Issuu on Google+

Organ i Shoqatës Klubi kulturor “Mirdita”

MIRDITA E PËRMUAJSHME SOCIALE DHE KULTURORE

ÇMIMI 50 LEKË;

26 TETOR 2013;

NR: 1(55)

gazeta

SHFRYTËZIMI DO TË PUNËSONTE 1200 PUNËTORË, TANI RREZIKOHET NJË GJOBË 150 MIJË USD

Nëntoka e Mirditës shteti varros pasuritë

Kanadezët zbuluan bakrin, u mohohet shfrytëzimi i minierave

HISTORI

Prend Doçi, luftëtari me jatagan dhe veladon Faqe 7

Faqe 3

RINIA MIRDITORE JETA DEDA, MODELI I SHKËLQIMIT RINOR

ARSIM

Shkolla e parë shqipe u hap në Mirditë 400 vjet me parë Faqe 4

Studentja 21-vjeçare e juridikut me tre ekspozita pikture dhe gjashtë gjuhë të huaja

“ETYD”

PLAKU DHE ZOTI DEDE SHKURTI Faqe 5

Faqe 2

PROF. DR. MARK TIRTA

POET I MADH GJOKË BECI

PUNË TË MBARË “MIRDITA”

GAZETA, HISTORIA E MBIJETESËS

K

ëto ditë po fillon rrugën e mbarë gazeta e Shoqatës Klubit Kulturor “Mirdita” , që në vazhdimësi do të jetë një ngazëllim i madh për tërë lexuesit e saj. Eshtë një mjet komunikimi masiv e social, që ndriçon rruget e jetës, të drejton në njohje, në kulturë. Me temat e permbajtjen e shkrimeve të saj duhet të bëhet një mjet që jep dije, që jep ushqim social e shpirtëror, që i frymëzon njerezit për punë të medha, për të bërë në jetë projekte që e shtyjnë shoqërinë përpara. Për këtë kanë nevojë mirditasit që banojnë në Tiranë, në Durrës, në Lezhe, në Laç e në çdo vend tjetër, por edhe në Mirditë, që është nëna e dashur prej së cilës marrim nderimin, marrim identitetin e genit të prejardhjes... Faqe 3 Cyan magenta

yellow black

K

ur lind një njeri, urojmë ritin mrekullor të përtëritjes mbi dhe. Lind një poezi dhe është vetëm një poezi apo një këngë. Lind një qëngj dhe s’është dot një planet as një yll. Lind një gazetë, si në rastin e botimit të përbashkët të djemve dhe vajzave të talentuara mirditase dhe zemra e bijve të kësaj krahine gjeneroze sa historia e mbijetesës së atyre majëmalesh të shenjtë, zemra e brezave të rinj, a po moshohen, uron në bashkësi: shtegëtim të mbarë e suksese gazeteës së re. Në një rast të mëvonshëm ndoshta duhet folur për përballje vështirësish, punë të mënçur e mund që do të dojë një mirëseardhje kaq e pritur. Qoftë edhe vullneti ynë me ju. Të fala Gjokë BECI.

POEZI

Dora ime nën qiellin e botës GJOK BECI …Unë jam ai biri i botës që flas shqip Si europian i menduar me cigare nër dhëmbë Jam ai biri i botës vec se këndoj e qaj shqip Urrejtje e dashuri herë i përshtyj me buzë Herë i ndjek me këmbë… Faqe 5

URIM

SHOQATA KLUBI KULTUROR “MIRDITA” URON GJITHË MIRDITORËT ME RASTIN E 69 VJETORIT TË ÇLIRIMIT TË MIRDITËS NGA NAZIFASHIZMI


2

26 TETOR 2013

Organ i Shoqatës Klubi kulturor “Mirdita”

MIRDITA

Jeta Deda, një model i shkëlqimit rinor

Studentja 21-vjeçare e juridikut me tre ekspozita pikture dhe gjashtë gjuhë të huaja NDUE TUSHA

N

jeriu përballë dijes është i vogël, por kur bashkohet vullneti me dëshirën që në vogëli, e bën këtë raport më të pranueshëm e më të dobishëm. Fatkeqësisht në demagogjinë e “thinjave të bardha” humbin talentet e rinj, që e fillojnë jetën me suksese më të dukshme se “heroizmat” e “lundërtarëve” të mediokrizuar nga lëvdatat e pamerituara. Rinia e sotme, e prekur nga “ç`thurja”, ka më shumë djem e vajza të talentuar se ato që i prishin emrin e vërtetë me zhurmën e pa punë. Ndoshta Jeta që sundon jetën, është shembulli frymëzues e në ngjitje i brezit të sotëm. Quhet Jeta Deda –vajzë mirditore, prindërit e saj me origjinë nga Spaçi, sot banojnë në Tiranë. Jeta në pamjen e parë të jep përshtypjen e një vajze të zakonshme, e thjeshtë dhe e urtë, por kur ligjëron të befason me atë gojtari të përkryer e pa fjalë të mëdha. Sapo ka mbushur 21 vjet. Vazhdon vitin e tretë në fakultetin e drejtësisë, në Universitetin e Tiranës. Motivin për të mësuar, kush më pak e kush më shumë e kanë të gjithë nxënësit apo studentët. Por ka edhe nga ata që kanë aftesinë e përkushtimit për t’i rrokur e përvetësuar idetë, konceptet dhe pikpamjet shpejt, lehtë e në mënyrë të qëndrueshme. Këto shkëlqejnë në mes të tjerëve, si ylli i mëngjesit në mes të yjeve të tjerë. Që në vitet e fëmijërisë kanë filluar të spikasin tek Jeta Deda prirje dhe aftësi për të krijuar koncepte të qarta për sende e dukuri të reja, për elementët e edukatës, të artit e të kulturës, që e dallojnë nga moshatarët e vet. Për këto ka tërhequr edhe vëmendjen e mësuesve të saj, për një punë të diferencuar me të. Jeta po i ngjit shkallët e jetës duke patur si themele njohuritë sipas programeve shkollore, ku vazhdimisht ka korrur vlerësime maksimale dhe si shtylla përforcuese kulturën, letërsinë dhe artet për t’a bërë më të fortë “godinën” e dijes e të prirjeve. Ajo shprehet se; çdo gjë përpiqet t’a njohë shkencërisht. Kjo është arsyeja që e ka shtyrë t’a konsiderojë të pamjaftueshëm juridikun, prandaj njëkohësisht po vazhdon edhe fakultetin e gjuhë-letërsisë. Është shquar dukshëm në krijimtarinë artistike, sidomos në letërsi dhe pikturë. Ka krijuar dhe publikuar esse në gazeta dhe revista të ndryshme (Borëbardha; E para fjalë; Mrekullia; Sirena e vogël; Frantlines; USAID Publishings, e tjerë). Që pesë vjeç ka filluar të pikturojë, interesante është mprehtësia e saj që heret për të gjetur frymëzimin. Në kohën e trazirave të vitit 1997, ndërsa fëmijët në përgjithësi pikturonin lule, pemë, shtëpi;

unë thotë Jeta, duke parë njerëz me armë, pikturova burra me pushkë, me automatik e me bomba. Në këtë kohë në kopsht erdhi një grup anglezësh dhe më filmuan duke pikturuar. Në 2000-2009 Jeta ka hapur tre ekspozita pikture me tema të ndryshme, ka marrë pjesë në ekspozita e konkurse pikture në Shqipëri dhe jashtë vendit. Nëpër këto konkurse ka fituar pesë çmime në pikturë. Krahas mësimeve dhe pa i penguar ato, nuk u është ndarë asnjëherë edhe veprimtarive shoqërore. Është angazhuar si bashkëpunëtore në Qendrën Kombëtare të Kulturës për fëmijë, si skenariste dhe hartuese e programeve me fëmijët, duke përfshirë edhe veten si moderatore, por edhe si recituese. Në këtë mision shquhet për zgjedhjen e pjesëve me synime edukuese dhe argëtuese. Është bashkëpunëtore në një emision televiziv për arsimin në TVSH, prezantuese ne TV Klan, Tele Norba; në Radio “Maria” ka drejtuar emisione për interpretime të besimit katolik dhe është pjesë e pa ndarë e koncerteve të krishtlindjeve dhe Komentarit të Pashkëve çdo vit. Në moshën 16 vjeçare (2008) është zgjedhur delegate e Parlamentit Rinor Europian. Këtu zë fill shkëlqimi i saj rinor dhe jashtë kufijve të Atdheut. Në vitin 2009 u caktua si organizatorja kryesore e sesionit të parë rajonal Shqipëri – Kosovë, ku u diskutua me rininë për gjetjen e gjuhës së përbashkët politike dhe rregullimit të fushave të ndryshme mbi politikat shtetërore. Sesioni u zhvillua në sallën e Parlamentit të Kosovës. Jeta aty demonstroi nivelin dhe aftësitë e saja organizuese e drejtuese. Ka marrë pjesë në takimin me temë: “Të rinjtë dhe të drejtat e tyre” organizuar nga MTKRS, Bashkia e Tiranës dhe Shoqata e studentëve europian të drejtësisë (ELSA). E përzgjedhur si studente e shkëlqyer e juridikut ajo ka treguar kurajo e aftësi për të bërë vërejtje e për të thënë mendime të drejta. Kështu ka sugjeruar për t’u thelluar në zbatimin e të drejtës dhe në mendimin analitik lidhur me problemet e sfidat e të drejtës në Shqipëri. Nga pedagogët mendimet e saja janë pëlqyer, vlerësuar dhe përkrahur. Jeta organizoi dhe përgatiti skenarin dhe prezantoi dy here rradhazi në vizita kulturore, program artistik në Kroaci. Prezantimi i programit ishte menduar të bëhej në shqip por, meqenëse u mor vesh se në sallë kishte spektatorë nga vende të ndryshme, Jeta e prezantoi së pari në shqip dhe pastaj në italisht, gjermanisht, anglisht, frëngjisht, spanjisht dhe portugalisht. Reagimi i spektatorëve qe i fuqishëm, ashtu sikurse edhe kur recitoi vetë prezantuesja, “Anës së lumenjve” të Fan Nolit. Në këtë shfaqje veç të tjerëve, qe i sukseshëm edhe Denis Lekgega, një djalë i vogël mirditor, nxënës i shkollës kombëtare koreografike me vallen çame të Osman Takes. Një pjesë të mirë të kohës është

marrë dhe po merret me përkthime. Që në klasën e dytë fillore ka filluar të mësojë anglisht. Gjashtë gjuhët e huaja i zotëron më së miri dhe i ka të vërtetuara me çertifikatë e dëshmi të rregullta. Një vit është angazhuar nga zyra juridike e Kuvendit të Shqipërisë me përkthime nga legjislacionet e huaja, në kuadër të një projekt ligji për familjet njëprindëror. Në 2009-2011 është marrë me përkthime në Teatrin Kombëtar të fëmijëve e në disa institucione të tjera. Lidhur me traditën, Jeta shprehet: Unë kam lexuar shumë për traditat e popullit shqiptar dhe në veçanti për Mirditën, por ruaj rezervat e mija që një zone me aq vlera jo vetëm në traditë është coptuar nga ndarjet administrative dhe nuk paraqet premisë qëndrueshmërie në vendimmarrjen e përbashkët siç deri në një farë periudhe ndodhte, kur ne kishim konceptet edhe të një organizimi politik më vete, si republikë, edhe pse mund të duket si lokalizëm ky qëndrim më shumë sesa si nacionalizëm. Durimin e ka si “mezen” e të gjitha vyrtyteve. Gjithnjë e qetë, e çiltër, e sinqertë dhe e saktë në ato që thotë dhe në atë që bën. Gjaknxehtësinë nuk e njeh, sepse me dijet e gjëra që zotëron, me kujdesin dhe maturinë në të folur e në veprime nuk i jep kujt shkak për të prishur nervat. Nga ana tjetër çdo reagim a mendim e pret me durim, e gjykon me urtësi e vetëdije të qartë dhe reagon me maturi. Kështu i jep vetes një autoritet të natyrshëm dhe bindës, duke u bërë shembull për të tjerët. Koha për

këtë studente është e çmueshme. Çdo ditë i duhet t’a llogarisë mirë dhe t’a përpjestojë atë për studimin e leksioneve, për leximin e librave jashtë programit mësimor, për krijimtari, për veprimtari shoqërore, por edhe për çlodhje e argëtim të kulturuar, pa u ankuar se nuk më mjafton koha, por asnjë minutë nuk e harxhon kot. Një pjesë të mirë të kohës ia kushton leximit të librave. Deri tani, thotë studentja, kam lexuar 830 libra, ndoshta ndokujt i duket e pabesueshme, por është e vërtetë. Edhe në ditën më të ngarkuar, thotë Jeta gjej kohë për të lexuar. Kam lexuar autorë si Edgar, Allan, Poe, Marquez, Tamaro, Allende, Buzzati, Ëilde. Në preferencat e mija të kaherëshme janë edhe dy kolosë për mua, At Gjergj Fishta dhe Martin Camaj. Kur lexoj libra rrëfen Jeta, ndjek me vëndje se ku është përqëndruar më shumë autori i librit, për të zgjedhur edhe unë se ku duhet të thellohem gjatë studimit të tij. Shpesh herë në blogun e saj të internetit dhe në gazetën kulturore “Nacional” ka shkruar analiza letrare si refleksion për ç’ka ka lexuar. Jeta, ka emrin e jetës, gjësë më të shtrenjtë e të paprekshme për njeriun. Jeta e saj ka emrin e talentit, vullnetit dhe dashurisë për dije. Jeta e jetës është udha e rinisë së sotme dhe krenaria e baballarëve, nënave dhe gjyshërve, që i gëzohen suksesit të saj. Ndoshta një ditë me diell do të na çojë në prehër të meritave dhe Mirdita do të buzëqeshë ashtu si dikur bijt e bijat dekoroheshin me nderin e fitimtarit dhe medaljen e lirisë.

AKTIVITETET NË DY VITE

Shoqata klubi kulturor “Mirdita”, sesione shkencore dhe promovime librash

S

hoqata Klubi Kulturor “Mirdita”, nën drejtimin actual të kryetarit Gjon M. Lleshaj ka pesë vite që funksionon me objekt, të ruatjen, pasurimin dhe promovimin e vlerave historike, kulturore, artistike dhe traditat më të mira të Mirditës ka qënë shumë active sidomos këto dy vitet e fundit. Në përbërje të kësaj Shoqate bëjnë pjesë profesorë, pedagogë, studjues, ushtarakë e intelektualë në fusha të ndryshme. Vetëm në vitin 2012 u zhvilluan disa aktivitete si: Konferenca shkencore historike për Mirditën në kuadër të 100 vjetorit të Pavaresisë së Shqipërisë, ku kumtuan profesorë, pedagogë e studiues mirditorë, e doli libri “Mirdita”, Sesionit Shkencor : “Kultura, letërsia dhe arti i Mirditorëve në 100 vjetorin e pavarësisë”, Dita kulturore e Mirditës, me një program të larmishëm, ekspozitë pikture, skulp-

ture, ekspozitë fotografike, ekspozim të botimeve të krijuesve mirditorë me kumtesa e koncert në Tiranë . Disa promovime librash të autorëve mirditorë si “Imzot Nikollë Kaçorri- Burrështetas shqiptar në altarin e Atdheut” të autorëve A. Shtjefni e N.Loka, “Gegnishtja dhe prejardhja e shqiptarëve” e autorit Mëhill Elezi, “Analogjia dhe Kanceri“ të Dr Kastriot Melyshit etj. Takim përkujtimor për atdhetarin poetin Prend Doçi e patriotë të tjerë mirditorë. Me propozimin e Sh.K.K.M u dekoruan nga Presidenti i Shqipërisë 3 përsonalitete mirditore, Zef K. Ndoka, Prengë T. Doda e Gjin M.Doda me Urdhërin “Nënë Tereza” e Medaljen e Artë të Shqiponjës” edhe kemi bërë dy propozime të tjera Pjeter Shpani e Gjon Kola, të cilat janë në proçes rishikimi në Presidencë. Takime në prag të festës së vitit të ri, ku u bënë vleresime për intelektuale e

biznesmenë me Certifikata 5 vetë me “Nderi i Shoqatës”, 37 vetë me “Mirënjohje” e 14 vetë me “Falënderim”. Pjesëmarrje në aktivitete me rastin e 100 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë, 63 vjetorin e krijimit të qytetit të Rrëshenit, program artistik “Mirdita turistike” i Ansamblit “Mirdita” në qytetin Tiranë , universitetin “ Vitrina” Tiranë e në Durrës edhe e grupit muzikor “Folk Mirdita“ në Lezhë e Tiranë. Ka vendosur e mban lidhje me shoqata si “Dukagjini” shoqatat e luftës së UÇK në Prizren, Kosovë e jashtë vendit me shoqatën “Akas Skanderbeg” Spoleto Itali, shoqatën kulturore Shqiptare “Mërgimtari” Këln Gjermani etj. Për vitin 2013 nën kujdesin e Shoqatës, një grup intelektualësh në fusha të ndryeshme, po vazhdon punën për hartimin e “Enciklopedisë Mirdita”. Doli gazeta “Mirdita” e vazhdon puna me krijues e redaksinë e saj. U bënë takime me

ushtarakët, biznesmenët gazetarë e vazhdojmë me grupe të tjera artistë, piktorë, skulptorë, këngëtarë etj. U bënë promovimet e liberave : “Yjet nuk janë të kuq” të autores mirditore Albana Melyshi Lifschin, “Po i pyes vitet çfarë lanë pas”, të autorit Mark Prendit , “Kryezonjë , bëzani Razës ” të autorit Llesh Gjini etj. Po përgaditet konforenca e intelektualëve të Mirditës “Mirdita dhe vlerat” me intelektualë mirditorë e me prejardhje mirditore. Guidë turistike me të rinj në Ulëz, vizitë me veprimtarë e historianë në Kosovë etj. Disa biznesmenë e veprimtarë shoqërorë, janë treguar të gatshëm për të ndihmuar shoqatën e klubit kulturor “Mirdita” është mbështetur nga bisnesmenët Llesh Pulaj, Ndue Shpani, Alfred Daçi, Bardhok Jushi, Gjon Jaku, Fran Pulaj, Ilir Marleka, Leke Preçi, Ndue Gjeçi etj, të cilët kryesia e shoqatës i falenderon përzemërsisht.


MIRDITA

26 TETOR 2013

Organ i Shoqatës Klubi kulturor “Mirdita”

3

PËRSHËNDETJE GJERGJ MARKU

N

PUNË TË MBARË “MIRDITA”

MIRDITË

ëse, sipas ligjit shqiptar të minierave, kompania kanadeze e kërkimit të bakrit dhe mineraleve te tjera shoqëruese të tij, “Tirex Explorations”, do të kishte kaluar në shfrytëzimin e minierave në rajonin e Mirditës, më së paku 1200 vetë do të ishin të punësuar në këtë sektor, që nga punëtorë, minatorë, gjeologë, inxhinierë e me rradhë. Por diçka e tillë nuk ka ndodhur, madje shteti shqiptar rrezikon të humbë plot 150 milion dollarë nga gjyqi ndërkombëtar me të cilin do t’i duhet të ballafaqohet për shkak të qëndrimit represiv, korruptiv dhe antiligjor që zyrtarë të METE në qeverinë Berisha kanë mbajtur ndaj kësaj kompanie serioze perëndimore.

Kërkimet gjeologjike te “Tirex Explorations”

Kompania kanadeze “Tirex Explorations”, Sh.p.k., ka filluar aktivitetin e kërkimit më 21 shtator 2006 në një territor prej 400 km2 në rajonin Qafë Mali-Perlat. Më tej, pas hulumtimit të informacionit gjeologjik historik dhe pasi eksploroi tërësisht rajonin me metodat më moderne të kërkimit me Gjeofizikë Ajrore me helikopter dhe paisje kompjuterike (teknologji kanadeze), më 24 shtator të vitit 2007, filloi fazën e dytë të zbulimit gjeologjik, e cila konsiston në verifikimin e të dhënave dhe rezultateve të punimeve gjeologjike të kryera për shumë vite nga Shërbimi Gjeologjik Shqiptar, përgjithësimi i tyre dhe kryerja e punimeve gjeofizike tokësore dhe e shpimeve të tjera me teknologji bashkëkohore për shtimin e rezervave të reja në territoret pranë vendburimeve të zbuluara. Pas zbulimit, që natyrisht ka vetëm shpenzime do të kërkoheshin territore të veçanta për shfrytëzimin. Të gjitha këto, konform Ligjit Minerar Shqiptar. Sipas gjeologëve të njohur shqiptarë, standardet kanadeze mbizotëruan kudo ku “shkeli këmba e tyre” të cilat, ne as nuk i kishim ëndërruar ndonjëherë ato arritje dhe në këte pikëpamje ne Shqiptarët patëm çfarë të mësonim. Më 24.04.2011, përfundoj afati ligjor i lejes së zbulimit me një bilanc të tillë: Në aspektin gjeologjik; u shtuan konsiderueshëm rezervat e bakrit dhe të shoqëruesve të tij zink, ar, argjend etj. dhe u hap një perspektivë e re për eksplorim të mëtejshëm në brezin Qafë Mali-Reps, që nëse do të realizoheshin punimet e mëtejshme, do të dyfishoheshin rezervat që kanë sot aktualisht minierat e vjetra si; Paluca, Tuçi, Qafë Bari, Gurth Spaçi dhe Lëtitna, që i përkasin territorit lejeve të zbulimit të Tirex-it. Shpenzimet: Tirex-i shpenzoi për kërkim-zbulimin e këtij rajoni 25 milion dollarë amerikan, nga të cilat vetëm për kampingun në rrëzë të Munellës, janë shpenzuar 1 milion dollarë.

Pse nuk iu dha leja e shfrytëzimit minerar?

Sipas Ligjit Minerar Shqiptar, kur përfundon afati ligjor i një leje zbulimi, subjektit që ka kryer punime kërkimzbulimi brenda afatit kohor 2 mujor, i lind e drejta të shndërrojë në leje shfrytëzimi pjesë të lejes së zbulimit ku ai ka zbuluar ose shtuar rezerva xeherore (konkretisht të bakrit dhe

Kanadezët zbuluan bakrin, u mohohet shfrytëzimi i minierave!... A do të punësohen 1200 mirditorë në Munellë, apo shteti shqiptar duhet të paguajë 150 milion dollarë gjobë?! shoqëruesve të tij). Më 29 gusht të vitit 2011, plotësisht sipas Ligjit Minerar Shqiptar, Tirex-i në të drejtën e tij ligjore, aplikon pranë QKL (Qendra Kombëtare e Liçensimit), për leje shfrytëzimi për 6 miniera: Fushë Arrës, Palucë, Tuç, Qafë Bari, Gurth Spaç 1&2 dhe Gurth Spaç 3 & Lëtitëna. Sipas parashimit të Tirex-it aso kohe, në fillim të dhjetorit 2011, Tirex do të fillonte shfrytëzimin në këto miniera duke ngritur 9 sektorë me kondicionet që dinë Kanadezët dhe duke punësuar rreth 1200 punëtorë, dhjetra inxhinierë e teknikë dhe punonjës socialë. Por fatkeqësisht nuk ndodhi kështu, thonë specialistët e kësaj kompanie, “bomba” ra. Me të aplikuar Tirex-i në QKL, segmente të korruptuara të “qeverisë Berisha”, nxorën në tender në mënyrë krejt arbitrare dhe duke shkelur me të dy këmbët Ligjin Minerar Shqiptar, zonat që ishin objekt i lejes së shfrytëzimit të kërkuar nga Tirex-i; Fushë Arrëzi, Paluca, Tuçi, Qafë Bari, Gurth Spaç 1&2 dhe Gurth Spaç 3 & Lëtitëna. Në këto kushte, gjithçka kishte “ngrirë” në rrugën ligjore të Tirex-it. Kjo që ndodhi e befasoi hidhur kompaninë Kanadeze dhe gjithë stafin shqiptar të përkushtuar. As nuk merrej me mend prej tyre, që pasi kishin hedhur në Shqipërinë e varfër 25 milion dollarë, dhe instaluar një standard të paparë pune në këtë sektor dhe trajtimi të punonjësve, “t’i thuhej ik Ti, se do t’ia japim dikujt tjetër këto vendburime ku zbulove ti”. Ky veprim ishte i paprecedent. Dhe ideja ishte që zonat ku punoi Tirex-i për 5 vjet dhe i bëri gati për shfrytëzim, t’i jepeshin një kompanie tjetër, e cila ka marrë jo pak, por rreth 70% rezervave të bakrit të Shqipërisë. Në vitin 2007 dhe 2008, një grup specialistësh mirditorë të Industrisë së Bakrit të indinjuar thellësisht për mënyrën se si po e shfrytëzonte bakrin dhe shoqëruesit e tij, kompania turke “Beralb” Sh.A. në Munellë dhe Lak Roshi, i shkruan letër kryeministrit

Berisha për shkelje të marrëveshjes konçensionare nga “Beralb” Sh.A. Si përgjigje specialistët e lartpërmendur morën si shpërblim heqjen e menjëhershme nga puna, atje, ku ata ishin në institucione shtetërore. Pasi nuk iu dhanë vendburimet e kërkuara për shfrytëzim në mënyrë antiligjore, stafi i kompanisë së Tirex me Presidentin e tyre dhe stafi Shqiptar, filluan lëvizjen në strukturat e të ashtuquajturit shtet. U kontaktua Berisha, gjoja u vu në lëvizje grupi antikorrupsion pranë kryeministrit, ndërkohë në Ministrinë e Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjitikës, vazhdoi tenderimi i zonave të përmendura më lart. Kuptohet i fitoi kompania turke “Beralb”, por për 7 muaj grupi antikorrupsion nuk lejoi që të shpallej rezultati i fituesit të tenderit që ishte “Beralb” Sh.A. Me ardhjen e ministrit Haxhinasto në krye të Ministrisë, duke dashur të ndreqte gabimin fatal që u bë nga METE, e cila kohë më parë i nxori në tender padrejtësisht zonat që i përkisnin Tirex-it, nxori vendimin ku i anulloi ato si zona të shpallura konkurruese për shfrytëzim dhe kjo i hapi rrugë proçedurës së akteve të miratimit të Lejeve të Shfrytëzimit, që kërkonte Tirex-i. Më 7 janar 2013, më në fund Tirex-i, merr Lejet e shumëpritura të Shfrytëzimit për vendburimet e cituara më lart ku do të punohej më e pakta 25 vite. Mirëpo filloi sërish kalvari i sorollatjeve nëpër dyert e institucioneve korruptive. Ndërkohë në kamp, filloj degradimi me gjithë shpenzimet që bëheshin (rreth 20 mijë euro në muaj), për t’a mbajtur atë në gjendje normale me shpresën se një ditë do të fillonte puna. Në kamp, m’u në mes të pyllit, filluan të dalin “pronarë legjitimë” që çdo muaj i shkulnin Tirex-it të lodhur nga shpenzimet dhe pritja e gjatë 6000 euro qera për kampin. Jo vetëm kaq, por struktura të Agjensisë Mjedisore

në Shkodër dhe të Pyjores Pukë, u turrën pamëshirshëm drejt Tirex-it për t’a gjobitur se ka shkatërruar mjedisin dhe pyjet, ndërkohë që atje ishte ndërtuar një oaz i mrekullueshëm mjedisor. Ndërkohë që Tirex-i po gjeneronte fonde për të filluar shfrytëzimin, në krye të Ministrisë së Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjitikës, vjen z. Florian Mima që do të prishte çdo vendim të qeverisjes së LSI, për t’u hakmarrë ndaj “bukëshkelësve”. Në këto kushte Tirex-it i revokohen (i hiqen) nga Mima lejet e dhëna nga Haxhinasto. Në këto rrethana, Tirex-i pasi ankimohet në dyert e mbyllura të shtetit për të kërkuar drejtësi, i drejtohet gjykatës, e cila me stërmundim të madh mezi nxjerr vendim pezullimin e aktit administrativ të METE, për të mos vazhduar proçedurat e marrjes së Lejeve të Shfrytëzimit nga kompania turke. Marrja e Lejeve nga turqit në këtë situatë tranzicioni të qeverisjes, pothuajse do t’a bënte të pa mundur shpresën e Tirex-it. Specialistët shqiptarë që kanë punuar me kanadezët, shprehen se tashmë jemi pak të lehtësuar dhe po shpresojmë se do t’i rifitojmë ato.

Punë apo gjyq ndërkombëtar në dëm të ekonomisë shqiptare?!

Mësohet se krerët e kompanisë së Tirex-it, kanë kontaktuar me qeveritarët e ardhshëm, dhe në këtë kontekst, u është premtuar se Tirex-it do t’i jepen lejet që i takonin, me të marrë qeverisjen Koalicioni i Majtë. Në rast se kjo nuk do të ndodhë, dmth, Tirex-i nuk merr lejet sipas ligjit minerar shqiptar, kompania do t’a hedhë Shqipërinë në gjyq ndërkombëtar dhe do t’i marrë Shqipërisë së varfër plot 150 milion dollarë qindarkë më qindarkë. E ndërkohë dhe punësimi i 1200 vetave në këtë kompani, do mbetej thjeshtë një ëndërr!

PROF. DR

MARK TIRTA, AKADEMIK

Këto ditë po fillon rrugën e mbarë gazeta e Shoqatës Klubit Kulturor “Mirdita” , që në vazhdimësi do të jetë një ngazëllim i madh për tërë lexuesit e saj. Eshtë një mjet komunikimi masiv e social, që ndriçon rruget e jetës, të drejton në njohje, në kulturë. Me temat e permbajtjen e shkrimeve të saj duhet të bëhet një mjet që jep dije, që jep ushqim social e shpirtëror, që i frymëzon njerezit për punë të medha, për të bërë në jetë projekte që e shtyjnë shoqërinë përpara. Për këtë kanë nevojë mirditasit që banojnë në Tiranë, në Durrës, në Lezhe, në Laç e në çdo vend tjetër, por edhe në Mirditë, që është nëna e dashur prej së cilës marrim nderimin, marrim identitetin e genit të prejardhjes. Duhet te krenohemi me këtë krahine të lavdishme. Urojmë me zemër e me shpirt që shkrimet e kësaj gazetë, të jenë të shijshme, të ëmbla, ngazëlluese, mësuese për lexuesin; të jenë drithëruese për të ecur përpara, për t’u thelluar në të vertetat historike të së kaluarës, të së tashmes e të së ardhmes, për të bërë më shumë për shoqërinë, për Mirditën, për atdheun tonë të dashur. Këta shkrues i paçim pishtarë, dritëdhënës për të ardhmen, ashtu siç tingëllon edhe emri i bukur “ Mirditë” që po ta zbërdhesh në brendësi të saj do të thotë “Paçi dritë të mirë, të këndëshme”!. Ju urojme punë të mbarë e të shëndetshme kësaj gazete, bashkë me stafin e saj drejtues.


4

26 TETOR 2013

Organ i Shoqatës Klubi kulturor “Mirdita”

Shkolla e parë shqipe u hap në Mirditë 400 vjet me parë

Deri më tani mendohej se shkolla e parë është hapur në Korçë më 1887. Por e para shkollë shqipe u hap në Velë të Mirditës në vitin 1632. Pas saj në Kurbin, Pllanë e Shkodër

S

hkollat e para shqipe janë hapur në Mirditë, Kurbin dhe Shkodër e rrethina rreth 400 vjet më parë dhe shkolla e lartë të paktën 134 vjet më parë. Shkodra ka pasur observatorin e parë astronomik në Ballkan. Për disa dhjetëvjeçarë shteti komunist e pati zyrtarizuar tezën, sipas së cilës e para shkollë shqipe në trojet shqiptare është hapur vetëm në vitin 1887 në Korçë. Në kujtim të kësaj ngjarjeje 7 marsi është shpallur si dita kombëtare e mësuesit. Shkolla e Korçës bashkë me poezinë e Naim Frashërit që i thotë “ta paçim për jetë hua” ka atë rëndësi që ka, por të dhënat historike janë të tjera, krejt të tjera. Shkollat shqipe në viset veriore të Shqipërisë kanë gjalluar të paktën qysh prej katërqind vjetësh. At Donat Kurti në një studim të botuar te Hylli i Dritës më 1935 flet për të parën shkollë shqipe në vitin 1638. Si të parat shkolla “për sa dijm na” ai përmend “tri: shkolla e Pdhanës (lexo: Pllanës), e Blinishtit dhe e Shkodrës”. Për të parën thotë se është hapur më 1638. Ndërsa studiuesi amerikan Edvin Zhak (Edëin Jacques) në librin e tij të njohur “Historia e popullit shqiptar nga lashtësia deri në ditët e sotme” (The Albanians: An Ethnic History from Pre-Historic Times to the Present) i çon shkollat e para shqipe pak më përpara në kohë, në vitin 1632. “Shkolla e parë, e dokumentuar, në gjuhën shqipe u hap në Velë të Mirditës më 1632”, shkruan ai. Por kjo nuk ishte e vetmja. Sipas tij “Një tjetër shkollë mjaft e hershme ishte hapur në Kurbin më 1632. Përveç shkrimit e leximit aty mësohej gramatika shqipe dhe përdoreshin librat e Bardhit, Budit e Bogdanit”. Historiani E. Zhak shton se edhe të tjera u hapën “në Pllanë, një fshat afër lumit Mat, më 1638, në Troshan, më 1639, dhe në vetë qytetin e Shkodrës më 1698”. Autori përmend disa prej mësuesve që shërbyen në këto shkolla. Tërheqin vemendjen mbiemrat e tyre: Shqiptari (Gjon), Shkodrani (Filip), dhe një i tretë Dhërmiu (Dhimitër), që me sa duket është prej një krahine jugore të vendit, prej Dhërmiut. Më pas u çelën shumë shkolla të tjera. Derisa më 1878, pra një dhjetëvjeçar para “shkollës së parë shqipe”(!) të propagandës së diktaturës, në qytetet veriore shqiptare e deri në Durrës, siç nënvizon studiuesi amerikan, “kishte 21 shkolla të tjera fillore shqipe, që zhvillonin veprimtarinë e tyre”. Ai sqaron se secila prej këtyre shkollave kishte rreth tridhjetë nxënës, përveç asaj të Prizrenit, e cila kishte tetëdhjetë”. Për arsye të njohura historike këto shkolla fillimisht u hapën në rrethinë: në Shkodër dhe në përgjithësi në qytete pushtuesi kishte kontroll të fortë, të përqëndruar, dhe kjo e vështirësonte deri në pamundësi hapjen e një shkolle shqipe. Shkollat ishin fetare, katolike. Kjo përmasë ishte e kuptueshme për kohën, nuk mund të ishte ndryshe. Katolicizmi përfaqësonte fenë e parë të shqiptarëve. Në ato kushte sidomos, kur nëpërmjet trysnive me ndërrue fenë pushtuesi synonte deri asimilimin, mund të thuhet se katolicizmi ishte pjesë qenësore e identitetit shqiptar. Katolicizmi përfaqësonte kulturën dhe qytetërimin perëndimor. E. Zhak citon një klerik françeskan shqiptar të quajtur Leonardo, i cili, lidhur me thelbin e këtyre shkollave, pohon: “Ne jemi më shumë misionarë të qytetërimit se sa të fesë”. Në këtë hulli është edhe Kuvendi i Arbërit, i mbajtur më 14-15 janar 1703, të dielën e dytë të Epifanisë, në Kishën e Shën Kollit në Mërqinjë të Lezhës. Siç dihet ai u organizua me nismën e nën kujdesin e drejtpërdrejtë të një Pape të madh, Klementi XI, Albani. Studiuesit kanë vënë në dukje se nën veshjen fetare të këtij kuvendi të organizuar prej një pape me gjak shqiptar fshihej edhe synimi i madh me e mbajtë gjallë

Cyan magenta

shqiptarizmën, në kushtet e pushtimit osman. Edhe fakti që dokumentet e këtij Kuvendi historik u botuan njëherësh në latinisht edhe në shqip, treqind vjet më parë, dëshmon qartësisht këtë synim, ashtu siç dëshmon se njerëzit që shkruanin shqip nuk ishin të pakët, pra as shkollat ku ata kishin mësuar e mësonin shqip. Sivjet ishte treqindvjetori i Kuvendit të Arbërit dhe shteti në Tiranë bëri gjumin e madh, bashkë me institucionet e

veta akademike, përfshi më të rëndësishmin institucion shkencor të vendit, Akademinë e Shkencave të Republikës së Shqipërisë. Vijimësi e të njëjtit qëndrim shpërfillës që u mbajt edhe për Nënën Terezë, në vitin e Lumnimit të saj. Po të mos kish bërë zhurmë shtypi, edhe aq sa u bë me këtë rast për Shenjëtoren e madhe, e që ishte shumë shumë pak, edhe aq nuk do të ishte bërë. Por le të kthehemi prapë te shkollat. Asnjë botim zyrtar nuk i përmend ato.

MIRDITA

Tekstet mësimore në shumë vështrime vazhdojnë me tezat e vjetra. Ndodh për mungesë përgjegjësie të institucioneve shtetërore, për padije, për ateizëm, apo sepse janë gjurmët e frymës kundërkombëtare të diktaturës, e cila e vinte “inernacionalizmin” e ideologjinë mbi interesat kombëtare? A të gjitha këto kanë gisht së bashku në këtë mbasdore? Përhapësimi i një mashtrimi të tillë historik e ligësisht të shëmtuar për qytetërimin e vendit tënd, duke e çuar hapjen e të parës shkollë shqipe gati treqind vjet më vonë se sa është e vërteta e dokumentuar prej studiuesve, për më tepër në mes të një Europe ku lulëzojnë universitete mijëvjeçare, është me të vërtetë diçka përbindshore. Eshtë një ndër shërbimet më të këqia që i bëhet lenies (kombit) shqiptare dhe padyshim një investim për llogari të qarqeve parake etnonacionaliste ballkanike. Të gjithë diktatorët e rroposin popullin e vet, por jo edhe qytetërimin e trashëguar, kulturën e gjuhën e tij. Ajo që ka ndodhur e pjesërisht po ndodh edhe sot Shqipëri, është e pakundshoqe në llojin e vet. Me sa duket ishte quajtur politikisht më e dobishme që, për inat të Shkodrës e të Veriut kundërkomunist, për urrejtje ndaj katolicizmit e qytetërimin perëndimor, le të fundohej edhe trashëgimia kulturore e qytetërimi europian i kombit. Me fjalë të tjera, jo nusja që kruhej me mullixhinë, por plaka shtrigë klithi: për inat të sime ré tim bir e shtifsha në dhé! Historiani amerikan Edvin Zhak në veprën e naltpërmendur shton se më 1877 në qytetin e Shkodrës kishte edhe një “qendër me ndikim për arsimin e lartë, Kolegja e Shën Françesk Savierit, që pajiste me arsim teknik e tregtar rreth 400 studentë”. Kjo shkollë e lartë ishte edhe një qendër shkencore për krejt Ballkanin, jo vetëm për Shqipërinë. Sipas këtij autori, “një risi shkencore në Kolegjin e Shën Savierit ishte Observatori Metereologjik, i themeluar aty më 1888, si i pari observator astronomik në Ballkan”. Ky observator, thekson Zhak, “i vazhdoi shërbimet e tij të vlefshme deri më 1946, kur u konfiskua nga regjimi komunist”. Shkodra kështu dëshmohet edhe një herë si një qendër me peshë e qytetërimit perëndimor jo vetëm në shkallë shqiptare, por edhe më gjërë, në shkallë rajonale.

Gjergj Fishta, themeluesi i alfabetit shqip dhe “Homeri” shqiptar

A

t Gjergj Fishta (1871-1940) Lindi në fshatin e vogël Fishtë të Zadrimës më 23 tetor 1871 I ardhur nga Mirdita. Jetën e filloi si barì. Por shumë shpejt , kur ishte 6-vjeçar zgjuarsia e tij i bie në sy famulltarit të fshatit, i cili e dërgon Fishtën në Seminarin Françeskan të Shkodrës. Më 1880, kur hapet seminari në Troshan, ai vijon në këtë shkollë. Këtu ai shfaqi trillin poetik. Më 1886 dërgohet për studime në Bosnjë. Vitin e parë e kaloi në Guçjagorë afër Travanikut. Mësimet filozofike i mori në kuvendin e Sutidkës, ndërsa ato teologjike në kuvendin e Livnos. Të kësaj kohe janë edhe “Ushtrimet e para poetike”. Më 1893 i kreu studimet shkëlqyeshëm. I formuar në periudhën e Rilindjes sonë kombëtare, poeti ynë Gjergj Fishta është një nga vazhduesit më autentikë dhe të drejtpërdrejtë të saj, shprehës i idealeve atdhetare dhe demokratike në kushtet e reja që u krijuan në shekullin e njëzetë.Mënyrat e pasqyrimit të jetës, në krijimtarinë e tij, janë vazhdim i natyrshëm i teknikës letrare të Rilindjes, ku mbizotëron romantizmi, realizmi dhe klasicizmi.Deri më 1899 Fishta shkruan me alfabetin shqip të françeskanëve. Në janar të atj viti ai bëhet bashkthemelues dhe pjestar aktiv i shoqërisë “Bashkimi”, të cilën e drejtoi poeti atdhetar Preng Doçi. Me alfabetin e kësaj shoqërie u botuan edhe krijimet e Fishtës të kësaj periudhe. Më 1902 emërohet drejtor i shkollës françeskane në Shkodër gjer

yellow black

atëherë e drejtuar nga klerikë të huaj. Menjëherë ai fut gjuhën shqipe si gjuhë mësimi në këtë shkollë. Arrin të botojë këngët e para të “Lahutës së Malësisë”, kryevepër e poezisë epike shqiptare, më 1904. Më 1907 boton përmbledhjen satirike “Anzat e Parnasit”, më 1909 përmbledhjen lirike “Pika voëset” më 1913 “Mrizi i Zanave”. Shpejt Fishta u afirmua si poet dhe si atdhetar. Më 1908 ai mori pjesë në Kongresin e Manastirit si përfaqësues i shoqërisë “Bashkimi”. U zgjodh Kryetar i Kongresit dhe drejtoi punën e Komisionit të Alfabetit. Shpalljen e Pavarësisë së Shqipërisë ai e kishte pritur me entuziazëm të veçantë, por Luftën Ballkanike dhe Konferencën e Ambasadorëve me një brengë të madhe. Shkodra, qyteti i tij, të cilin kërkonte ta aneksonte Mali i Zi, ishte në duart e fuqive ndërkombëtare. Brenga dhe entuziazmi duken në poezitë, por edhe në shkrimet publiçistike që boton në revistën “Hylli i dritës”, revistë letrare-kulturore, të cilën e themeloi në tetor 1913 dhe u bë drejtor i saj. Nën pushtimin austriak boton gazetën “Posta e Shypnisë” (1916-1917), më 1916 themelon, bashkë me Luigj Gurakuqin, Komisinë letrare që kishte për qëllim krijimin e gjuhës letrare kombëtare. Mbarimi i Luftës së Parë Botërore përkon me pjekurinë e plotë të personalitetit të Fishtës si poet, si intelektual, si politikan atdhetar. Nga fillimi i prillit 1919 dhe gjatë vitit 1920 është sekretar i përgjithshëm i delegacionit shqiptar në Konferencën e Paqes

në Paris. Në dhjetor 1920 zgjidhet deputet i Shkodrës. Në prill 1921, në mbledhjen e parë të parlamentit shqiptar zgjidhet nënkryetar. Si nënkryetar i Parlamentit kreu veprimtari të dënduara politike. Merr pjesë në Revolucionin e Qershorit 1924. Përndiqet pas rikthimit të Zogut në Shqipëri. Vitet 1925 e 1926 i kalon në Itali. Ndërkohë, krijon, boton e riboton pareshtur. Të kësaj kohe janë edhe pjesa më e madhe e dramave, dramave lirike, tragjedive etj. Pas kthimit në Shqipëri nis etapa e fundit e krijimtarisë së Fishtës. Kësaj etape i vë vulën përfundimi e botimi i plotë i “Lahutës së Malësisë”, (1937). Për veprimtarinë poetike, arsimore, atdhetare e fetare Gjergj Fishta mori nderime të ndryshme. Më 1931 Greqia i jep dekoratën “Foenix”. Më 1939 Italia e bën anëtar të Akademisë së saj. Vdiq në Shkodër më 30 dhjetor 1940.


MIRDITA

26 TETOR 2013

Organ i Shoqatës Klubi kulturor “Mirdita”

5

Dora ime nën qiellin e botës POEZI NGA POETI I NJOHUR MIRDITOR GJOK BECI

N

uk kishte si të qëndronte në heshtje poeti i madh mirditor Gjokë Beci, teksa shihte rimarrjen e udhës dhe njëherë të një gazete e gjitha për mirditorët. Ata të cilët bënë histori, dhanë kontributin e çmuar në ruajtjen e identitetit kombëtar, por dhe kontribuan fort në pavarësimin e vendit, duke i dhënë kësaj treve madhështinë e e kërkuar, përmes korifejve të shqipes, që nga gazul-

BIRI I BOTES Unë jam ai biri i botës që flas shqip Si europian i menduar me cigare nër dhëmbë

lorët e deri te Abat Prend Doçi, që nga gjeneralët e mëdhenj At Pjetër Perlati e deri tek Gjomarkët, për t’u përcjellë tek general Gjin Marku e deri tek gjenerata e re, gjeneral Sandër Lleshi. Dhe në këtë qiell të njerëzve të mëdhenj mirditas, qëndron në mes pa diskutim poeti i madh Gjokë Beci. Pena e të cilit, na bëri dhe më të njohur, na bëri dhe më të fortë, na bëri që të shkojmë kullë më kullë, dhe shtëpi më shtëpi përmes fjalëve të këngës

Ky jam unë sot, nesër e përjetë Nën gjumën timë s’keni për të gjetur gropë, Pse ta mërzis qiellin me dilemën e nxehtë -jam a s’jam Europë?

dhe këngës së shpirtit. Dhe në mënyrë modeste në këtë numër të parë të gazetës “Mirdita” po botojmë disa nga poezitë e Gjokë Becit, për të parë përtej tyre shpirtin e kulluar të mirditorit dhe praninë e tij kudo. Themi modeste sepse thesari Gjokë Beci që të shpalosej i tëri, do të duheshin tërë faqet e gazetave dhe sërish do i mbeteshim borxh. Gjithsesi ne po udhëtojmë në disa prej poezive të Gjokë Becit.

Gërvishti demokrati një “rilindës” Ndezi “rilindasi” shtatë diegore, pse shkuan e u puthën tinëz para një ore?

Kam pesë gishta në dorën timë Cilin vras e s’e kuptoj Se nën qiell të letrës sime dora e pena dhemb njësoj.

Jam burri i dheut, Kështu më thirri brez pas brezi Mbrëmja dhe mëngjezi...........

PARA NJE ORE Njoh një njeri që urren njeriun pranë Njoh një lis që i fal hije lisit tjetër, Njoh ylberin e dytë që pret ylberin e parë Dhe thinjem si mal me borë, bëhem më i vjetër.

DORA IME NEN QIELLIN E BOTËS Kam pesë gishta në dorën time Kam pesë nipa e një mbesë Nën qiell të botës kam pesë yje E një shpresë.

Ku do flerë dora sonte Pa një ledhatim mbi ju, Bota katër horizonte Ju atje e unë këtu.

Lidhjen e përjetshme me dheun E gjeta këtu prej fillimit Para se të isha shpatari i Skëndërbeut Kolosit të krishtërimit.

Njoh një mik që m’a urren një mik Njoh një rreze që gjurmën ma përflaku, Njoh një burim që rrjedhën vetes ia fik Për t’i shtuar etje rrënjëve të një zambaku.

I them dorës; mos u tremb E kujdesem mos ta vras Shikoj yjet, shpresa dhemb, Më sheh qielli buzagaz.....

Unë shkrova me dorën e Samiut tim krejt dijen turke në cep të syrit, fola shqip në tunelin Severing, i luajta botës tragjeditë e Shekspirit......

Unë i kam miq të dy miqtë e mi Njëri di më shumë, tjetri do më pak Njëri flokëbardhë, tjetri shpirtzi Njëri i përmbajtur, tjetri zemërak.

Mbeti dora në hapësirë kë të ngjatjetoj diku? Thonë atje është bukur mirë Dora ime dhemb këtu.

Jam ai biri i botës vec se këndoj e qaj shqip Urrejtje e dashuri herë i përshtyj me buzë Herë i ndjek me këmbë.

Kam pesë gishta në një dorë Kam pesë nipa dhe një mbesë, Gjersa mbin dhe lulja në borë Borën shkrij, jetoj me shpresë.........

GJOK BECI

PLAKU DHE

ZOTI

DEDE SHKURTI Tërthoren e Kallmetit po e merrte me hap të shpejtë, me sa mundësi që ia lejonte mosha e thyer. Përpara kishte tërmalen e Kreshtës. Nuk donte të ndalej për të kaluar natën tek miqtë e tij të bukës në Kallmet, ndonësë dielli kishte veç nja dy pash mbi horizontin e malit të Shëngjinit. Synonte që, sado vonë, të arrinte hanin e Va- Krypës në Kalor që të nesërmen të arrinte me kohë tek shtëpia e tij në Munahekë. Tek përpiqej të gjykonte se cila e shoqëronte njëra-tjetrën, frymëmarrja hapin apo, hapi frymëmarrjen, kjo e fundit nxori nga fundi i kraharorit një lutje: -O zot i madh, ma pidaf njifarë hajvani i çfarëdoqoftë, magjar, mushkë a ndonjë pelë që t’më ndihmojë ta kaloj Kreshtën!

T

Ishte në kapërcyell të tetëdhjetave dhe i trembej asaj të përpjete të frikshme, e megjithatë e filloi ngjitjen duke thirrur në ndihmë përveç Zotit edhe kujtimet e tij. Për afro shtatëdhjetë vjet, më e pakta nga dy herë për mot e kishte marrë atë rrugë nga Munaheka e tij e largët e Oroshit për në Shëngjin. Ndërsa Prizreni ishte udha e bukës, Shëngjini ishte udha e kripës. Munaheka, ky fshat i lindur nga mundimi por, edhe i pagëzuar me emrin e tij ndodhej i barazlarguar nga buka dhe nga kripa. Ecte dhe kujtonte se si kishte ecur, pothuajse me vrap në djalërinë e tij, ndoshta nga kureshtja për të dalë në rrafshinën e Zandrinës e aq më shumë për të parë detin. Disa herë kishte qenë krushk dhe i parë krushqish, kish ardhur për të liruar nga pengu dy bashkëfshatarë që zandrimasit i kishin kapur duke vjedh lopë e qè në kënetën e Kakarriqit, kish ardhur me të ungjin, kadiun e Bib Dodës

së Oroshit ta shoqëronte për tek Kapidani në Shkodër. Po, në Kreshtë kishte qenë së paku në tre luftëra dhe të tre herët Zoti s’e kishte korit’. Kujtimet ia ndërpreu një zhurmë në formë trokëllime kuajsh, në fillim e mbytur e pastaj gjithnjë në rritje që po vinte nga fusha. Vuri dorën mbi vetull të ruhej nga ai diell gjysmë i perënduar, hodhi vështrimin në fushë dhe..ç’të shihte: një batalion ushtrie. Ishte Lufta e Parë dhe gjysma e vendit ishte nën ushtrinë e Nemces. Armë me vete nuk kishte, edhe për arsye të moshës por, edhe se nuk kishte arsye të ruhej , tërë jetën e tij nuk i kish rënë ndukuj në qafë. U shmang pak metra në anë të udhës dhe po priste ç’ti sillte fati. Kaloi pararoja e kalëruar pa i folur, kaloi gjithashtu dhe batalioni me zhurmën dhe trokëllimat e patkonjve që nxirrnin shkëndia në gurët e shumtë të rrugës. Mendoi të ngrihej dha ta ndiqte pas ushtrinë , si një shtysë

që nuk do ta kalonte vetëm atë rrugë të mërzitshme, kur një zë i huaj ju drejtua me ton urdhërues. Drejtoi sytë nga i vinte zëri dhe pa një tetar nemceli t’i bënte me gisht shenjën e afrimit. Pas tij një ushtar tërhiqte një pelë për kapistre dhe pas pelës një ushtar tjetër mbante një maz të sapolindur. Tetari e urdhëroi ushtarin ta ulte mazin në prehërin e plakut dhe bëri me shenjë t’i ndiqte deri në qafë të Kreshtës. Tentoi të bënte me dorë për të treguar pamundësinë e tij për shkak të moshës së thyer, por një vërshëllimë kamxhiku ju duk se i theri në vesh më shumë se fshikullimi mbi shpinë. Urdhëri qe i prerë, ose do ta vrisnin në vend, ose do të merrte mazin në krah dhe ta nxirrte në krye të të përpjetës. E mori mazin kalikoc mbi qafë dhe me nofulla të shtrënguara si darë, sa nga inati e sa nga lodhja filloi ecjen. Pela hungërinte për pjellën e saj. Me sytë që i digjnin nga djer-

sët i shkonte pas. Mbas plakut ishin dy ushtarët që mbyllnin karvanin. Ec e ec.. përveç djersës, bashkë me frymënxjerrjen e lagur nga goja e plakut filluan të dalin ca pikla të kuqe gjaku.. U kthye edhe njëherë nga ana e fushës por, dielli tashmë ishte fshehur pas malit të Shëngjinit. Një hënë e zbehtë si një teh i hollë kmese dukej se do t’ja priste qafën që ja ngrohte barku i nxehtë i mazit të sapolindur. Pastaj.. hëna ju rrotullua bashkë me qiellin dhe humbi.. … Kur hapi sytë , në drejtimin e Velës pa yllësinë e Kashtës së Kumbarës dhe drejt nga Hajmeli , Yllin e zmadhuar të Dritës. Qafa e Kreshtës ishte aty, si e kishte njohur këtu e shtatëdhjetë vite që e kishte kapërcyer. -O Zot Im, o Zot i Madh! Të qofsha falë dhe e heksha për hatrin tënd, a nuk dita me t’u lutur unë, apo nuk dite me më marrë vesh Ti?!..

JU LUTEMI MOS SHKRUANI

ë nderuar shkrimtarë të merituar, publicistë të afirmuar, studjues të ditur, mos shkruani atë që nuk e thotë zemra dhe atë që nuk e sit mendja! Jetojmë në stinën e favorshme të prodhimit intelektual, por në varfërinë ekstreme ekonomike, në qorrsokakun e vlerave…Unë e di që një libër apo një shkrim i pagua u josh për të mbyllur ditët e vështira, por një drekë më pak është më mirë se një pendesë historike. Paremëdhenjtë sponsorizojnë dhunshëm për gjyshërit. Ata për të rritur vlerat e “spathokëve të historisë”, zgjedhin njerëz me emër, për t’u shkruar të pa bëra për farë e fis, baballarë që të vetmen meritë historike kanë, “të qenit gjallë” në një kohë të caktuar…”. Mjeshtra të dënuar nga skamja mos e ndotni historinë me askushët,! Çdo ditë “zvoglohet” imazhi dhe lavdia e kapidanit nga moskompetenca e zgjedhjes dhe pagesat nën dorë për t’u futur nën hijen e “lisit” të madh historik të Mirditës. Lexoni librin e Filip Gjomarkut, sa me kujdes ka shkruar për të parët e vet. Ai tregon fisnikëri e përmbajtje duke anashkaluar lavdërime dhe elozhe…Kush paguan mirë nuk mund të jetë protagonist në historinë krahinore dhe kombëtare… Monografitë kanë zënë raftet e bibliotekave të heshtura të kohës.. Dora e poetit që merr paratë për frymëzim “paralizohet” para të vërtetës historike. Mendimi i mjeshtrit të shitur e humb vlerën kur personazhe “anonim”

Cyan magenta

synohet të bëhen legjendarë. Qullngrënësit nuk mund të bëhen heronj…Studjuesit e joshur, vrasin të vërtetat me njerëz që i diskretiton historia e vet… Objekti real i publikimit, janë njerëzit vlerëkrijues, familjet patriote, fisnikët e vërtetë të moralit shqiptar dhe kurrë “hundëdjegurit e çorbës së prishur…”. Përzgjedhja është aftësi profesionale dhe “shoshje vlerash”… Jemi të vetëdijshëm për shumë monografi dhe studime me vlerë paguar keq, por punuar mirë. Nderim, për mjeshtrat e penës e të mendimit, kujtesë, që mos të derdhin kovën… me shqelmat e “të fortëve”, që burojnë nga fise të zakonshme pa traditë, ose nga “cuba” që dalin si gjoksrrahur nën hijen e vjedhjes e të servilizmit partiak. Ata janë “filizat” e një peme që nuk bëri kurrë kokrra, por vetëm hije… Tipa të tillë, arsimdashjen e Mirditës e gjuajnë me injorancën e paguar, që përhapet rëndom duke blerë intelektualitetin e kohës… Oroshi, Kthella, Fani, Selita Kaçinari, Bulgëri, Rraza, Spaçi, Kashnjeti e Bregu i Matit kanë patur dhe kanë burra me emër dhe me vepra. Atdheu e Mirdita, qenë të parët për ta, kuvendi e mençuria, profesioni i tyre, karakteri e besa, tipare morale… Nën këto emra kishte edhe “burra” që ktheheshin nga gratë dhe tundnin fletët si kokoshë kotecësh “për trimëritë e bëmat”, që as lepujt nuk i trembnin. Ka shumë të tillë që nxjijnë sot faqet e

yellow black

paguara të turpit historik… Kërkoni të dashur miq se tek heshtja është madhështia. Takoni Nikollë Bajraktarin në Orosh,të ju bëjë të mendoni se fisnikëria e perendimit dhe e vërteta historike është këtu. Ai “të pushton” me karakterin dhe mendimin e tij. I moshuar, por fisnik, pa gradë shkencore, por akademik i vlerave të vendit të vet… “Të flasësh me Nikollë Ndrecën është një leksion në Oksfordin e kujtesës…”. Një pasdite me Filip Gjomarkun të zbardh sojin dhe fisnikërinë e derës princërore. Dy fjalë me Ndrecë Tucin, të kuptosh mirësinë e burrit. Të jesh në një tavolinë me Ndue K.Nduen, të harrosh gënjeshtrat e ditës. Të ecësh pak rrugë me Gjetë Kazën e të kuptosh tranformimet. Të kesh vëmendjen në ato që thotë Lek Shtia e të korigjosh veten. Të hapësh një bisedë sportive me Gjon Gjeçin e të mendosh historinë dhe mbijetesën. Të këndosh me Gjokë Becin dhe të harrosh fjalët. Të përqafosh Viktor Gjikolën dhe të ndiesh poetin. Të debatosh me Bardhok Sulejmanin dhe të prekësh përpjekjen. Të bësh një vizitë te Mark Simoni dhe të kuptosh të sotmen. Të pish një kafe me Mark Gjokën e të të zërë gjumi mbi tastierë. Që të ecim me kohën n’a duhet të njohim Gjon Markun, Anton Boçin, Nikollë Lokën,

Gjon Lleshin, Dedë Shkurtin, Gjergj Markun, Gjon Jaku, Pjetër Biba, Bardhok Pulën, Ndue Dedën, Mark Tirtën, Servet Carën, Gjin Donën, Mrikë Trumshin, Bardhok Kokën, Prena Beleshin… Që mos të tundohemi para “grumbullit” të parave n’a duhet të respektojmë e mos t’i përziejmë Bibë Dodë Pashën, Preng Bibë Pashën, Preng Doçin, Kolë Tomën, Zef Nocin, Ndue P.Lleshi, Preng M.Prenga, Zefin e Vogël, Lleshin e Zi me udhëhumbur e orëprem që krahthatëllëkun e tyre e ka vuajtur fara e fisi dhe budallallëkun e ka mbajt tërë bajraku. Më mirë mos shkruani se sa të zhgarravitni varfërinë tuaj dhe padurimin për t’u bërë të famshëm. Kur shkruan për burracakë, ose për figura të kontestuara gjërësisht keni humbur realitetin, keni graduar tetarë dhe keni shpërblyer dembelat… Mos e ndani autoritetin tuaj me “njerëz” të dështuar. Mos shkruani për prurësin e parë, të joshur nga paratë dhe miqësitë, se ironia historike do t`ju “përqeshë” me neveri. Rishkrimi i të pashkruarave nuk do të thotë mercenarizim i historisë, as komercializim i të vërtetave e heronjve të saj, që ditët e veta i kanë ngulur në memorjen e një populli martir. Kush abuzon këtu, ka zhvarros prapambetjen dhe ka vrarë lavdinë e pa shkruar të atyre që na hapën sytë. GJOVOLIN NDOJA


6

26 TETOR 2013

Organ i Shoqatës Klubi kulturor “Mirdita”

Pak fjalë për prejardhjen

Mirditasit pa tokë dhe të ardhura të tjera për jetesë shpesh detyroheshin të largoheshin në kërkim të një jete më të mirë. Vendet më të preferuara të tyre qenë fushat e Bregut të Matës, Zadrimës Kurbinit dhe në Rrafshin e Dukagjinit, si dhe disa qytete si Shkodra, Gjakova e Prizreni. Por kishte raste që familje të veçuara vendoseshin edhe në vende më të largëta. Kështu në një dokument të vitit 1864 të lëshuar në Prizren nga kleriku Fr. M.Palmanuova flitet për katolikë të Mirditës në Fushën e Mëllenjave në Kosovë. Por mirditasit u vendosën edhe nëpër qytete dhe në përpjekjen e tyre për mbijetesë u morën me zejtari dhe tregti. Nga kjo shtresë shoqërore u krijua elita e tyre që duke shfrytëzuar avantazhet e protektoratit austro-hungarez të kultit arriti të marrë shkollim në gjuhën shqipe dhe t’u paraprijë zhvillimeve arsimore dhe kulturore në vend. Ndër familjet mirditore të vendosura në Kosovë që arritën të bëjnë emër në kulturën tonë kombëtare janë familjet Bojaxhiu, Çeta, Paluca, Margjini, Vorfi, Jakova, Xhuxha, Kaçinari, etj. Familja e profesor Prengë Kaçinarit i përket vllaznisë së Gjinalëve të Kaçinarit dhe mesa duket i përket një emigrimi të vonshëm, pasi Gjinali i Kaçinarit e ruan afërsinë me këtë familje. Me t’u larguar nga vendlindja shumë familje emigrante të tjera kanë preferuar ta ndërrojnë mbiemrin, siç ka bërë edhe familja Gjinali në Kosovë, si shenjë e ruajtjes së lidhjeve me vendin e origjinës. Prengë Kaçinari lindi në Mitrovicë në vitin 1910 në një familje atdhetare me qëndrim të theksuar antiserb. I ati Llesh Kaçnari përmendet në shtypin e kohës për angazhim atdhetar. Gazeta”Posta e Shqypnis” nr. 104. Shkodër 5 dhjetor 1917, në artikullin “Një motmot jetë” shkruhet: “Dishmojmë se nima ma e madhe na ka ardh prej … z. Llesh Kaçinarit në Mitrovicë”. Siç duket Lleshi i përkiste shtresës së pasanikëve që ndihmonin materialisht lëvizjen kombëtare shqiptare. Katolikët e Kosovës që u vendosën nëpër qytete kishin avantazhin e shkollimit të fëmijëve të tyre në shkollat shqipe të financuara nga Austro-Hungaria. Ndërsa më të pasurit e vazhdonin arsimimin e fëmijëve të tyre brenda dhe jashtë vendit. Kështu ndodhi edhe me Prengën. Pasi shkollimit fillestar në Kosovë vazhdoi studimet në Liceun e Korçës. Në atë Lice i dërgonte fëmijët e vet për studime elita e vendit dhe studentët që dilnin prej tij konsideroheshin kuadro me shumë vlerë në Shqipërinë e asaj kohe. Prenga pati në klasë Selman Rizën, Sabiha Kasimatin, Fejzi Hoxhën, Shemsi Totozanin, Behxhet Reson, Nazmi Shehun, Sami Hysin, Dhimitër Dimçon. Pasi përfundoi Liceun, në vitin 1931 Prenga vazhdoi studimet e larta për filozofi në Lion të Francës. Kontaktet me kulturën franceze në Liceun e Korçës dhe veçanërisht studimet e larta në Lion i dhanë formim perëndimor dhe orientimin e duhur për të parë rrugët më të mira nga mund të ecte vendi. U formua si një nga kuadrot më të aftë që kishte Shqipëria e asaj kohe, por nuk ishin kushtet që ai të merrej me politikë. Politikën e bënin njerëz me më pak shkollë dhe më me pak idealizëm se ai. Megjithatë, me formimin akademik që kishte mund të ndikonte në zhvillimin e vendit. Prenga iu përkushtua arsimit, ndoshta se në atë kohë profesorët e liceve ishin më të lirë, më të vlerësuar dhe më të pavarur se pjesa tjetër e administratës shtetërore që nuk kishte ende formimin e duhur profesional dhe trashëgonte ende disa nga tiparet e administratës osmane. E emëruan në Liceun e Shkodrës.

PRENGË KAÇINARI, ATDHETARI QË U SAKRIFIKUA PËR IDEALET E TIJ Profesori mirditor që përhapi dijen nga Kosova, në Shkodër e deri në jug të vendit, për mbyllur sytë në Tiranë nga mungesa e lirisë MR. SC. NIKOLLË LOKA

Profesor në Liceun e Shtetit “28 Nëntori” në Shkodër

Liceu “28 Nëntori” i Shkodrës ishte njëri nga institucionet më të rëndësishme arsimore të vendit. Emërimi i Drejtorit të tij bëhej nga Kryeministri dhe i profesorëve nga Ministri i Arsimit. Profesorët që kishin mbaruar studimet e larta jashtë vendit kishin status të lartë shoqëror. Mjafton të përmendim faktin se gjatë qeverisjes së Zogut dhe të pushtimit fashist profesorë ose drejtorë të këtij Liceu u emëruan ministra ose zyrtarë të lartë të aparatit shtetërorë dhe prej andej kalonin përsëri në Lice. Edhe paga ishte e lartë dhe respekti që tregonte shoqëria për ta i mjaftueshëm për ta quajtur privilegj punën e në atë institucion. Në Lice Prenga dha mësim krahas personaliteteve të shquara si Ernest Koliqi, Skënder Luarasi, Gaspër Pali, Qemal Draçini, Gjergj Kokoshi, Simon Rrota, Zef Kolombi, Ndue Përluca, Safet Butka, etj. Gjatë kontrolleve të zhvilluara nga Minsitria e Arsimit për të thuheshin gjithnjë fjalët më të mira, si një profesor korrekt, serioz, i përkushtuar ndaj punës dhe me ambicie për të ecur përpara. Pushtimi fashist qe një provë e madhe morale për inteligjencën shqiptare. Prengë Kaçinari u rrjeshtua në anën e intelektualëve antifashistë që e kundërshtuan pushtimin, ndërkohë që pati të tjerë që e konsideruan atë pushtim si shans për të përmirësuar pozitën e tyre shoqërore. Sidoqoftë në Liceun e Shkodrës bëhej propagandë e madhe kundër italianëve dhe rinia e asaj shkolle përmendet për demonstratat antifashiste. Sitki Bushati njëri ndër të rinjtë antifashistë tregon për frymën antifashiste që mbizotëronte në Lice dhe për organizimin e demostratave të 28 nëntorit 1939 dhe të janarit 1940: “Në krye të demostratave antifashiste ishin profesorët Safet Butka, Preng Kaçinari, Tahir Shkreli etj”. Një ish nxënës tjetër shkruan për demostaratën e 28 nëntorit 1939: “Kjo ishte demostrata më e madhe në tërë vendin”. Kthimi i Liceut në çerdhe të lëvizjes antifashiste i shqetësoi autoritetet, të cilat vendosën një censurë të rreptë në punën e tij. Megjithatë veprimtaria kundër pushtuesve

nuk u ndërpre asnjëherë. Në fillim të vitit 1943 Prengë Kaçinari takohet me Mitat Frashërin dhe pranon të militojë në radhët e Ballit Kombëtar dhe të zgjidhet në strukturat e tij drejtuese për qytetin e Shkodrës. Zhvillon propagandë antifashiste, bie në sy të autoriteteve që kishin përgatitur arrestimin e tij, prandaj në korrik të vitit 1943 largohet nga Shkodra dhe për t’u shpëtuar përndjekjeve qëndron ca kohë në Shllak. Angazhimi i Prengës në strukturat e Ballit Kombëtar në Shkodër ishte më tepër intelektual se politik. Ai nuk u bë pjesë e strukturave ushtarake të Ballit dhe nuk pati asnjë rol në vendimmarrjen e kësaj force politike. Sidoqoftë, pëlqente vizionin e Ballit për organizimin e Shqipërisë së pas luftës si një shtet demokratik dhe pluralist dhe ndoshta nuk u përfshi aktivisht në politikën balliste, pasi nuk e pëlqente pasivitetin e Ballit në qëndrimin ndaj pushtuesit. Edhe gjatë pushtimit gjerman, pavarësisht se iu kushtua veprimtarisë mësimore, Prof. Kaçinari ruajti bindjet e tij liridashëse, duke mbetur një intelektual atdhetar. Në ato kushte të rënda të pushtimit ai i ndihmoi Atdheut sipas mënyrës së tij, si mësues në periudhë lufte. Të ishe mësues në atë periudhë ishte sakrificë dhe përgjegjëësi kombëtare. Liceu mbeti edhe gjatë pushtimit gjerman një çerdhe e lëvizjes ilegale kundër pushtuesit.

I dyshimtë për regjimin e ri

Regjimi i ri që u vendos në Shqipëri e filloi punën me administratën e vjetër të periudhës së Zogut dhe të fashizmit. Fillimisht hakmarrja klasore ra vetëm mbi bashkëpunëtorët e njohur të pushtuesve. Më vonë, rrethi i njerëzve që u ndëshkuan u zgjerua me të tjerë, disa prej të cilëve thjeshtë për faktin se nuk mbështesnin pushtetin e dalë nga lufta. Prof. Prenga nuk e pëlqente sistemin që iu imponua shqiptarëve pas luftës, por nuk u përzie në politikë. Regjimi i ri ishte kundër të djathtës

MIRDITA

tradicionale që vetë Profesori i përkiste. Ai po e zhvishte këtë të djathtë nga pronat dhe po ia kufizonte privilegjet dhe të drejtat që kishte trashëguar. Në regjimin që dita ditës po merrte formë, çdo njeri që do të guxonte të shprehte një ide apo mendim të vetin në kundërshtim me vijën zyrtare ndëshkohej pa mëshirë. Autoritetet njihnin mirë të kaluarën e mësuesve dhe profesorëve, qëndrimin që ata kishin mbajtur ndaj pushtuesve dhe formacioneve politike opozitare me Partinë Komuniste. Njerëz të pushtetit ndiqnin me kujdes edhe qëndrimin që mbanin arsimtarët ndaj reformave të pushtetit të ri. Veçanërisht ky qëndrim kishte rëndësi për të përcaktuar të ardhmen dhe karrierën e intelektualëve. Në atë periudhë në përbërje të Minsitrisë së Arsimit ishte ngritur Sektori i Verifikimit të Biografive që i paraprinte çdo punësimi apo karriere në arsim, apo në sektorë të tjerë. Para çdo emërimi apo lëvizje nga vendi i punës kërkoheshin të dhëna nga Drejtoria e Sigurimit në Ministrinë e Brendëshme. Ndër dosjet e Ministrisë së Arsimit që gjenden në Arkivin e Shtetit gjenden karakteristika me të dhëna të hollësishme për qëndrimin e profesorëve të shkollave të mesme gjatë luftës. Janë mbajtur në punë për një kohë të caktuar edhe elemente që kanë patur njëfarë bashkëpunimi me pushtuesin, kur nuk kishin kryer krime, ose njerëz që kishin qenë në formacionet politike opozitare me komunistët. Me kalimin e viteve dhe me daljen e kuadrove të reja këta elementë të padëshirueshëm u larguan nga arsimi si të papërshtatshëm. Mbetën në punë vetëm ata që iu nënshruan pushtetit komunist dhe i shërbyen me besnikëri atij. Profesor Kaçinari e vazhdoi për pak kohë punën në Liceun e Shkodrës dhe e përfundoi aty vitin shkollor 1945-1946. Në këtë kohë u dha orientimi që profesorët dhe mësuesit me probleme biografike të dërgoheshin larg vendbanimit të tyre dhe të mbaheshin nën vëzhgim me qëllim që ata me qëndrimin e tyre të mos pengonin reformat që po ndërmerreshin. Profesor Kaçinarin e dërguan në Liceun e Korçës dhe e lanë atje për pak kohë, sepse pas disa muajsh e transferuan në Liceun e Durrësit. Pa kaluar shumë kohë arrestohet në Durrës, gjykohet dhe dënohet, së bashku me Arshi Pipën, Hysen Ballhysën dhe të tjerë. Në shkresën nr.58, të datës 13.9.1947 drejtuar Drejtorisë së Liceut të Durrësit, Ministria e Arsimit njofton se zoti Prengë Kaçinari, profesor në atë Lice pushohet nga puna, pasi është arrestuar. Ministria i kërkonte Drejtorisë së Liceut të njoftonte për datën e arrestimit.

Procesi gjyqësor

Prengë Kaçinari u arrestua së bashku me Arshi Pipën, Hysen Ballhysën dhe Pashko Gjeçin. Ai u akuzua se kishte bashkëpunuar me fashistët italianë dhe me Ballin Kombëtar,; se gjatë luftës kishte shtypur trakte të Ballit Kombëtar dhe kishte punuar për të rrëzuar pushtetin popullor, për shkëputjen e lidhjeve me Bashkimin Sovjetik, për t’u lidhur me anglo-amerikanët, etj. Në përgjigje të akuzave Prenga ishte shprehur: “Jam ken profesor në Shkodër. Në korrik 1943 kam shkue në Shllak me “Ballin Kombëtar”, për t’i ik kuesturës fashiste. Jam antifashist. Mbas vitit 1944, nuk jam angazhue në politikë. Nuk e dij mbi ç’baza më akuzojnë”. Me datën 24 dhetor 1947 Kryetari i Gjykatës Ushtarake Durrës, major Gjon Banushi jep vendimin: Preng Kaçinari dënohet me burgim të përjetshëm; Arshi Pipa me 20 vjet heqje lirie; Hysen Ballhysa 15 vjet dhe Pashko Gjeçi 5 vjet heqje lirie. Pas ankimit që u bë në Gjykatën e Lartë, Prengës iu ndryshua dënimi në 20 vjet burg. Dhe pasi u fut në punë të detyruar, i sëmurë me TBC, Prengë Kaçinari, vetëm pasi bëri dy vite burg u lirua. Ishte sëmurë dhe kishte humbur shumë nga vetja. Kishte humbur aq sa ishte bërë i parrezikshëm edhe për regjimin. Ç’mund të bënte një njeri i sëmurë rëndë, pa shtëpi, pa familje dhe pasuri?! E emëruan në Kavajë. Ja ç’kujton nipi i tij Salvator Sotiri: “Pak ditë para se të ndodhte gjëma, më thirri dhe shkova në Kavajë. Duket e kishte ndarë mendjen, ndaj po na linte amanetet. Biseduam rreth dy orë dhe s’më harrohen porositë e tij. Mes të tjerave, më thotë: “Krijo familje pa u shtyrë në moshë”. Ishte penduar që vetë nuk u martua. Më dha dhe një porosi tjetër: “Në asnjë mënyrë dhe për asnjë rrethanë mos u bëj anëtar partie”. Pas disa kohësh, i bën vizitë në shtëpi Karolinës, motrës së tij dhe pasi shkruan letrën e lamtumirës vetëvritet në Tiranë: I dashtuni Mark, (Të dashtunit e mi) Edhe pak çaste më mbetën, kur unë përfundimisht po shkëputem nga kjo jetë. Me përmallim të madh po ju la të gjithve: kunatën, motra, nipa e mbesa që kaq fort ju kam dashtë. Vëndosa me e krye këtë akt dobësije do ta quani, por për mue kje akt kurajoz. Vuajta tepër e tash ma s’po mund të duroj. Po i nap fund të gjitha vuajtjeve të mija. Kjeshë te ju; nuk dhashë me kuptue gja; nuk dojshe me tradhtue veten, kisha frigë të mos më mbusheshin sytë me lotë. Nuk e pashë edhe motrën time të dashur, Luljen, që ishte e shtrueme në spital. Se çfarë çastesh të fundit po jetoj, nuk mund t’i përshkruej. Po e shkruej këtë letër me lot ndër sy. Erdha këtu në Tiranë vetëm e vetëm për mos me ju qitë telashe ju. Në vendin ku do të vras vetën dëshiroj të varrosëm. Një dëshirë tjetër e, që due ta plotësoni asht: të mos mbani askush shej zije për mue; zinë e mbani në zemër. E tash lamtumirë përgjithmonë. E di se do të kishit dëshirue t’ju shkruajshe ma gjatë. S’po më punojnë ma as mendja, as dora. Përqafime e të puthuna të përmallshme; më kujtoni në bisedat tuaja, jam i juaji Prengë Kaçinari”. Tiranë, 3 nandor 1956 ora 5 mbasdreke. Kjo letër u postue nga Tirana nga vetë Prenga, për kuantin e tij, Mark Lezhja në Durrës.


MIRDITA

26 TETOR 2013

Organ i Shoqatës Klubi kulturor “Mirdita”

Prend Doçi, luftëtari me jatagan dhe veladon Punoi gjithë jetën e vet për bashkimin kombëtar dhe ngritjen e kombit shqiptar. Vuajti nga syrgjyni, duke predikuar në tre kontinente, për të ardhur dhe mbyllur sytë në Mirditën e tij

U

lind në Bulgër nga prindërit Prenk e Mrí në lagjen e Parasporit. Bulgri gjendet në rrjedhën e poshtme të lumit Fënë, kreu studimet fillore në Kallmet ku ishte rezidenca ipeshkvinore e Lezhës, shkollën e mesme e kreu në Shkodër ku shkoi më 1856 pranë Kolegjit Papnor, kurse studimet teologjike në Romë prej nga u kthye në vitin 1871 mbas nji qëndrimi dhetë vjeçar, u caktue meshtar në Korthpulë të Pukës. Në Itali u njoh personalisht me rilindësin arbëreshin Dhimitër Kameardën dhe me rilindës tjerë. Përjeton pezmin e asaj periudhe në qarqet nacionaliste italiane. Dhe duket se tek mendësia e tij lind ideali i krijimit të një nocioni kombëtar mbi atë fisnor apo krahinor. Mendohet se i kishte të njohur, që asokohe, dhe ua njihte shkrimet poetike Zarishit, Jubanit, Bytyçit e Martinos. E njihte mirë edhe literaturen fetare në gjuhën shqipe të pararilindjes shqiptare. Më 1872 ai caktohet sekretar i Abatit të Mirditës dom Gasper Krasniqit der më 1875. Luajti rol të rëndësishëm edhe në përhapjen dhe në gjërësinë e Kryengritjes së Mirditës, më 1876. Madje u përpoq ta zgjeronte atë edhe në viset tjera ashtu që të plotësonte dhe begatonte programin e ngushtë të kryengritjes për autonomi të Mirditës me kërkesa për çlirimin e Shqipërisë. Për këtë qëllim më 1877, e lidhi pas vetes kapedanin e Mirditës, Prenk Bibë Dodën (që e gjeti 14 vjeçar n’Abacinë e Mirditës; e edukoi, dhe u lidh me krerë e udhëheqës të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare në Kosovë, Dibër, Lurë, Malësi të Madhe, Shalë e Shosh. Këso kohe, në emër të kryengritësve shqiptar ra në kontakt edhe me Knjaz Nikollën e Malit të Zi, për luftë të përbashkët antiturke shqiptaromalazeze. E vuri në ballë të kryengritjes P. B. Dodën, i cili ishte shumë i ri, dhe i udhëhoqi vetë betejat më vendimtare. Në atë periudhë (vitet 70 të shek. XIX) në Mirditë gjendja ishte edhe më e rënduar për dy arësye: Kapedani trashigimtar, Prengë Bibë Doda, ishte shumë i ri. Ai predikoj me forcë e konkretisht, në mes krerëve e në popull, shuarjen e kësaj ndasije të natyrës fisnore me konturime mesjetare e kapërcimin në një fazë mbikrahinore e aty edhe mbarëkombëtare. Ai bëri gjithçka të afronte Mirditën e Pukën me Dukagjin e Malësi të Madhe në përgjithësi, po edhe Fan e Lurë me

trevat fqinje, duke përdorë të gjitha mjetet, deri krushqit (martesat) në mes banorëve të maleve. Ky konceptim asht aq i vetëdijshëm, aq largpamës, sa asnjë tjetër në atë kohë nuk kishte arrijtë në një koncentrim të tillë. Është shumë domethënëse kërkesa e tij drejtuar Vatikanit që të çelte një mision në Epirin e Sipërm (Çamëri) ku nuk kishte asnjë katolik, apo edhe në trevat tjera të Epirit ku ishin të gjithë ortodoksë, pse, i drejtohet Vatikanit, muhamedanët janë gati ta lëshojnë besimin e tyre për hir të çështjes kombëtare, se ortodoksët shqiptarë, të vetvdijshëm për qellimet e liga të Athinës, janë të

gatshëm ta lëshojnë besimin ortodoks për hir të çështjes kombëtare, pse e dinë të gjithë se më parë kanë qenë katolikë. Nuk duam të predikojmë këtu nëse duhej të lëshonin apo jo muhamedanët apo ortodoksët besimin e tyre, por të evidentojmë konceptimin e jashtëzakoshëm të Doçit: Atdheu do t’i drejtonte shqiptarët kah besimi, jo e kundërta. Kur rezistenca u thye dhe ai u detyrua të merrte malet, Ipeshkvi i Lezhës Françesko Malçinski, austriak me origjinë ukrainase, e pezulloi nga funksionet fetare. I veshur me rroba prifti, së bashku me disa burra të lidhur me besë, qëndroi në arrati, mirëpo pas një lufte deri në fishekun e fundit në Vuthaj të Gucisë u zu rob dhe u dërgua në burgun e Stambollit. Atje, rroba e priftit me ndërmjetësinë e nji bashkëvendasi Nikollë Perlaskajt mundësuen kontaktin e parë me Patriarkun Stefan Azarjan, i cili ishte mik i

Sulltanit (e në këtë rast e tradhëtoi), dhe me ndihmën e tij, duke i dhënë emrin Pére Achile, u lirua nga burgu me kusht të mos kthehej në Shqipëri, Së pari shkoi në Romë nga ku i nisi telegram arqipeshkvit të Shkodrës duke i treguar se shpëtoi mrekullisht nga duart e osmanëve dhe tashma gjendej në Kolegjin Urbano ku dhe kishte krye studimet, më vonë arriti të vinte të shkonte deri në Tivar ku takoi t’ëmën e të motrën për pak muaj. Ai shërben në Neëfoundland, Ëayne, Pennsylvania, e ma vonë edhe në Brunsëick, në Kanada. Përvoja amerikane do të lënë gjurmë të thella në formimin e matejshëm të Imzot Doçit: atje ai pati rastin të njihte shtetin e së drejtës në kuptimin ma demokratik për kohën, si dhe rolin e kulturës në ndërgjegjësimin e një populli drejt lëvizjeve për liri. Pas dhjetë viteve u kthye në Romë, sekretar në disa kongregacione. Vatikani, si dështuan përsëri përpjekjet për t’i nxjerrë faljen në Stamboll e të kthehej në Atdhe, e dërgon sekretar të Delegatit Apostolik në Bombei të Indisë të Kardinalit të ardhëshëm, Antonio Agliardi. Delegati Apostolik u befasua prej figurës erudite të prifit shqiptar e sidomos u prek prej dëshirës së tij të zjarrtë që të kthehej me çdo kusht në Atdhe. Ishte kjo lidhje shumë e fortë në mes prelati të lartë dhe Doçit, që e bëri Agliardin të ndërhynte sërishmi pranë Patriarkanës në Stamboll, tek Patriarku Azarian, e të nxirte faljen për Doçin e lejen që të kthehej në Atdhe. Në vitin 1888, me 6 nëntor, me ndihmën e Azarjatit dhe Agliardit, mori lejen e Sulltanit të vinte në Shqipëri abat nulius në Mirditë. Abacia kishte në fillim vetëm famullitë e Oroshit e Spaçit, mandej nisen duke iu bashkangjitë famullí tjera të shkëputuna nga dioqezi i Lezhës (Ndërfana, Kalivarja, Qafa e Malit, Blinishti dhe Fâni). Me tej u banë 16 famullí (+9). Më 1890 iu shtuan nga dioqeza Sapës: Vigu, Mnela e Gomsiqja. Më 1894, +5 famullí nga d. i Lezhës: Kashnjeti, Korthpula, Shëgjergji, Ungrej e Kaçinari. Më 1906 nga d. i Sapës famullia e grykës së Gjadrit. Abati, që ishte ba si sinonim e emrit të tij, aq sa sot e kësaj dite kur thuhet Abati nënkuptohet Imzot Prengë Doçi, kishte kuptue se tashma lufta kundër turkut nuk mund të bahej vetëm me armë: ai solli një mendësi të re në të gjithë klerin që, vërtetë nuk kishte ndejur kot, sidomos nga gjysma e shkelllit XIX e mbrapa, po tashti ai e shkundi mirë ate e fjala nuk ishte

vetëm për meshtarët e Abacisë, po të mbarë vendit. Shumë nga ata që ma vonë do të bëheshin figura të shquara në lamin e dijes, e jo vetëm të dijes, prej Dom Ndoc Nikajt, At Gjergj Fishtës, At Shtjefën Gjeçovit, Dom Ndré Mjedës, shtysën e parë ia patën borxh Abatit. Ai diti ma së pari t’i bënte për vete e sidomos t’ i organizonte në shoqëri kulturore që u bënë shtyllë e veprimtarisë atdhetare e kulturore të kombit tonë në fillim të shek. XX. Në janar 1899 ai bëhet themelues me Dom Ndoc Nikaj, e me Át Pashk Bardhin e Át Fishtën, i shoqërisë “Bashkimi”, të cilën e drejtoi. Kjo shoqatë dha ndihmesë të madhe për botimin e një numri tekstesh shkollore në gjuhën shqipe dhe të fjalorit shqip-italisht Bashkimi më 1908, edhe sot e kësaj dite, fjalori më i mirë i dialektit gegë. Me 17 shkurt të 1917 duke dalë prej odës së tij ndjeu një dobësi. Vizitohet nga dy mjekë austriakë që gjendeshin me ushtri në Orosh dhe diagnoza âshtë: «bronkopolmoni e dobësim zemre». Thirret kleri e t’afërmit, e Abati kujtohet e thotë «dies annorum nostrorum septuaginta anni», (që jeta e nji nierit âshtë normalisht shtatëdhjetë vjet, (Ps. 89.10) që i kishte mbushë e kalue. Thërret Dom Zef Skanen; ai e rrëfen, ia ndan kungimin dhe Sakramentin e vajimit të shenjtë. Kështu i bërë gati shpirtërisht, vdekja i arriti me 22 shkurt 1917, në orën 14.30.

Vepra atdhetare

Për Doçin dhe veprën e tij që kur qe gjallë e më pas janë shprehur njerëzit më të mëdhenj të kohës e të mëvonshëm, shkrimtar si Gjergj Fishta, Faik Konica, Asdreni, Filip Shiroka, Ali Asllani, Dom Ndoc Nikaj, Milto Sotir Gurra, arbëreshë të shquar si Dhimitër Kamarda, Zef Skiroi e Gaetano Petrota pa harruar dhe korrespondencën e tij me Jeronim De Radan; gjuhëtarë si Justin Rrota, Aleksandër Xhuvani, Mahir Domi; politikanë si Ismail Qemali e Luigj Gurakuqi; publicistë si Shahin Kolonja, Sotir Peci e Milo Duçi; dijetarë të njohur bashkëkohës e pasardhës si Át Pashk Bardhi, Át Dodaj, Dom Nikoll Sahatçia, Pal Dukagjini; studiues të letërsisë si Dhimitër Fullani, Rexhep Qosja, Jorgo Bulo, Muhamet Pirraku, Ëngjëll Sedaj, Isak Ahmeti; prijës e krerë të Mirditës si Prênk Bibë Doda, Preng Marka Prenga; personalitete të Europës si Edit Durham, Franc Nopça e deri Peter Bartl në ditët tona; duke veçuar sidomos kontributin e e biografit të tij Pal Doçi në monografinë “Prend Doçi- Abati i Mirditës (jeta dhe vepra)” shkruar vite më parë e publikuar më 1997.

7

BIOGRAFI

Prend Doçi, poet i shquar dhe orator i lindur Abat Prend Doçi ishte orator i lindur dhe gojëmbël, ai kudo e në gjithçka u tregua shqiptar e do të dallonte për ndjesi kombëtare. Abat Doçi ka qenë poet i shquar dhe ka shkruar bukur. Ndër vjersha të tij vetëm dy janë të botuara. “Dheu em, me trima plot nji herë”, janë dhjetë strofa me nga gjashtë rreshta shkruar në dhjetë rrokësh, u botua në Livorna, më 1870, vjersha tjetër “Një kushtrim shqiptarëve”, që siç merret vesh nga titulli, do të ishte një nga kumbimet poetike më të forta atdhetare të kohës dhe fillon me fjalët: “Trima, mrendë, me dorë, me dorë. Shqiptarë trima zgjedhën lshoni, kputni prangat e luftoni!” Këtë vjershë Abat Doçi e pati shkruar kur ishte nxënës në Kolegjin e Propagandës në Romë, janë tetë strofa me nga gjashtë rreshta të shkruara në tetë rrokësh. Spikat këtu deviza e tij “Ja dek’ ja lirë” që është kulmi i protestës, një eksklamacion i kushtrimit për liri. “Shqypnia n`robni” (1872) dallohet për theksin marcial të vargut, saktësinë e mjeteve poetike dhe gjuhën e bukur e të pastër, është padyshim një poezi antologjike që të kujton “O moj Shqypni” të Pashko Vasos. Në të spikat shpirti i lëvizjes i vërtetë për shqiptarët dhe për mbarë lëvizjen kombëtare shqiptare, në të ai ngriti lart figurën e Gjergj Kastrioti-Skënderbeut, kultin e flamurit dhe atë historik në përgjithësi. Poeti i ri shfaqet mjeshtër i vargut, ç’ka nënkupton se autori do ta ketë ushtruar dorën edhe më parë dhe se këto poezi s’kanë qenë të vetmet. Doçi fut në përdorim leksikun aktiv të ligjërimit, për të zgjuar ndërgjegjen kombëtare, ndaj vjershat e tij do të cilësoheshin si pamflete, si manifestet e para poetike, të asaj poetike të shkruara me mjeshtëri e frymëzim, stil energjik e gjuhë të pastër, që në mënyrë të ngjeshur shprehen idealet e lëvizjes kombëtare dhe paralajmërojnë lindjen e një poeti të ri të talentuar, ku në këtë kuptim mund të thuhet se Prend Doçi luajti rolin e pionierit e se pas tij erdhën poetë më të fuqishëm, por ai ka merita, se nga të parët hapi hullinë e një poezie kombëtare. Për sa i përket vlerësimit të veprës së tij si poet e shkrimtar, në vendin e vet ai është vënë në vëllimin “Shkrimtarë shqiptarë “ (1941) në një radhë me autorët e tjerë të Rilindjes. Shkrimet publicistike dhe relacionet kishtare që i dërgonte Vatikanit, dëshmojnë një stil modern dhe me shkrimtarësinë e Doçit nuk gjenden fjalë të huaja turke, sllave etj. Por veprimi letrar i Abat Doçit, është i lidhur me risinë që i solli literaturës shqipe me themelimin e shoqërisë letrare “Bashkimi” shoqëri, e cila do të niste rrugën në janar 1899, bashkëpunëtorë në themelimin e saj do të ishin: At Gjergj Fishta, Jak Sarreqi, Lazër Mjeda, Dodë Koleci, Ndoc Nikaj, Mark Shllaku etj., por ajo qe vepër e Prend Doçit, përkrahur e mbështetur nga grupe të caktuara intelektuale e atdhetarësh, si një shoqëri kombëtare shqiptare, me karakter gjuhësor e letrar, pikësynimet ishin të qarta: që nëpërmjet përhapjes së shkrimit, mësimit, letërsisë dhe kulturës në gjuhën shqipe, të zgjonin e forconin ndenjen kombëtare dhe të nxisnin përparimin, qëllimi i shoqërisë ishte: kultivimi i gjuhës shqipe, prandaj shoqëria hartoi një alfabet të vetëm për gjithë kombin shqiptar në Kongresin e Manastirit me 1908 me shkronja latine, që mund të shtypej kudo e të afronte kombin shqiptar me kombe të qytetëruara të Evropës. Duke vështruar veprat e botuara nga kjo shoqëri, bie në sy synimi për të nxjerrë në pah të kaluarën dhe të tashmë vendit nëpërmjet historisë etj. dhe përpjekjet për njehsimin e gjuhës letrare dhe studimin e saj mbi baza shkencore, duke përkuar me çështjen kombëtare. Shoqëria “Bashkimi” e themeluar prej atdhetarit të flaktë Prend Doçi, ku që në fillesë të saj nuk pushoi së punuari atdhetarisht për shkëlqimin, mësimin dhe bashkimin e gjuhës sonë, kjo punë aq e mirë për ne shqiptarët dhe Abat Prend Doçi është atdhetar i flaktë, poet i madh, shpirtdhembshur e zemërmadh. Për nga përmasat, erudicioni, filozofia e të menduarit dhe e të vështruarit të jetës, Prend Doçi të kujton ato figura të ndritura e të kompletuara të Rilindjes Evropiane e më gjerë, duke u kthyer kështu edhe ai në simbol, ndaj për prelatin religjioz, poetin nismëtar, atdhetarin dhe veprimtarin e shquar të Rilindjes e të Pavarësisë Kombëtare, do të shprehej për të sovrani i letrave shqipe, por edhe miku e bashkëpunëtori i tij, At Gjergj Fishta: …mendja e kthjellët, vullneti i tij i fortë e i papërkulun ndër punë të mira e fjala e rrjedhshme e ambël, hija burrniet e njajo sjellje e tij plot njerëzi e bujari, ka pas ba që ai t`ishte e t`u matte prej gjithë shqiptarëve të mendshëm, si një ndër ma t`parët burra t’kombit tonë. Kjo sepse Abati ka qenë një forcë, nji fuqi e madhe fort e arsyes, stolisë prej Zotit me cilësi vërtetë të nalta, me shkollë e eksperiencë të madhe të jetës, mbërriti me e zhdërvjellue mendjen e me e rregullue vullnetin, në mënyrë që gjithmonë u vente n`oroe nji harmoni e kandshme ndërmjet veprës së tij të veçantë e t’arsyes. Ka ditë gjithmonë me ruajt dinjitetin, pa madhështi, bujarinë pa i dhanë krah gjasë jo veç pa ju rëndue kujt, por tue pas parasysh veçse dobinë e tjerëve”.


8

26 TETOR 2013

Organ i Shoqatës Klubi kulturor “Mirdita”

MIRDITA

TË MËDHENJTË, JA ÇFARË KANË THËNË PËR MIRDITËN E MIRDITORËT

MIRDITA

“Mirdita është një “botë” aq e çuditshme në Europë sa që meriton të studiohet me kujdes. Është krejt indipendente dhe e ka mbrojtur këtë mëvehtësi shekuj me radhë. Po të më dëgjohej fjala, me gëzim do të flisja mirë për këta bij të shqipes…” Artur MUR “Unë kam studiuar albanologji, kam lexuar dhe kam dëgjuar shumë për Mirditën si një krahinë kompakte dhe e veçantë, dhe se shqiptarët e kanë pasur atë qendër të qëndresës popullore shqiptare. Në albanologji Mirdita njihet si një nga qendrat kryesore të kulturës shqiptare…”

Organ i Shoqatës Klubi kulturor “Mirdita”

Tobias SVENNINGSEN “Mirditorët nuk pranuan ta njohin sulltanin si të parë edhe mbasi ra Shkodra, ndaj dhe sot është si një shtet i vogël më vete nën trashëgimtarët e princit…tek ata, ndërgjegja e origjinës së përbashkët përbën parimin bazë të rrethanave shoqërore, ata janë fise të vërteta…” HAHNN “Mirdita është krahina më e madhe e më e lirë shqiptare e që asnjëherë nuk i ka pague taksa administartës osmane…” Ami BUE “Është mirë të vizitosh trevat indipendente të Mirditës në fortifikatat e tyre malore, ku këmba e osmanëve kurrë nuk ka mundur të shkelë. Aty vërejmë institucionet që egzistonin që nga koha e Skënderbeut e që janë të ngjashme me ato që gjendeshin në Skotlandën e kohës së mesme, atje mund ta njohim më mire shqiptarin e vërtetë…”

REDAKSIA KRYEREDAKTOR

SPENSER “Mirditorët janë njerëz të vendosur dhe të vlershëm sa ç’mund të ketë bota si dhe janë shumë të stërvitur…”

■ Jakin Marena

Pjetër BUDI “Mirditorët janë të zgjuar, e rrëmbejnë fjalën menjëherë, kanë një fytyrë të qeshur ndonëse rrojnë një jetë të mjerë. Mirditori i pëlqen shakatë, është i shpejtë në llaf, s’ka fjalë shumë, është i nxitueshëm, ka tolerancë, ndrron shpejt pas çarkut, është fetar, dhe luftëtar i mirë…”

ZV.KRYEREDAKTORË

■ Violeta Shqalsi ■ Gjergj Marku

Stavri FRASHËRI “Nuk gjejshe miq ma të mirë se mirditorët nga zemra, nga fjala , nga besa e thjeshtësia e jetës, të urtë e mjaft të matun..”

KORREKTOR LETRAR

■ Ana Përtena

KOLEGJIUMI I REDAKSISË

■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■

Mark Tirta Gjon M.Lleshi Gjokë Beci Gjon Jaku Agim Doçi Anton Boçi Dedë Shkurti Albert Gjoka Gjovalin Ndoja

Franz NOPÇA “Mirdita me të vërtetë ka qenë trimëreshë e dheut, i Arbërisë fis i kryekreut.” Risto SILIÇI “Në këngët shqiptare kur vajtohet një betejë e humbur, heronjtë e rënë, për dështimin e pësuar ia vënë fajin mungesës së mirditorëve në radhët e tyre” DEGRAND “Mirditorët janë trima të patrembur, të pamëshirshëm, të kënaqur me pak, mikpritës.. kryelartë, me vetbesim dhe liridashës; të lidhur pas truallit të vet, pas familjes sepse vetëm atje gjejnë mbrojtje.”

NR. I LLOGARISË I SHOQATËS SË KLUBIT KULTUROR “MIRDITA”: Banka Kombëtare Tregtare Tiranë. Nr. Llog. 401210371. Iban (Lek) AL37 2051 1014 2103 71CL TJCL ALLA. Iban (Euro) AL04 2051 1014 2103 71CL TJCF.

Shtypur dhe sponsor “MIRGEERALB”

SHTAJNMETZ “Mirditorët zotërojnë një zgjuarsi të madhe gati-gati të pashpjegueshme në kushtet në të cilat jetojnë…”

IPENI “Mikpritja në Mirditë ka ngelur si një ndër traditat dalluese të popullit. Këtë e gjeta ngado. Miku respektohet. Ai ishte i shenjtë, sido që të jetë ekonomia e shtëpisë ai nderohet. Kur largohet miku nga shtëpia ai përcillej dhe mbahej përgjegjësi për cdo rrezik që mund t’i ndodhte. Në qoftë se binte viktimë e ndonje rreziku ai pritej në besë dhe fyerja ishte tepër e rëndë…” DEGRAND “Në kushte normale mirditasit mund të qytetëroheshin lehtë duke qenë nga natyra njerëz me karakter bindës, me talent të spikatur e doke të bukura…Ata janë mbajtur nga të gjithë shqiptarët si më të vlefshmit në luftë, si më inteligjentët e më të zotët për të qenë të qytetëruar, por mbi të gjitha si katolikë

Cyan magenta

yellow black

të vërtetë e mbrojtës të fesë së tyre duke qëndruar të pathyeshëm në besimin katolik përkundër përpjekjeve bizantine, sllave apo otomane…” Prend DOÇI “Vajet e Mirditës janë në za. Mirditorja qan thekshëm…që të ban me kujtue disi poetët e motshëm: elegjinat e Tibulit e ma mirë të grekërve të vjetër.” Visaret e kombit “Mirditasit përherë kanë qëndruar në liri pa iu nënshtruar zotnimit të turqve me të cilët kanë qenë në luftë të vazhdueshme.” DUODA “ Kam qenë famullitar në Ungrej me 15 katunde. Mirdita ishte krahina më heroike katolike…mirditasit janë njerëzit më fetarë e kombëtarë që kam njohur…” Simon JUBANI “Një ndër ma të mëdhajat qendra katolike t’malevet ka kenë dhe asht populli i Mirditës, prandaj çka ka prue ky popull për gjuhë, zakone, fise e gojëdhana gjendet thjesht kombëtare e përkon me t’vjetrat shqiptare, e kështu në ç’do pikpamje asht ma e besueshme…” Nikoll KIMZA “Mirdita përbën një minierë të artë të vlerave kulturore e gjuhësore…Mirdita ka luajtur rol qëndror në fushat e kulturës që kur ishte pjesë qëndrore e shtetit të parë të Arbërit, asohere ajo ndërtonte kisha që ishin qendra kulture, Gazullorët e shek. XV njerëz të politikës e shkencës-njëri astronom në Raguzë- ishin mirditas…Prend Doçi ndër intelektualët më në zë të kohës hartoi alfabetin tonë, edhe fjalori i shqipes është vepër e Kolecit, një tjetër mirditasi me vlerë por vlerat e Mirditës e të bijve të saj duhen zbuluar ende dhe ende Dhimitër SHUTERIQI “Mirdita përfaqëson në hartën kulturore të Shqipërisë një areal karakteristik me një pasuri të madhe traditash arkeologjike, etnografike, gjuhësore, folklorike e kulturore, shpirti konservativ i mirditasve ka bërë të ruhen në shekuj traditat, gjuha, doket pra vlerat e një qytetërimi të lashtë që vjen deri më sot…Mirdita- vendi i katedraleve dhe i një rrjeti të gjerë institucionesh, ku shqipja u mësua të paktën nga shek. 17 është në të vërtetë një burim i pashtershëm vlerash kulturore…” Moikom ZEQO “Mirditasit janë njerëz të pavarur, krenarë, të ndershëm e trima dhe në vecanti shumë mikpritës…” Peter BLOMEYER “Mirdita ka luajtur një rol të rëndësishëm në historinë e Shqipërisë. Mirdita ishte krahina më e madhe, e bashkuar e malësisë së Shqipërisë Veriore, Mirdita kishte dhe një udhëheqje fetare më vete, ajo ishte një “manastir” i pamposhtur, kushdo që merret me historinë e Shqipërisë nuk mund t’ia dilte më anë pa u marrë me Mirditën…” Peter BARTL Për Prend Doçin “Prend Doçi është një nga personalitetet më të spikatura e më të shquara shqiptare.” Jeronim De RADA “Prend Doçi fliste me një mençuri të rrallë, ndoshta ishte ndër më largpamësit nacionalist shqiptar…” Edit DURHAM “Prend Doçi është një nga apostujt më me vlerë të fesë së shqiptarizmës.” Milto GURRA “Me vdekjen e Doçit, Shqipëria humbi të vetmin burrë shteti të vetin”. A. KRAL

Edith Durham, princesha e shqiptarëve që dashuroi Mirditën

E

dith Durham u lind në Londër në 1863. I përkiste një familjeje të njohur të shtresës së mesme. Të tetë motrat dhe vëllezërit e saj bënë emër në fusha të ndryshme të dijes. Ajo vetë studioi në kolegjin Bedford dhe më pas kreu studimet për pikturë në Akademinë Mbretërore. Ishte fëmija më i fundit i familjes së madhe dhe pikërisht prandaj asaj i’u caktua roli i kujdestares së nënës së sëmurë. Jeta që bëri në këtë kohë i shkaktoi një krizë të fortë nervash. Ishte 37 vjeç kur mjekët e këshilluan që të udhëtonte sa më shumë. Në Ballkan mbërriti për herë të parë në 1900. Në periudhën 1902-1903 udhëtoi nëpër Serbi dhe në 1904 botoi librin “Përmes vendit të serbëve”. Një vit më vonë botoi në Londër një tjetër libër: “Barra e Ballkanit”. Në 1908 mbërriti në Mal të Zi dhe më pas në Shkodër, nga ku ndërmori një udhëtim të gjatë nëpër malësitë shqiptare. Fryt i këtij udhëtimi është libri “Shqipëria e Epërme”, i botuar në Londër në 1909. Durham ishte fort e lidhur me malësorët, të cilët e konsideronin si “kralicën” (mbretëreshën) e tyre. Në 1914 doli në qarkullim “Beteja për Shkodrën, turq, sllavë dhe shqiptarë”. Vetëm shpërthimi i Luftës së Parë Botërore e detyroi Durham të largohej nga Shqipëria. Gjatë konfliktit shërbeu si vullnetare në Pirene dhe në Port Said. Në 1920 botoi “Njëzet vjet ngatërresa ballkanike” dhe në 1925 “Krimi i Sarajevës”. Në Shqipëri ishte për herë të fundit në 1921. Më pas, shtëpia e saj në Londër ishte një strehë mikpritëse për shqiptarët e shumtë. Vdiq në Londër në nëntor 1944. Ishte 81 vjeç. Në verën e 1908-s, udhëtarja angleze, Edith Durham, pasi kishte bërë një xhiro fort të gjatë nëpër malësitë e Shqipërisë së Veriut vendos të kthehet në Mirditë dhe prej andej të mbërrijë në Shkodër. Sfondi historik i këtij udhëtimi, nga i cili një vit më vonë lindi libri “High Albania” (Shqipëria e Epërme) është mënyra se si e pritën shqiptarët e Veriut shpalljen e Kushtetutës Osmane (që asokohe thirrej Hyrijet).

NË ABACI Pas një udhëtimi të lodhshëm përmes shtigjeve të thepisura të mbushura me mikpritje, por edhe me kurthe e befasira Durham e ndien veten mirë në Mirditë. Ndalesën e parë e bëjnë në Malin e Shenjtë, atje ku janë ende rrënojat e manastirit të lashtë benediktin, dhe më pas zbret në Orosh ku ishte abacia dhe kulla e kapedanit Marka Gjoni. “Abati di shumë gjëra – shkruan Durham – ndër të tjera ka ditur të ngrejë selinë e tij në një nga vendet më të bukura

Edith Durham

në Europë… qe truri i Mirditës, ndoshta personaliteti më i fortë në të gjithë Shqipërinë e Veriut. Kur pritet të ndodhë diçka me rëndësi, një nga pyetjet e para që bën kushdo, qoftë ky prift, njeri dosido, apo edhe konsull i cilitdo vend është: Po abati ç’mendon për këtë? Po këtë s’e di asnjëherë askush”. Abati ishte Prend Doçi, një figurë fort interesante. I lindur në 1846 dhe i shkolluar në Shkodër e në Romë, ai kishte shërbyer si famullitar në Mirditë përgjatë viteve ’79 të shekullit të XIX. Kundërshtar i vendosur i pushtimit osman kishte hyrë në një marrëveshje me malazezët gjë që shkaktoi dëbimin e tij nga Mirdita. Propaganda Fide në Vatikan e dërgoi si misionar në Njufaundlend në SHBA në 1881. Mendohet se ai është shqiptari i parë që jetoi gjatë në Amerikë. Më pas për vite me radhë shërbeu si sekretar i nuncit apostolik në Kalkutë, pikërisht atje ku vite më pas Nënë Tereza do të ngrinte misionin e saj të famshëm. Prend Doçi u lejua të kthehej në Mirditë vetëm në 1888. Një vit më pas u shugurua abat i Abacisë së Shën Lleshit në Orosh, një post që i dha mundësi të shndërrohej në njërën prej figurave më kryesore në Mirditë. Në 1899, së bashku me dy priftërinj të tjerë, Ndoc Nikajn e Gjergj Fishtën, ishte bashkëthemelues i shoqërisë “Bashkimi”, prej së cilës kemi sot alfabetin latin të shqipes. Në shtëpinë e këtij personazhi pra mbërrin Durham e lodhur. “S’është nevoja – shkruan ajo – t’ju flas për kishën e tij, të projektuar prej atij vetë, më e madhja në të gjithë malësinë, as për shtëpinë e tij të madhe, e mobiluar e gjitha sipas shijeve europiane, e as për mikpritjen e tij princërore. Këto i dinë të gjithë ata që vizitojnë Shkodrën e pastaj bëjnë një udhëtim lart nëpër male. Kur vajta unë aty, Ai vetë s’qe në shtëpi, por e motra, që më përshëndeti me përzemërsi si të ishim të njohura të vjetra, dhe prifti i Oroshit, më bënë nderet e shtëpisë. Po Oroshi pa abatin është si ‘Hamleti’ pa Hamletin…”.


Gazeta mirdita nr 1 (komplet)