

Hij staat daarin niet alleen. In veel andere steden zijn jonge geëngageerde artsen met hetzelfde bezig.

Coronel schrijft pamfletten, dikke onderzoeksrapporten en hij houdt spreekbeurten. Hij zet zijn werk voort als gemeentearts in Amsterdam en secretaris van de Geneeskundige Raad van Friesland.

Ogenschijnlijk zonder echt effect. Tijdens zijn leven ziet Coronel de omstandigheden nauwelijks verbeteren. Van fatsoenlijke betaalbare huizen voor zijn patiënten kan hij alleen maar dromen. En toch hebben Coronel en al die andere strijdende artsen de geesten rijp gemaakt voor wat uiteindelijk de Woningwet van  werd. En zo kon in  de eerste steen gelegd worden voor arbeiderswijk Nieuw Middelburg. Tien jaar geleden heeft woningcorporatie Woongoed Middelburg de huurwoningen in deze wijk gerestaureerd en energiezuiniger gemaakt zodat ze weer een flinke tijd mee kunnen. De naam van deze strijdbare arts leeft voort in het Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid van het AMC in Amsterdam.

Meer over de geschiedenis van sociale woningbouw op www.canonvolkshuisvesting.nl.

AE2004_huisvester.indd 77

04-12-20 12:40

82 78

»»werkaanwonen.nl werk aan wonen ««

» colofon « Aedes-Magazine is is zowel zowel een Aedes-Magazine gedrukte als een digitale een gedrukte als een digitale uitgave van van Aedes Aedes vereniging vereniging uitgave van woningcorporaties. woningcorporaties. van Aedes-Magazine isis gratis gratis en en Aedes-Magazine verschijnt vier vier keer keer per per jaar. jaar. verschijnt

woontin ineen eencorporatie-­ corporatiewoont woning.Ongeveer Ongeveer270 270 woning. woningcorporaties zijnlid lidvan van ­w oningcorporaties zijn Aedes,dat datzijn zijnvrijwel vrijwelalle alle Aedes, woningcorporatiesin in woningcorporaties Nederland.Aedes Aedesbehartigt behartigt hun Nederland. belangen, ondersteunt hen bij hun belangen, ondersteunt Aedes is is de de branchevereniging branchevereniging hen het bij uitvoeren van hun taken Aedes het uitvoeren van hunen voor woningcorporaties woningcorporaties in in biedt en eenbiedt platform voor voor taken een platform Nederland. Zij Zij werken werken dagelijks voor kennisuitwisseling en en Nederland. kennisuitwisseling aan goedaan en betaalbaar ontmoeting.Aedes Aedesisisook ookde de dagelijks goed en wonen ontmoeting. voor mensen die om welke werkgeversverenigingvan vande de betaalbaar wonen voor mensen werkgeversvereniging reden ookreden steundan in de rug corporatiebranche. die omdan welke ook corporatiebranche. nodigin hebben. steun de rug nodig hebben.

Corporaties beheren beheren 2,4 2,4 RedactieMargriet MargrietPflug Pflugen Corporaties Redactie miljoen huurwoningen, huurwoningen, waarin waarin Natasja en Natasja Verheij (hoofdmiljoen Verheij (hoofden en miljoen mensen mensen wonen. wonen. 11 op op eindredactie); eindredactie);Leonie LeonieHarbers Harbers 44 miljoen de 33 huishoudens huishoudens in in Nederland Nederland en enRiejanne Elske Koopman (redactie); de Wolswinkel

Devika Mangal enMangal Carolien (redactie); Devika envan der Ploeg (productie).

Carolien van der Ploeg M.m.v.

Christine van Eerd, Christine Henk Peter (productie).

M.m.v.

Kip,Eerd, Marlies Kolthof, Simon van Henk Peter Kip, Kooistra, Jasper Elske Monster, Jan Marlies Kolthof, Smit, Lisette Vos,Monster, Marjon van Koopman, Jasper Weersch,deMarco deJan Wilde Christine Ruiter, Smit, Lisette Vos, Marjon van RedactieMarco de Wilde Weersch, T (088) 233 37 50 E aedes@aedes.nl, Redactie Redactie Tt.a.v.

(088) 233 37 50 E aedes@aedes.nl, Abonnementen gedrukt t.a.v.

Redactie T (088) 233 37 00 E publicaties@aedes.nl Abonnementen gedrukt T (088) 233 37 00 E publicaties@aedes.nl

Abonnementendigitaal digitaal Abonnementen I www.aedes.nl/abonneren I www.aedes.nl/abonneren

Druk Druk Senefelder Misset, Doetinchem Senefelder Misset, Doetinchem

Grafischevormgeving vormgeving Grafische Gedrukt:Curve Curvegrafische grafische Gedrukt: vormgevingBNO, BNO,Haarlem Haarlem vormgeving Digitaal:Bynder BynderenenLabel LabelA,A, Digitaal: Amsterdam/Rotterdam Amsterdam/Rotterdam

Aedes vereniging van Aedes vereniging van woningcorporaties woningcorporaties Koningin Julianaplein Koningin Julianaplein 1010 2595 AA Den Haag 2595 AA Den Haag Postbus 93121 Postbus 93121 2509 AC Den Haag 2509 AC Den Haag (088) 233 TT (088) 233 3737 0000 aedes@aedes.nl EE aedes@aedes.nl I www.aedes.nl I www.aedes.nl I www.aedesmagazine.nl I www.aedesmagazine.nl Twitter @aedesnet.nl Twitter @aedesnet.nl

Advertenties Advertenties SGNM SGNM Oscarvan vanden denBosch Bosch Oscar Postbus5085 5085 Postbus 6802EB EBArnhem Arnhem 6802 061111595915152222 TT06 oscar@sgnm.nl EEoscar@sgnm.nl I www.sgnm.nl I www.sgnm.nl

Auteursrechten voorbehouden Auteursrechten voorbehouden ISSN 1388-8528 ISSN 1388-8528

Aedes-Magazine 2020/2 Aedes-Magazine 2020/4

Untitled-10224 3 AE2004_colofon.indd 78

6/12/2020 12:42:3415:38 PM 03-12-20

Rockzero Bouwsystemen Rockzero®® Bouwsystemen Rockzero Bouwsystemen Bouwsystemen zijn zijn ons ons antwoord antwoord op opde debehoefte eisen vanaan het moderne leven.

Het innovatieve en circulaire bouwsysteem heeft een veilige en comfortabele woning.

Het innovatieve en circulaire een constructie die volledig uit steenwol bestaat.

Hiermeeuit bieden bouwsysteem heeft een dragende constructie die volledig we een uitzonderlijk goed geïsoleerde bouwschil in combinatie steenwol bestaat. Hiermee bieden we een uitzonderlijk goed met een buitengewone draagkracht.

Het resultaat: geïsoleerde bouwschil inconstructieve combinatie met een buitengewone een hoge bouwkwaliteit enHet eenresultaat: ultiem comfort. constructieve draagkracht. een energiezuinig gebouw en ultiem wooncomfort. rockwool.nl/rockzero rockwool.nl/rockzero

ROCKZERO: ROCKZERO: EEN NIEUWE NIEUWE BOUWMETHODE EEN BOUWMETHODE

FIRESAFE INSULATION

AE2004_Advertenties.indd 79

01-12-20 13:46

GOVERNANCE, FINANCE & CONTROL

Al 20 jaar interim specialisten voor woningcorporaties Weten wat wij voor jouw corporatie kunnen betekenen?

Bel Frank, Godert of Wobbe: 088 - 572 75 55

hofmeier.nl

33640_advertentie_backcover_Aedes_3.indd 1 AE2004_Advertenties.indd 80

09-11-2020 10:49 01-12-20 13:46