Page 1

Η γραφή του σώµατος και το σώµα της γραφής Συνέντευξη του Γιάννη Μελανίτη από την Μυρτώ Δηγόνη

Εικ. 1. Γ. Μελανίτης: Εγκατάσταση Kρυογραφία, Οκτώβριος 2010 , ΑΒΟUT: Στις 14 Οκτωβρίου 2010, στον χώρο του About, ο εικαστικός Γιάννης Μελανίτης, , εγκατέστησε το έργο Κρυογραφία [Εικ. 1.]. Το κεντρικό σώµα του έργου αποτελείτο από ιατρικό εξοπλισµό και µηχανισµούς, που µετασχηµάτισαν, µέσω της συγγραφής, τον πάγο σε νερό και αντιστρόφως. Το απόρριµµα της Κρυογραφίας ήταν ένα τελικό εκµαγείο από µολύβι πάνω στον πάγο. Η περφόρµανς ξεκίνησε µε την αντιγραφή του κειµένου «Η Πράξη της Γραφής» της συγγραφέως Εύης Βογιατζάκη, που αποτελεί µέρος του The body in the text / James Joyce’s Ulysses and the Modern Greek Novel. Μέσω της πράξης της συγγραφής και της χρήσης του κενού, µια βαλβίδα ενεργοποιείτο, θέτοντας σε κίνηση µια συγκεκριµένη ποσότητα νερού. Στο τέλος κάθε γραµµής του κειµένου, ένα ζεύγος ηλεκτροδίων συλλάµβανε την κίνηση του γραφέα και επικοινωνούσε µε µια ηλεκτροβαλβίδα, η οποία στιγµιαία άνοιγε, ελευθερώνοντας το υγρό. Στην κίνησή του µέσα από ένα σύστηµα γυάλινων αγωγών, το υγρό πάγωνε. Όλη η σωµατική ενέργεια —η πράξη της γραφής— αποκρυσταλλώθηκε σε µεταλλικό κέλυφος, ένα εκµαγείο, ένα κενό σώµα, καθώς σε συνεργασία µε δύο βοηθούς, χυτεύτηκε λιωµένο µολύβι στον πάγο. [Εικ. 2]


Εικ. 2. Γ. Μελανίτης, 2010 : Το απόρριµµα της Κρυογραφίας, τελικό εκµαγείο από µολύβι πάνω στον πάγο. Ένα γλυπτό σαν µεταφορά για τις εντροπικές απώλειες της performance.

ΜΔ. Πώς προέκυψε η Κρυογραφία; ΓΜ. Ξεκίνησε από µία µελέτη για τη φύση του χρόνου... Ο χρόνος µπορεί να οριστεί στη σύγχρονη σκέψη ως η κίνηση του ίδιου του χώρου· κατά τη διάρκεια αυτής της κίνησης παράγεται µια ακόµη διάσταση, ο χρόνος. Όµως, για να µελετηθεί κάτι, ο χρόνος πρέπει να βρίσκεται σε µια κατάσταση µάλλον... στασιµότητας. Oι τρεις διαστάσεις του χώρου, απουσία της χρονικής διάστασης, είναι µια κατάσταση φανερή στο µάθηµα της βιολογικής ανατοµίας. Το υπό εξέτασιν υποκείµενο/πειραµατόζωο καθίσταται νεκρό µε την αφαίρεση µιας διάστασης, ώστε να καταστεί αντικείµενο µελέτης. Ο όρος του στάσιµου χρόνου είναι αδόκιµος στον εµπειρικό κόσµο σε αντίθεση µε τον κβαντικό κόσµο... Ωστόσο, όχι µόνο ο χρόνος δεν είναι απόλυτος, µα επιπλέον δεν αποτελεί αναγκαστικά ένα συνεχές στοιχείο, καθώς υπάρχει ένα όριο που δεν µπορούµε να ξεπεράσουµε µέσα στο διακριτό χωροχρόνο. Ακούγεται παράδοξο... Έχει σηµασία να προσπαθήσει να κινηθεί κανείς ακριβώς εκεί, πάνω στο διάκενο των χρονικών τµηµάτων.


ΜΔ. Με τι όρους δηµιουργεί σήµερα κανείς γλυπτική; ΓΜ. Η χωροποίηση του χρόνου κάνει νοµίζω δυνατή την ύπαρξη της γλυπτικής σήµερα…. Στη γλυπτική µε απασχολεί η έννοια του υλικού ή ορθότερα της ενέργειας, που ενέχει χρονικές παραµέτρους. Μια τέτοια κατεύθυνση δεν ασχολείται µε κανενός τύπου αισθητική —άλλωστε τα αδιέξοδα της σύγχρονης γλυπτικής έχουν τη ρίζα τους στην αισθητική και συχνά γίνεται αδύνατον να αποδεχτεί κάποιος πως ένα κύτταρο, που επεξεργαζόµαστε στη βιολογία, είναι µια γλυπτική µονάδα…

ΜΔ. Το ενεργειακό κύτταρο της Κρυογραφίας είναι η λέξη; ΓΜ. Στην Κρυογραφία, σκεπτόµουν ότι µπορεί κανείς να ξεκινήσει µε τη θέση ότι µια λέξη ή ορθότερα µια έννοια σχετίζεται µε µια κατάσταση της ενέργειας. Εφόσον επιτευχτεί αυτό, διαδοχικοί µετασχηµατισµοί της έννοιας επιφέρουν διαδοχικούς ενεργειακούς µετασχηµατισµούς, που στη γλυπτική γίνονται ορατοί µέσω της ύλης… Ένα τέτοιο λεξικό εννοιών (A l’infinitif /Λεξικό µιας γλώσσας ) πρότεινε ο Marcel Duchamp ως εγχειρίδιο χρήσης για καλλιτέχνες… Μεθοδολογικώς µπορεί όµως να συµβαίνει και το αντίστροφο, να ξεκινά κανείς από τον κόσµο και να πηγαίνει στις έννοιες... Στο ερώτηµα αυτό, που τέθηκε από τον αρχαίο κόσµο, ο Παρµενίδης διατύπωσε τη σκέψη ότι: «Το γαρ αυτό νοείν εστίν και είναι». Το απόσπασµα αυτό έτυχε µεγάλων διαφοροποιήσεων στη µετάφραση. Ο Παρµενίδης φαίνεται να αντιµετωπίζει το ον και τη νόηση ως ταυτόσηµα. …Αυτό που σκέπτεται, αυτό το ίδιο είναι… Η ίδια η πρόταση, παρότι αποτελεί έναν ιδιότυπο ταυτολογισµό, επανακαθορίζει το νοητικό περιεχόµενο του κόσµου, εισάγει επίσης µια προϋπόθεση, την ύπαρξη του νοόντος παρατηρητή. Στην προσπάθεια να διερευνηθεί περαιτέρω αυτός ο χώρος που «πάγωσε», προέκυψε η επιτακτική ανάγκη να µελετηθεί η έννοια της εντροπίας και η συνεπακόλουθη διαχείριση της ενέργειας. H έννοια της εντροπίας εµφανίστηκε ως ένα µέγεθος µετρήσιµο και δυνητικά διαχειρίσιµο. Αποτελεί το σηµαντικότερο στοιχείο του έργου. Υπάρχει συχνά µια υπολανθάνουσα ταύτιση της ζωής µε το θερµό στοιχείο και του θανάτου µε το κρύο, το ψυχρό. Σε αντίθεση µε αυτήν τη µεταφορά, η ενέργεια µπορεί να κινηθεί σχεδόν σε µηδαµινές απώλειες όσο πλησιάζουµε στο απόλυτο


µηδέν (υπεραγωγιµότητα). Ο πάγος στην Κρυογραφία αποτελεί µια απλή «φυσική», αλλά και µια νοητική χρονοπαγίδα. Αν και ο συγγραφέας τοποθετείται σε θέση απόλυτου ψύχους, η αγωγιµότητα της γραφής αυξάνει. Αυτή είναι η εγγενής αντίθεση κάθε ανθρώπινης κατάστασης...

ΜΔ. Μελετώντας τη διαχείριση της ενέργειας τοποθετείς στο προσκήνιο τον συγγραφέα και εκθέτεις τον (γραπτό) Λόγο του. ΓΜ. Παίρνω τη θέση του συγγραφέα παράγοντας µια ενέργεια, η οποία δεν µπορεί να επαναχρησιµοποιηθεί στην αρχική της µορφή. O συγγραφέας παράγει µια εντροπική απώλεια, δίχως να υπάρχει τρόπος να ισοσταθµιστεί η θέση που κατέχει το τελικό κείµενο µε την αρχική ενεργειακή θέση του: πάντοτε αποτυγχάνει. Στην περφόρµανς η αρχική ενέργεια του συγγραφέα παραµένει (απο)µονωµένη στο εσωτερικό του δωµατίου —στην συγκεκριµένη περίπτωση τον εκθεσιακό χώρο του About. Για να διαχειριστούµε την κίνηση της ενέργειας σ’ ένα έργο τέχνης, µπορούµε να θεωρήσουµε τον καλλιτέχνη σ ένα περιορισµένο χώρο, εγκλεισµένο σε µια θερµοδυναµική συνθήκη, την οποία προσπαθεί να υπερβεί. Tα βήµατα στα οποία µπορούµε να οδηγηθούµε, θα περιελάµβαναν το σχεδιασµό µιας µηχανής αυτόψυξης που καταρρέει έπειτα από κάποιο χρόνο λειτουργίας και επίσης στη διαχείριση µε όρους γλυπτικής τού µετασχηµατισµού του λόγου....

ΜΔ. Πέρα όµως από µια παραβολή της συγγραφικής πράξης, µου φαίνεται ότι η επιλογή του συγγραφέα και η διαχείριση της συγγραφικής ενέργειας, όπως παρουσιάζεται στην Κρυογραφία, σχολιάζουν µε ιδιότυπο τρόπο την πολιτική οικονοµία του σώµατος, προτείνοντας µια πιο σύνθετη ανάγνωση της ιστορίας της. Σήµερα που υποτίθεται ότι το σώµα του εργάτη έχει µετατραπεί σε σώµαπαραγωγό σηµείων και ότι από τη βιοµηχανική εργασία (υλική και µετρίσιµη) έχουµε περάσει στη µεταµοντέρνα εργασία (άυλη, εικονική, λεκτική και επικοινωνιακή), εσύ εκθέτεις το σώµα του χειρονάκτη αντιγραφέα/ ποιητή. Στόχος σου ήταν να υπoγραµµίσεις ότι το άκεντρο και άυλο σώµα, που προβάλλεται σήµερα, αποτελεί προνόµιο (;) των λίγων;

ΓΜ. Ήθελα να υπογραµµίσω ότι κάθε εργασία/πράξη έχει µια βιο-µηχανική διάσταση. Ο λόγος, η γνώση, η επιστήµη, η πληροφορία µπορεί, σύµφωνα µε την


τρέχουσα αντίληψη, να αποτελούν το νέο µοντέλο εργασίας —και ο χρόνος της εργασίας να παύει να είναι το µέτρο της εργασίας. Όµως τα πράγµατα δεν είναι ακριβώς έτσι. Ο χρόνος της εργασίας παραµένει µετρήσιµος. Ακόµη και σήµερα, για την πλειοψηφία του πληθυσµού, το σώµα αποτελεί πράγµα, δηλαδή µέσον χρήσης. Η αφυλοποιηµένη εικόνα του σώµατος, που έγινε κεντρική έννοια τις προηγούµενες δεκαετίες, ιδιαίτερα στην κριτική σκέψη που προέρχεται από την Αµερική, συνάντησε µέσω της βιογενετικής επανάστασης ένα νέο σώµα, µε νέα βιολογική δοµή, βγαλµένο από την αποκωδικοποίηση και την επανακωδικοποίηση του γενετικού µας υποβάθρου... Δίχως σταθερή εικόνα για το σώµα, η φιλοσοφία οφείλει να παραµείνει επίσης “ασταθής”, να προσεγγίσει ένα εντελώς άγνωστο πεδίο σηµασιών ή τουλάχιστον να προσπαθήσει να το αγγίξει... Για την ακρίβεια, δεν είµαι σίγουρος αν µπορούµε να µιλάµε για κάτι άυλο σε αντιδιαστολή µε την υποτιθέµενη υλικότητα του κόσµου...

Εικ. 3. Εγκατάσταση Kρυογραφία, photo by Maria Boucaouri © 2 0 1 0


Εικ. 4. Εγκατάσταση Kρυογραφία στο εργαστήριο, 2010 ΜΔ. Στην Κρυογραφία, εκτός από το σώµα του συγγραφέα, που παρατηρούµε να επιτελεί, διακρίνουµε και ένα άλλο σώµα, ένα σώµα διαµελισµένο, καθώς η εγκατάσταση αυτή καθαυτή παραπέµπει σε όργανα ατάκτως ερριµµένα. Π.χ. δίπλα στον γραφέα, η γυάλινη φιάλη µοιάζει µε µεγάλη καρδιά, οι λεπτοί γυάλινοι αγωγοί και τα πλαστικά σωληνάκια πάνω στο µαύρο πανί µε έντερα, το αλουµίνιοβουνό µε δέρµα [Εικ. 4, 5, 6]. Το δε γυναικολογικό κρεβάτι-καρέκλα [Εικ. 3] φαντάζει σαν το νεκρό σώµα λίγο πριν τον επικείµενο διαµελισµό.


Εικ. 5. Εγκατάσταση Kρυογραφία, photo by Maria Boucaouri © 2 0 1 0 ΓΜ. Τίποτε τέτοιο δεν ήταν προσχεδιασµένο. Πέρασε αρκετός χρόνος ώστε να διαµορφωθεί µια σύνδεση των εννοιών µε τα αντικείµενα, διαχειριζόµενος τις ενέργειες στο έργο. Κοιτώντας την εγκατάσταση όταν ολοκληρώθηκε στο εργαστήριο, συνειδητοποίησα ότι ίσως προέκυψε ένα «σώµα»...


Εικ. 6. Εγκατάσταση Kρυογραφία, photo by Maria Boucaouri © 2 0 1 0


ΜΔ. ...ένα σώµα ακέφαλο και αναρχικό. Που παράγει συνέχειες ‘χαοσµικές’, πέρα από το ανθρώπινο και το οργανικό. Όπως στην περίπτωση του Σώµατος χωρίς Όργανα των Gilles Deleuze και Félix Guattari... ΓΜ. Το Σώµα χωρίς Όργανα, έννοια που αρχικά επινοεί ο Antonin Artaud, µε έχει απασχολήσει εδώ και δύο χρόνια. Όχι τόσο από την οπτική των Deleuze και Guattari, αλλά ως µια προβολή της σωµατικότητας σε ένα επίπεδο, επακριβώς στο επίπεδο του χαρτιού, στο οποίο ο Artaud σχεδιάζει. Φανταστείτε ένα δισδιάστατο σχέδιο, το οποίο παρουσιάζει το περίγραµµα ενός σώµατος –χωρίς την παρουσία των εσωτερικών οργάνων. Αυτό το σχέδιο είναι κλειστό. Δηλαδή η γραµµή τελειώνει εκεί που ξεκίνησε. Βρίσκεται σε ένα επίπεδο από το οποίο δεν µπορεί να αποκολληθεί, το επίπεδο του χαρτιού. Εάν το σηκώσεις, θα σηκωθεί και το επίπεδο µαζί. Στην περίπτωση του Artaud, το ίδιο το σώµα είναι υποκείµενο και αντικείµενο της προδοσίας· η αρρώστια οδηγεί τον Artaud στον επανακαθορισµό των συσχετισµών µεταξύ έννοιας και ύλης και στην χρήση του χαρτιού ως οργανικής, προβολικής επιφάνειας όπου ορατό και ιδεατό συγχέονται. Η προσπάθεια αυτή του Artaud είναι µια αντιληπτική διεργασία, για την εξεύρεση ενός διανοητικού αλγορίθµου, διαµέσω του οποίου θα µπορούσε να πραγµατοποιήσει κάποιου είδους αντιπροσωπευτικού σχεδίου. Η ασθένεια, οπωσδήποτε καθόρισε τη διαλεκτική σχέση του Artaud µε το σώµα του, ενώ ταυτοχρόνως διάνοιξε στη σκέψη µια εκδοχή του [σώµατος] αντι-αναγεννησιακή, µε την ιστορική αλλά και ιατρική έννοια του όρου —απ’ αυτό τίποτε δεν µπορεί να αναγεννηθεί, αλλά µπορεί να αντιληφθεί την προδοσία, τη λανθασµένη µεταφορά... Για τον Artaud υπάρχει µια εµµονή στην αδυναµία να περάσει από την ιδέα στο σχέδιο, στην υλοποίηση. Ακριβώς µια τέτοια ‘αποτυχία’ παρουσιάζεται στην Κρυογραφία. Ο συγγραφέας αδυνατεί να υπερβεί τη συνθήκη του περιβάλλοντος. Ο Marcel Proust µονώνει µε φελλό το δωµάτιο όπου συνέγραψε την Αναζήτηση του Χαµένου Χρόνου, ο Friedrich Nietzsche αποµονώνεται... Υπάρχει µια συγκεκριµένη τάση πάνω σ’ αυτό....


Εικ. 7. Εγκατάσταση Kρυογραφία, photo by Maria Boucaouri © 2 0 1 0

ΜΔ. Διακρίνω όµως και µια άλλη συγγένεια µε την σκέψη του Antonin Artaud. Στο συνοδευτικό κατάλογο της έκθεσης διατυπώνεις ότι: «στην Κρυογραφία, καθώς τα κείµενα έχουν γραφεί εκ των προτέρων, ο καλλιγράφος, έχει το ρόλο του ανατόµου που ανασυντάσσει το σώµα του έργου». Και ο Artaud πιστεύει ότι πρέπει να ξαναχτίσει1 το σώµα, να πετάξει όλα τα όργανα συνένοχα του Θεού, για να απαλείψει την πανούργα θεϊκή ιεράρχηση και σκέψη. ΓΜ. Οπωσδήποτε, οι εννοιολογικοί συσχετισµοί, που παράγονται ως µια µορφή ακολουθίας, έχουν µια ανατοµική βάση. Προκύπτουν λεκτικοί συνειρµοί που λειτουργούν σαν µαγνητικά πεδία: κάθε λέξη είναι ένας ελκυστής µιας άλλης λέξης. Οι µετασχηµατισµοί αυτοί δεν ακολουθούν µια γραµµατική σκέψη. Ακολουθούν µια αναγραµµατική σκέψη σε συνθήκες απόλυτης τυχαιότητας. Η σωµατοποίηση στην Κρυογραφία προκύπτει κατά τη διαδικασία παραγωγής των εκµαγείων: µία λέξη είναι µήτρα, µητρική φόρµα που παράγει ένα αντίτυπο, όχι πανοµοιότυπο, αλλά ένα αντίτυπο που αντιστοιχεί σε µία άλλη λέξη.

1

Antonin Artaud: «Λέω, για να του ξαναφτιάξουµε την ανατοµία. Ο άνθρωπος είναι άρρωστος, γιατί είναι κακοπλασµένος.» («Je dis, pour lui refaire son anatomie. L’homme est malade parce qu’il est mal construit. Il faut se décider à le mettre à nu pour lui gratter cet animalcule qui le démange mortellement, dieu, et avec dieu ses organes.»), Œuvres complètes, τόµος XIII, εκδόσεις Gallimard, σελ. 104.


H λέξη ως αρνητικός χώροs, ως κωδικοποιηµένο αρχέτυπο που µοιάζει µε σφραγίδα (εδώ ας σκεφτούµε την συµπληρωµατικότητα των βάσεων του DNA που κλειδώνουν η µία µέσα στην άλλη).

ΜΔ. Όπως στην περίπτωση των παζλ, των αναγραµµατισµών και των portemanteaux (λέξεις-βαλίτσες) που επινοούσε ο Lewis Carroll. ΓΜ. Αξίζει να υπενθυµίσουµε ότι ένα από τα πρώτα παζλ του Lewis Carroll υπήρξε ο µετασχηµατισµός της λέξης HEAD σε TAIL (ΚΕΦΑΛΙ σε ΟΥΡΑ): HEAD-HEAL-TEAL-TELLTALL-TAIL, δηλαδή ότι το πρώτο παζλ ήταν ‘ανατοµικό’...

ΜΔ. Ένας άλλος µεγάλος συγγραφέας, ο James Joyce, ανέδειξε τη συνειρµική και µεταφορική κίνηση της σκέψης, συνδέοντας την µε µια σωµατική εµπειρία του κόσµου. Έτσι λοιπόν, στον Οδυσσέα συσχετίζει την σκηνή των 8π.µ., ‘Το σπίτι’, µε το πορτοκαλί χρώµα και τα νεφρά, ‘Το κοιµητήριο’ (ώρα 11π.µ.) µε το µαύρο, το άσπρο και την καρδιά, τη δε µεσηµεριανή σκηνή της ‘Εφηµερίδας’ τη συσχετίζει µε το κόκκινο χρώµα και τα πνευµόνια, κ.ο.κ.2. ΓΜ. Ναι, και µάλιστα δήλωνε την ταύτισή του µε τη σάρκα:» I am the flesh that always affirms”.

2

Γύρω στα 1920, ο James Joyce έφτιαξε έναν πίνακα για τον φίλο του Carlo Linati, ούτως ώστε να τον βοηθήσει να καταλάβει τη δοµή του µυθιστορήµατος του Οδυσσέα, ‘ένα έπος δύο φυλών και, συνάµα, ο κύκλος του ανθρώπινου σώµατος’. Σε αυτόν τον πίνακα τα επεισόδια του βιβλίου συσχετίζονται µε διάφορα µέλη του ανθρώπινου σώµατος, µυθολογικούς ήρωες και χρώµατα.


Εικ. 8. Εγκατάσταση Kρυογραφία, photo by Maria Boucaouri © 2 0 1 0 ΜΔ. Αν δεν κάνω λάθος, η Κρυογραφία εκκινεί από το έργο του Joyce... ΓΜ. Η Κρυογραφία εκκινεί από µια λέξη, την λέξη ICE (ΠΑΓΟΣ), η οποία αναζητείται στο Finnegans Wake του Joyce . O Joyce κινείται στους αντιθετικούς πόλους µεταξύ νόησης και ζωής, όπως κανείς άλλος συγγραφέας του αιώνα του. Το κείµενό του εµφανίζεται, µε φιλολογικούς όρους, ως µια χαοτική σύλληψη, όπως επίσης κι ως ένα κείµενο µέσα στη σάρκα, αγγίζοντας τον εσωτερικό πυρήνα της ανθρωπότητας. Το Finnegans Wake, αν και γραµµένο µέσα στο µοντερνισµό, είναι ένα έργο που κινείται πέραν του µοντερνισµού, υπερβαίνοντας οποιονδήποτε φορµαλισµό που προέρχεται απ την µοντερνιστική ανάλυση, και έτσι γίνεται ο επικήδειός του. Είναι κρίσιµο να σηµειώσουµε ότι ο Joyce γνώριζε ότι επιτελούσε ενός προορισµού, του να δηλώσει το τέλος του µοντερνισµού µε το τέλος της γλώσσας ως ένα σύστηµα µονοοπτικό, επιστρέφοντας στην πρωτογενή κατάσταση της ανθρωπότητας, όπου η νόηση βρίσκεται σε µια νηπιακού τύπου ευφυΐα και η γλώσσα επισηµαίνει κυρίως µέσα από τον ήχο της, παρά µέσα από τα νοήµατά της. Ίσως δεν υπάρχει άλλο κείµενο που να έχει προκαλέσει τέτοια σύγχυση στην ιστορία της λογοτεχνίας. Πρόκειται για την απόλυτη δήλωση, ένα απροσπέλαστο έργο, πέρα από κάθε κατηγοριοποίηση· ίσως αποτελεί το έργο που κατηγοριοποιεί όλα τα άλλα...


Στην πρώτη παράγραφο του Finnegans Wake διαβάζει κανείς: riverrun, past Eve and Adam’s, from swerve of shore to bend of bay, brings us by a commodius vicus of recirculation back to Howth Castle and Environs. Από το κείµενο θα ήθελα να δεις τη φράση "from swerve of shore to bend of bay"… Οι κινήσεις της ακτογραµµής αποδίδονται µε δυο συζυγίες, κοινές νοηµατικά, swerve (έκκλισις, παρέκκλιση, στροφή) και bend (λύγισµα) Η λέξη shore (ακτή) σχετίζεται νοηµατικά µε τη λέξη bay (κόλπος). Έτσι κάθε συζυγία έχει επιλεγεί για τη δηµιουργία ηχητικού ρυθµού που ανακλά στον αναγνώστη τη νοηµατική της σχέση.

Εικ. 9. Εγκατάσταση Kρυογραφία, λίγο πριν τη τελική χύτευση. photo by Maria Boucaouri © 2 0 1 0 ------------------------------------------------------------Στον κατάλογο της Κρυογραφίας προτείνονται όλες οι πιθανές αντιστοιχήσεις µεταξύ ορισµένων λέξεων. Η στρατηγική αυτή µπορεί να έχει ως βάση έναν ορισµένο αριθµό λέξεων (εννοιών για την ακρίβεια), που έχουν επιλεγεί εξαρχής. Στη συνέχεια, συσχετίζοντας τις λέξεις ανά δύο, προσπαθούµε να διακρίνουµε την νέα έννοια που προκύπτει από τη συνένωση των δύο µητρικών. Οι όροι θερµο- + θερµο- δίνουν τον όρο εξαέρωση, η συνένωση των όρων στόµα και µηχανή δίνει τον όρο πολιτική κλπ.


ice thermo machine lead mouth land

thermo desertification machinery of time evaporation logos nostalgia

machine timemachine war plasticity politics agriculture

lead thermometer dentistry merging abuse mine

mouth fever literature grayness kiss lunch

land iceland/ geiger factorization superconductivity openness nationalism

Πιθανές συσχετίσεις µεταξύ των λέξεων πάγος και γη [Γ. Μελανίτης, από το έργο Κρυογραφία, 2010] Από το κρύο στο θερµό : Kryon-Krymn (κρηµνός), Kremo-Thermo-Thremma(θρέµµα)-Thermo --------------------------------------------------------ΜΔ. Απ΄ότι γνωρίζω, η δικτύωση της γλώσσας στην τέχνη και την αρχιτεκτονική είναι ένα θέµα που σε έχει απασχολήσει στη διδακτορική σου διατριβή. ΓΜ. Το θέµα της διατριβής µου στο ΕΜΠ είναι «Πρότυπα και Βιολογικές δυναµικές στην Αρχιτεκτονική και την Τέχνη». Εξετάζεται ο γραπτός λόγος µε τη µορφή του κώδικα και η λέξη ως εκµαγείο, σε αντιπαραβολή µε βιολογικές παραµέτρους, όπως η συµπληρωµατικότητα του DNA. Σε τέτοιας τυποποίησης ακολουθίες, µπορούµε να διακρίνουµε γενικότερες σχέσεις οµοιότητας µέσα στον πληθυσµό των γενετικών βάσεων, όπως στο 18ο κεφάλαιο του Οδυσσέα οι λέξεις εµφανίζονται σαν κωδικοποιηµένη σειρά, ή στο Finnegans Wake εντυπωνόµαστε τα ρυθµικά ηχητικά σχήµατα κατά προτροπή του Joyce και απάντησή του στον ισχυρισµό ότι το κείµενο είναι ακατανόητο. [“Lord knows what my prose means. In a word, it’s pleasing to the ear. And your drawings are pleasing to the eye. That is enough, it seems to me.” [Joyce, από το βιβλίo του Ellmann, James Joyce, σελ. 702.] . Ακούγοντας το κείµενο ως ηχητικό έργο, κατανοούνται διαφορετικές γραµµατικές δοµές από τις συνήθως παραγόµενες µέσω της έλλογης κατανόησης. Μια σύνθετη νοηµατική σειρά, όπως το λογοτεχνικό κείµενο ή ο βιολογικός κώδικας, έχει διαφορετικώς κατανεµηµένα νοήµατα σε διαφορετικές τυπολογικές αναγνώσεις.

ΜΔ. Η εισαγωγή του γραπτού λόγου στην τέχνη και η ‘εικαστική’ χρήση της λέξης έχoυν ιδιαίτερη ιστορία. Στην εννοιολογική τέχνη οι λέξεις από νέον δεν σηµαίνουν κάτι. Η λέξη είναι σχήµα-γλυπτό.


ΓΜ. Αυτός που ουσιαστικά εισάγει τη λέξη στο έργο τέχνης είναι ο Duchamp. Με δύο τρόπους: είτε ως αυτόνοµο κείµενο είτε σε σχέση µε ένα αντικείµενο. Παραδείγµατος χάριν, ας θυµηθούµε το έργο Προκαταβολικώς του σπασµένου βραχίονα. Υπήρχε µια ανάγκη εισαγωγής του κειµένου στον εικαστικό λόγο. Αλλά το αντικείµενο δεν είναι δυνατό να υπερκεραστεί, κάνει την εµφάνισή του για να διαχωρίσει τον καλλιτέχνη από τον γραφέα...

ΜΔ. Η λέξη είναι κυρίως φόρµα, οπτικό στοιχείο και όχι φορέας έννοιας; ΓΜ. Μια σειρά από τα σχέδια της Κρυογραφίας µετασχηµατίζουν τη λέξη Κρυογραφία σε περίγραµµα πάγου (παγόβουνου)3 Η έννοια πάγος, η έννοια βουνό, δεν µπορεί να σηµασιοδοτηθεί αφεαυτή, διότι ο παρατηρητής επηρεάζει τη µέτρηση, όπως στην Κρυογραφία- είναι µέρος του πειράµατός του…

ΜΔ. Είναι η φόρµα της λέξης που σε οδηγεί να σχεδιάσεις αυτό το βουνό ή η σηµασία της λέξης; ΓΜ. Μα σήµερα είµαστε πολύ µετά τις σηµασίες των λέξεων... Ο καλλιτέχνης δεν µπορεί να κάνει κάτι, ούτε γνωρίζει το πώς… Ακριβώς εκεί, σκέπτεται πως κάπως πρέπει να ξεκινήσει… Λοιπόν… Ίσως στην πορεία ξανασυναντήσεις το ΒΟΥΝΟ. Αλλά µπορεί τότε να µην έχει σηµασία!

ΜΔ. Τι κρατάει κανείς µαζί του στην πορεία; ΓΜ. Η γραφή παράγει µια ενεργειακή σαβούρα, το έρµα. Αυτό αντιστοιχεί στο τι αφήνεις στους πρόποδες για να ανέβεις στο βουνό...

ΜΔ. Στην Κρυογραφία εξίσωσες την καλλιτεχνική πράξη (την περφόρµανς) µε το επιστηµονικό πείραµα. Αυτό που έκανες λοιπόν, µε δυο λόγια, ήταν παταφυσική έτσι δεν είναι;

3

Σ’ ένα από τα τελευταία αυτοπροσωπογραφικά σχέδια του Hokusai, ο τρόπος που είναι ζωγραφισµένο το σώµα είναι πανοµοιότυπος µε τα γράµµατα στο πλαϊνό µέρος της εικόνας, για να επιβεβαιώσει την επιδίωξη του «κάθε γραµµή να είναι ίδια η ζωή!»


ΓΜ. Η παταφυσική του Alfred Jarry είναι νοµίζω η πιο προηγµένη επιστήµη! Και ίσως η επιστήµη καταλήξει εκεί...

Η γραφή του σώματος και το σώμα της γραφής Συνέντευξη του Γιάννη Μελανίτη από την Μυρτώ Δηγόνη  
Η γραφή του σώματος και το σώμα της γραφής Συνέντευξη του Γιάννη Μελανίτη από την Μυρτώ Δηγόνη  

Στις 14 Οκτωβρίου 2010, στον χώρο του About, ο εικαστικός Γιάννης Μελανίτης, , εγκατέστησε το έργο Κρυογραφία [Εικ. 1.]. Το κεντρικό σώμα τ...

Advertisement