50 wybitnych osiągnięć śląskiej nauki / 50 Outstanding Achievments of Silesian Science

Wstęp

08

Ścieżki Europejskiego Miasta Nauki Katowice 2024

Introduction

09

European City of Science Katowice 2024 paths

Klimat i środowisko

11

Climate and Environment

11

Badania lodowców (Uniwersytet Śląski w Katowicach)

12

Glacier research (University of Silesia in Katowice)

14

Electric travelling - platforma wspierająca wdrażanie

Electric travelling – a platform helping introduce

elektromobilności w inteligentnych miastach w oparciu o aplikacje ICT (Politechnika Śląska)

electromobility in smart cities, based on ICT applications 16

Badania nad odpornością jęczmienia na zmiany klimatyczne.

(University of Silesia in Katowice) 18,20

Badania nad zwiększeniem sprawności turbin silników lotniczych i na rzecz neutralności klimatycznej (Politechnika Śląska)

(Uniwersytet Śląski w Katowicach)

(Silesian University of Technology) 22

(University of Silesia in Katowice) 24

26

Zdrowie i jakość życia

29

Rekordowa terapia ECMO u pacjenta z Covid-19

(Silesian University of Technology)

27

Health and Quality of Life

29

(Medical University of Silesia in Katowice)

31

Patented compound for anticancer therapies 32

Stworzenie urządzenia mikroprzepływowego do testowania

(University of Silesia in Katowice)

33

Creation of a microfluidic device for testing drugs on

leków na komórkach ludzkich w warunkach odzwierciedlających środowisko in vivo (Politechnika Śląska)

of Closed Loop Economy

Record-breaking ECMO therapy for a patient with Covid-19 30

Opatentowany związek dla terapii przeciwnowotworowych (Uniwersytet Śląski w Katowicach)

25

Development of an innovative method of using rainwater in swimming pool installations in accordance with the idea

Gospodarki Obiegu Zamkniętego (Politechnika Śląska)

(Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach)

23

Original method for predicting thermomechanical properties of metallurgical coke

Opracowanie innowacyjnej metody wykorzystania wody deszczowej w instalacjach basenowych zgodnie z ideą

19,21

Research on increasing the efficiency of aircraft engine turbines and towards climate neutrality

Autorska metoda prognozowania termomechanicznych właściwości koksu metalurgicznego

17

Barley more tolerant to drought – geneticists’ patents

Jęczmień bardziej tolerancyjny na suszę – patenty genetyków (Uniwersytet Śląski w Katowicach)

(Silesian University of Technology)

human cells under conditions reflecting the in vivo environment 34

Drugie na świecie przeszczepienie płuc u pacjenta z zespołem

(Silesian University of Technology)

35

The world’s second lung transplantation in a patient with

Mounier-Kuhna (Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach)

36

Mounier-Kühn syndrome (Medical University of Silesia in Katowice)

37

Monitor snu (Uniwersytet Śląski w Katowicach)

38

Sleep monitor (University of Silesia in Katowice)

39

System interaktywnej rehabilitacji kręgosłupa i postawy

Interactive spine and posture rehabilitation system

w aspekcie dynamicznej, spersonalizowanej stymulacji D4S (Politechnika Śląska)

in the aspect of dynamic, personalised D4S stimulation 40

Pierwsze w Polsce obuoczne wszczepienie sztucznych rogówek

(Silesian University of Technology)

41

Poland’s first transplantation of artificial corneas of both eyes

(Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach)

42

(Medical University of Silesia in Katowice)

43

Leki amorficzne (Uniwersytet Śląski w Katowicach)

44

Amorphous drugs (University of Silesia in Katowice)

45

Innowacyjne bioaktywne warstwy tlenkowe na tytanie

Innovative bioactive oxide layers on titanium and

i jego stopach dedykowane medycynie i weterynarii (Politechnika Śląska)

its alloys for medicine and veterinary medicine 46

Pierwszy w Polsce zabieg rekonstrukcji mikrochirurgicznej

combined with correction of intracardiac defects in such 48

PTSD a uzależnienie od jedzenia (Uniwersytet Śląski w Katowicach)

a young child (Medical University of Silesia in Katowice)

49

PTSD and food addiction 50

Personalizowane kościotwórcze, bioresorbowalne

(University of Silesia in Katowice)

51

Personalised osteogenic, bioresorbable, and biocompatible

i biokompatybilne implanty układu kostnego (Politechnika Śląska)

47

Poland’s first pulmonary artery microsurgical reconstruction

tętnic płucnych połączony z korekcją wad wewnątrzsercowych u tak małego dziecka (Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach)

(Silesian University of Technology)

skeletal implants (Silesian University of Technology)

53

52

5

Health and Quality of Life

Zdrowie i jakość życia Opatrunek, który się rozpuszcza i uwalnia leki (Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach)

Bandage that dissolves and heals 54

Opracowanie zautomatyzowanego systemu do dekontaminacji

medical personnel and civilians (Silesian University of Technology) 56

Poszukiwanie nowych opcji terapeutycznych w leczeniu

interactions (Medical University of Silesia in Katowice) 58

Wspomaganie diagnostyki i optymalizacja terapii medycznych,

developing and implementing artificial intelligence systems 60

Pierwsza w Europie publikacja na temat kompleksowej

(Silesian University of Technology)

61

The first publication in Europe on comprehensive care for

opieki nad chorym z zespołem post-Covid-19

patients with post-Covid-19 syndrome (Medical University of

(Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach)

62

Silesia in Katowice)

63

Przemysły przyszłości

64

Industries of the Future

64

Fotoniczne technologie sensorowe w ochronie obiektów infrastruktury krytycznej (Politechnika Śląska)

Photonic sensing technologies in critical infrastructure security 66

Wynalazek poprawiający trwałość elementów silnika samolotu (Uniwersytet Śląski w Katowicach)

(Silesian University of Technology)

68

(University of Silesia in Katowice)

70

(Medical University of Silesia in Katowice)

Habitat kosmiczny „APA Misja MARS” (Politechnika Śląska)

72

Space habitat APA MARS Mission

Eksperyment neutrinowy Tokai-to-Kamioka (T2K)

(Silesian University of Technology) 74

Innowacyjne rozwiązania pomiarowe w dziedzinie datowania dozymetrycznego (Politechnika Śląska)

concrete (ACC) (Silesian University of Technology)

militarnym oraz tekstronice dla telemedycyny

Carbon nanotubes (CNT) – a functional element in military

Innowacje społeczne

80

83

Śląska Szkoła Badań Regionalnych i sprawiedliwa

camouflage and textronics for telemedicine (Silesian University of Technology)

81

Social Innovations

83

(University of Economics in Katowice)

85

Orderly disorder – lane nucleation in complex active flows

nieuporządkowanych systemach (Akademia Wychowania

(Academy of Physical Education in Katowice) 86

combines shaping the ethical attitudes and a system of

Zabezpieczenia Antykorupcyjnego, które łączy kształtowanie

normative safeguards (University of Silesia in Katowice)

postaw etycznych oraz system normatywnych zabezpieczeń 88

87

The Integrated Anti-Corruption Protection System, which

Opracowanie narzędzia pn. Zintegrowany System

(Uniwersytet Śląski w Katowicach)

79

transformation of industrial regions 84

Uporządkowany nieład – tworzenie się pasów ruchu w pozornie Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach)

77

The Silesian School of Regional Research and just

transformacja regionów przemysłowych (Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach)

75

Research on the acoustoelastic effect in autoclaved aerated

Nanorurki węglowe – funkcjonalny komponent w kamuflażu (Politechnika Śląska)

73

Innovative solutions in retrospective dosimetry (Silesian University of Technology)

78

71

Tokai to Kamioka (T2K) neutrino experiment (University of Silesia in Katowice)

76

Badania efektu akustoelastycznego w autoklawizowanym betonie komórkowym (Politechnika Śląska)

69

Fully equipped virtual dentist’s room

(Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach)

(Uniwersytet Śląski w Katowicach)

67

Invention improving the durability of aircraft engine components

Wirtualny gabinet stomatologiczny z pełnym wyposażeniem

6

59

Supporting the diagnostics and optimisation of medical therapies, in particular those concerning COVID-19, through

w szczególności dla COVID-19, przez opracowanie i wdrożenie systemów sztucznej inteligencji (Politechnika Śląska)

57

Seeking new therapeutic options for the treatment of hereditary diseases of the retinae based on the analysis of protein

dziedzicznych chorób siatkówki w oparciu o analizę interakcji białek (Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach)

55

Automated system for microbiological decontamination of

mikrobiologicznej personelu medycznego i osób cywilnych (Politechnika Śląska)

(Medical University of Silesia in Katowice)

89

Innowacje społeczne

Social Innovations

Muzykoterapia w kontekście wsparcia dzieci przedwcześnie

Music therapy to support preterm babies and their families

urodzonych i ich rodzin (Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach)

(Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice) 90

Badania nad kształtowaniem postaw przedsiębiorczych (Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach)

(University of Economics in Katowice) 92

Badania nad rozwojem sztucznej inteligencji: opracowywanie nowych algorytmów i ich realne zastosowanie

91

Research on shaping entrepreneurial attitudes 93

Research on artificial intelligence development: designing new algorithms and their actual application

94

(University of Economics in Katowice)

95

97

Industrial and Cultural Heritage

97

(Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach)

Dziedzictwo przemysłowe i kulturowe Muzeum Organów Śląskich i Archiwum Organologiczne (Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach)

Silesian Organ Museum and Organological Archive 98

(Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice)

Ochrona polskiego dziedzictwa narodowego poprzez

Protecting the Polish national heritage: conservation of antique

konserwację zabytkowych sarkofagów i insygniów władzy

sarcophagi and Polish crown jewels stored at the Wawel

królewskiej w Katedrze Wawelskiej (Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach)

Cathedral Museum (Academy of Fine Arts and Design in Katowice) 100

Naukowcy SUM prowadzą badania dotyczące konserwacji

(Medical University of Silesia in Katowice) 102

TAO. V Symfonia „koncertująca”

(University of Silesia in Katowice) 104

Studia nad Bizancjum w Katowicach (Uniwersytet Śląski w Katowicach)

Kreacja i krytyka

109

(Academy of Fine Arts and Design in Katowice)

(Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice)

116

(University of Silesia in Katowice) (Academy of Fine Arts and Design in Katowice)

118

(Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice)

117 119

Interdisciplinary project Phytographies. Post-industrial 120

biographies of plants (Academy of Fine Arts and Design in

Stypendium Fundacji Fulbrighta i budowanie mostów poprzez

Katowice)

muzykę (Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w

Fulbright Scholarship and building bridges with music 122

Współpraca z młodymi muzykami ukraińskimi zrzeszonymi

(Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice)

121 123

Cooperation with young Ukrainian musicians from the Youth Academic Symphony Orchestra ‘Slobozhansky’ (MASO Kharkiv)

w Młodzieżowej Orkiestrze Symfonicznej (MASO Charków)

Zakończenie

115

Eurhythmics in Education and Artistic Production

Interdyscyplinarny projekt pt. „Fitografie. Postindustrialne

(Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach)

113

New logo for the Polish Police

Rytmika w edukacji i praktyce artystycznej

Katowicach)

111

Leave No Traces directed by Jan P. Matuszyński 114

Projekt nowego logo polskiej policji

życiorysy roślin” (Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach)

109

Award-winning films The Last Family and

było śladów” w reżyserii Jana P. Matuszyńskiego

(Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach)

Creation and Criticism

premieres and awards 112

Wielokrotnie nagradzane filmy „Ostatnia rodzina” oraz ,,Żeby nie

(Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach)

107

Artistic achievements: phonographic successes,

i nagrody (Akademia Muzyczna

(Uniwersytet Śląski w Katowicach)

(University of Silesia in Katowice)

Set design for the Oscar-winning film Ida 110

Osiągnięcia artystyczne: sukcesy fonograficzne, premiery im. Karola Szymanowskiego w Katowicach)

105

Byzantium studies in Katowice

106

Scenografia do oscarowego filmu „Ida” (Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach)

103

The performance of Prof. Aleksander Lasoń’s TAO. Sinfonia ‘concertante’ no. 5 composition

Wykonanie kompozycji prof. Aleksandra Lasonia (Uniwersytet Śląski w Katowicach)

101

SUM scientists conduct research on the conservation of exhibits from Auschwitz-Birkenau

eksponatów z Auschwitz-Birkenau (Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach)

99

124

126

(Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice)

Conclusion

125

127

7

Wstęp

Katowice są Europejskim Miastem Nauki 2024

czynając od Akademii Muzycznej im. Karola Szy-

rech wydziałach. Dziś – z blisko 24 tys. studentów

(EMN 2024). Ten zaszczytny tytuł przyznawany jest

manowskiego,

i doktorantów – jest największą publiczną uczelnią

przez organizację EuroScience we współpracy z Ko-

Politechnikę Śląską, Śląski Uniwersytet Medyczny,

misją Europejską.

Uniwersytet Śląski, Akademię Wychowania Fizycz-

Uzyskanie go to efekt wysiłków Miasta Katowi-

nego im. Jerzego Kukuczki po Akademię Sztuk

Szóstą uczelnią w tym gronie, według daty założe-

ce, oraz siedmiu publicznych uczelni Konsorcjum

Pięknych.

nia, jest Akademia Wychowania Fizycznego im. Je-

przez

Uniwersytet

Ekonomiczny,

Akademickiego – Katowice Miasto Nauki oraz Wo-

w regionie.

rzego Kukuczki w Katowicach. Tradycja kształcenia

jewództwa Śląskiego i Metropolii Górnośląsko-Za-

Najstarsza uczelnia w tym gronie to Akademia Mu-

nauczycieli wychowania fizycznego i instruktorów

głębiowskiej.

zyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach,

różnych dyscyplin sportowych w Katowicach sięga

której początki wiążą się z założonym w 1929 roku

1952 roku, kiedy powołano Technikum Wychowania

przez Witolda Friemanna Państwowym Konserwa-

Fizycznego. W 1970 roku powstała Wyższa Szkoła

torium Muzycznym. Patronem uczelni jest wybitny

Wychowania Fizycznego, niebawem przekształco-

Akademia Muzyczna im. Karola Szyma-

polski kompozytor, przedstawiciel Młodej Polski

na w Akademię Wychowania Fizycznego. Od 2008

nowskiego w Katowicach,

w muzyce.

roku patronuje jej wybitny polski alpinista i hima-

Konsorcjum (utworzone w 2021 roku) tworzą: ⬎ ⬎

Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach,

⬎

Akademia Wychowania Fizycznego im. Je-

Kolejną jest Uniwersytet Ekonomiczny w Katowi-

rzego Kukuczki w Katowicach,

cach, który powstał w grudniu 1936 roku, a w stycz-

Najmłodsza jest Akademia Sztuk Pięknych w Ka-

⬎

Politechnika Śląska,

niu 1937 roku odbyła się pierwsza inauguracja roku

towicach. Status samodzielnej placówki otrzymała

⬎

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowi-

akademickiego. Przez lata działał jako Akademia

w 2001 roku, jednak jej początki sięgają już 1947

cach,

Ekonomiczna, tytuł uniwersytecki posiada od 2010

roku. Najpierw uczelnia funkcjonowała jako filia

⬎

Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach,

roku.

Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych

⬎

Uniwersytet Śląski w Katowicach (lider).

laista.

we Wrocławiu, a następnie, od 1952 roku, działała

Przy wsparciu:

Trzecia w kolejności jest Politechnika Śląska, która

w strukturach Akademii Sztuk Pięknych w Krako-

zainaugurowała swą działalność w 1945 roku. Plany i

wie.

programy studiów były oparte na wzorach zaczerp⬎

Miasta Katowice,

niętych z Politechniki Lwowskiej i to głównie jej byli

Dzisiaj każda z tych uczelni należy do czołowych

⬎

Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego,

pracownicy tworzyli na początku kadrę profesorską.

szkół wyższych w kraju. Z biegiem lat okazało się,

⬎

Urzędu Marszałkowskiego Województwa

⬎

że w przemysłowym regionie powstało prężnie

Śląskiego,

Śląski Uniwersytet Medyczny powołano w 1948

działające środowisko akademickie, reprezentujące

Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii GZM.

roku. Uczelnia początkowo działała jako Akademia

szeroki wachlarz dziedzin nauk – od nauk ścisłych

Lekarska, później jako Śląska Akademia Lekarska,

i przyrodniczych, inżynieryjno-technicznych, przez

następnie Śląska Akademia Medyczna im. Ludwika

nauki medyczne, nauki o zdrowiu, humanistyczne,

Waryńskiego aż do uzyskania rangi uniwersytetu

społeczne aż po sztukę i muzykę.

Rys historii Górny Śląsk od stu lat własną nauką stoi. Od pierw-

w 2007 roku.

szych dekad XX wieku, w cieniu dominującego region wielkiego przemysłu, zaczyna się rozwijać

Dwadzieścia lat później, w 1968 roku, powstał Uni-

kultura akademicka. W Katowicach i okolicznych

wersytet Śląski. Uczelnia rozpoczęła działalność

miastach powstają kolejne publiczne uczelnie: po-

od kształcenia niecałych 6 tys. studentów na czte-

Wstęp

1929

08

1936

Akademia Muzyczna im. Karola

Uniwersytet Ekonomiczny

Szymanowskiego w Katowicach

w Katowicach

1945 Politechnika Śląska

1948 Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Silesian University Karol Szymanowski Academy

University of Economics

of Music in Katowice

in Katowice

of Technology

Medical University of Silesia in Katowice

Introduction

Katowice is the European City of Science 2024 (ECS

University of Economics, the Silesian University of

The sixth university in this group, according to its

2024). This prestigious title is awarded by the Euro-

Technology, the Medical University of Silesia, the

foundation date, is the Academy of Physical Edu-

Science organisation in cooperation with the Euro-

Academy of Physical Education to the Academy of

cation in Katowice. The tradition of training phys-

pean Commission.

Fine Arts and Design.

ical education teachers and instructors of various

Obtaining it is the result of the efforts of the City of

sports disciplines in Katowice dates back to 1952

Katowice, seven public universities of the Academic

The oldest university amongst them is the Karol

when the Physical Education Secondary School was

Consortium – Katowice City of Science, the Silesian

Szymanowski Academy of Music in Katowice, which

established. In 1970, the Higher School of Physical

Voivodeship, and the Metropolis GZM.

has its origins in the National Music Conservatory

Education was established, soon to be transformed

founded in 1929 by Witold Friemann. The academy’s

into the Academy of Physical Education. In 2008,

namesake was an outstanding Polish composer, a

it took Jerzy Kukuczka, a prominent Polish alpinist

representative of Young Poland in music.

and Himalayan climber, as its namesake.

Katowice,

Another is the University of Economics in Katow-

The Academy of Fine Arts and Design in Katowice is

Academy of Fine Arts and Design in Kato-

ice, which was established in December 1936 and

the youngest. It received the status of an independ-

wice,

held its first inauguration of the academic year in

ent institution in 2001, but its origins go back as far

⬎

Academy of Physical Education in Katowice,

January 1937. It operated as the Academy of Eco-

as 1947. At first, the academy functioned as a branch

⬎

Silesian University of Technology,

nomics for many years, and has held the university

of the Wrocław State School of Fine Arts, and then,

⬎

Medical University of Silesia in Katowice,

title since 2010.

from 1952, it operated within the structures of the

⬎

University of Economics in Katowice,

⬎

University of Silesia in Katowice (leader).

The consortium (established in 2021) consists of: ⬎ ⬎

Karol Szymanowski Academy of Music in

With the support of:

Academy of Fine Arts in Kraków.

Third in order is the Silesian University of Technology, inaugurated in 1945. Its study plans and curricula

Today, each of these universities is one of the lead-

were based on models taken from the Lviv Poly-

ing higher education institutions in the country. Over

technic National University, and, in the beginning, it

the years, it has become apparent that a thriving

⬎

City of Katowice,

was mainly its former employees who formed the

academic community has emerged in the industrial

⬎

Silesian Voivodeship Office,

professorial staff.

region, representing a wide range of sciences – from

⬎

Marshall Office of the Silesian Voivodeship,

⬎

Metropolis GZM.

Historical background

exact and natural sciences, engineering and techThe Medical University of Silesia was established

nology, through medical sciences, health sciences,

in 1948. The university initially operated as Medical

humanities, social sciences to art and music.

Academy, then as the Medical Academy of Silesia, then the Ludwik Waryński Medical Academy of Sile-

The Upper Silesia has boasted its own science for

sia until it attained the rank of university in 2007.

a century now. Within the first decades of the 20th The University of Silesia was founded 20 years lat-

the shadow of the large-scale industry that domi-

er, in 1968. The university began by educating fewer

nated the region. More and more public universities

than 6,000 students in four faculties. Today – with

sprang up in Katowice and the surrounding cities:

nearly 24,000 students and doctoral students – it is

from the Karol Szymanowski Academy of Music, the

the largest public university in the region.

1968

1970

2001

Uniwersytet Śląski

Akademia Wychowania Fizycznego

Akademia Sztuk Pięknych

w Katowicach

im. Jerzego Kukuczki w Katowicach

w Katowicach

University of Silesia

Academy of Physical Education

Academy of Fine Arts and

in Katowice

in Katowice

Design in Katowice

Introductionw

century, an academic culture began to develop in

09

Klimat i środowisko

Climate and Environment

Klimat i środowisko

Badania lodowców Polarnicy z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach:

Prof. Jacek A. Jania – geograf, glacjolog, badacz polarny o renomie międzynarodowej. Pionier badań lodowców uchodzących do morza. Członek licznych Dr inż. Małgorzata Błaszczyk, prof. UŚ – geodeta

organizacji oraz komitetów międzynarodowych i kra-

i glacjolog. Uznana międzynarodowo badaczka dy-

jowych. Popularyzator badań lodowców i zmian kli-

namiki lodowców uchodzących do morza w Arktyce.

matu. Przewodniczący Centrum Studiów Polarnych na Uniwersytecie Śląskim.

Mgr Aleksandra Osika - doktorantka Międzynarodowej Środowiskowej Szkoły Doktorskiej przy Centrum Dr Michał Ciepły – geograf fizyczny i glacjolog, spe-

Studiów Polarnych w Uniwersytecie Śląskim w Kato-

cjalista z zakresu GIS (Geograficzne Systemy Infor-

wicach. Bada historię lodowców z Svalbardu.

macyjne). Koncentruje się na badaniach arktycznych

Dr Michał Laska - geograf, glacjolog. Zajmuje się ba-

lodowców uchodzących do morza, zwłaszcza na me-

daniami pokrywy śnieżnej i procesami zachodzącymi

chanizmie „cielenia lodowców”.

na lodowcach Svalbardu.

Mgr Dawid Saferna - doktorant w Międzynarodowej

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Dr hab. Mariusz Grabiec, prof. UŚ – geograf, glacjo-

12

Środowiskowej Szkole Doktorskiej przy Centrum Stu-

log. Do jego zainteresowań badawczych należą studia

Dr Elżbieta Łepkowska - hydrolog obszarów polar-

diów Polarnych w Uniwersytecie Śląskim w Katowi-

związane z kriosferą, w szczególności związane z gla-

nych. Zajmuje się badaniem środowiska Arktyki me-

cach. Interesuje się dynamiką lodowców oraz wpły-

cjologią lodowców Svalbardu i procesami niwalnymi.

todami teledetekcyjnymi i GIS.

wem czynników środowiskowych na jej zmiany.

się bilansem masy i energetycznym lodowców, hydro-

Mgr Kamil Kachniarz – doktorant Międzynarodo-

Mgr Katarzyna Stachniak – doktorantka Między-

logią i meteorologią lodowców. Wiceprzewodniczący

wej Środowiskowej Szkoły Doktorskiej przy Centrum

narodowej Środowiskowej Szkoły Doktorskiej przy

zarządu (Board of Directors) międzynarodowego

Studiów Polarnych w Uniwersytecie Śląskim w Ka-

Centrum Studiów Polarnych w Uniwersytecie Śląskim

konsorcjum Svalbard Integrated Arctic Earth Ob-

towicach. Realizuje projekt dotyczący uwarunkowań

w Katowicach, specjalizuje się w badaniach hydrologii

serving System (SIOS).

struktury wewnętrznej lodowców Spitsbergenu.

zlewni zlodowaconych.

Dr Dariusz Ignatiuk – geofizyk, glacjolog. Zajmuje

Klimat i środowisko

Obserwacja i badania lodowców są niezastąpionym źródłem informacji na temat postępujących zmian klimatycznych w środowisku polarnym. Badacze z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach należą do prekursorów nowoczesnych badań lodowców uchodzacych do morza w Arktyce, a ich badania przyniosły wiele ważnych i nowatorskich wyników.

Grupa naukowców z Uniwersytetu Śląskiego swoje

mi na Wydziale Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu

madzenia danych na jego temat pozwoliło włączyć

badania prowadzi głównie w Arktyce, a dokładniej

Śląskiego (jednostka wiodąca), Instytut Geofizyki

go do grona obiektów referencyjnych, o kluczowym

na największej wyspie archipelagu Svalbard – na

PAN w Warszawie oraz Instytut Oceanologii PAN

znaczeniu dla zrozumienia zmian zachodzących

Spitsbergenie, gdzie nad brzegiem fiordu Hornsund

w Sopocie. Jej celem jest prowadzenie interdyscy-

we współczesnym klimacie. Zespołowi naukow-

znajduje się Polska Stacja Polarna. Materiał do ba-

plinarnych badań dotyczących środowiska przy-

ców pracujących pod kierunkiem dra Michała Laski

dań jest pozyskiwany w trakcie wypraw. Naukowcy

rodniczego Arktyki i Antarktyki, a także kształcenie

udało się ujednolicić różne pomiary m.in. pokrywy

korzystają też z danych zbieranych na miejscu przez

młodej kadry naukowej. Przewodniczącym Centrum

śnieżnej z tego lodowca z lat 1989–2021. Dzięki

automatyczne rejestratory oraz satelitarnych.

jest glacjolog i geomorfolog prof. Jacek Jania.

temu możliwe jest porównanie danych z różnych

Badania są prowadzone w ramach Centrum Studiów

Systematyczne badania lodowców prowadzone

Polarnych. Ta działająca od ponad 10 lat jednostka

przez członków wypraw Uniwersytetu Śląskiego

Uniwersytet Śląski w Katowicach zorganizował już

naukowa jest tworzona przez: Instytut Nauk o Zie-

przyniosły najdłuższe serie pomiarowe dotyczące

60 wypraw naukowych na Spitzbergen. Ostatnia

dynamiki ich ruchu oraz "cielenia" (odrywania gór

z dotychczasowych odbyła się w kwietniu 2023

lodowych do morza). Najistotniejsze wyniki określa-

roku. W wyprawie wzięli udział: dr Michał Laska,

ją mechanizm "cielenia" oraz krótkookresowe i wie-

dr Dariusz Ignatiuk oraz dr inż. Małgorzata Błasz-

loletnie zmiany zasiegu tych lodowców na tle innych

czyk. Badacze monitorowali pokrywę śnieżną na

regionów Arktyki. Dokumentują także dramatyczne

Lodowcu Hansa, a prace realizowali w ramach

zmniejszanie zlodowacenia w reakcji na ocieplanie

wieloletnich obserwacji oraz aktualnych projektów

klimatu oraz oddziaływanie na klimat lokalny i eko-

badawczych.

systemy morskie.

Ponadto badacze z UŚ są współautorami raportów Głównym obiektem zainteresowania naukowców

o stanie środowiska Arktyki, który opracowały mię-

jest Lodowiec Hansa, który znajduje się w pobliżu

dzynarodowe i multidyscyplinarne zespoły badaw-

Polskiej Stacji Polarnej, a jego czoło uchodzi bez-

cze.

pośrednio do fiordu Hornsund. Ponad 30 lat gro-

University of Silesia in Katowice

okresów i lokalizacji.

13

Climate and Environmen

Glacier research

Polar explorers from the University of Silesia in Katowice: Małgorzata Błaszczyk, PhD Eng., Assoc. Prof. – geodesist and glaciologist. An internationally recognised researcher of the dynamics of glaciers flowing into the sea in the Arctic.

Michał Ciepły, PhD – physical geographer and glaciologist, Geographic Information Systems (GIS) specialist. His focus is research on Arctic glaciers flowing into the sea, especiallythe mechanism of 'glacial calving'.

Mariusz Grabiec, PhD, DSc, Assoc. Prof. – geographer, glaciologist. His research interests include studies related to the cryosphere, in particular to the glaciology of Svalbard glaciers and nival processes.

Aleksandra Osika, MSc – PhD student of the InMichał Laska, PhD - geographer, glaciologist. He

ternational Environmental Doctoral School associ-

studies snow cover and processes occurring on

ated with the Centre for Polar Studies at the Uni-

Svalbard glaciers.

versity of Silesia in Katowice. She study history of

Dariusz Ignatiuk, PhD – geophysicist, glaciologist.

Svalbard glaciers.

He deals with the mass and energy balance of glaciers as well as their hydrology and meteorology.

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Vice-Chair of the Board of Directors of the Svalbard Integrated Arctic Earth Observing System (SIOS)

Elżbieta Łepkowska, PhD - hydrologist of polar

international consortium.

regions. She studies the Arctic environment using

Dawid Saferna, MSc – PhD student of the Inter-

remote sensing and GIS methods.

national Environmental Doctoral School associated with the Centre for Polar Studies at the University of Silesia in Katowice. He is interested in the dynamics of glaciers and the influence of environmental fac-

Prof. Jacek A. Jania – geographer, glaciologist,

tors on their changes.

polar explorer of international renown. Pioneer of

Kamil Kachniarz, MSc – PhD student of the Inter-

research on glaciers flowing into the sea. Member of

national Environmental Doctoral School associated

numerous international and national organisations

with the Centre for Polar Studies at the University

and committees. Communicator of research on gla-

of Silesia in Katowice. He is implementing a project

Katarzyna Stachniak, MSc – PhD student of the

ciers and climate change. Chair of the Centre for

regarding the internal structure of Spitsbergen gla-

International Environmental Doctoral School as-

Polar Studies at the University of Silesia.

ciers.

sociated with the Centre for Polar Studies at the University of Silesia in Katowice, she specialises in research on the hydrology of glaciated catchments.

14

Climate and Environment

Observations and research on glaciers are an irreplaceable source of information on ongoing climate changes in the polar environment. Researchers from the University of Silesia in Katowice are among the forerunners of modern research on Arctic tidewater glaciers, and their research has produced many im-

A group of scientists from the University of Silesia

Arctic and Antarctica, as well as to educate young

importance for understanding changes taking place

scientific staff. The Head of the Centre is Prof. Jacek

in the modern climate. A team of scientists working

Jania, glaciologist and geomorphologist.

under the supervision of Michał Laska, PhD mana-

conducts their research mainly in the Arctic, and

ged to standardise various measurements, inclu-

more precisely on the largest island of the Svalbard

Systematic surveys of glaciers carried out by mem-

ding: snow cover from this glacier from 1989–2021.

Archipelago – Spitsbergen, where the Polish Po-

bers of the University of Silesia expeditions pro-

Thanks to this it is possinle to compare data from

lar Station is located on the northern shore of the

duced the longest measurement series regarding

different periods and locations.

Hornsund Fjord. Material for research is collected

dynamics of their movement and “calving” (iceber-

during frequent expeditions. Scientists also use data

gs breaking off from the glacier into the sea). The

The University of Silesia in Katowice has already

from satellites and collected on site by automatic

most important results determine the mechanism

organised 60 scientific expeditions to Spitsbergen.

recordera.

of “calving” as well as short-term and long-term

The last one to date took place in April 2023. Part

changes in the extent of these glaciers, compared

of the expedition were: Michał Laska, PhD, Dariusz

The research is conducted within the Centre for Po-

to other regions of the Arctic. They also document

Ignatiuk, PhD and Małgorzata Błaszczyk, PhD Eng.

lar Studies. This research unit has been operating

the dramatic reduction of glaciation in response to

Researchers monitored the snow cover on the Hans

for over 10 years and is created by: Institute of Earth

global warming and the impact on the local climate

Glacier and carried out the work as part of many

Sciences at the Faculty of Natural Sciences of the

and marine ecosystems.

years of observations and current projects.

sics of the Polish Academy of Sciences in Warsaw,

The main object of interest for scientists is the Hans

Additionally, researchers from the University of Si-

and Institute of Oceanology of the Polish Academy

Glacier, which is located near the Polish Polar Sta-

lesia are co-authors of reports on the state of the

of Sciences in Sopot. Its aim is to conduct interdisci-

tion. Its front flows directly into the Hornsund Fjord.

Arctic environment, which was prepared by interna-

plinary research on the natural environment of the

Over 30 years of collecting data allowed it to be

tional and multidisciplinary research teams.

University of Silesia (leader), Institute of Geophy-

included in the group of reference objects of key

University of Silesia in Katowice

portant and innovative results.

15

Klimat i środowisko

Electric travelling - platforma wspierająca wdrażanie elektromobilności w inteligentnych miastach w oparciu o aplikacje ICT

Dr hab. inż. Grzegorz Sierpiński, prof. PŚ – kieruje Katedrą Systemów Transportowych, Inżynierii Ruchu i Logistyki na Wydziale Transportu i Inżynierii Lotniczej. W swojej pracy naukowej łączy problematykę inżynierii ruchu drogowego z kształtowaniem zachowań komunikacyjnych w miastach.

głość, koszt oraz emisja, a także na priorytetyzację

nych sposobów podróżowania i minimalną znajo-

wybranych sposobów poruszania się, np. samocho-

mość systemu transportowego przez pasażera przy

dów elektrycznych.

maksymalnym przetwarzaniu danych przez system informatyczny. Narzędzie to stanowi wsparcie dla

ETPlanner integruje dane z różnych systemów in-

władz lokalnych w zarządzaniu ruchem miejskim

formacyjnych, uwzględniając dane ITS dotyczące

i promuje elektromobilność jako kluczowy element

kongestii, floty elektrycznych pojazdów oraz inne

zrównoważonego rozwoju miast.

Moduł ETPlanner jest innowacyjnym narzędziem,

aktualne informacje o systemie transportowym.

które ma za zadanie wspierać proces łączenia po-

Dzięki temu użytkownicy mogą podejmować bar-

ETPlanner, realizowany przez Wydział Transportu

dróży w ekologiczne łańcuchy oraz optymalizację

dziej świadome decyzje dotyczące swoich podróży,

i Inżynierii Lotniczej Politechniki Śląskiej, w ramach

podróży w mieście. Narzędzie to stanowi odpowiedź

jednocześnie przyczyniając się do redukcji negatyw-

projektu Electric Travelling (Hiszpania, Polska, Wę-

na potrzebę skutecznego przekazu informacji o do-

nego wpływu transportu na środowisko.

gry, Holandia) jest zgodny z obecnymi trendami

stępnych alternatywnych formach podróżowania,

Politechnika Śląska

uwzględniając zasady zrównoważonego rozwoju.

16

w zakresie rozwoju inteligentnych miast i mobilnoNarzędzie to wspiera również proces zbierania da-

ści przyszłości. Dzięki temu narzędziu miasta mogą

nych o potrzebach osób podróżujących, co umożli-

podejmować bardziej świadome decyzje dotyczące

Wyróżniającym aspektem ETPlanner jest możliwość

wia budowanie Big Data w zakresie transportu i mo-

zarządzania transportem, a użytkownicy zyskują

planowania podróży z wykorzystaniem różnorod-

bilności. Pozyskane dane mogą być wykorzystane do

dostęp do zintegrowanego i ekologicznego planera

nych środków transportu, takich jak samochody

analiz obecnie funkcjonującego systemu transporto-

podróży, który pomaga w zmniejszeniu śladu węglo-

osobowe i elektryczne, rowery, piesze przejścia,

wego i jego optymalizacji.

wego i poprawia jakość życia w miastach.

i bike-sharing. Narzędzie pozwala na optymalizację

ETPlanner jest częścią szerszej koncepcji Mobility

Projekt stanowi kontynuację m. in. projektu Green

podróży według kryteriów takich jak czas, odle-

as a Service (MaaS), która zakłada integrację róż-

Travelling (2014-2017)

a także usługi współdzielone takie jak e-car-sharing

Climate and Environment

Electric travelling – a platform helping introduce electromobility in smart cities, based on ICT applications.

The ETPlanner is an innovative tool meant to support combining travels into eco-friendly chains and optimising traffic inside a city. The tool is an answer to the need for effective information about the avail-

The tool also supports the process of collecting data

are able to make more informed decisions in trans-

able alternative ways to travel, taking into account

on the needs of travellers, which enables building

port management. The users, in turn, can access an

the rules of sustainable development.

Big Data in the aspect of transport and mobility. The

integrated, ecological travel planner that helps re-

collected data can be used to analyse the currently

duce their carbon footprint and improve the quality

functioning transport system and its optimisation.

of urban life.

such as cars, bikes, walking, and peer-to-peer ser-

ETPlanner is a part of a broader concept of Mobility

The project is a continuation of the project Green

vices such as e-car-sharing and bike-sharing. The

as a Service (MaaS), which integrates various ways

Travelling (2014-2017).

tool allows us to optimise our travel for such fac-

of travelling and aids the passengers in navigating

tors as time, distance, cost and emissions. We can

the transport system while maximising data pro-

also prioritise selected modes of travel, for example

cessing by the IT system. The tool helps local au-

electric cars.

thorities in urban traffic management and promotes

The distinguishing aspect of ETPlanner is the option

electromobility as a key element of sustainable urETPlanner integrates data from various sources,

ban development.

Grzegorz Sierpiński, PhD DSc Eng, Associate Professor of the Silesian University of Technol-

including ITS data concerning congestion, electric vehicle fleet and other information about the trans-

ETPlanner, carried out by the Faculty of Transport

ogy, Head of Department of Transport Systems,

port system. Thanks to this, users can make more

and Aviation Engineering of the Silesian University

Traffic Engineering and Logistics at the Faculty of

conscious decisions about their travels, and at the

of Technology as part of the Project Electric Trav-

Transport and Aviation Engineering. In his work he

same time contribute to reducing the negative im-

elling (Spain, Poland, Hungary, Netherlands) is con-

combines the topics of traffic engineering and com-

pact of travel on the environment.

gruent with the current trends of development of

munication behaviour development in cities.

smart cities and future mobility. With this tool, cities

Silesian University of Technology

to pre-plan travels using diverse means of transport,

17

Klimat i środowisko

Badania nad odpornością jęczmienia na zmiany klimatyczne Jęczmień bardziej tolerancyjny na suszę – patenty genetyków

zostały specjalne startery, dzięki którym można identyfikować interesujące naukowców genotypy.

Drugie opatentowane narzędzie dotyczy zaprojektowania sekwencji starterów służących analizie ekspresji wybranych czterech genów, o których wiaDr hab. Agnieszka Janiak – genetyk, prof. UŚ. Pra-

domo, że kodują białka mające znaczenie w odpo-

cuje w Instytucie Biologii, Biotechnologii i Ochro-

wiedzi rośliny na stres niedoboru wody.

ny Środowiska na Wydziale Nauk Przyrodniczych Oznacza to, że dzięki zaproponowanym narzędziom

Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Zajmuje się

naukowcy będą mogli szybciej identyfikować formy

badaniem mechanizmów genetycznych odpowiedzi roślin na stresy.

Dr hab. Mirosław Kwaśniewski – genetyk, biolog

jęczmienia, o których wiadomo, że są bardziej tole-

molekularny i bioinformatyk, kierownik Centrum

rancyjne na stres suszy. Takie formy mogą być póź-

Bioinformatyki i Analizy Danych Uniwersytetu Me-

niej brane pod uwagę w programach hodowlanych.

dycznego w Białymstoku. Zajmuje się badaniem

Co ważne, rozwiązanie sprawdzi się też w odniesie-

wpływu środowiska na ekspresję informacji gene-

niu do roślin, które rosną w warunkach optymalnych

tycznej.

dla jęczmienia.

Dr hab Agnieszka Janiak Janiak z zespołem w swojej pracy badawczej przygląda się przede wszystkim istniejącej zmienności genetycznej wśród różnych genotypów jęczmienia. Genetyk gromadzi informa-

Mgr Marta Sowa – specjalista w Instytucie Biolo-

cje na temat tego, w jaki sposób różne genotypy

gii, Biotechnologii i Ochrony Środowiska Wydziale

jęczmienia odpowiadają na stres suszy. Szuka kon-

Przyrodniczym Uniwersytetu Śląskiego jako specja-

trastowych reakcji. Gdy jedna z form okazuje się

lista inżynieryjno-techniczny w zespole Cytogenety-

bardziej tolerancyjna na wybrany czynnik stresowy, a druga nie, stara się opisać charakter tej zmienno-

Uniwersytet Śląski w Katowicach

ki i Biologii Molekularnej Roślin. W latach 2011-2014

18

brała udział w projekcje POLAPGEN-BD „Narzędzia

Obserwowane i prognozowane zmiany klimatyczne

ści i zidentyfikować geny oraz mechanizmy odpo-

biotechnologiczne służące do otrzymywania zbóż

nie pozostają obojętne dla hodowli zbóż i innych

wiedzialne za dostrzeżone różnice.

o zwiększonej odporności na suszę”.

gatunków uprawnych. Jednym z wyzwań jest poszukiwanie nowych odmian jęczmienia, które byłyby

Naukowe poszukiwania nowych odmian zbóż mają

bardziej odporne na niedobory wody. Zrozumieniem

ogromne znaczenie w kontekście produkcji rolnej

reakcji jęczmienia na stres suszy zajmują się gene-

na świecie. Susze są jednym z wyzwań związanych

tycy z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

z hodowlą roślin, dotykającym również obszar Polski. Okazuje się, że potencjalne plony zbóż w kraju

Zespół dr hab. Agnieszki Janiak, prof. UŚ na swo-

w wyniku niedoborów wody mogą być nawet o po-

im koncie ma dwa opatentowane rozwiązania, które

łowę mniejsze.

docelowo (przy współpracy z hodowcami) mają pomóc uzyskać odmiany jęczmienia bardziej odporne

Przedstawione wynalazki powstały w ramach Pro-

na różne skutki zmian klimatycznych.

jektu

Dr Justyna Guzy-Wróbelska – genetyk, pracuje

WND-POIG.01.03.01-00-101/08

GEN-BD

POLAP-

„Narzędzia biotechnologiczne służące

w Instytucie Biologii, Biotechnologii i Ochrony Śro-

Jeden z wynalazków obejmuje opracowanie spo-

do otrzymywania zbóż o zwiększonej odporności

dowiska na Wydziale Nauk Przyrodniczych Uniwer-

sobu wykrywania alleli genów kodujących białka

na suszę” w Programie Innowacyjna Gospodarka

sytetu Śląskiego w Katowicach.

z rodziny dehydryn i peroksydaz. Zaprojektowane

2007-2013.

Climate and Environment

Research on barley's resistance to climate change Barley more tolerant to drought – geneticists’ patents

Observed and forecasted climate changes are

This means that thanks to the proposed tools, sci-

cereal yields in the country may be reduced by up

a significant factor when it comes to the growing

entists will be able to more quickly identify forms

to half as a result of water shortages. The present-

of cereals and other cultivated plants. One of the

of barley that are known to be more tolerant to

ed inventions were created as part of the project

challenges is the search for new barley varieties that

drought stress. Such forms can later be taken into

WND-POIG.01.03.01-00-101/08

would be more resistant to water shortages. Genet-

account in growing programmes. Importantly, the

‘Biotechnology tools for to obtain cereals with in-

icists from the University of Silesia in Katowice are

solution will also work for plants that grow in condi-

creased resistance to drought’ in the Innovative

dealing with understanding the response of barley

tions optimal for barley.

Economy Programme 2007-2013.

POLAPGEN-BD

to drought stress.

In her research, Agnieszka Janiak, PhD, DSc, AsTeam of Agnieszka Janiak, PhD, DSc, Assoc. Prof.

soc. Prof. and her team look primarily at the existing

has two patented solutions that are ultimately in-

genetic variability among various barley genotypes.

Agnieszka Janiak, PhD, DSc – geneticist, Associ-

tended (through cooperation with growers) to help

The geneticist collects information on how different

ate Professor of the University of Silesia. She works

obtain barley varieties that are more resistant to

barley genotypes respond to drought stress. Prof.

at the Institute of Biology, Biotechnology and En-

various effects of climate change.

Janiak looks for contrasting reactions. When one of

vironmental Protection at the Faculty of Natural

the forms turns out to be more tolerant to a selected

Sciences of the University of Silesia in Katowice. She

One of the inventions involves developing a meth-

stress factor and the other is not, she tries to de-

studies the genetic mechanisms of plant responses

od for detecting alleles of genes encoding proteins

scribe the nature of this variability and identify the

to stress.

from the dehydrin and peroxidase families. Special

genes and mechanisms responsible for the observed

primers have been designed to help identify geno-

differences.

types of interest to scientists.

Scientific search for new varieties of cereals is of The second patented tool concerns the design of

great importance in the context of agricultural pro-

Mirosław Kwaśniewski, PhD, DSc – geneticist,

primer sequences to analyse the expression of se-

duction in the world. Droughts, also affecting the

molecular biologist and bioinformatician, Head of

lected four genes known to encode proteins impor-

territory of Poland, constitute a serious challenge

the Centre for Bioinformatics and Data Analysis of

tant in the plant’s response to water shortage stress.

for plant breeders.. It turns out that the potential

the Medical University of Bialystok. He studies the influence of the environment on the expression of genetic information.

Justyna Guzy-Wróbelska, PhD – geneticist working at the Institute of Biology, Biotechnology and Sciences of the University of Silesia in Katowice.

Marta Sowa, MSc – she works at the Institute of Biology, Biotechnology and Environmental Protection, Faculty of Natural Sciences, University of Silesia as an engineering and technology specialist in the Plant Cytogenetics and Molecular Biology team. In 2011-2014, she participated in the POLAPGEN-BD project ‘Biotechnological tools for obtaining cereals with increased drought resistance’.

University of Silesia in Katowice

Environmental Protection at the Faculty of Natural

19

Klimat i środowisko

Badania nad adaptacją jęczmienia do zmian klimatycznych Badania dr hab. Agaty Daszkowskiej-Golec, prof. UŚ

int call on AGROBIODIVERSITY dofinansowanego

do specyfiki geograficznej i klimatycznej regionu.

w Polsce ze środków Narodowego Centrum Badań

Badania skupiały się na podstawowych cechach

i Rozwoju) prof. Agata Daszkowska-Golec wspól-

agronomicznych, takich jak wzrost, wysokość i plon

nie z naukowcami z 7 krajów Europu poszukuje

roślin w danych warunkach. Każda z odmian została

różnych podejść eksperymentalnych w celu wzbo-

poddana dogłębnej analizie genetycznej, co umożli-

gacenia puli genetycznej jęczmienia zwyczajnego.

wiło skorelowanie fenotypowych reakcji w polu ze

W projekcie tym pełni rolę lidera Polskiego Zespołu

zmianami genetycznymi. To pozwoliło zidentyfiko-

wchodzącego w skład konsorcjum, a także zarządza

wać specyficzne cechy i warianty genetyczne, które

dwoma pakietami prac badawczych realizowanych

są najbardziej efektywne w przystosowaniu roślin do

przez międzynarodowy zespół. Celem projektu jest

warunków suszy.

m.in. zwiększenie różnorodności upraw obecnie stosowanych w programach hodowlanych, a także

Działania realizowane przez członków Zespołu Ge-

Dr hab. Agata Daszkowska-Golec, prof. UŚ

identyfikacja i poszukiwanie nowych genów oraz ich

netyki i Genomiki Funkcjonalnej Roślin, któremu

– Instytut Biologii, Biotechnologii i Ochrony Śro-

wariantów pod kątem tolerancji na stresy abiotycz-

lideruje Agata Daszkowska-Golec w projekcie fi-

dowiska na Wydziale Nauk Przyrodniczych UŚ.

ne w kontekście różnorodności tradycyjnych, lokal-

nansowanym przez Narodowe Centrum Nauki w ra-

Badaczka w swoich pracach naukowych skupia się

nych, elitarnych i nowoczesnych odmian jęczmienia

mach konkursu SONATA BIS10: QUEST („W po-

na molekularnych podstawach odpowiedzi roślin na

zwyczajnego. Istotnym elementem jest również ho-

szukiwaniu genotypu jęczmienia przystosowanego

stresy abiotyczne ze szczególnym uwzględnieniem

listyczny aspekt badań, uwzględniający mikrobiom

do zmian klimatycznych - wielowymiarowa analiza

stresu suszy na przykładzie jęczmienia i Arabidop-

gleby w kształtowaniu lepszej odpowiedzi roślin

genomiczna funkcji kompleksu CBC w sygnalizacji

sis. W 2023 roku została stypendystką Polsko-Ame-

uprawnych np. na deficyt wody w podłożu.

ABA”) koncentrują się na poszukiwaniu genotypu

Uniwersytet Śląski w Katowicach

rykańskiej Komisji Fulbrighta.

20

jęczmienia przystosowanego do zmian klimatyczBadaczka z UŚ niedawno zakończyła realizację

nych i obejmują wielowymiarową analizę genomicz-

innego

BARISTA

ną funkcji kompleksu CBC w sygnalizacji ABA. JW

(„Advanced tools for breeding BARley for Inten-

projekcie QUEST genetycy z UŚ prowadzą szereg

sive and SusTainable Agriculture under climate

analiz genomicznych z wykorzystaniem najnow-

change scenarios” ERA-NET COFUND SusCrop

szych technologii sekwencjonowania genomu oraz

finansowanego w ramach programu ramowego

szczegółowe analizy fizjologiczne i morfologiczne

HORYZONT 2020 na rzecz badań i innowacji (No

unikalnego materiału genetycznego wyprowadzo-

771134) w Polsce dofinansowany przez Narodowe

nego w Zespole Genetyki i Genomiki Funkcjonalnej

Centrum Badań i Rozwoju), w ramach którego na-

Roślin. Ich celem jest dogłębne zrozumienie ścieżek

W Europie jęczmień stanowi, po pszenicy i kuku-

ukowcy z Europy opracowali 'zestaw narzędzi' (ang.

molekularnych zależnych od kompleksu CBC oraz

rydzy, najczęściej uprawiane zboże, z produkcją

toolbox) dla hodowców, zawierający opis linii jęcz-

opracowanie narzędzi, które będą mogły z powo-

przekraczającą 60 milionów ton rocznie. Globalnie

mienia, które charakteryzują się wysoką tolerancją

dzeniem być wykorzystywane także do innych od

jęczmień zajmuje czwartą pozycję pod względem

na podwyższone temperatury oraz deficyt wody.

jęczmienia gatunków uprawnych.

produkcji. W obliczu antropogenicznych zmian kli-

To jeden z wyników międzynarodowego projektu

matycznych, priorytetem jest identyfikacja strategii

BARISTA, który miał na celu wspieranie naukowe

Poza wspomnianymi projektami prof. Agata Dasz-

umacniających adaptację i tolerancję jęczmienia na

selekcji jęczmienia w kontekście zmieniającego się

kowska-Golec zaangażowana jest też w międzyna-

niekorzystne efekty tychże zmian, w tym na ekstre-

klimatu. W ramach tego przedsięwzięcia zaangażo-

rodową inicjatywę PlantACT! Oprócz prowadzonych

malne zjawiska takie jak upały czy powodzie. Anali-

wani byli genetycy roślin, fizjolodzy, a także eksperci

badań przez wszystkich członków grupy i poszu-

za genetyczna i molekularna jęczmienia może przy-

w dziedzinie modelowania klimatu z ośmiu krajów

kiwaniu przez nich molekularnych podstaw odpo-

czynić się do opracowania innowacyjnych metod,

europejskich. Do analizy naukowej zespół wyselek-

wiedzi roślin na stresy abiotyczne ze szczególnym

które będą harmonizować z ideą zrównoważonego

cjonował sześćdziesiąt zarejestrowanych w ostat-

uwzględnieniem stresu suszy, naukowcy skupiają

rozwoju rolnictwa..

nich dwóch dekadach elitarnych odmian jęczmienia,

się m.in. na popularyzacji wiedzy o zrównoważonej

reprezentujących zróżnicowane strefy klimatyczne

uprawie roślin i zwiększeniu świadomości dot. od-

W ramach międzynarodowego projektu RecoBar

w Europie. Eksperymenty polowe przeprowadzono

porności i bezpieczeństwa związanego z wyżywie-

(Recovering and Exploiting Old and New Barley

przez dwa sezony w jedenastu lokalizacjach na kon-

niem.

Diversity for Future-Ready Agriculture [Europe-

tynencie, obejmujących Włochy, Hiszpanię, Niemcy,

an Union’s Horizon 2020 research and innovation

Estonię, Polskę i Finlandię. Celem było zbadanie re-

programme under grant agreement No 771134] jo-

akcji odmian na stres wywołany suszą w odniesieniu

międzynarodowego

projektu

Climate and Environment

Research on barley's resistance to climate change Research by Agata Daszkowska-Golec, PhD, DSc, Assoc. Prof.

In the European context, barley is the fourth most extensively cultivated cereal crop, trailing only wheat and maize, with production surpassing 60 million tons annually. On a global scale, barley production holds a commendable fourth position.

Confronted with the exigencies of anthropogenic climatic alterations, the strategic prioritization of deleterious impacts of such shifts, including the

("Advanced tools for breeding BARley for Intensive

inclusive of a multifaceted genomic scrutiny of the

extremities of heatwaves and flooding, becomes

and SusTainable Agriculture under climate change

Cap Binding Complex (CBC) in Abscisic Acid (ABA)

crucial. The implementation of genetic and molec-

scenarios," an ERA-NET COFUND SusCrop initia-

signaling. The QUEST initiative impels geneticists at

ular analyses in barley research is instrumental in

tive funded under the HORIZON 2020 framework

the University of Silesia to execute comprehensive

pioneering methodologies that are congruent with

program for research and innovation [No 771134]),

genomic analyses leveraging cutting-edge genome

sustainable agricultural paradigms.

financially supported by the National Centre for

sequencing techniques, supplemented by advanced

Research and Development in Poland. This collabo-

physiological and morphological analyses of distinct

Within the ambit of the international RecoBar initi-

rative venture yielded a 'toolbox' for breeders delin-

genetic material curated by the team. Their project

ative (Recovering and Exploiting Old and New Bar-

eating barley strains with pronounced tolerance to

will give a profound comprehension of the CBC-de-

ley Diversity for Future-Ready Agriculture [funded

high temperatures and water scarcity, underscoring

pendent molecular pathways and the formulation of

under the European Union’s Horizon 2020 research

the BARISTA project commitment to undergirding

instrumentalities potentially applicable to a broader

and innovation program with grant agreement No

barley selection amidst climatic flux. This interdis-

spectrum of crops beyond barley.

771134], a joint endeavor focusing on AGROBIODI-

ciplinary project engaged plant geneticists, physiol-

VERSITY and financially supported in Poland by the

ogists, and climatological modellers from an octet

Furthermore, Prof. Daszkowska-Golec engages in the

National Centre for Research and Development),

of European countries. For empirical scrutiny, sixty

international PlantACT initiative as founder-member,

Prof. Agata Daszkowska-Golec collaborates with

elite barley varieties from the preceding two dec-

advancing beyond the group's investigative work on

a group of scientists from seven European coun-

ades were appraised, encompassing a pan-Europe-

the molecular underpinnings of plant responses to

tries to explore an array of experimental method-

an climatic gradient. Bifocal field trials spanning two

abiotic stresses, notably drought. Here, the consor-

ologies aimed at augmenting the genetic reservoir

growth cycles across eleven European sites, includ-

tium's remit extends to disseminating knowledge on

of common barley. Prof. Daszkowska-Golec not only

ing Italy, Spain, Germany, Estonia, Poland, and Fin-

sustainable agricultural practices and amplifying

spearheads the Polish contingent within the consor-

land, evaluated varietal responses to drought stress

cognizance related to crop resilience and the secu-

tium but also oversees two pivotal research work

contingent upon regional geographic and climatic

rity of food systems.

packages executed by an international collective.

nuances. Investigations concentrated on cardinal

The project's objectives include the increasing of

agronomic attributes — namely growth, stature, and

genetic diversity within extant breeding programs

yield under specified conditions. Each variety was

and the exploration for novel genes and their alleles

subjected to rigorous genetic analysis, correlating

with potential for enhancing abiotic stress toler-

phenotypic field responses with genetic dynamics,

ance, specifically within the spectrum of traditional,

thereby pinpointing specific traits and gene variants

Agata Daszkowska-Golec, PhD, DSc, Assoc.

local and elite barley varieties. Equally significant

paramount to drought adaptation.

Prof. – Institute of Biology, Biotechnology and En-

is the project's holistic research orientation, which

vironmental Protection at the Faculty of Natural

integrates considerations of the soil microbiome in

The Plant Genetics and Functional Genomics Team,

Sciences of the University of Silesia in Katowice. In

fostering enhanced plant responses, notably to soil

under Prof. Daszkowska-Golec's leadership, under-

her scientific work, the researcher focuses on the

water deficits.

takes activities within the QUEST project (funded

molecular basis of plant responses to abiotic stress-

by the National Science Centre within the SONA-

es, with particular emphasis on drought stress on

Recently, Prof. Daszkowska-Golec concluded par-

TA BIS10), which delves into the pursuit of a bar-

the example of barley and Arabidopsis. In 2023, she

ticipation in the international BARISTA project

ley genotype acclimatized to climatic vicissitudes,

became a Fulbright Scholar.

University of Silesia in Katowice

enhancing barley resilience and adaptation to the

21

Klimat i środowisko

Badania nad zwiększeniem sprawności turbin silników lotniczych i na rzecz neutralności klimatycznej

Dr hab. inż. Bogusław Mendala prof. PŚ – Katedra

Celem projektu jest zdobycie nowej wiedzy na temat

micznych, realizowanego w Fraunhofer Institute for

Technologii Materiałowych Wydział Inżynierii Ma-

degradacji w wysokiej temperaturze powłokowych

Material and Beam Technology IWS, Niemcy oraz

teriałowej Politechniki Śląskiej. Zajmuje się zagad-

barier cieplnych (Thermal Barrier Coatings – TBC)

międzywarstw, w których Politechnika Śląska od

nieniami inżynierii powierzchni, a zwłaszcza tech-

wytworzonych na monokrystalicznych, żarowy-

lat posiada duże doświadczenie, realizacja projek-

nologiami wytwarzania powłok i warstw odpornych

trzymałych nadstopach na bazie niklu pracujących

tu będzie przebiegać w pętli sprzężenia zwrotnego.

na zużycie i korozję z wykorzystaniem metod PVD,

w turbinach nowoczesnych silników lotniczych. Ich

Dzięki takiemu synergicznemu podejściu parame-

natryskiwania cieplnego, galwanicznych, obróbek

zastosowanie pozwoli na podniesienie temperatury

try osadzania międzywarstw zostaną opracowane

cieplno-chemicznych, i metod malarskich, zwłasz-

pracy i co za tym idzie sprawności turbin silników

w oparciu o wyniki eksperymentów prowadzonych

cza dla przemysłu lotniczego, motoryzacji i dla

lotniczych, a tym samym zmniejszy zużycie paliwa

jednocześnie zarówno w laboratoriach polskich,

energetyki.

przez samoloty nowej generacji. Wymienione dzia-

francuskich, jak i niemieckich.

Politechnika Śląska

łania bezpośrednio przyczynią się do redukcji emisji

22

CO2 do środowiska, zaspokajając tym samym glo-

W skład międzynarodowego konsorcjum projektu,

balne potrzeby w zakresie budowania neutralności

przyznanego w ramach konkursu M-ERA.NET 3

klimatycznej. Zakładając, że zastosowanie w przy-

Call 2022, finansowanego w Polsce przez Narodowe

szłości wodoru jako paliwa spowoduje zwiększenie

Centrum Badań i Rozwoju wchodzi pięć jednostek

zawartości pary wodnej w spalinach, naukowcy

– 3 z Polski: Łukasiewicz – GIT – lider konsorcjum,

chcą również określić wpływ pary wodnej w atmos-

Politechnika Śląska i firma AvioAero oraz 2 partne-

ferze na trwałość zaawansowanych powłokowych

rów zagranicznych – MINES Paris z Francji i Fraun-

Jak zwiększyć wydajność silników lotniczych rów-

barier cieplnych podczas testów utleniania wysoko-

hofer Institute for Material and Beam Technology

nocześnie zmniejszając emisję gazów cieplarnia-

temperaturowego.

IWS z Niemiec. Koordynatorem projektu jest dr inż.

nych – z takim wyzwaniem mierzą się realizatorzy

Radosław Swadźba z Centrum Badań Materiałów w

projektu o akronimie TBC4H2 pt. „Powłokowe barie-

Wszystkie ambitne cele postawione w ramach pro-

Łukasiewicz – GIT, natomiast w Politechnice Ślą-

ry cieplne do ekologicznych zastosowań związanych

jektu mogą zostać osiągnięte jedynie poprzez ścisłą

skiej projektem kieruje dr hab. inż. Bogusław Men-

z przetwarzaniem ciepła w energię: zrozumienie

współpracę pomiędzy partnerami polskimi, fran-

dala, prof. PŚ z Wydziału Inżynierii Materiałowej,

ograniczeń w warunkach spalania wodoru i per-

cuskimi i niemieckimi. Począwszy od opracowania

Katedra Technologii Materiałowych.

spektywa zrównoważonego rozwoju”.

technologii nanoszenia zewnętrznych powłok cera-

Climate and Environment

Research on increasing the efficiency of aircraft engine turbines and towards climate neutrality

Increasing the efficiency of aircraft engines while reducing greenhouse gas emissions – this is the challenge faced by the implementers of the project acronym TBC4H2 entitled ‘Coating Thermal Barriers for Green Heat-to-Energy Applications: Understanding the Limitations of Hydrogen Combustion Polish, French and German partners. Starting with

nology IWS from Germany. The project coordinator

The aim of the project is to gain new knowledge

the development of the technology for applying ex-

is Radosław Swadźba, PhD Eng. from the Materials

about the high-temperature degradation of thermal

ternal ceramic coatings, carried out at the Fraun-

Research Centre in Łukasiewicz – Upper Silesian

barrier coatings (TBC) produced on single-crys-

hofer Institute for Material and Beam Technology

Institute of Technology, while at the Silesian Uni-

talline, heat-resistant nickel-based superalloys op-

IWS, Germany, and interlayers, in which the Silesian

versity of Technology the project is led by Bogusław

erating in the turbines of modern aircraft engines.

University of Technology has had extensive experi-

Mendala, PhD, DSc Eng., Assoc. Prof. from the Fac-

Their use will increase the operating temperature

ence for years, the project will be implemented in

ulty of Materials Engineering, Department of Mate-

and, consequently, the efficiency of aircraft engine

a feedback loop. Thanks to this synergistic approach,

rials Technologies.

turbines, and thus reduce fuel consumption of new

the parameters of interlayer deposition will be de-

generation aircraft. The above-mentioned activi-

veloped based on the results of experiments con-

ties will directly contribute to the reduction of CO2

ducted simultaneously in Polish, French and German

emissions into the environment, thus meeting global

laboratories.

Bogusław Mendala, PhD, DSc Eng., Assoc. Prof of

needs in regards to building climate neutrality. Assuming that the future use of hydrogen as a fuel will

The international consortium of the project, award-

the Silesian University of Technology – Depart-

increase the water vapor content in exhaust gas-

ed under the M-ERA.NET 3 Call 2022 call for pro-

ment of Materials Technologies, Faculty of Materials

es, scientists also want to determine the impact of

posals, financed in Poland by the National Centre

Engineering, Silesian University of Technology. He

water vapor in the atmosphere on the durability of

for Research and Development, includes five units

deals with surface engineering issues, in particular

advanced coating thermal barriers during high-tem-

– 3 from Poland: Łukasiewicz – Upper Silesian In-

technologies for producing wear- and corrosion-re-

perature oxidation tests.

stitute of Technology. – consortium leader, Silesian

sistant coatings and layers using PVD, thermal

University of Technology and AvioAero, as well as

spraying, galvanic, thermo-chemical treatments,

All ambitious goals set within the project can only

2 foreign partners – MINES Paris from France and

and painting methods, especially for the aviation,

be achieved through close cooperation between

Fraunhofer Institute for Material and Beam Tech-

automotive and energy industries.

Silesian University of Technology

Conditions and a Sustainability Perspective.’

23

Klimat i środowisko

Autorska metoda prognozowania termomechanicznych właściwości koksu metalurgicznego

Iwona Jelonek opracowała jedyną na świecie wdro-

Certyfikacja "PL-US BIO" jest autorskim programem

żoną na skalę przemysłową do sektora koksowni-

Centre for Biomass Energy Research and Education,

czego autorską metodę prognozowania termome-

Uniwersytetu Śląskiego. Jest on dedykowany kon-

Dr hab. Iwona Jelonek, prof. UŚ – ekspertka

chanicznych właściwości koksu metalurgicznego

troli jakości paliw stałych produkowanych z biomasy

w dziedzinie petrologii i geochemii organicznej.

opartą na analizie mikroskopowej, w której zało-

drzewnej i niedrzewnej. Procesem certyfikacji obję-

Pracuje w Instytucie Nauk o Ziemi Uniwersytetu

żono, że reaktywność poszczególnych składników

ta jest wyłącznie biomasa stała do celów pozyska-

Śląskiego w Katowicach, jest dyrektorem centrum

węgla jest pochodną stopnia ich aromatyzacji. Me-

nia energii dedykowana sprzedaży nieprzemysło-

badawczego Centre for Biomass Energy Research

toda ta jest unikalna w skali światowej i nie wzoru-

wej. Program certyfikacji „PL-US BIO” wprowadza

and Education. Zajmuje się oceną jakości paliw

je się na żadnej z dotychczas stosowanych metod.

nowy parametr charakteryzujący biomasę stałą: „P”

stałych oraz procesem karbonizacji węgla, a tak-

Wyjątkową zaletą niespotykaną dotychczas jest

(purity - czystość). Informuje on o zawartości za-

że produkcją i spalaniem biomasy. Specjalizuje się

możliwość

termomechanicznych

nieczyszczeń stałych w badanym paliwie w oparciu

w poszukiwaniu odnawialnych źródeł energii, w tym

właściwości koksu metalurgicznego na próbkach

o analizę petrograficzną, podając procentową za-

naturalnych źródeł ciepła. Łączy naukę z przemy-

pobranych z rdzeni wiertniczych, gdzie mała ilość

wartość biomasy w badanym biopaliwie. Nadmier-

słem, opracowuje nowoczesne technologie do po-

uzyskanego węgla koksowego nie pozwala na prze-

na ilość zanieczyszczeń ściśle koreluje się z emisją

prawy jakości powietrza oraz ochrony środowiska

prowadzenie metod ogólnie dostępnych.

spalin oraz bezpośrednio wpływa na walory użyt-

prognozowania

Uniwersytet Śląski w Katowicach

naturalnego.

24

kowe urządzenia grzewczego powodując np. jego Kolejne osiągnięcie naukowe związane jest z Od-

szybszą korozję lub uszkodzenia palnika. Stwierdzo-

nawialnymi Źródłami Energii dla których Iwona

no w trakcie badań, że zawartość dodatków i za-

Jelonek zastosowała metody mikroskopowe w celu

nieczyszczeń powyżej 3% obj. (w oparciu o analizę

wykrycia wszelkich zanieczyszczeń występujących

petrograficzną) w produkcie końcowym (pellet, bry-

w biopaliwach stałych typu paliwa grillowe, pe-

kiet) wiąże się ze zwiększeniem szkodliwej emisji

lety drzewne i pelety z biomasy zielnej oraz agro.

cząstek stałych i innych niepożądanych produktów

Jest to pierwsze nigdy wcześniej nie spotykane na

gazowych podczas procesu spalania. Szczegóły pro-

świecie wieloaspektowe odkrycie wypracowane na

gramu można znaleźć na stronie CBERE.

płaszczyźnie międzynarodowej w wyniku, którego Działalność naukowa Iwony Jelonek skoncentro-

udowodniono jaki wpływ ma spalanie i zgazowanie

Każde

wana jest na popularyzacji wiedzy na temat odna-

biomasy na zanieczyszczenie powietrza i na zdrowie

Iwony Jelonek ma wymiar interdyscyplinarny o cha-

wialnych źródeł energii (OZE) oraz relacji między

ludzkie.

rakterze utylitarnym (aplikacyjnym zastosowaniu).

energią a środowiskiem naturalnym i społecznym,

z

wymienionych

osiągnięć

naukowych

Co więcej odkrycia naukowe Iwony Jelonek nie-

a także wspieranie nowoczesnych rozwiązań w za-

W wyniku wieloletnich badań oraz intensywnych

wątpliwie mają przełożenie na ochronę środowiska

kresie odnawialnych źródeł energii, efektywności

studiów został opracowany i wdrożony pod kierun-

naturalnego oraz komfort życia ludzkiego.

energetycznej, paliw alternatywnych oraz ekologicz-

kiem Iwony i Zbigniewa Jelonek Program Certyfika-

nej utylizacji odpadów.

cji Biopaliw Stałych "PL-US BIO".

Climate and Environment

Original method for predicting thermomechanical properties of metallurgical coke

Iwona Jelonek's scientific activity concerns science communication in the area of renewable energy sources and the relationship between energy and the natural and social environment, as well as supporting modern solutions in renewable energy sources, energy efficiency, alternative fuels, and As a result of many years of research and intensive

combustion. Programme details can be found on the

studies, the ‘PL-US BIO’ Solid Biofuel Certification

CBERE website.

Iwona Jelonek developed the world-first and only

Programme was developed and implemented by

original method implemented on an industrial scale

Iwona and Zbigniew Jelonek.

Each of the listed scientific achievements by Iwona Jelonek has an interdisciplinary dimension of a util-

in the coking sector for predicting thermomechanical properties of metallurgical coke based on micro-

The ‘PL-US BIO’ certification is an original pro-

itarian nature (direct application). Furthermore, the

scopic analysis, which assumes that the reactivity

gramme of the Centre for Biomass Energy Research

scientific discoveries of Iwona Jelonek undoubted-

of individual coal components is derived from their

and Education of the University of Silesia. It is de-

ly have a positive impact on the protection of the

degree of aromatisation. It is a unique method that

signed to control the quality of solid fuels produced

natural environment and the comfort of human life.

is not modelled after any other method used to date.

from woody and non-wood biomass. Only solid

A distinctive advantage not previously observed is

biomass for energy purposes intended for non-in-

the possibility of predicting the thermomechanical

dustrial sale is subject to the certification process.

properties of metallurgical coke using core samples,

The ‘PL-US BIO’ certification programme introduc-

where the small amount of coking coal obtained

es a new solid biomass parameter: ‘P’ (purity). It in-

Iwona Jelonek, PhD, DSc, Associate Professor

prevents commonly available methods from being

dicates the content of solid impurities in the test-

– a petrology and organic geochemistry expert em-

carried out.

ed fuel based on petrographic analysis, providing

ployed at the Institute of Natural Sciences of the

the percentage of biomass in the tested biofuel.

University of Silesia in Katowice, Director of the

Another scientific achievement has to do with Re-

Excess impurities correlate closely with emission

Centre for Biomass Energy Research and Educa-

newable Energy Sources. Iwona Jelonek applied

levels and have a direct impact on the performance

tion. Her work involves the assessment of the qual-

microscopic methods to detect any impurities

of the heating equipment, causing, for example,

ity of solid fuels and the coal carbonisation process,

in such solid biofuels as grill fuels, wood pellets,

faster corrosion or damage to the burner. Research

as well as biomass production and combustion.

and agro and herbaceous biomass pellets. This is

has shown that the content of additives and impuri-

She specialises in the search for renewable energy

the first ever multifaceted discovery developed in-

ties above 3% vol. (based on petrographic analysis)

sources, including natural heat sources. She com-

ternationally to demonstrate the impact of biomass

in the final product (pellet, briquette) is associated

bines scientific knowledge with industry expertise

combustion and gasification on air pollution and

with an increase in harmful emissions of particu-

to develop cutting-edge technologies aimed at im-

human health.

lates and other undesirable gaseous products during

proving air quality and protecting the environment.

University of Silesia in Katowice

ecological waste disposal.

25

Klimat i środowisko

Opracowanie innowacyjnej metody wykorzystania wody deszczowej w instalacjach basenowych zgodnie z ideą Gospodarki Obiegu Zamkniętego

2. Oczyszczenie wody deszczowej: Proces ten obej-

staniu Międzynarodowej Klasyfikacji Patentowej

muje koagulację, filtrację i dezynfekcję. Woda desz-

i określonych słów kluczowych. Wyniki tych poszuki-

czowa jest pobierana ze zbiornika, następuje dozo-

wań zostały przedstawione Zespołowi Naukowemu

wanie koagulantu, filtracja, dezynfekcja promieniami

i poddane dyskusji oraz analizie, po czym wniosko-

UV, korekta pH oraz dezynfekcja związkami chloru.

wano, że brak jest dostępnych i objętych ochroną

Procesy te są podobne do stosowanych w typowych

rozwiązań, które uniemożliwiałyby przeprowadzenie

instalacjach oczyszczania wody basenowej, co mini-

projektu.

malizuje konieczność ingerencji w istniejące układy.

Warto zastrzec, że urzędy ds. ochrony własności 3. Zagospodarowanie oczyszczonej wody deszczo-

przemysłowej nie są zobowiązane do uznawania

wej: Woda ta jest wykorzystywana w instalacjach

wyników tych poszukiwań i że w trakcie badań urzę-

Dr hab. inż. Edyta Kudlek, prof. PŚ – adiunkt w Ka-

wody basenowej do uzupełnienia strat w obiegu

dowych mogą zostać wskazane inne rozwiązania

tedrze Inżynierii Wody i Ścieków, Wydział Inżynierii

wody basenowej lub jako strumień płuczący złoża

stanowiące stan techniki.

Środowiska i Energetyki Politechniki Śląskiej. Eks-

filtracyjne.

pert w Śląskim Centrum Kompetencji Przemysłu 4.0 Poszukiwania w stanie techniki przeprowadzono 24

są ważnym krokiem w ocenie możliwości wdrożenia

dowe w obszarze technologii oczyszczania różnych

czerwca 2022 r. w bazach patentowych, zarówno

projektu, ale wymagają ostrożności i dalszej analizy.

strumieni wodnych.

krajowych, jak i międzynarodowych, przy wykorzy-

Badania dotyczą opracowania metody wykorzystania wody deszczowej w instalacjach wody basenowej publicznych pływalni krytych. Metoda ta obej-

Politechnika Śląska

muje trzy etapy technologiczne:

26

Podsumowując, opisane poszukiwania patentowe

w Gliwicach. Ma wieloletnie doświadczenie zawo-

1. Zgromadzenie i zmagazynowanie wody deszczowej: W tym etapie woda deszczowa jest zbierana z dachów i/lub parkingów obiektów basenowych.

Następuje filtrowanie oraz ewentualna separacja substancji ropopochodnych, a woda kierowana jest do osadnika i zbiornika wody deszczowej.

Climate and Environment

Development of an innovative method of using rainwater in swimming pool installations in accordance with the idea of Closed Loop Economy

The research focuses on the development of a method for using rainwater in water installations of public indoor swimming pools. The method com-

1. Rainwater collection and storage: During this

3. Treated rainwater management: The water is used

To sum up, the described patent search is an impor-

to replenish water losses in the swimming pool wa-

tant step in assessing the possibility of implementing

ter circulation or as a stream rinsing filter bed.

a project, but it requires caution and further analysis.

stage, rainwater is collected from the roofs and/or parking lots of swimming pool facilities. Filtering

A prior art search was conducted on 24 June 2022

and, if necessary, separation of petroleum substanc-

in domestic and international patent databases,

es takes place, and then the water is redirected to

using the International Patent Classification and

the sedimentation tank and rainwater tank.

specific keywords. The results of the search were presented to the Scientific Team for discussion. Af-

2. Rainwater treatment: This process includes coag-

ter the analysis, it was concluded that there were no

Edyta Kudlek, PhD, DSc Eng. Associate Pro-

ulation, filtration, and disinfection. After rainwater is

available and protected solutions that would prevent

fessor of the Silesian University of Technology

drawn from the tank, the coagulant is dosed. Then,

the project from being carried out.

– assistant professor at the Department of Water and Wastewater Engineering of the Faculty of En-

the water is filtered, disinfected with UV rays and chlorine compounds, and its pH is adjusted. These

However, it is worth noting that industrial property

ergy and Environmental Engineering. Expert at the

processes are similar to those used in typical swim-

offices are not obliged to recognise the results of

Silesian Competence Centre of Industry 4.0 in Gli-

ming pool water treatment installations, which min-

these searches and that other solutions constituting

wice. A specialist with many years of professional

imises the need to interfere with existing systems.

the state of the art may be identified during official

experience in the field of treatment technologies for

examinations.

various water streams.

Silesian University of Technology

prises three technological stages:

27

Zdrowie i jakość życia

Health and Quality of Life

Zdrowie i jakość życia

Rekordowa terapia ECMO u pacjenta z Covid-19

W listopadzie 2020 roku 59-letni mężczyzna – lekarz, zakażony koronawirusem SARS-CoV-2, trafił do szpitala. Spędził tam 122 dni, z czego aż 68 dni był wspomagany systemem ECMO. To rekordowo długa – w skali kraju i świata – terapia. W porównaniu, „standardowa” terapia ECMO trwa ok. 20 dni. Za sukcesem stoją medycy z Górnośląskiego Centrum Medycznego im. prof. Leszka Gieca Śląskiego Uni-

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

wersytetu Medycznego w Katowicach.

30

Lekarz prowadzący: dr n. med. Wojciech Kruczak

Pacjent trafił na Oddział Pneumonologii szpitala

– asystent Oddziału Anestezjologii i Intensywnej

w katowickiej dzielnicy Ochojec. Pomimo wdrożo-

Terapii z Nadzorem Kardiologicznym Górnoślą-

nego leczenia jego stan dramatycznie się pogarszał.

skiego Centrum Medycznego im. prof. Leszka Gieca

Ze względu na stopień uszkodzenia płuc podjęto de-

Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach.

cyzję o przekazaniu go do Oddziału Anestezjologii

Jego zainteresowania zawodowe obejmują nastę-

i Intensywnej Terapii z Nadzorem Kardiologicznym

pujące zagadnienia: echokardiografia okołoope-

i podłączeniu do urządzenia, które zastąpiło funkcję

racyjna; zabiegi małoinwazyjne, zabiegi z użyciem

uszkodzonych płuc, czyli do aparatu do pozaustro-

robotów operacyjnych; ECMO.

jowego utlenowania krwi - VV ECMO. W ten sposób był wspomagany aż 68 dni. Rekordowo długa terapia pozwoliła mu na samodzielne, wydolne oddychanie i powrót do codziennej praktyki lekarza rodzinnego.

Zespół: – Zespół Oddziału Anestezjologii i Intensywnej Terapii z Nadzorem Kardiologicznym – ze-

ECMO jest alternatywnym leczeniem pacjentów,

spół lekarzy anestezjologów, kardiochirurgów, pul-

u których do wyleczenia nie wystarcza już respira-

monologów, laryngologów. Pielęgniarki oddziału,

tor. ECMO stosuje się w najbardziej wyspecjalizo-

rehabilitanci. Kierownik: prof. dr hab. n. med. Ewa

wanych oddziałach, ponieważ jest to skomplikowa-

Kucewicz.

na procedura, wymagająca perfekcyjnego nadzoru.

Wyleczenie pacjenta było możliwe dzięki współpracy lekarzy kilkunastu specjalności.

Health and Quality of Life

Record-breaking ECMO therapy for a patient with Covid-19

In November 2020, a 59-year-old man infected with the SARS-CoV-2 coronavirus was admitted to hospital. He spent 122 days there, of which 68 days were supported by the ECMO system. This is a record-breaking therapy – on a national and global scale. Behind this success stand medics from the Prof. Leszek Giec Upper Silesian Medical Centre of

The patient was admitted to the Pneumonology De-

Attending physician: Wojciech Kruczak, DPharm,

partment of a hospital in the Ochojec district of Ka-

MD– assistant at the Leszek Giec Department of

towice. Despite the implemented treatment, his con-

Anesthesiology and Intensive Care with Cardio-

dition deteriorated dramatically. Due to the degree

logical Supervision at the Upper Silesian Medical

of lung damage, a decision was made to transfer him

Centre of the Medical University of Silesia in Katow-

to the Department of Anaesthesiology and Inten-

ice. His professional interests include: perioperative

sive Care with Cardiological Supervision and con-

echocardiography; minimally invasive procedures;

nect him to a device that replaced the function of

procedures using surgical robots; ECMO.

the damaged lungs, i.e. a device for extracorporeal blood oxygenation - VV ECMO. He was supported in this way for as long as 68 days. The record-breaking long therapy allowed him to breathe independently and efficiently.

Team: Team of the Department of Anesthesiology ECMO is an alternative treatment for patients

and Intensive Care with Cardiological Supervision

whose recovery is no longer possible to achieve on

– team of anesthesiologists, cardiac surgeons, pul-

a ventilator. ECMO is used in the most specialised

monologists, and laryngologists. Ward nurses, reha-

departments because it is a complicated procedure

bilitation specialists. Head: Prof. Ewa Kucewicz, MD,

that requires perfect supervision. The patient’s re-

PhD.

covery was possible thanks to the cooperation of doctors from several specialties.

Medical University of Silesia in Katowice

the Medical University of Silesia in Katowice.

31

Zdrowie i jakość życia

Opatentowany związek dla terapii przeciwnowotworowych

Dr inż. Jacek Mularski – specjalista badawczo-techniczny z Biura ds. Infrastruktury Badawczo-Dydaktycznej Wydziału Nauk Ścisłych i Tech-

Poszukiwania nowych aktywnych substancji leczni-

nicznych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach,

czych, które mogą być wykorzystywane w terapiach

reprezentuje nauki chemiczne. Pracuje w zespole

przeciwnowotworowych, są prowadzone w ośrod-

Leczenie pacjentów ze zdiagnozowanymi nowotwo-

badawczym ds. projektowania leków i nano-farma-

kach badawczych na całym świecie. Intensywne ba-

rami, u których dochodzi do takiego uszkodzenia,

kologii.

dania prowadzą również naukowcy z Uniwersytetu

jest o wiele trudniejsze i wiąże się z gorszymi ro-

Śląskiego w Katowicach.

kowaniami. Dlatego tym bardziej potrzebne jest poszukiwanie nowych związków chemicznych, mogą-

Taki nowy związek, będący pochodną chinazoliny,

cych wpływać korzystnie na przebieg terapii. Nowa

zaproponowali badacze z Wydziału Nauk Ścisłych

pochodna styrylochinazolinonu niesie ze sobą takie

i Technicznych: dr inż. Jacek Mularski, dr Katarzyna

nadzieje.

Malarz oraz prof. Robert Musioł. Rozwiązanie zostało objęte ochroną patentową.

Zespół badawczy ds. projektowania leków i nano-

Uniwersytet Śląski w Katowicach

-farmakologii, kierowany przez prof. Roberta Musio-

32

Jest to styrylochinazolina wykazująca kilkukrotnie

ła, na co dzień zajmuje się poszukiwaniem nowych

lepszą skuteczność w terapiach leczenia nowotwo-

związków o działaniu przeciwnowotworowym, ze

ru okrężnicy niż stosowana dotychczas substancja

szczególnym uwzględnieniem: chelatorów żelaza

Dr Katarzyna Malarz – profesor UŚ, pracuje na

o nazwie imatynib. Opracowana pochodna szcze-

o właściwościach jonoforycznych, inhibitorów kinaz

Wydziale Nauk Ścisłych i Technicznych Uniwersyte-

gólnie dobrze może się sprawdzić w przypadkach

tyrozynowych oraz wybranych szlaków metabolicz-

tu Śląskiego w Katowicach. Jest członkiem zespołu

pacjentów onkologicznych, u których stwierdzono

nych oraz pochodnych fullerenów i ich aktywności

badawczego biofizyki farmaceutycznej Instytutu

uszkodzenie białka p53. Białko to nazywane jest

biologicznej.

Fizyki. Zajmuje się badaniem małocząsteczkowych

strażnikiem genomu ze względu na pełnione funk-

związków oraz nanomateriałów, które dają nadzieję

cje. Jest odpowiedzialne między innymi za akty-

Na swoim koncie zespół ma wiele patentów, a ko-

na opracowanie nowych leków przeciwnowotworo-

wację mechanizmów naprawy DNA uszkodzonego

lejne projekty – z obiecującymi wynikami – trwają.

wych.

w wyniku choroby.

Prof. Robert Musioł – profesor nauk medycznych i nauk o zdrowiu, dyrektor Instytutu Chemii na Wydziale Nauk Ścisłych i Technicznych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Lider zespołu badawczego ds. projektowania leków i nano-farmakologii.

Zajmuje się projektowaniem i badaniem związków chemicznych, szczególnie tych, które mogą znaleźć zastosowanie w branży farmaceutycznej. Współautor patentów.

Health and Quality of Life

Patented compound for anticancer therapies

Research centres all around the globe put great ef-

entails a worse prognosis. Therefore, it is crucial

Jacek Mularski, PhD Eng. – research and techni-

fort into seeking new active ingredients that may be

to search for new chemical compounds that may

cal expert at the Research, Educational and Artis-

used in anticancer therapies. Extensive research in

have a positive effect on the course of the thera-

tic Infrastructure Office at the Faculty of Science

this regard is carried out also at the University of

py. The new derivative of styrylquinoline does bring

and Technology, University of Silesia in Katowice.

Silesia in Katowice.

a ray of hope in that regard.

Representative of chemical sciences. Member of

As a result, Jacek Mularski, PhD Eng.; Katarzyna

The research team for drug design and nanophar-

Malarz, PhD; and Prof. Robert Musioł—the Facul-

macology led by Prof. Robert Musioł deals with

ty of Science and Technology researchers—have

seeking new compounds with anticancer properties,

proposed a new compound, which is a derivative of

in particular iron chelating agents exhibiting iono-

Katarzyna Malarz, PhD – Assistant Professor at

quinazoline. The solution they developed is protect-

phoric properties, tyrosine kinase inhibitors and se-

the Faculty of Science and Technology, University

ed by patents.

lected metabolic pathways and fullerene derivatives,

of Silesia in Katowice. She specialises in studying

along with their biological activity.

fullerene nanomaterials, which provide the prospect

the research team for drug design and nanophar-

of developing new anticancer drugs.

The compound is called styrylquinoline and demonstrates several times better effectiveness in colon

The team has developed a plethora of patented pro-

cancer treatment than imatinib, the substance used

jects, with many other promising projects underway.

so far. The developed derivative may prove particularly useful in the cases of oncology patients with

Prof. Robert Musioł – professor of medical and

damage to the protein P53. Due to protein's role,

health sciences, Head of the Institute of Chemis-

it has been dubbed the Guardian of the Genome;

try, Faculty of Science and Technology, University of

it is responsible for the activation of the DNA repair

Silesia in Katowice. Leader of the research team for

mechanisms damaged due to a disease.

drug design and nanopharmacology. He deals with designing and researching chemical compounds,

Treating patients with diagnosed cancers and such

particularly those that might find use in the phar-

damage incurred is much more complicated and

macological industry. Co-author of multiple patents.

University of Silesia in Katowice

macology.

33

Zdrowie i jakość życia

Stworzenie urządzenia mikroprzepływowego do testowania leków na komórkach ludzkich w warunkach odzwierciedlających środowisko in vivo

Dr hab. inż. Sebastian Student Prof. PŚ – pracownik Wydziału Automatyki, Elektroniki i Informatyki Politechniki Śląskiej. Swoją pracę naukową ogniskuje wokół zastosowania wiedzy i narzędzi inżynierii biomedycznej do budowy różnych systemów na potrzeby diagnostyki a nawet leczenia chorób cywilizacyjnych. Członek zespołu bioinformatycznego prowadzącego badania, które mają na celu opracowanie algorytmów do testów diagnostycznych

Wynalazek ma na celu propozycję rozwiązania

Zalety urządzenia:

wykrywania we wczesnym stadium zmian nowo-

wstępnych testów leków i innych substancji do ce-

•

tworowych.

lów komercyjnych. Bazuje na układzie opartym na systemie mikroprzepływowym. Przede wszystkim

wych hodowli komórkowej w hydrożelu •

urządzenie pozwala na doprowadzenie leku w sposób całkowicie kontrolowany: dzięki czemu jest Członkowie zespołu:

Politechnika Śląska

wykorzystanie systemu mikroprzepływów po-

możliwa symulacja schematów terapii i możliwo-

zwala na uzyskanie stałych warunków hodowli

ści obserwacji mikroskopowych komórek w czasie

i niezmienny dopływ substancji odżywczych

prof. dr hab. inż. Ilona Wandzik, pracownik Wy-

w czasie ekspozycji •

w pełni kontrolowane dozowanie substancji lecz-

działu Chemicznego Politechniki Śląskiej

Unikalna budowa i sposób dostarczania komórek

niczych w trakcie testowania wpływu leku na

•

dr hab. inż. Ziemowit Ostrowski prof. PŚ

w specjalnym hydrożelu (to także produkt zespo-

komórki ludzkie

•

pracownik Wydziału Inżynierii Środowiska Poli-

łu z Politechniki Śląskiej), pozwala na testowanie

techniki Śląskiej

różnych substancji na komórkach ludzkich różnego

Wynalazek doceniła kapituła Śląskiej Nagrody Na-

dr inż. Małgorzata Milewska, pracownik Wydziału

typu. Opisane rozwiązanie jest opatentowane i opu-

ukowej. Urządzenie mikroprzepływowe do testo-

Inżynierii Środowiska Politechniki Śląskiej

blikowane. Istotą układu jest zastosowanie hydro-

wania leków na komórkach ludzkich zostało także

dr inż. Kazimierz Gut, pracownik Wydziału Elek-

żelu, który w temperaturze pokojowej ma postać

wyróżnione Nagrodą Specjalną Chorwackiego Sto-

trycznego Politechniki Śląskiej

płynną, natomiast w temperaturze 37 °C tworzy żel.

warzyszenia Wynalazców oraz Złotym Medalem

dr inż. Maria Gracka, pracownik Wydziału Inży-

Takie właściwości umożliwiają łatwe wprowadzenie

INTARG 2019.

nierii Środowiska Politechniki Śląskiej

komórek do komory, a po podniesieniu temperatury

Maciej Stefanek, pracownik Centrum Biotech-

stworzenie środowiska przypominającego macierz

nologii.

zewnątrzkomórkową dla komórek.

•

34

łatwe i szybkie w przygotowaniu hodowli komórkowych w systemie mikroprzepływowym

•

trwania eksperymentu.

•

mikroukład pozwala na obserwacje mikroskopo-

• • •

Health and Quality of Life

Creation of a microfluidic device for testing drugs on human cells under conditions reflecting the in vivo environment

The invention, relying on a system based on a microfluidic system, aims to propose a solution for preliminary testing of drugs and other substances for commercial purposes. Most importantly, the device allows the drug to be delivered in a completely controlled manner: thus, it is possible to simulate treatment regimens and observe microscopic cells during the course of the experiment.

The unique design and method of delivering cells in a special hydrogel (also a product developed by the team from the Silesian University of Technology) al-

The invention earned recognition from the Silesian

lows various substances to be tested on human cells

Scientific Award jury. The microfluidic device for

of different types. The described solution is patented

testing drugs on human cells was also awarded the

and published. The essence of the system is the use

Croatian Inventors Network Special Award and the

of a hydrogel, which is liquid at room temperature

INTARG 2019 Gold Medal.

but becomes a gel at 37 °C. Such properties make it possible to easily introduce cells into the chamber

sity of Technology, •

Maria Gracka, PhD Eng., employee of the Faculty of Energy and Environmental Engineering of the Silesian University of Technology,

•

Maciej Stefanek, employee of the Biotechnology Centre.

Team members:

and, when the temperature is raised, to create an •

Sebastian Student, PhD, DSc Eng. Assoc. Prof. of

Technology,

the Silesian University of Technology – employ-

Ziemowit Ostrowski, PhD, DSc Eng., Assoc. Prof.

ee of the Faculty of Automatic Control, Electronics,

the microsystem allows microscopic observa-

of the Silesian University of Technology, employ-

and Computer Science of the Silesian University of

tions of cell cultures in hydrogel

ee of the Faculty of Energy and Environmental

Technology. His scientific work focuses on the ap-

easy and quick preparation of cell cultures in the

Engineering of the Silesian University of Tech-

plication of knowledge and tools of biomedical en-

microfluidic system

nology,

gineering to the construction of various systems for

Małgorzata Milewska, PhD Eng., employee of the

the diagnosis and even treatment of civilisational

stant culture conditions and a constant supply of

Faculty of Energy and Environmental Engineer-

diseases. Member of a bioinformatics team con-

nutrients during exposure

ing of the Silesian University of Technology,

ducting research aimed at developing algorithms for

Kazimierz Gut, PhD Eng., employee of the Faculty

diagnostic tests allowing the detection of cancerous

of Electrical Engineering of the Silesian Univer-

lesions at an early stage.

Advantages of the device: • • •

•

Prof. Eng. Ilona Wandzik, employee of the Faculty of Chemistry of the Silesian University of

the cells.

use of the microfluidic system allows for con-

fully controlled dosage of drugs during the process of testing the drug’s effects on human cells

•

•

•

Silesian University of Technology

environment resembling an extracellular matrix for

35

Zdrowie i jakość życia

Drugie na świecie przeszczepienie płuc u pacjenta z zespołem Mounier-Kuhna

Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu to wiodący

Operowanym pacjentem był 39-letni pan Jacek

w Polsce ośrodek kliniczno-naukowo-szkoleniowy,

z ciężką niewydolnością oddechową. Na aktywnej

który od początku swego istnienia ściśle działa ze

liście oczekujących na transplantację płuc znajdo-

Dr n. med. Maciej Urlik - kardiochirurg, specjali-

Śląskim Uniwersytetem Medycznym w Katowicach.

wał się od ponad dwóch lat. Zespół anestezjologów

sta transplantologii klinicznej ze Śląskiego Centrum

Ośrodek słynie z nowoczesnego i pionierskiego po-

i chirurgów potrzebował czasu na przygotowanie

Chorób Serca w Zabrzu. Jest nauczycielem aka-

dejścia do diagnostyki i leczenia.

strategii zabiegu. Największą trudnością było za-

demickim w Śląskim Uniwersytecie Medycznym

intubowanie chorego oraz wykonanie zespoleń

w Katowicach z przedmiotów: kardiochirurgia oraz

Lekarze ze Śląskiego Centrum Chorób Serca w Za-

oskrzelowych przy olbrzymiej dysproporcji oskrzeli

transplantologia. Szczególnie interesuje się tema-

brzu wykonali transplantację obu płuc u pacjenta

dawcy i biorcy.

tyką dawstwa, przeszczepień wielonarządowych

z zespołem Mounier-Kuhna. Była to druga taka ope-

oraz przeszczepień płuc w mukowiscydozie.

racja na świecie.

W tym celu lekarze stworzyli druk 3D tchawicy

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

i oskrzeli na podstawie obrazów tomografii komZespół Mounier-Kuhna jest rzadką chorobą gene-

puterowej, który posłużył do opracowania techniki

tyczną powodującą uszkodzenie tchawicy i oskrzeli

intubacji i wykonania operacji oskrzelowej. Zabieg

głównych. Jest nieprawidłowością rozwojową o nie-

nie byłby możliwy bez pomocy ECMO AV (systemu,

znanej etiologii – do tej pory nie zidentyfikowano

który może przez pewien czas zastąpić funkcję ser-

jeszcze mutacji genu, która powoduje schorzenie.

ca i płuc), ponieważ chory cierpiał również na cięż-

Choroba dotyka młodych dorosłych, częściej wy-

kie nadciśnienie płucne. Skomplikowana operacja

stępuje u mężczyzn. Do tej pory opisano około 300

trwała około 13 godzin.

jej przypadków, a z diagnozą na całym świecie żyje około 125 osób.

Oskrzela dawcy zostały wykorzystane jako rusztowanie dla osłabionych oskrzeli biorcy. Zespolono je

Choroba charakteryzuje się osłabieniem lub zani-

wykorzystując technikę teleskopową, która na co

kiem włókien elastycznych prowadzącym do pa-

dzień jest unikana w wykonywaniu zespoleń oskrze-

tologicznego poszerzenia pierścieni chrzęstnych

lowych.

tchawicy oraz oskrzeli głównych. Terapia pozostaje objawowa i skupia się przede wszystkim na lecze-

Przygotowując się do operacji zespół zgromadził

niu infekcji i poprawie klirensu śluzowo-rzęskowego.

bogaty materiał obrazowy i histopatologiczny, któ-

W pojedynczych przypadkach stosowano stentowa-

ry ma stanowić bazę artykułu z opisem wykony-

nie zapadającej się tchawicy.

wania zabiegu z punktu widzenia chirurgicznego i anestezjologicznego. To pierwszy taki przewodnik dla innych zespołów.

36

Health and Quality of Life

The world’s second lung transplantation in a patient with Mounier-Kühn syndrome

The Silesian Centre for Heart Diseases in Zabrze is

The operated patient was 39-year-old Jacek with an

the leading clinical, scientific and training facility in

acute respiratory failure. He had been on a waiting

Poland. From the beginning of its existence the cen-

list for a lung transplant for over two years. A team

tre has been cooperating with the Medical Univer-

of anaesthesiologists and surgeons needed time to

sity of Silesia in Katowice. The facility is well known

prepare a strategy for the surgery. Due to a large

thanks to its modern and pioneering approach to

difference in bronchi size between the donor and

diagnostics and treatment.

recipient, the biggest challenge was intubating the patient and performing bronchial anastomoses.

A team from the Silesian Centre for Heart Diseases in Zabrze transplanted both lungs in a patient with

For this purpose, a 3D printed model based on a

tracheobronchomegaly (Mounier-Kühn syndrome).

computed tomography (CT scan) of the trachea has

It was the second such operation in the world.

been created. The model was used to develop the surgery. The procedure would not have been possi-

is a rare genetic disease, damaging trachea and

ble without ECMO AV (a system providing support

mainstem bronchi. It is a developmental defect of

to both the heart and the lungs), because the patient

unknown etiology – the gene causing the disease

was also suffering from severe pulmonary arterial

has hitherto been unidentified. The disease affects

hypertension. The complex operation lasted for

young adults, appearing more often in men. So far

around 13 hours.

an estimated 300 cases have been described, with 125 living diagnosed people.

The bronchi of the donor served as a scaffold for the weakened bronchi of the recipient. They were con-

The disease is characterised by a weakening or

nected using a telescopic technique usually avoided

atrophy of elastic fibres, leading to a pathological

in bronchial anastomosis operations.

Maciej Urlik MD, PhD – cardiac surgeon, specialist

widening of tracheal cartilages and mainstem bronchi. The treatment is still symptomatic and focuses

In preparation for the operation, the team assem-

in clinical transplantology from the Silesian Centre

on treating infections and preserving mucociliary

bled a wide variety of imaging and histopathological

for Heart Diseases in Zabrze. He is also an aca-

clearance. In isolated cases, stenting of the collaps-

material, which is to serve as the basis for an article

demic teacher at the Medical University of Silesia in

ing trachea was used.

describing the procedure from a surgical and anaes-

Katowice, where he conducts classes in cardiac sur-

thetic point of view. It is the very first such guide

gery and transplantology. He is especially interested

for other teams.

in the subject of donorship, multi-organ transplantation and lung transplantation for cystic fibrosis.

Medical University of Silesia in Katowice

technique of intubation and perform the bronchial Tracheobronchomegaly (Mounier-Kühn syndrome)

37

Zdrowie i jakość życia

Monitor snu

Dr Małgorzata Janik - adiunkt w Instytucie Inżynierii Biomedycznej Wydziału Nauk Ścisłych i Technicznych Uniwersytetu Śląskiego. Obszary zainteresowań naukowych to inżynieria biomedyczna, analiza danych, statystyka medyczna, elektronika ubieralna (tekstronika), sensory, biosensory i sieci

Urządzenie powstało z myślą o noworodkach.

niewielkim zużyciu energii i wykorzystaniu mikro-

sensorowe.

Umożliwia kontrolę częstotliwości i siłę oddechu

kontrolera mieszczącego się w miniaturowym mo-

śpiącego dziecka, a także puls i zmianę położenia

dule radiowym.

jego ciała. Wynalazek ma zapobiegać zespołowi nagłej śmierci łóżeczkowej.

Innowacyjność produktu wynika także z jego szerokiego wachlarza dodatkowych funkcji: może być

Urządzenie składa się z modułu pacjenta i stacji ba-

wykorzystywany jako np. lampka, ładowarka, budzik,

zowej. Pierwszy z elementów jest okrągłym czujni-

wzmacniacz sygnału, a nawet monitor czystości po-

kiem o średnicy około 4 cm z zapinką, który należy

wietrza.

Uniwersytet Śląski w Katowicach

umieścić na brzuchu dziecka np. pod pieluchą. Drugi

38

przypomina kolumnę w kształcie klepsydry. Każdy

Urządzenia mogą być także wykorzystywane do

z modułów działa niezależnie, stacja bazowa pod-

monitorowania oddechu starszych dzieci i osób

łączana jest do prądu za pośrednictwem zasilacza.

dorosłych, u których należy badać jakość snu lub

Dodatkowo, na wypadek przerwy w dostawie prą-

monitorować parametry oddechu ze względu na

du, układ wyposażono w akumulator umożliwiający

przewlekłe schorzenia układu dróg oddechowych,

pracę w trybie awaryjnym. Moduł pacjenta posiada

takie jak np. astma oskrzelowa czy mukowiscydoza.

natomiast zasilanie akumulatorowe z ładowaniem Dr Paweł Janik – adiunkt w Instytucie Inżynie-

indukcyjnym.

rii Biomedycznej Wydziału Nauk Ścisłych i Tech-

Wygląd urządzenia wpisuje się w nurt organicznego designu. Jego płynne, plastyczne kształty mają przy-

nicznych Uniwersytetu Śląskiego. Swoje badania

Największym wyzwaniem, przed jakim stanął zespół

pominać klepsydrę z elementami nawiązującymi do

koncentruje wokół m.in. inżynierii biomedycznej,

pracujący nad monitorem oddechu, było zaprojek-

roślinności. Zespół z UŚ opracował nie tylko kształt,

wysokich technologii, Internetu Rzeczy (IoT),

towanie algorytmu pozwalającego wykrywać od-

wygląd i funkcjonalność obudowy, lecz również wła-

sensorów, biosensorów i sieci sensorowych.

dech i puls dziecka, a także implementacja takich

sną technologię, która gwarantuje skuteczność dzia-

rozwiązań, dzięki którym urządzenie będzie mogło

łania urządzenia służącego do badania parametrów

wykonać szereg skomplikowanych obliczeń przy

życiowych.

Health and Quality of Life

Sleep monitor

The device was created with infants in mind. It allows you to track the frequency and strength of a sleeping baby’s breathing, as well as its pulse and the changes in the position of its body. The invention is intended to prevent sudden infant death syndrome.

The device consists of a patient module and a base

The product’s innovativeness also results from its

station. The first element is a round sensor with a di-

wide range of additional functions: it can be used,

ameter of about 4 cm with a clasp, which should be

for example, as a lamp, charger, alarm clock, signal

Małgorzata Janik, PhD – Assistant Professor at

placed on the child’s belly, e.g. under the diaper. The

amplifier, and even an air purity monitor.

the Institute of Biomedical Engineering, Faculty of

Each module operates independently, the base sta-

The devices can also be used to monitor the breath-

areas of scientific interest include biomedical engi-

tion is connected to electricity via a power supply.

ing of older children and adults who need to check

neering, data analysis, medical statistics, wearable

Additionally, in the event of a power outage, the sys-

their sleep quality or monitor breathing parameters

electronics (textronics), sensors, biosensors and

tem is equipped with a battery enabling operation

due to chronic respiratory diseases, such as bron-

sensor networks.

in emergency mode. The patient module is battery

chial asthma or cystic fibrosis.

powered with inductive charging.

The appearance of the device fits into the organic The biggest challenge faced by the team working on

design trend. Its fluid, plastic shapes are intended

the breathing monitor was to design an algorithm to

to resemble an hourglass with elements referring to

Paweł Janik, PhD – Assistant Professor at the

detect the child’s breathing and pulse, as well as to

vegetation. The team from the University of Silesia

Institute of Biomedical Engineering, Faculty of

implement solutions that would allow the device to

has developed not only the shape, appearance and

Science and Technology, University of Silesia. He

perform a number of complex calculations with low

functionality of the housing, but also its own tech-

focuses his research on, among others, biomedical

energy consumption and the use of a microcontrol-

nology that guarantees the effectiveness of the de-

engineering, high technologies, Internet of Things

ler housed in a miniature radio module.

vice used to monitor vital signs.

(IoT), sensors, biosensors and sensor networks.

University of Silesia in Katowice

Science and Technology, University of Silesia. Her

second one resembles an hourglass-shaped column.

39

Zdrowie i jakość życia

System interaktywnej rehabilitacji kręgosłupa i postawy w aspekcie dynamicznej, spersonalizowanej stymulacji D4S

Prof. dr hab. inż. Andrzej W. Mitas – Katedra

oraz optymalizację fizjoterapii. W aspekcie tech-

Grupę docelową beneficjentów stanowi przede

Informatyki Medycznej i Sztucznej Inteligencji

nicznym D4S jest przewidziany również do pracy

wszystkim populacja dzieci i młodzieży, zwłaszcza

Wydział Inżynierii Biomedycznej Politechniki Ślą-

w sieci opieki telemedycznej, zapewniając nie tylko

w okresie kształtowania się układu kostno-mię-

skiej. Główna problematyka naukowo-badawcza

możliwość eksploracji gigantycznych ilości danych,

śniowo-stawowego. Możliwość wczesnej prewencji

to, jak sam określa: biocybernetyczny aspekt mu-

lecz także zdalny dostęp do specjalistycznej pomo-

i właściwej profilaktyki, wobec gigantycznej skali

zyki, szczególnie ocena roli muzyki, jej wybranych

cy.

społecznych kosztów z powodu chorób wynikłych

elementów, takich jak metro-rytmika, melodia czy

z wad postawy i zaburzeń ruchomości, stanowi nie

harmonia na człowieka (kontekst terapii zaburzeń

Cel projektu został osiągnięty przez analizę najnow-

tylko wyraz humanistycznej troski o właściwy roz-

motorycznych lub motoryczno-kognitywnych).

szych rozwiązań rehabilitacyjnych i diagnostycz-

wój, ale element gry ekonomicznej o poważnym

nych, symulację komputerową autorskiego systemu

udziale w bilansie kosztów funkcjonowania państwa.

biomechatronicznego, opracowanie i testowanie instalacji pilotażowej, współpracę z ochotnikami

Projekt realizowany był w konsorcjum Politechniki

w zakresie walidacji oraz opracowanie koncepcji

Śląskiej (lider) i firmy Meden-Inmed. Członkowie

i budowę prototypu, w aspekcie łatwotestowalności,

zespołu: prof. dr hab. inż. Andrzej W. Mitas (kierow-

dla zadanego poziomu niezawodności.

nik projektu), prof. dr hab. inż. Robert Michnik (kluczowy personel B+R), dr Tomasz Szurmik, prof. UŚ,

Głównym zadaniem było wynalezienie i techniczna

prof. dr hab. Andrzej Myśliwiec (AWF Katowice).

Politechnika Śląska

walidacja mechanicznych elementów oporowych

40

Przedmiotem badań było opracowanie systemu dia-

oraz obejmy stabilizatora korpusu pacjenta, speł-

Urządzenie w ramach projektu było wyprodukowa-

gnostyczno-rehabilitacyjnego, DISC4SPINE (D4S)

niających równocześnie rolę czujników pomiaru siły,

ne przez firmę MEDEN-INMET, pełniącą w projek-

o znamionach innowacji światowej, stanowiący

z uwzględnieniem prawidłowości nieobciążającego

cie funkcję konsorcjanta-inwestora.

ultranowoczesne rozwiązanie biomechatroniczne.

kontaktu z ciałem człowieka. Do zadań kluczo-

Lokalizowany w specjalistycznych gabinetach fizjo-

wych należy opracowanie multimodalnego systemu

terapeutycznych lub instytucjach statutowo reali-

pomiarowego jak również systemu do akwizycji,

zujących zadania prewencyjne polityki zdrowotnej,

ochrony, agregowania i analizy danych, zwłaszcza

D4S zapewni nieobciążającą, pogłębioną diagno-

dla aplikacji w formie platformy internetowej.

stykę, monitorowanie zmian w czasie rzeczywistym

Health and Quality of Life

Interactive spine and posture rehabilitation system in the aspect of dynamic, personalised D4S stimulation

The subject of the research was the development of a diagnostic and rehabilitation system, DISC4SPINE (D4S), with the hallmarks of a global innovation, constituting an ultra-modern biomechatronic solution. Located in specialised physiotherapy offices or institutions that statutorily implement preventive health policy tasks, D4S will provide non-intrusive,

contact with the human body. The key tasks include

Robert Michnik (R&D personnel), Tomasz Szurmik,

in-depth diagnostics, real-time monitoring of chang-

the development of a multimodal measurement sys-

PhD, Assoc. Prof., Prof. Andrzej Myśliwiec (Academy

es and optimisation of physiotherapy. Technically,

tem as well as a system for data acquisition, protec-

of Physical Education in Katowice).

D4S is also designed to work in a telemedicine care

tion, aggregation and analysis, especially for appli-

network, providing not only the ability to explore

cations in the form of an internet platform.

large amounts of data, but also remote access to specialised assistance.

The device as part of the project was manufactured

by MEDEN-INMET, acting as a consortium member

The target group of beneficiaries is primarily

and investor.

The project’s goals were achieved by analysing the

cially in the period of development of the musculo-

latest rehabilitation and diagnostic solutions, com-

skeletal system. The possibility of early and proper

puter simulation of the proprietary biomechatronic

prevention, in the face of the gigantic scale of social

system, development and testing of a pilot installa-

costs due to diseases resulting from posture defects

tion, cooperation with volunteers regarding valida-

and mobility disorders, is not only an expression of

tion, and development of the concept and construc-

humanistic concern for proper development, but

Prof. Eng. Andrzej W. Mitas – Department of Medi-

tion of a prototype in terms of easy testability for

also an element of the economic game with a sig-

cal Informatics and Artificial Intelligence, Faculty of

a given level of reliability.

nificant share in the balance of the state’s operating

Biomedical Engineering, Silesian University of Tech-

costs.

nology. His main scientific and research interests are, as he puts it, the biocybernetic aspect of music,

The main task was the invention and technical validation of mechanical resistance elements and

The project was implemented by a consortium of

especially the assessment of the role of music and

a clamping ring for the patient’s body stabiliser,

the Silesian University of Technology (leader) and

its selected elements, such as metro-rhythms, melo-

which also serve as force measurement sensors,

Meden-Inmed. Research team members were: Prof.

dy or harmony, on humans (in the context of therapy

taking into account the correctness of non-stressful

Eng. Andrzej W. Mitas (project manager), Prof. Eng.

for motor or motor-cognitive disorders).

Silesian University of Technology

the population of children and adolescents, espe-

41

Zdrowie i jakość życia

Pierwsze w Polsce obuoczne wszczepienie sztucznych rogówek

Keratoproteza stanowi szansę na odzyskanie wzro-

Wszczepienie tego rodzaju implantu wymaga prze-

ku. Typowym wskazaniem do zabiegu jest obuoczna

strzegania określonych procedur i kryteriów. Wy-

ślepota rogówkowa, która z reguły jest spowodowa-

zwaniami są: precyzyjne usunięcie uszkodzonej czę-

na oparzeniami oczu lub nieudanymi przeszczepa-

ści rogówki, odpowiednie przygotowanie miejsca dla

mi.

protezy oraz jej właściwe umiejscowienie na rogówce od dawcy. Po wykonanym zabiegu pacjent wy-

Zabiegi z użyciem keratoprotezy typu Boston moż-

maga częstej i specjalistycznej kontroli. Niezbędne

na wykonać w obu oczach. Taka decyzja jest podej-

jest monitorowanie powikłań takich jak jaskra, stany

mowana wtedy, gdy w towarzyszącym oku ostrość

zapalne czy jałowa martwica płatka.

wzroku jest na tyle niska, że uniemożliwia widzenie obuoczne.

Prof. dr hab. n. med. Edward Wylęgała – okulista, kierownik Katedry i Oddziału Klinicznego Okulistyki Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, prorektor SUM ds. rozwoju i transferu technologii. W pracy badawczej i klinicznej interesuje się m.in. przeszczepieniami rogówki i powierzchni oka, schorzeniami plamki

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

żółtej oraz badaniami genetycznymi w okulistyce.

42

Już ponad setka pacjentów odzyskała wzrok dzięki wszczepionym obuocznie sztucznym rogówkom.

Pierwszym pacjentem był Adam Góra, a pionierski zabieg, jako pierwszy w Polsce, wykonał okulista prof. Edward Wylęgała z Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach.

Dzisiaj w Klinice Okulistyki SUM wszczepienie keratoprotez typu Boston stało się już rutynową procedurą transplantologiczną – od kilku lat w pełni refundowaną przez NFZ.

Health and Quality of Life

Poland’s first transplantation of artificial corneas of both eyes

Over a hundred patients have already regained eyesight owing to keratoprosthesis surgeries (replacement of corneas with artificial implants). The first

Such a transplantation needs strict adherence to

patient to undergo such treatment in Poland was

procedures. The challenges include a precise remo-

Adam Góra, and the pioneering surgery was perfor-

val of the damaged parts of the cornea, as well as

med by Prof. Edward Wylęgała MD, PhD from the

appropriate preparation of space for the prosthesis

Medical University of Silesia in Katowice.

and correctly positioning it on the donated cornea. specific checkups. Complications such as glaucoma,

Medical University of Silesia, the transplantation of

inflammation, or sterile corneal necrosis can occur.

Boston keratoprosthesis has become a routine procedure in transplantology – fully reimbursed by NFZ (Polish National Health Fund).

Keratoprosthesis is a chance at regaining eyesight.

Prof. Edward Wylęgała MD, PhD – ophthalmolo-

It is typically recommended in cases of corneal

gist, Head of the Academic and Clinical Department

blindness, usually caused by eye burns or unsuc-

of Ophthalmology of the Medical University of Sile-

cessful transplants.

sia, Vice-Rector for development and technology transfer of the Medical University of Silesia. In his

Surgeries using Boston keratoprosthesis can be

research and clinical work, he focuses on cornea

performed on both eyes. Such a decision is made

transplantation, ocular surface reconstruction, dis-

when sight in the second eye is so bad that it impairs

eases of the macula, and genetic research in oph-

binocular vision.

thalmology.

Medical University of Silesia in Katowice

After the surgery, the patient requires frequent and As of now, at the Clinic of Ophthalmology of the

43

Zdrowie i jakość życia

Leki amorficzne

Obecnie prawie 40% aktywnych substancji leczni-

kające z amorfizacji substancji leczniczej, niestety

czych charakteryzuje się niską rozpuszczalnością

nie jest niska. Mianowicie, brak dalekozasięgowego

w wodzie. Szacuje się, że z tego samego powodu

uporządkowania molekularnego obecny w ciałach

(tj. niskiej rozpuszczalności w wodzie) odrzuca się

amorficznych sprawia, że substancje bezpostacio-

Prof. dr hab. Marian Paluch – Instytut Fizyki

z prac badawczo-rozwojowych około 90% świetnie

we są fizycznie niestabilne. Innymi słowy, materiały

im. Augusta Chełkowskiego, Wydział Nauk Ścisłych

rokujących kandydatów na substancje lecznicze.

w formie amorficznej prędzej lub później powrócą

i Technicznych Uniwersytetu Śląskiego. Światowej

Skala tego problemu zaskakuje, gdy dodatkowo

do swojego termodynamicznie stabilnego, krysta-

sławy specjalista w dziedzinie badań dielektrycz-

uświadomimy sobie, że świetnie znane i szeroko

licznego, stanu tracąc tym samym pożądane właści-

nych przechłodzonych cieczy i szkieł. Od kilkunastu

stosowane substancje lecznicze rozpuszczają się

wości wynikające z nieuporządkowania.

lat jego zainteresowania naukowe koncentrują się

w wodzie słabiej niż na przykład okruchy marmu-

na badaniach mechanizmów molekularnych odpo-

ru. Dla porównania rozpuszczalność węglanu wap-

Tendencja do rekrystalizacji substancji w formie

wiedzialnych za stabilność fizyczną leków amor-

nia (tj. głównego składnika marmuru), ezetimibu,

amorficznej jest obecnie głównym czynnikiem ogra-

ficznych. Jego osiągnięcia w tej dziedzinie zyskały

atorwastatyny i itrakonazolu równe są odpowiednio:

niczającym ich szerokie stosowanie w przemyśle

międzynarodowe uznanie, a jego prace naukowe są

13, 8.5, 0.63 oraz 0.004 mg/L. Przywołane fakty do-

farmaceutycznym. W związku z tym głównym wy-

publikowane w najbardziej prestiżowych czasopi-

wodzą, że poprawa rozpuszczalności znanych oraz

zwaniem badawczym jest poprawa fizycznej stabil-

smach naukowych, takich jak: Nat. Commun., Adv.

nowo projektowanych materiałów leczniczych jest

ności amorficznych substancji leczniczych, aby ich

Drug Deliv. Rev., PRL, JACS, Mol. Pharmaceutics.

jednym z ważniejszych wyzwań, przed jakim stoi

właściwości nie uległy zmianie przez okres waż-

Profesor Paluch jest autorem ponad 500 artykułów

współczesna farmacja.

ności leku. Celem prowadzonych prac badawczych

naukowych oraz współtwórcą ponad 20 rozwiązań

jest więc spowolnienie lub całkowite zablokowanie

patentowych. Kierował ośmioma projektami badaw-

Istnieje kilka strategii, które pozwalają poprawić

rekrystalizacji amorficznego leku. Aby to osiągnąć,

czymi o łącznej wartości 21 085 088 PLN oraz wy-

rozpuszczalność materiałów słabo rozpuszczalnych

zespół badawczy musi znaleźć odpowiedź na wiele

promował piętnastu doktorów.

w wodzie. Do metod tych należą między innymi: (i)

pytań. Między innymi jakie molekularne czynniki od-

konwersja substancji leczniczej do postaci soli; (ii)

grywają kluczową rolę w rekrystalizacji danej sub-

otrzymanie innej odmiany polimorficznej danego

stancji leczniczej.

materiału; (iii) mikronizacja wyjściowego kryształu; (iv) oraz jego amorfizacja. W ramach prac naukowych zespół kierowany przez prof. dr. hab. Mariana Palucha koncentruje się na ostatniej z wymienionych strategii poprawy rozpuszczalności substancji leczniczych, czyli konwertowaniu krystalicznego materiału leczniczego do jego amorficznej formy.

Materiały w formie amorficznej nie posiadają da-

Uniwersytet Śląski w Katowicach

lekozasięgowego uporządkowania molekularnego

44

charakterystycznego dla kryształów, dzięki czemu Dr hab. inż. Justyna Knapik-Kowalczuk prof. UŚ

mają wyższą, w porównaniu do swoich krystalicz-

– Instytut Fizyki im. Augusta Chełkowskiego, Wy-

nych odpowiedników, energią swobodną Gibbsa.

dział Nauk Ścisłych i Technicznych Uniwersytetu

W konsekwencji substancje czynne w formie amor-

Śląskiego. Jest specjalistą w dziedzinie badań reolo-

ficznej posiadają wiele korzystnych właściwości.

gicznych i dielektrycznych amorficznych farma-

Niejednokrotnie dowiedziono, że przekonwertowa-

ceutyków. Głównym celem jej pracy naukowej jest

nie krystalicznej substancji leczniczej do jej bezpo-

znalezienie najskuteczniejszych metod stabilizacji

staciowej (tj. amorficznej) formy prowadzi nawet

amorficznych substancji leczniczych. Jest współau-

do kilkunastokrotnej poprawy rozpuszczalności,

torką ponad 70 artykułów naukowych i kilku opa-

przyspieszenia szybkości jej rozpuszczania oraz po-

tentowanych rozwiązań, współpracuje z wieloma

lepszenia biodostępność tego materiału. Cena, jaką

ośrodkami naukowymi w Polsce i za granicą.

trzeba zapłacić za wspomniane wyżej zalety wyni-

Health and Quality of Life

Amorphous drugs

Nowadays, nearly 40% of Active Pharmaceutical

tion – converting a medicinal substance into salt;

Ingredients (APIs) exhibit poor water solubility.

(ii) obtaining another polymorphic form of a given

It is estimated that approximately 90% of promis-

substance; (iii) production of crystalline micronised

ing candidates for medicinal substances are being

particles; (iv) and its amorphisation. The research

discarded from R&D works due to the very same

team led by Prof. Marian Paluch puts all their efforts

reason, i.e. low water solubility. The scale of this

into focusing on the last strategy of improving the

problem might be even more surprising after we

water-solubility of medicinal substances, i.e. con-

realise that well-known and widely used medicinal

verting a medicinal substance in crystalline form

substances have worse water solubility than marble

to an amorphous state.

crumbs. For the comparison’s sake, the solubility of calcium carbonate (i.e., the major component of

Unlike crystals, amorphous forms have no long-

marble), ezetimibe, atorvastatin and itraconazole

range molecular order, thanks to which they ex-

Prof. Marian Paluch – Institute of Physics, Faculty

equals respectively 13, 8.5, 0.63 and 0.004 mg/L.

hibit higher Gibbs free energy in comparison to

of Science and Technology, University of Silesia in

These facts prove that the enhancement of the

their crystalline counterparts. Consequently, APIs

Katowice. A world-famous expert in the field of die-

already known and newly designed medicinal sub-

have many beneficial properties when they are

lectric research on supercooled liquids and glasses.

stances in terms of their water solubility is one of

in their amorphous state. It has been proven that

Since 2008, his scientific interests have focused on

the biggest challenges the contemporary pharmacy

converting crystalline medicinal substance to its

researching the molecular mechanisms responsible

faces.

amorphous state might lead to even more than ten-

for the physical stability of amorphous drugs. His

fold improvement in solubility, dissolution rate and

achievements in this field have gained internation-

There are several strategies that might be used

bioavailability. These benefits, however, comes at a

al recognition. His scientific works are published

to improve the solubility of poorly water-solu-

cost. The lack of long-range molecular order causes

in the most prestigious scientific journals, such as:

ble drugs. These methods include (i) salt forma-

the limited physical stability of the material. In other

Nature Communications, Advanced Drug Delivery Re-

words, during the time of manufacturing, transpor-

views, Physical Review Letters, JACS, and Molecular

tation, or storage, amorphous APIs very easily re-

Pharmaceutics. Prof. Paluch has authored over 500

vert to the crystalline form and thereby lose all the

scientific papers and co-authored over 20 patents.

superior properties.

The tendency for recrystallisation of amorphous substances is currently the main factor limiting their

Thus, the main research challenge lies in the

Justyna Knapik-Kowalczuk, PhD, DSc Eng.,

improvement in the physical stability of amor-

Assoc. Prof. – Institute of Physics, Faculty of Sci-

phous APIs so that their properties do not

ence and Technology, University of Silesia in Katow-

change

date.

ice. She is an expert in the field of rheological and

The goal of the research is to slow down or

dielectric studies of amorphous drugs. The main

suppress the recrystallisation process of the amor-

goal of her scientific work is to find the most effec-

phous drug. In order to do this, the research team

tive methods for the stabilisation of the amorphous

strives to find answers to many questions, one of

APIs. She has co-authored over 70 scientific papers

them being about which molecular factors play

and several patents; she cooperates with numerous

a crucial role in the recrystallization process of

science centres in Poland and abroad.

until

a

medicine’s

a given amorphous API.

expiration

University of Silesia in Katowice

widespread use in the pharmaceutical industry.

45

Zdrowie i jakość życia

Innowacyjne bioaktywne warstwy tlenkowe na tytanie i jego stopach dedykowane medycynie i weterynarii

Prof. dr hab. inż. Wojciech Simka – kierownik Ka-

Zastosowane elektrolity, w szczególności oparte

technologii utleniania anodowego w trzech polskich

o fosfinian wapnia, nie były wcześniej opisywane

przedsiębiorstwach: Mikromed w Dąbrowie Gór-

w literaturze, a wyniki badań wyraźnie wskazywały

niczej, Nano Prime w Dębicy, IWET w Grabówce.

na poprawę właściwości biologicznych modyfikowa-

W przypadku firmy IWET i NanoPrime opracowano

nych powierzchniowo materiałów.

i wdrożono proces plazmowego utleniania elektro-

tedry Chemii Nieorganicznej, Analitycznej i Elek-

chemicznego implantów „tytanowych”. Technologia

trochemii Wydział Chemiczny Politechniki Śląskiej,

Opracowana przez pracowników PŚ technologia ob-

ta została wykorzystana do modyfikacji i wszcze-

kierownik Laboratorium Badań Korozyjnych, a także

róbki powierzchni tytanu i jego stopów pozwala na

piania implantów zarówno ludziom jak i zwierzętom.

przewodniczący Rady Dyscypliny Inżynieria Che-

otrzymanie dobrze przylegających do podłoża, ho-

Wyniki badań zostały także opublikowane w presti-

miczna. Jego zainteresowania naukowe związane są

mogenicznych i jednorodnych warstw tlenkowych,

żowych czasopismach oraz opatentowane.

z modyfikacją warstwy wierzchniej metali metoda-

które w trakcie procesu wzbogacane są w biozgod-

mi elektrochemicznymi, w szczególności pod kątem

ne pierwiastki, np. wapń, fosfor i krzem. Modyfika-

zastosowań biomedycznych.

cja implantów tytanowych techniką PEO prowadzi do szybszego narastania osteoblastów i fibroblastów oraz krystalizacji hydroksyapatytu w warunkach in vivo, co w konsekwencji wspomaga proces osteointegracji i trwałego zrostu implantu z kością i równocześnie z tkanką miękką, co można uznać za przełom w modyfikacji implantów tytanowych. Taki rodzaj modyfikacji jest szczególnie ważny w przypadku implantów, które powinny w organizmie człowieka (lub zwierzęcia) pozostać jak najdłużej.

Politechnika Śląska

Działalność naukowa zespołu prof. W. Simki kon-

46

centruje się na modyfikacji warstwy wierzchniej

Badania nad elektrochemiczną modyfikacją war-

tytanu i jego stopów metodą utleniania anodowego,

stwy wierzchniej trwają w Politechnice Śląskiej od

w szczególności wysokonapięciowego. Wybór takiej

2009 roku. Zostały skoncentrowane na modyfikacji

tematyki badawczej wynikał wprost z zainteresowa-

warstwy wierzchniej biomateriałów tytanowych,

nia krajowego rynku producentów implantów. Bada-

w szczególności w kontekście materiałów do trwa-

nia zostały skoncentrowane na modyfikacji warstwy

łego zrostu z tkanką kostną. Weryfikacja założeń

wierzchniej biomateriałów tytanowych, w szczegól-

możliwa była dzięki współpracy, w tym międzyna-

ności w kontekście materiałów do trwałego zrostu

rodowej, ze specjalistami z innych dziedzin. Bardzo

z tkanką kostną (implanty stomatologiczne, endo-

dobrymi wynikami zainteresowały się podmioty go-

protezy, w późniejszej fazie − implanty dla zwierząt).

spodarcze, co zaowocowało zaimplementowaniem

Health and Quality of Life

Innovative bioactive oxide layers on titanium and its alloys for medicine and veterinary medicine

The scientific activities carried out by Prof. W. Simka’s team focus on modifying the surface layer of titanium and its alloys by anodic oxidation, highvoltage elecro-oxidation in particular. The decision to choose such a research topic was directly motivated by the interest of the domestic implant manufacturer market. The research was focused on the modification of the surface layer of titanium biomaterials, especially those intended for permanent fusion with bone tissue (dental implants, endoprostheses and, at a later stage, implants for animals).

The electrolytes used, in particular those based on calcium phosphinate, have not previously been doc-

implants. This kind of modification is particularly

implemented. This technology was used to modify

umented in the literature, and the research results

important for implants that should remain in the hu-

and insert implants in both humans and animals.

clearly indicate an improvement in the biological

man (or animal) body for as long as possible.

Research results were also published in prestigious

properties of the surface-modified materials.

journals and patented.

The surface treatment technology for titanium and

surface layer has been ongoing at the Silesian Uni-

its alloys developed by the employees of the Sile-

versity of Technology since 2009. It focuses on the

sian University of Technology makes it possible to

modification of the surface layer of titanium bio-

obtain well-adherent, homogeneous, and uniform

materials, especially those intended for permanent

oxide layers, which are enriched in biocompatible

fusion with bone tissue. The validation of assumed

Prof. Eng. Wojciech Simka – Head of the Depart-

elements, e.g. calcium, phosphorus, and silicon, dur-

objectives was made possible through cooperation,

ment of Inorganic Chemistry, Analytical Chemistry

ing the process. Modification of titanium implants

including international cooperation, with specialists

and Electrochemistry at the Faculty of Chemistry

using the PEO technique leads to faster growth of

from other fields. The excellent results have at-

of the Silesian University of Technology, Head of

osteoblasts and fibroblasts and crystallisation of

tracted commercial interest, resulting in the imple-

the Corrosion Testing Laboratory, and Chair of the

hydroxyapatite under in vivo conditions, which con-

mentation of anodic oxidation technology in three

Discipline Council for Chemical Engineering. His

sequently supports the process of osseointegration

Polish companies: Mikromed in Dąbrowa Górnicza,

scientific interests are related to the modification

and permanent fusion of the implant with the bone

Nano Prime in Dębica, and IWET in Grabówka. In

of the surface layer of metals by electrochemical

and soft tissue simultaneously, which can be consid-

the case of Mikromed, a process for classical an-

methods, in particular for the purpose of biomedical

ered a breakthrough in the modification of titanium

odising of ‘titanium’ implants was developed and

applications.

Silesian University of Technology

Research on electrochemical modification of the

47

Zdrowie i jakość życia

Pierwszy w Polsce zabieg rekonstrukcji mikrochirurgicznej tętnic płucnych połączony z korekcją wad wewnątrzsercowych u tak małego dziecka

Skład zespołu: dr Grzegorz Zalewski, dr Grze-

Operacja jest bardzo dużym osiągnięciem kato-

Taki zabieg był możliwy do przeprowadzenia tylko

gorz Gęca, dr Piotr Stanek, dr Luiza Zalewska,

wickich lekarzy, ponieważ obecnie tego typu za-

w wielospecjalistycznym ośrodku pediatrycznym,

prof. Jacek Kusa, doc. Marek Wites, dr Katarzyna

biegi przeprowadzane są tylko w kilku ośrodkach

takim jak Górnośląskie Centrum Zdrowia Dziecka.

Łebska-Klimczak

kardiochirurgii dziecięcej na świecie. Dotychczas

O sukcesie operacji zdecydowała wielomiesięcz-

szanse na kompleksowe leczenie w Polsce były

na współpraca i zaangażowanie doświadczonych

bardzo niewielkie. Myśląc o dzieciach urodzonych

neonatologów,

w Polsce, których stan zdrowia nie będzie pozwa-

i kardiologów oraz wyspecjalizowanych zespołów

lał na transport do szpitala zagranicznego, zespół

pielęgniarskich.

anestezjologów,

kardiochirurgów

z Górnośląskiego Centrum Zdrowia Dziecka rozpo-

Niecałe 3 miesiące miał Aleksander, gdy przeszedł operację w Górnośląskim Centrum Zdrowia Dziecka w Katowicach – szpitalu klinicznym Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach. Był to pierwszy w Polsce – u tak małego dziecka – zabieg

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

rekonstrukcji mikrochirurgicznej tętnic płucnych po-

48

łączony z korekcją wad wewnątrzsercowych.

Operacja odbyła się w grudniu 2022 roku. W następnych tygodniach chłopczyk przeszedł specjalistyczne badania, które potwierdziły, że operacja zakończyła się pełnym sukcesem. Dziecko jest pod stałą kontrolą zespołu lekarskiego; ma się dobrze.

Z powodu swojej złożoności takie wady serca, jak ta u Olka, przez wiele lat w ogóle nie były operowane. Lekarze podkreślali, że jeśli nie przeprowadziliby zabiegu u Olka, rokowania były dla niego bardzo niekorzystne – śmiertelność w przypadku tych wad serca duża: zaledwie 10 proc. dzieci z tą wadą, u których nie przeprowadzono operacji, dożywa 10. roku życia.

czął czteroletnie przygotowania do przeprowadze-

Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 6 Ślą-

nia tej skomplikowanej operacji. Dzięki cyklicznym

skiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

wyjazdom do kliniki w Stanfordzie w Stanach Zjed-

Górnośląskie Centrum Zdrowia Dziecka im. Jana

noczonych lekarze nawiązali współpracę z tamtej-

Pawła II to ośrodek w całości poświęcony dzieciom

szymi ekspertami, których doświadczenie pozwoliło

i ich problemom zdrowotnym. Szpital działa od 1994

zaplanować każdy etap przygotowania do operacji

roku.

i opieki pooperacyjnej.

Health and Quality of Life

Poland’s first pulmonary artery microsurgical reconstruction combined with correction of intracardiac defects in such a young child

Aleksander was less than 3 months old when he

Due to their complexity, heart defects such as Ol- treatment in Poland were very slim. Thinking of chil-

underwent the operation at the Upper Silesian

ek’s were not operated on at all for many years. The dren born in Poland whose state of health would not

Children’s Health Center in Katowice – a clinical

doctors stressed that if they had not performed the allow them to be transported to a foreign hospital,

hospital of the Medical University of Silesia in Ka-

operation on Olek, the prognosis for him would have the team from the Upper Silesian Children’s Health

towice. It was the first microsurgical reconstruction

been very unfavourable – the mortality rate for these Center began four years of preparations to carry out

of pulmonary arteries combined with correction of

heart defects is high: only 10 per cent of children with this complicated operation. Thanks to regular trips

intracardiac defects in Poland in such a young child.

this defect who have not undergone surgery live to the to the Stanford clinic in the United States, the docage of 10.

tors established cooperation with experts whose experience allowed to plan every stage of preparation

following weeks, the boy underwent specialised

The operation is a great achievement for the doctors for the operation and post-operative care.

examinations, which confirmed that the operation

in Katowice, as this type of procedure is currently only

was a complete success. The child is under constant

carried out in a few paediatric cardiac surgery centres Such a procedure was only possible in a multi-

monitoring by the medical team. He is doing well.

in the world. Until now, the chances for comprehensive specialist paediatric centre such as the Upper Silesian Children’s Health Center. The many months of cooperation and involvement of experienced neonatologists, anaesthesiologists, cardiac surgeons, and cardiologists, as well as specialised nursing teams proved crucial for the operation’s success.

The Independent Public Clinical Hospital No. 6 of the Silesian Medical University in Katowice, the St. John Paul II Upper Silesian Children’s Health Center, is a centre entirely dedicated to children and their health problems. The hospital has been established in 1994.

Team members: Grzegorz Zalewski, PhD, Grzegorz Gęca, PhD, Piotr Stanek, PhD, Luiza Zalewska, PhD, Prof. Jacek Kusa, Prof. Marek Wites, Katarzyna Łebska-Klimczak, PhD

Medical University of Silesia in Katowice

The operation took place in December 2022. In the

49

Zdrowie i jakość życia

PTSD a uzależnienie od jedzenia

Dr Monika Stojek prof. UŚ – Instytut Psychologii Wydział Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego. Psycholożka kliniczna i profesorka prowadząca badania i praktykę kliniczną w Polsce i USA. Badania dr Stojek powiązały traumę dziecięcą i PTSD z występowaniem uzależnienia od jedzenia (UJ) w amerykańskiej populacji ogólnej oraz weteranów sił zbrojnych. Profesor Stojek obecnie bada skutki

Badanie prof. Stojek przeprowadzone na próbie

Wyniki badań zespołu pod kierunkiem prof. Stojek

zdrowotne współwystępowania PTSD i UJ wśród

klinicznej weteranów amerykańskich sił zbrojnych

są znaczące, gdyż osoby z PTSD i uzależnieniem od

Polek i Polaków.

zdiagnozowanych PTSD, wskazują, że niemalże jed-

jedzenia miały znacząco wyższy współczynnik masy

na na pięć osób (18%) z PTSD doświadczyła klinicz-

ciała oraz znacząco wyższe symptomy PTSD, depre-

nie znaczących symptomów uzależnienia od jedze-

sji i zaburzeń odżywiania w porównaniu do osób bez

nia oraz że częstotliwość tego zjawiska była bardzo

uzależniania od jedzenia. Badanie to podkreśla, że

podobna u kobiet (19%) i mężczyzn (17%).

w pracy klinicznej powinno się przywiązywać uwagę

Uniwersytet Śląski w Katowicach

do zaburzeń odżywiania u mężczyzn, szczególnie

50

PTSD charakteryzuje się symptomami ponowne-

kiedy doświadczyli oni traumy. Może to być szcze-

go przeżywania traumatycznego wydarzenia oraz

gólnie ważne w Polsce, gdzie częstotliwość otyłości

unikaniem bodźców, które mogą przypominać

jest wyższa u mężczyzn niż kobiet (w przeciwień-

o tym wydarzeniu. Jedną z obieranych strategii źle

stwie do Stanów Zjednoczonych).

wpływających na zdrowie jest sięganie po jedzenie Kobiety i mężczyźni mają podobną częstotliwość

pod wpływem silnych emocji. W powszechnym od-

Pogłębianie wiedzy na temat skutków zdrowotnych

uzależnienia

doświadczają

czuciu zaburzenia odżywiania występują z większą

współwystępowania PTSD i uzależnienia od jedze-

symptomów stresu pourazowego (PTSD) wynika

częstotliwością u kobiet niż mężczyzn (i są częściej

nia w Polsce to temat, którym prof. Stojek zajmuje

z badania prof. Moniki Stojek i współpracowników.

przypisywane kobietom). Nieliczne badania, które

się obecnie w badaniach finansowanych przez Na-

Naukowcy sprawdzali, czy istnieją różnice płciowe

zajmowały się różnicami płciowymi w uzależnieniu

rodowe Centrum Nauki.

w występowaniu symptomów uzależnienia od je-

od jedzenia są niejednoznaczne i wskazują, że może

od

jedzenia,

jeżeli

dzenia (food addiction) u osób, które doświadczyły

ono być zjawiskiem o podobnej skali u kobiet i męż-

traumatycznych wydarzeń, na skutek których rozwi-

czyzn – szczególnie po uwzględnieniu poziomu

nęły symptomy stresu pourazowego.

stresu uczestników.

Health and Quality of Life

PTSD and food addiction

Research by Prof. Monika Stojek and her associates indicated that women and men get addicted to food with similar frequency if they experience symptoms of post-traumatic stress disorder (PTSD). The scientists checked whether there are any gender differ-

Eating disorders are generally believed to be more

Deepening knowledge about the health effect of the

ences in the manifestation of food addiction symp-

common in women than in men (and are generally

co-occurrence of PTSD and food addiction in Poland

toms in people who experienced traumatic events

associated with women). Research on the differenc-

is a topic currently studied by Prof. Stojek as part of

as a result of which they developed symptoms of

es in food addiction between the genders is rare and

research financed by the National Science Centre.

PTSD.

inconclusive but it implies a similar scale of the issue in both men and women – especially accounting for the stress levels of the participants.

sample of veterans of the US armed forces diagnosed with PTSD. It revealed that one in five people

The results of the research headed by Prof. Stojek

Monika Stojek, PhD, Associate Professor – Insti-

(18%) with PTSD experienced clinically significant

are significant because people affected by both

tute of Psychology, Faculty of Social Sciences of the

symptoms of food addiction and that the frequen-

PTSD and food addiction had a significantly higher

University of Silesia. A clinical psychologist and re-

cy of this phenomenon was very similar in women

body mass index (BMI) and exhibited greater sever-

searcher in both Poland and the USA. Her research

(19%) and men (17%).

ity of PTSD, depression, and eating symptoms than

connected childhood trauma and PTSD with food

people without food addiction. The study highlights

addiction in the American general population and

PTSD is characterised by symptoms of re-experi-

that clinical work should pay attention to eating

veterans. She is currently researching the health

encing traumatic events and avoiding stimuli that

behavior in men, especially when they have experi-

consequences of the co-occurrence of PTSD and

may remind one of that experience. One of the cop-

enced trauma. It may prove even more important in

food addiction among Poles.

ing strategies, with adverse health effects, is eat-

Poland, where the frequency of obesity is higher in

ing when under the influence of intense emotions.

men than in women (which is not true in the USA).

University of Silesia in Katowice

Prof. Stojek’s research was conducted in a clinical

51

Zdrowie i jakość życia

Personalizowane kościotwórcze, bioresorbowalne i biokompatybilne implanty układu kostnego

Personalizowane bioresorbowalne, kościotwórcze

Wyzwanie stanowili najmłodsi pacjenci z urazami

i biokompatybilne implanty układu kostnego służą

czaszek: z uwagi na wiek (od 4 do 8 lat) progno-

do uzupełnień ubytków kostnych.

zowano znaczny wzrost czaszki, a to spowodowało potrzebę opracowania zupełnie nowych i unikato-

Bioresorbowalne - czyli po ok. 18 miesiącach, w za-

wych konstrukcji implantów, tak aby mogły „rosnąć

leżności od wielkości, miejsca ubytku i składu mate-

z dzieckiem”.

riału, implant powinien się rozpuścić i zostać wchłonięty przez ciało pacjenta w sposób bezpieczny

W opracowaniu implantów wziął udział zespół

i całkowicie obojętny dla jego organizmu.

naukowców: dr hab. inż. Marek Wyleżoł, prof. PŚ, dr inż. Małgorzata Muzalewska, dr inż. Monika Do-

Kościotwórcze – dzięki zawartości cząstek cera-

brzyńska-Mizera (Politechnika Poznańska), dr inż.

micznych/osteoinduktywnych modyfikatorów i hy-

Monika Knitter (Politechnika Poznańska), dr hab.

droksyapatytu (naturalnego budulca tkanki kostnej)

inż. Jacek Andrzejewski (Politechnika Poznańska),

pobudzają tkankę kostną pacjenta do wzrostu. Czyli

Marcin Wątrobiński – CEO Syntplant sp. z o.o. W ba-

w miejscu rozpuszczania się części implantu poja-

daniach brali uczestnicy również naukowcy z Uni-

wiają się/narastają komórki rodzimej tkanki kostnej

wersytetu Medycznego we Wrocławiu, Instytutu

pacjenta (osteoblasty). Dzięki temu implant staje

Technologii Bezpieczeństwa Moratex z Łodzi, Zeiss

Dr hab. inż. Marek Wyleżoł prof. PŚ – kierownik

się swoistym rusztowaniem dla komórek kostnych.

Quality, Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu,

Katedry Podstaw Konstrukcji Maszyn Wydział Me-

Proces przebudowy dzieje się w sposób dość powol-

Instytutu Niskich Temperatur i Badań Struktural-

chaniczny Technologiczny Politechniki Śląskiej. Jego

ny i statyczny a jego wymiernym skutkiem jest to, że

nych PAN we Wrocławiu oraz wielu innych.

zawodowe zainteresowania dotyczą dziedzin mode-

ubytek kostny zostanie wypełniony naturalną kością

lowania wirtualnego z zastosowaniem systemów

pacjenta, a pacjent nie będzie miał ciała obcego

Lekarze, którzy podjęli się współpracy: Bogdan Cza-

klasy CAx, modelowania wokselowego, inżynierii

w postaci implantu do końca życia w organizmie,

piga i Monika Rutkowska z 4 Wojskowego Szpitala

odwrotnej oraz wytwarzania generatywnego.

tak jak bywało to najczęściej do tej pory.

Klinicznego we Wrocławiu, Maciej Stagraczyński z Wojewódzkiego Zespolonego Szpitala w Kaliszu,

Biokompatybilne – czyli nie powodują swoją obec-

Michal Mikulski z kliniki Artdent w Kaliszu, Krzysztof

nością stanów zapalnych, a wręcz wspomagają

Ficek, Maciej Mierzwiński z kliniki Galen-Ortopedia

regenerację ran czyli tkanek miękkich w obszarze

w Bieruniu oraz Pavlo Plavskyi i Dmytro Ishchenko

kontaktu z implantem.

z kliniki dziecięcej Ohmatdyt w Kijowie.

Implanty mogą być wszczepiane w niemal każdy ubytek tkanki kostnej, niezależnie od przyczyny jego powstania. Teoretycznie nie ma znaczenia, czy przyczyną nieciągłości kostnej jest wada wrodzona, uraz mechaniczny bądź choroba np. onkologiczna. Nie zaleca się stosowania implantów w miejscach wy-

Politechnika Śląska

magających przenoszenia bardzo dużych sił.

52

Dr inż. Małgorzata Muzalewska – adiunkt w Ka-

Do tej pory wszczepiono 14 implantów. Stosowane

tedrze Podstaw Konstrukcji Maszyn Wydział Me-

były w ubytkach czaszki, twarzoczaszki (w obrębie

chaniczny Technologiczny Politechniki Śląskiej. Jej

szczęki i żuchwy) oraz kości długich. W każdym

zainteresowania naukowe obejmują biomechanikę,

z przypadków zespół naukowy ściśle współpra-

projektowanie struktur anatomicznych i implantów

cował z neurochirurgami, chirurgami szczękowo-

oraz optymalizację wielokryterialną.

-twarzowymi, stomatologicznymi oraz ortopedami.

Health and Quality of Life

Personalised osteogenic, bioresorbable, and biocompatible skeletal implants

Personalised osteogenic, bioresorbable and biocompatible skeletal implants are used to fill bone defects.

Bioresorbable – because after approximately 18 months, depending on the size, location of the defect and material composition, the implant dissolves and is absorbed by the patient's body in a safe and completely neutral to the human body.

Osteogenic – thanks to the content of ceramic particles/osteoinductive modifiers and hydroxyapatite (a natural building block of bone tissue), they enhance the regeneration of a patient's bone tissue.

As a result, in the place where parts of the implant dissolve, cells of the patient's native bone tissue (osteoblasts) start to appear/grow. Thanks to this, the implant becomes a kind of a scaffold for bone cells.

The reconstruction process is quite slow and static.

However, its measurable effect is that the bone defects will be filled with the patients’ natural bone, so they will not have a foreign body in the form of an implant in their bodies for the rest of their lives, as in most cases so far.

Biocompatible – i.e. they do not cause inflammation, but even support the regeneration of wounds, i.e.

growth of the skull was expected. Therefore, there

soft tissues in the place of contact with the implant.

was a need to develop completely new and unique

Marek Wyleżoł, PhD, DSc Eng. Associate Profes-

implants that could “grow together with the child”.

sor of the Silesian University of Technology, Head of

Implants can be placed in almost any bone defect, The implants were developed by a team of scien-

sign at the Faculty of Mechanical Engineering. His

matter whether the cause of bone discontinuity is a

tists: Marek Wyleżoł, PhD, DSc Eng. Assoc. Prof. and

professional interests include virtual modelling with

congenital defect, a mechanical injury or a disease,

Małgorzata Muzalewska, PhD Eng. from the Silesian

the use of CAx systems, voxel modelling, reverse en-

e.g. oncological. However, it is not recommended to

University of Technology; Monika Dobrzyńska-Miz-

gineering and generative manufacturing.

use implants in places requiring high force transfer.

era, PhD Eng; Monika Knitter, PhD Eng; and PhD, Jacek Andrzejewski DSc Eng. from the Poznan Uni-

So far, 14 implants have been implanted. They were

versity of Technology, as well as a representative of

applied in cases of defects of the skull, facial skel-

CEO Syntplant – Marcin Wątrobiński. The research

eton (in the area of maxilla and mandible) and long

also involved scientists from the Wrocław Medi-

Małgorzata Muzalewska, PhD Eng. – assistant

bones. In each case, the scientific team worked

cal University, Institute of Security Technologies

professor at the Department of Fundamentals of

closely with neurosurgeons, maxillofacial surgeons,

MORATEX in Łódź, Zeiss Quality, Poznań Univer-

Machinery Design at the Faculty of Mechanical

dental surgeons and orthopedists. ​The youngest pa-

sity of Life Sciences, Institute of Low Temperature

Engineering. Her scientific interests include biome-

tients with skull injuries were the biggest challenge:

and Structure Research of the Polish Academy of

chanics, multi-criteria optimisation, and design of

due to their age (from 4 to 8 years), a significant

Sciences in Wrocław, and many others.

anatomical structures and implants.

Silesian University of Technology

the Department of Fundamentals of Machinery De-

regardless of its cause. Theoretically, it does not

53

Zdrowie i jakość życia

Opatrunek, który się rozpuszcza i uwalnia leki

Prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Katarzyna Komosińska-Vassev – kierownik Katedry i Zakła-

czyli związek chemiczny mający postać długiego

Dopuszczenie tego produktu do użytku medyczne-

du Chemii Klinicznej i Diagnostyki Laboratoryjnej na

łańcucha powtarzających się elementów. Wybór na-

go będzie wymagało jeszcze kosztownych badań

Wydziale Farmaceutycznym w Sosnowcu Śląskiego

ukowców padł na polilaktydo koglikolid. Jego pod-

np. z udziałem partnera biznesowego chętnego do

Uniwersytetu Medycznego. Bada m.in. zmiany skła-

stawowymi zaletami są: biozgodność (to znaczy, że

wdrożenie produktu. Sami badacze nie ustają w do-

du oraz struktury glikozoaminoglikanów i białek

m.in. nie wywołuje podrażnień) oraz biodegradowal-

skonaleniu swojego wynalazku. Kolejną innowacją

macierzy pozakomórkowej w procesach naprawy

ność (rozkłada się na substancje metabolizowane

ma być nić z wplecionym jadem pszczelim, który

uszkodzeń tkankowych w doświadczalnym modelu

przez organizm – kwas glikolowy i kwas mlekowy).

pozwala leczyć efekt popromienny (pojawia się cza-

gojenia się ran pooparzeniowych skóry

Sam kwas mlekowy nie leczy, ale zakwasza środo-

sem u pacjentów, którzy leczą raka naświetlaniami).

wisko w ranie, tym samym utrudniając życie drobnoustrojów.

Nad rozwiązaniem pracował zespół w składzie:

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

prof. Jerzy Stojko, prof. Paweł Olczyk, prof. Katarzy-

54

Drugim elementem składowym jest propolis. Od

na Komosińska-Vassev, dr Ewa Waluga-Kozłowska

wieków wiadomo, że to związek o działaniu lecz-

(SUM) oraz prof. Janusz Kasperczyk, dr hab. Piotr

niczym: o właściwościach przeciwzapalnych, prze-

Dobrzyński, dr Michał Sobota, mgr Mateusz Stojko,

ciwbólowych oraz regeneracyjnych.

mgr inż. Jakub Włodarczyk (CMPW PAN).

Do otrzymania nici, a w konsekwencji włókniny, Opatrunek do leczenia trudno gojących się ran,

wykorzystano technologię elektroprzędzenia. Samo

którego nie trzeba zdejmować, bo się rozpuszcza,

to urządzenie składa się m.in. ze strzykawki, która

a przy okazji uwalnia leki – taką nowość opracowali

w zbiorniku zawiera płynny polimer z propolisem.

naukowcy ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego

Kropla wypływająca z igły strzykawki pod wpływem

w Katowicach oraz Centrum Materiałów Polimero-

pola elektrycznego przybiera formę nici o mikrosko-

wych i Węglowych Polskiej Akademii Nauk w Za-

pijnej średnicy (rzędu nanometrów), która gromadzi

brzu. Do budowy nici wykorzystali innowacyjny

się na odbiorniku zwanym kolektorem. Z kolektora

polimer połączony z pszczelim propolisem, czyli

naukowcy zwijają włókninę i po sterylizacji np. pro-

związkiem o leczniczych właściwościach.

mieniami gamma (najbardziej energetyczny typ promieniowania elektromagnetycznego, znacznie bar-

Fundament tego innowacyjnego opatrunku stanowią

dziej niż światło widzialne i promienie Roentgena)

dwa elementy. Pierwszym jest odpowiedni polimer,

nadaje się do nałożenia na rany.

Health and Quality of Life

Bandage that dissolves and heals

A healing bandage for hard-to-heal wounds that does not need to be removed because it dissolves over time and heals; such a novelty has been developed by scientists from the Medical University of Silesia in Katowice and the Centre of Polymer and Carbon Materials of the Polish Academy of Sciences in Zabrze. The thread was invented by using a combination of an innovative polymer and propolis, an unusual substance with healing properties produced device consists of a syringe containing a liquid poly-

na Komosińska-Vassev; Ewa Waluga-Kozłowska,

This innovative wound dressing is based on two ele-

mer with propolis. When an electric field is applied,

PhD (Medical University of Silesia), and Prof. Janusz

ments. The first one is a proper polymer, a chemical

a droplet coming out of the syringe takes the form

Kasperczyk; Piotr Dobrzyński, PhD, DSc; Michał So-

compound in the shape of a long chain of similar

of a microscopic thread with a nanometre-scale di-

bota, PhD; Mateusz Stojko, MSc; Jakub Włodarczyk,

units bonded together. The scientists decided on the

ameter, which accumulates on a grounded collec-

MSc Eng. (Centre for Polymer and Carbon Materials,

PLGA. Its major advantages are biocompatibility

tor. Afterwards, scientists roll the fabric and—after

Polish Academy of Sciences).

(meaning it does not have toxic or harmful effects

it has been sterilised by gamma rays (gamma-ray

on biological systems) and biodegradability (mean-

bursts are the most energetic type of electromag-

ing it degrades into substances metabolised in the

netic events, with more energy than visible light and

body, i.e. glycolic and lactic acid). Lactic acid does

X-rays)—it is ready to be used for healing wounds.

not heal a wound per se, but creates an acidic environment, therefore effectively tormenting the life

Nevertheless, commercial production will require

Prof. Katarzyna Komosińska-Vassev, MD, PhD,

of germs within.

costly research and attracting a business partner

DHSc – Head of the Department of Clinical Chem-

eager to introduce the product. The researchers do

istry and Laboratory Diagnostics at the Faculty of

The other component is propolis, also known as bee

not intend to rest on their laurels and instead do

Pharmaceutical Sciences in Sosnowiec, Medical

glue. Its healing, anti-inflammatory, analgesic and

their utmost to perfect their invention further. Their

University of Silesia. Her scientific research involves

regenerative properties have been known to hu-

yet another innovation is supposed to be a thread

the analyses of changes in the composition and

mans for centuries.

with honeybee venom weaved in, which has been

structure of glycosaminoglycans and extracellular

demonstrated to have a radiation-protective effect.

matrix proteins during the tissue repair process in experimental burn wound healing.

The production involves the technique of electrospinning to receive the threads, which are conse-

The solution was invented by the team consisting of

quently transformed into nonwoven fabric. The very

Prof. Jerzy Stojko; Prof. Paweł Olczyk; Prof. Katarzy-

Medical University of Silesia in Katowice

by bees.

55

Zdrowie i jakość życia

Opracowanie zautomatyzowanego systemu do dekontaminacji mikrobiologicznej personelu medycznego i osób cywilnych

Dr inż. Magdalena Bogacka – adiunkt w Katedrze Ogrzewnictwa, Wentylacji i Techniki Odpylania Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki Politechnika Śląska. Obszary zainteresowań naukowych: analizy środowiskowe, gospodarka odpadami, energetyka odnawialna.

Innowacyjny system dekontaminacji mikrobiolo-

odkażania w miejscach narażonych na rozprzestrze-

gicznej personelu medycznego i osób cywilnych

nianie się wirusów, co miało bezpośredni wpływ na

stworzyła interdyscyplinarna grupa naukowców

poprawę bezpieczeństwa sanitarnego personelu

z Politechniki Śląskiej. Inspiracją do działania była

medycznego i osób cywilnych.

pandemia COVID-19. Autorzy mieli za sobą doświadczenia związane z procesami automatyzacji

Opracowane

i zastosowaniem związków chloru w oczyszczaniu.

I miejscem w finale międzynarodowego konkursu

rozwiązanie

zostało

nagrodzone

HEALING SOLUTIONS FOR TOURISM CHALLENSystem został zaprojektowany do użytku w szpita-

GE, organizowanego przy współpracy z WHO. Wy-

Dr hab. inż. Edyta Kudlek – Katedra Inżynie-

lach, domach opieki społecznej, muzeach i innych

nalazek śląskich naukowców pokonał ponad 1100

rii Wody i Ścieków Wydział Inżynierii Środowiska

miejscach, gdzie istnieje ryzyko rozprzestrzeniania

zespołów, z ponad 100 krajów i znalazł się na liście

i Energetyki.

się infekcji. Jest on używany do zmywania mikro-

9 finalistów. Rozwiązanie doceniono złotym meda-

biologicznych czynników patogennych z odzieży

lem na targach INTARG 2020 – za zgłoszone know-

ochronnej oraz do prewencyjnego odkażania osób.

-how. Wynalazek został również nagrodzony nagrodą Marka Śląskie, w kategorii produkt.

Politechnika Śląska

Innowacją technologiczną, jaką zastosowano w opi-

56

sywanym systemie, jest integracja czujników do

Autorami zautomatyzowanego systemu do dekon-

automatycznego sterowania procesami. Dodatko-

taminacji mikrobiologicznej personelu medycznego

wo doświadczenia związane z przeprowadzanymi

i osób cywilnych jest grupa pracowników nauko-

wcześniej badaniami dezynfekcji wody basenowej

wych Politechniki Śląskiej: dr inż. Edyta Kudlek,

czy usuwania mikrozanieczyszczeń pomogły w do-

dr inż. Anna Lempart, dr inż. Magdalena Bogacka

borze odpowiedniego czynnika dezynfekującego.

oraz dr inż. Artur Czachor.

System ma istotne znaczenie dla bezpieczeństwa sanitarnego, zarówno w kontekście lokalnym (zainDr inż. Artur Czachor – Doktor inżynierii środo-

stalowany w 15 obiektach na Śląsku i w Małopol-

wiska. Od 10 lat specjalizuje się w budowie zau-

sce), jak i międzynarodowym, zdobywając nagrody

tomatyzowanych robotów w dziedzinie gospodarki

i uznania na arenie globalnej. Dzięki badaniu i inno-

odpadami.

wacyjnym działaniom znacząco poprawiono jakość

Health and Quality of Life

Automated system for microbiological decontamination of medical personnel and civilians

An

interdisciplinary

team

of

scientists

from

the Silesian University of Technology have developed an innovative system for microbiological decontamination of medical personnel and civilians; they had been inspired by the COVID-19 pandemic.

The authors are experienced in automation pro-

arena. The research and innovative activities have

Magdalena Bogacka, PhD Eng. – Assistant Profes-

cesses and have a wealth of knowledge regarding

significantly improved the quality of disinfection in

sor at the Department of Heating, Ventilation and

chlorine application in decontamination processes.

places prone to the spread of viruses, which have

Dust Removal Technology, Technology at the Faculty

consequently had a direct impact on improving

of Energy and Environmental Engineering, Silesian

the sanitary safety of medical staff and civilians.

University of Technology. Main research areas: environmental analysis, waste management, renewable

pitals, nursing homes, museums and other places prone to the spread of infection. It is used to wash

The solution won the Healing Solutions for Tourism

away microbiological pathogen factors from protec-

Challenge, an international competition organised

tive clothing and for the preventive disinfection of

in cooperation with the World Health Organisation.

people.

The invention of the Silesian scientists beat more

energy technologies.

than 1,100 teams from over 100 countries and The technological innovation applied in the system

won the final round, triumphing over 9 other final-

is the integration of sensors for automated process

ists. Moreover, the solution won the gold medal at

Edyta Kudlek, PhD, DSc Eng. – Department of Wa-

control. The experience from previous studies on

the INTARG 2020 Fair for its know-how, and

ter and Wastewater Engineering, Faculty of Energy

pool water disinfection or micropollutant removal

the ‘Brand Silesia’ Award in the product category.

and Engineering at the Faculty.

has certainly contributed to the selection of a suitable disinfection agent.

The authors of the automated system for microbiological decontamination of medical personnel and

The system is of crucial significance for sanitary

civilians are a group of scientific employees from

safety in the local (installed in 15 facilities in Silesian

the Silesia University of Technology: Edyta Kudlek,

Artur Czachor PhD Eng. – PhD in Environmental

and Lesser Poland) and international contexts, win-

PhD Eng.; Anna Lempart, PhD Eng.; Magdalena Bo-

Engineering, specialist in building automated robots

ning awards and being acknowledged in the global

gacka, PhD Eng.; and Artur Czachor, PhD Eng.

in the field of waste management for 10 years.

Silesian University of Technology

The system has been designed to be used in hos-

57

Zdrowie i jakość życia

Poszukiwanie nowych opcji terapeutycznych w leczeniu dziedzicznych chorób siatkówki w oparciu o analizę interakcji białek

Dr hab. n. med. Adrian Smędowski, prof. SUM

teoRetina”, którego wykonawcą i koordynatorem był

– okulista, nauczyciel akademicki w Śląskim Uni-

dr hab. n. med. Adrian Smędowski, prof. SUM. Zasto-

wersytecie Medycznym w Katowicach. Zarządzane

sowano w nich najbardziej zaawansowane metody

przez niego Laboratorium Okulistyki Eksperymen-

z zakresu proteomiki i eksperymentalnej okulistyki.

talnej jest wiodącym laboratorium okulistyki eksperymentalnej w Polsce, gdzie prowadzone są badania

Celem projektu była eksperymentalna indukcja

Projekt o nazwie ProeoRetina (www.proteoreti-

w zakresie molekularnych mechanizmów neuropa-

dystrofii siatkówki w hodowli komórkowej oraz

na. com) był finansowany ze środków grantu POLS

tii nerwu wzrokowego, zwłaszcza jaskry, dystrofii

w modelu zwierzęcym u myszy poprzez wprowa-

Narodowego Centrum Nauki współfinansowanego

i zwyrodnień siatkówki oraz okulistycznych ekspe-

dzenie do komórek zmutowanych białek oraz śle-

z budżetu środków europejskich (Norweskiego Me-

rymentalnych terapii komórkowych i genowych.

dzenie interakcji tych białek z innymi sieciami biał-

chanizmu Finansowego na lata 2014-2021). Przed-

kowymi.

sięwzięciem kierował dr Xiaonan Liu (Uniwersytet w Helsinkach).

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Oryginalna i autorska teoria sformułowana i testo-

58

wana w kontekście dystrofii siatkówki przez człon-

Projekt obejmował dwie szerokie dyscypliny –

ków zespołu „ProteoRetina” zakłada bowiem, że

proteomikę z dr. Liu jako wiodącym ekspertem,

objawy choroby mogą być wynikiem nieprawidłowej

oraz okulistykę eksperymentalną z dr. hab. n. med.

sieci interakcji białko-białko na poziomie moleku-

Adrianem Smędowskim, prof. SUM; dr n. med. Anną

larnym (ekspresja genów to łańcuch procesów pro-

Pacwą oraz prof. Joanną Lewin-Kowalik ze Śląskie-

Dystrofia siatkówki, według szacunków, dotyka

wadzących do syntezy białka, a białka w komórce

go Uniwersytetu Medycznego.

2,5 mln ludzi na świecie. To dziedziczna choroba pro-

nie działają samodzielnie, ale raczej jako część sieci

wadząca do postępującej, ciężkiej i nieodwracalnej

interakcji międzybiałkowych).

utraty wzroku poprzez zmianę budowy i/lub funkcji

Siatkówka to nerwowa część oka odpowiedzialna za detekcję światła i przekształcanie go w informa-

siatkówki. Obecnie nie ma powszechnie dostępnego

W ramach przeprowadzonych badań zidentyfikowa-

cje wzrokowe, które są następnie przekazywane do

leczenia przyczynowego tych chorób, ale prowa-

no w ponad 160 przeanalizowanych znanych muta-

mózgu. Najczęstsza dystrofia siatkówki jest wiodącą

dzone są badania w celu znalezienia nowych terapii

cjach, które interakcje białkowe są zmienione i które

przyczyną dziedzicznej ślepoty na całym świecie.

z wykorzystaniem terapii genowych i komórkowych.

wspólne. Następnie na podstawie zaawansowanych

Poszukiwaniem nowych opcji, w oparciu o analizę

analiz bioinformatycznych określono 9 białek, z wy-

interakcji białek, zajmuje się grupa naukowców ze

korzystaniem których badacze mają nadzieję za-

Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach.

proponować ukierunkowane leczenie niwelujące

Badania były prowadzone w ramach projektu „Pro-

objawy choroby.

Health and Quality of Life

Seeking new therapeutic options for the treatment of hereditary diseases of the retinae based on the analysis of protein interactions

Retinal dystrophy affects an estimated 2.5 million people around the globe. This hereditary disease causes a progressive, severe and irreversible loss of sight due to changes in the structure and function of the retina. There is currently no causative cure, but research is being carried out to find ways of treating it with gene and cell therapies. A group of scientists from the Medical University of Silesia is seeking new options based on the analysis of protein interactions.

The studies were conducted under the “Proteoinvestigator was Adrian Smędowski MD, DSc, Asso-

In the course of research of over 160 known mu-

The retina is the part of the eye that is responsible

ciate Professor of the Medical University of Silesia.

tations, altered and unaltered protein interactions

for detecting light and turning it into visual signals

The research involved the most advanced methods

were identified. Subsequently, bioinformatic analy-

that are then transmitted to the brain. Retinal dys-

in the field of proteomics and experimental ophthal-

ses were used to identify 9 proteins thanks to which

trophy is the leading cause of inherited blindness

mology.

the scientists hope to propose in a targeted therapy

worldwide.

treating the symptoms of the disease.

The aim of the project is to experimentally simulate the retinal ciliopathy symptoms in cultured cells and

The “ProteoRetina” project was funded by the POLS

in animal model by introducing mutant proteins, and

call of the National Science Centre as well as Euro-

Adrian Smędowski MD, DSc, Associate Professor

to track interactions of these proteins with other

pean funds (Norwegian Financial Mechanism 2014-

of the Medical University of Silesia – ophthalmol-

protein networks.

2021). The undertaking was headed by Xiaonan Liu,

ogist, academic teacher of the Medical University of

PhD from the University of Helsinki.

Silesia in Katowice. The Laboratory of Experimental Ophthalmology led by him is the leading experi-

The theory formulated and tested originally by “ProteoRetina” team members presumes that re-

The project encompassed two broad disciplines –

mental ophthalmology laboratory in Poland. It is

tinal dystrophy may be an effect of abnormal pro-

proteomics with Xiaonan Liu, PhD as the leading

where molecular mechanisms of optic neuropathy

tein-protein interaction networks on a molecular

expert, and experimental ophthalmology led by

are studied (especially concerning glaucoma, retinal

level (gene expression is a process chain leading to

Adrian Smędowski MD, DSc, Associate Professor of

dystrophy and degeneration) as well as experimen-

protein synthesis, and proteins inside a cell do not

the Medical University of Silesia; Anna Pacwa MD,

tal gene and cell therapies are developed.

function autonomously, but rather as part of protein

DSc, and Joanna Lewin-Kowalik MD, DSc, Associate

interaction networks).

Professor of the Medical University of Silesia.

Medical University of Silesia in Katowice

Retina” project, whose coordinator and principal

59

Zdrowie i jakość życia

Wspomaganie diagnostyki i optymalizacja terapii medycznych, w szczególności dla COVID-19, przez opracowanie i wdrożenie systemów sztucznej inteligencji

Prof. dr hab. inż. Joanna Polańska,

Serwisy internetowe powstały w interdyscyplinar-

System powstał dzięki współpracy z Polskim To-

nych zespołach badawczych informatyków, ana-

warzystwem Radiologicznym oraz kilkunastoma

lityków danych oraz lekarzy z ponad 20 ośrodków

uczelniami i placówkami medycznymi z całej Polski.

klinicznych. Empiryczną bazą były zebrane, upo-

Projekt realizował zespół badawczy: prof. dr hab.

rządkowane i przeanalizowane wielkie kilkudzie-

inż. Joanna Polańska, prof. dr hab. inż. Marek Sikora,

sięciotysięczne zbiory danych pacjentów oraz osób

dr inż. Anna Papież oraz dr inż. Aleksandra Werner

zdrowych. Oryginalne ustalenia badawcze leżące

i dr inż. Małgorzata Bach.

kierownik

u podstaw projektu to nowe architektury hybrydo-

Katedry Inżynierii i Analizy Eksploracyjnej Danych,

wych sieci DL, nowe metody budowy modeli wnio-

Wydział Automatyki, Elektroniki i Informatyki Po-

skowania, a także oryginalne wyniki analiz danych

litechniki Śląskiej. Główne obszary zainteresowań

medycznych. Opracowane systemy mają udoku-

badawczych to analityka danych, sztuczna inte-

mentowane szerokie wykorzystanie: ponad 50 ty-

ligencja (uczenie maszynowe, głębokie uczenie),

sięcy wizyt dla systemu CIRCA.

bioinformatyka.

Analizując dane TK i dane kliniczne, systemy sztucznej inteligencji są w stanie zapewnić prognozy kliniczne, które mogą pomóc lekarzom w codziennej pracy. Dodatkowo, uzyskane w wyniku segmentacji dane pozwolą na ilościowe zestawienie zmian morfologicznych stwierdzanych nie tylko w COVID-19, ale także w innych chorobach np. POCHP (przewlekła obturacyjna choroba płuc). To pozwoli na dokładniejsze monitorowanie regresji bądź progresji

Politechnika Śląska

zmian stwierdzanych w tomografii komputerowej

60

Systemy sztucznej inteligencji: CIRCA do analizy

w przypadku śródmiąższowych zapaleń płuc oraz

zdjęć RTG i badań TK płuc pod kątem COVID-19,

w łączności z pozostałymi danymi klinicznymi –

DECODE - kalkulator ryzyka zakażenia SARS-

prognozowanie przebiegu choroby.

-CoV-2, CORNELIA – do oceny zaburzeń neurologicznych przy COVID-19 oraz kalkulator ryzyka

W projekcie wykorzystano stworzony w środowisku

złamań w osteoporozie, pozwalają na znaczne

Python ™ silnik obliczeniowy sprzężony z portalem

usprawnienie i przyspieszenie diagnostyki wstępnej,

internetowym – dzięki temu możliwe jest korzysta-

monitorowania oraz optymalizacji terapii ważnych

nie z systemu w trybie on-line przez wielu użytkow-

społecznie chorób, w tym COVID-19.

ników jednocześnie.

Health and Quality of Life

Supporting the diagnostics and optimisation of medical therapies, in particular those concerning COVID-19, through developing and implementing artificial intelligence systems

Artificial intelligence systems allow for major im-

pulmonary disease (COPD). This, in turn, will allow

provement and acceleration in initial diagnosis,

for more accurate monitoring of regression or pro-

monitoring and optimising the therapy of socially

gression of changes observed in CT in the case of

significant diseases, including COVID-19; a few of

interstitial pneumonia or in combining them with

these systems are CIRCA, supporting X-ray and

the remaining clinical data, i.e. the course of the dis-

CT-based lung scans for COVID-19 diagnosis, DE-

ease prognosis.

CODE, a risk calculator for SARS-CoV-2 infection, CORNELIA, for assessing cognitive disorders relat-

The project uses a calculation engine developed in

ed to COVID-19, and a risk calculator for fractures

Python™ and coupled with a website; such a combi-

in osteoporosis.

nation makes it possible to use the system online by many users at the same time.

płuca / lungs

teams consisting of computer scientists, data an-

The system has been created in collaboration with

alysts and doctors from over 20 clinical centres.

the Polish Medical Radiological Society, as well as

The empirical base was the collected, organised

universities and medical facilities across Poland.

and analysed large several-dozen-thousand data

The project has been carried out by the research

sets of patients and healthy people. The original re-

team including: Prof. Eng. Joanna Polańska; Prof.

search findings underlying the project include new

Eng. Marek Sikora; Anna Papież, PhD Eng.; Aleksan-

architectures of hybrid DL networks, new methods

dra Werner, PhD Eng.; and Małgorzata Back, PhD

for building inference models, and original results

Eng.

of medical data analyses. The developed systems płaty płuc / pulmonary lobes

have been documented to have wide application, e.g. 50,000 visits in the CIRCA system.

zmiany w płucach / lung lesions

Through the analysis of CT and clinical data, artifi-

Prof. Eng. Joanna Polańska – Head of the Depart-

cial intelligence systems are able to provide doctors

ment of Engineering and Data Exploratory Analysis

with clinical prognoses that might help in their daily

at the Faculty of Automatic Control, Electronics and

work. Additionally, the data obtained in the segmen-

Computer Science, Silesian University of Technolo-

tation process will allow for a quantitative compar-

gy. Her research interests revolve around data anal-

ison of morphologic changes noted in COVID-19

ysis, artificial intelligence (machine learning, deep

and many other diseases, e.g. chronic obstructive

learning) and bioinformatics.

Silesian University of Technology

The websites have been developed by interdisciplinary

61

Zdrowie i jakość życia

Pierwsza w Europie publikacja na temat kompleksowej opieki nad chorym z zespołem post-Covid-19

Dr hab. n. med. Jerzy Jaroszewicz, prof. SUM -

Covid-19, czyli choroba wywoływana przez wirus

Autorzy liczącego osiemdziesiąt stron opracowania

SARS-CoV-2, okazała się schorzeniem o złożonej

postanowili podzielić się swoim doświadczeniem

patogenezie – z wysoką śmiertelnością wśród osób

w zakresie opieki nad osobami, które przebyły SAR-

starszych, ale też wieloma przypadkami zgonów

S-CoV-2, a także zaproponować zalecenia eksperc-

i ciężkich przebiegów u osób młodszych, które trud-

kie. Lekarze podkreślają, że prowadzenie chorych

no było wyjaśnić schorzeniami współistniejącymi.

z następstwami Covid-19 będzie kolejnym istotnym

specjalista chorób zakaźnych i hepatolog, kierownik

wyzwaniem dla systemu opieki zdrowotnej w Polsce

Katedry i Oddziału Klinicznego Chorób Zakaźnych

Zespół 12 autorów – w większości pracowników

i Hepatologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego

Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu oraz

w Katowicach.

Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowi-

Książka jest kierowana przede wszystkim do lekarzy

cach – w praktyce zajmujących się problematyką

pierwszego kontaktu i może im pomóc w leczeniu

Covid-19, pod kierownictwem dwóch znakomitych

osób, u których wystąpiły powikłania po COVID-19.

klinicystów: dr. hab. Jerzego Jaroszewicza, prof.

Publikacja ma rekomendację Zarządu Głównego

SUM i prof. Mariusza Gąsiora, postanowił przybliżyć

Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy

złożone merytorycznie problemy, jakimi są przewle-

Chorób Zakaźnych.

w następnych latach.

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

kle somatyczne i psychiczne następstwa przebycia

62

zakażenia SARS-CoV-2.

Złożona patogeneza zakażenia oznacza trudny do przewidzenia przebieg choroby. Wirus zakaża licz-

Inspiracją do stworzenia tego opracowania było

ne komórki organizmu, nie ograniczając się tylko

prowadzone w ramach grantu Agencji Badań Me-

do komórek nabłonkowych górnych i dolnych dróg

dycznych pionierskie prospektywne badanie ob-

oddechowych. Powoduje to nie tylko bogatą symp-

serwacyjne powikłań krótko- i długoterminowych

tomatologię choroby, gdzie poza objawami ze strony

u osób, które przebyły zakażenie SARS-CoV-2. Ba-

płuc obserwuje się zaburzenia węchu i smaku, licz-

danie to, pod nazwą SILCOV-19 (The Silesian Com-

ne objawy neurologiczne i psychiatryczne (wskazu-

Prof. dr hab. med. Mariusz Gąsior – specjalista

plications of COVID-19 Database) nadal się toczy,

jące na neurotropizm wirusa), lecz także żołądko-

chorób wewnętrznych, kardiolog. Pracownik nauki,

ale już na obecnym etapie pozwala wyciągnąć wiele

wo-jelitowe, dermatologiczne, uszkodzenia wątroby,

nauczyciel akademicki, kierownik III Katedry i Od-

istotnych wniosków dotyczących wpływu choroby

trzustki, nerek i innych narządów. Co więcej, wiele

działu Klinicznego Kardiologii w Zabrzu Śląskiego

na pracę płuc, serca, stanu krzepnięcia, wątroby,

z tych objawów jest przewlekłe, a mniej lub bardziej

Uniwersytetu Medycznego w Katowicach. Członek

układu nerwowego, ale też stanu psychicznego na-

dotkliwe następstwa krótko- i długoterminowe wy-

Krajowej Rady ds. Kardiologii.

szych pacjentów.

dają się dotykać większość tzw. ozdrowieńców. Ten „długi ogon” (ang. long tail) choroby nie jest jeszcze zbadany.

Health and Quality of Life

The first publication in Europe on comprehensive care for patients with post-Covid-19 syndrome

Covid-19, the disease caused by the SARS-CoV-2 virus, turned out to be an illness with complex pathogenesis – with high mortality among older people, but also many cases of death and severe outcomes in younger people, which were difficult to explain by comorbidities.

A team of 12 authors – mostly employees of the Silesian Centre for Heart Diseases in Zabrze and the Medical University of Silesia in Katowice – dealing with Covid-19 issues in practice, under the supervision of two outstanding clinicians: Jerzy Jaroszewicz, MD, DSc, Assoc. Prof. and Prof. Mariusz Gąsior, MD, PhD, decided to present substantively complex problems, which are the chronic somatic and mental consequences of SARS-CoV-2 infection.

The inspiration to establish this study was a pioneering prospective observational study of shortand long-term complications in people who had been infected with SARS-CoV-2, conducted under a grant from the Medical Research Agency. This

tion is recommended by the Management Board of

study, entitled SILCOV-19 (The Silesian Complica-

the Polish Society of Epidemiologists and Infectious

tions of COVID-19 Database), is still ongoing, but

Disease Physicians.

conclusions regarding the impact of the disease on

The complex pathogenesis of the infection means

Medical University of Silesia – infectious diseases

the functioning of the lungs, heart, coagulation, liver

the course of the disease is difficult to predict. The

specialist and hepatologist, Head of the Department

and nervous system, as well as the mental state of

virus infects numerous cells of the body, not lim-

and Clinical Department of Infectious Diseases and

our patients.

ited to the epithelial cells of the upper and lower

Hepatology of the Medical University of Silesia in

respiratory tract. This results not only in the rich

Katowice.

The authors of the eighty-page study decided to

symptomatology of the disease, where, in addition

share their experience in caring for people who have

to pulmonary symptoms, there are disturbances of

had SARS-CoV-2, as well as propose expert recom-

smell and taste, numerous neurological and psychi-

mendations. Doctors emphasise that managing pa-

atric symptoms (indicating the neurotropism of the

Prof. Mariusz Gąsior, MD, PhD – internal medicine

tients with the consequences of Covid-19 infection

virus), but also gastrointestinal and dermatological

specialist, cardiologist. Researcher, academic, Head

will be another significant challenge for the health-

symptoms, as well as damage to the liver, pancreas,

of the 3rd Department and Clinical Department of

care system in Poland in the coming years.

kidneys and other organs. Moreover, many of these

Cardiology in Zabrze of the Medical University of

symptoms are chronic, and more or less severe

Silesia in Katowice. Member of the National Council

The book is addressed primarily to primary care

short- and long-term consequences seem to affect

for Cardiology.

physicians and may help them treat people who

most of the so-called 'recovered'. This 'long tail' of

exhibit post-COVID-19 complications. The publica-

the disease is not yet explored.

Medical University of Silesia in Katowice

Jerzy Jaroszewicz, MD, DSc, Assoc. Prof of the

at this stage it allows us to draw many important

63

Przemysły przyszłości

Industries of the Future

Przemysły przyszłości

Fotoniczne technologie sensorowe w ochronie obiektów infrastruktury krytycznej

Dr hab. inż. Erwin Maciak, prof. PŚ – kierownik Katedry Optoelektroniki Wydziału Elektrycznego Politechniki Śląskiej. Główny nurt zainteresowań naukowych dotyczy realizacji prac naukowo-badawczych i projektowych prowadzących do opracowania chemooptycznych i chemoelektronicznych struktur czujnikowych opto- i mikroelektronicznych sensorów gazów do zastosowań w detekcji analitów chemicznych.

Badania naukowe i interdyscyplinarne prace rozwo-

ności opracowania światłowodowego przetwornika

jowe dotyczące Fotonicznych Technologii Sensoro-

pomiarowego z siatkami Bragga (FBG) do kontroli

wych (FTS) prowadzone w Katedrze Optoelektroniki

stanu wsunięcia/wysunięcia kompensatora ruro-

Wydziału Elektrycznego przy istotnym wsparciu ze-

ciągu oraz układów czujnikowych niedyspersyjnej

społów z Wydziałów Inżynierii Środowiska i Energe-

i dyspersyjnej spektroskopii absorpcyjnej do detek-

tyki oraz Górnictwa, Inżynierii Bezpieczeństwa i Au-

cji analitów gazowych. Wyniki badań zastosowano

tomatyki Przemysłowej wywarły znaczący wpływ na

praktycznie. Rezultatem prac jest lepsza ochrona

społeczeństwo i gospodarkę. Tematyka prac badaw-

obiektów oraz poprawa bezpieczeństwa działania

czych zogniskowana była i jest na optoelektronicz-

infrastruktury krytycznej w wielu gałęziach prze-

nych układach pomiarowych służących do ochrony

mysłu, w szczególności w przemyśle gazowym

i kontroli obiektów przemysłowych, opracowanych

i chemicznym. Głównymi beneficjentami rozwiązań

Dr hab. inż. Zbigniew Opilski prof. PŚ – pracow-

na bazie FTS, wykorzystujących spektralną interro-

na bazie FTS są przedsiębiorstwa: Operator Gazo-

nik Katedry Optoelektroniki Wydziału Elektryczne-

gację sygnału optycznego w podczerwieni (IR).

ciągów Przesyłowych GAZ-SYSTEM S.A. oraz Atest

Politechnika Śląska

go Politechniki Śląskiej. Zainteresowania naukowe

66

Gaz Sp. j. Firmy te ugruntowały i poszerzyły swoją

obejmują przede wszystkim optyczne i akustyczne

Badania prowadzone w latach 2020-2022 w ra-

pozycję na rynku, wykorzystując przeprowadzone

techniki sensorowe. Szczególne zainteresowania

mach dyscypliny AEEiTK z uwzględnieniem wyso-

dla ich potrzeb badania spektralnych konfiguracji

dotyczą budowy sensorów światłowodowych, wiel-

kiego poziomu innowacyjności (patent, publikacje)

FTS. Środki finansowe na badania pozyskano w kon-

kości fizycznych i chemicznych.

stały się podstawą rozwoju i opracowania autor-

kurencyjnych procedurach rynkowych i realizowano

skich metod pomiarowych. Dotyczy to w szczegól-

w ramach prac naukowo-badawczych.

Dr hab. inż. Kamil Barczak – pracownik Katedry Optoelektroniki Wydziału Elektrycznego Politechniki Śląskiej. Specjalista w zakresie badania właściwości

polaryzacyjnych

w

światłowodów

włóknistych, właściwości magnetooptycznych światłowodów włóknistych i szkieł diamagnetycznych.

Posiada wieloletnie doświadczenie w projektowaniu i badaniu światłowodowych czujników prądu.

Industries of the Future

Photonic sensing technologies in critical infrastructure security

Scientific research and interdisciplinary development work concerning Photonic Sensing Technology (PST) conducted at the Department of Optoelectronics of the Faculty of Electrical Engineering, with the support of a team from the Faculty of Energy and Environmental Engineering and the Faculty of Mining, Safety Engineering and Industrial Automation, have made a significant impact on society and economy.

Fig.. G. Głuszek, RG

The research and experiments were focused on optoelectronic measurement systems for the protection and control of industrial facilities, developed

the detection of gas analytes. The research results

Erwin Maciak PhD, DSc Eng. Associate Profes-

on the basis of PST, using spectral interrogation of

were applied in practice. The work carried out al-

sor of the Silesian University of Technology. Head

the optical signal in the infra-red spectrum (IR).

lowed for the improvement of object security and

of the Department of Optoelectronics at the Fac-

Research conducted between 2020 and 2022 under

work safety of critical infrastructure in many indus-

ulty of Electrical Engineering. He focuses main-

the automation, electronics, electrical engineering

tries, especially the gas and chemical sector. The

ly on research and development work leading to

and space technologies discipline has become a

main beneficiaries are Gas Transmission Operator

chemo-optical and chemo-electronic sensor struc-

basis for the development of the original methods

GAZ-SYSTEM S.A., and Atest Gaz. These companies

tures of opto- and micro-electronic gas sensors for

of measurement.

have consolidated and expanded their position on

chemical analyte detection.

the market thanks to the research on spectral PST This applies in particular to the development of a

configurations adapted to their needs. Financial

fibre-optic measurement transducer with Bragg

resources for research and development were ob-

gratings (FBG) to control the state of insertion/

tained through competitive market procedures and

extraction of the pipeline compensator, and disper-

were implemented as part of scientific research

Zbigniew Opilski PhD, DSc Eng. Associate Pro-

sive absorption spectroscopy sensor systems for

work.

fessor of the Silesian University of Technology.

Employee at the Department of Optoelectronics at the Faculty of Electrical Engineering. His research is focused on fibre-optic sensor construction, physical

Kamil Barczak PhD, DSc Eng. Employee at the Department of Optoelectronics at the Faculty of Electrical Engineering of the Silesian University of Technology. Specialist in the field of researching optical fibre polarisation properties, and magneto-optic properties of optical fibres and diamagnetic glass.

He has many years of experience in designing and constructing fibre-optic electricity sensors.

Silesian University of Technology

and chemical quantities.

67

Przemysły przyszłości

Wynalazek poprawiający trwałość elementów silnika samolotu

Dr hab. Włodzimierz Bogdanowicz, prof. UŚ – Instytut Inżynierii Materiałowej Wydział Nauk Ścisłych i Technicznych Uniwersytetu Śląskiego. Lider grupy prowadzącej badania nad poprawieniem trwałości elementów silnika samolotu. Obszarem specjalizacji jest inżynieria materiałowa.

Dzięki innowacyjnemu rozwiązaniu, opracowanemu

Aby określić miejsca występowania wspomnianych

przez zespół naukowców UŚ będzie można popra-

naprężeń, zaproponowali innowacyjną metodę, me-

wić proces produkcji łopatek turbiny gazowej, sto-

todę dyfrakcyjnej topografii rentgenowskiej, któ-

sowanej przede wszystkim w silnikach lotniczych

rej zaletą jest między innymi możliwość badania

i generatorach energetycznych. Łopatka to element,

większych elementów odlewów, w tym całych ło-

który wiruje w gorącej sekcji turbiny. Występuje

patek, bez radykalnej ingerencji w strukturę samej

najczęściej w postaci monokrystalicznej i jest wyko-

części. Wskazanie miejsc w odlewach, w których

nana z nadstopu na bazie niklu. To trwały materiał,

na późniejszym etapie może dojść do uszkodzenia

który charakteryzuje się bardzo dobrymi właściwo-

powłok ochronnych, pozwoli na precyzyjną mody-

Dr inż. Robert Paszkowski – adiunkt w Instytu-

ściami mechanicznymi. Jest odporny zarówno na

fikację procesu produkcyjnego w celu eliminacji

cie Inżynierii Materiałowej Wydział Nauk Ścisłych

wysokie temperatury, jak i na działanie agresywne-

naprężeń. Dzięki temu możliwe będzie ogranicze-

i Technicznych Uniwersytetu Śląskiego. Autor wielu

go środowiska.

nie ilości defektów powstających na początkowym etapie produkcji, jeszcze przed nałożeniem powłok

artykułów dotyczących określania stopnia zdefektowania monokrystalicznych łopatek z nadstopów na

Element, który badali naukowcy UŚ, musi być odpor-

ochronnych, co docelowo przełoży się na otrzyma-

bazie niklu. Pasjonat nowych technologii, inżynierii

ny na uszkodzenia mechaniczne i wysokie tempera-

nie produktu o lepszych właściwościach wytrzyma-

materiałowej, a także górskich wycieczek.

tury. Zespół badaczy zwrócił uwagę na fakt istnienia

łościowych. Rozwiązanie zostało objęte ochroną

tzw. granic niskokątowych – pojawiają się w trakcie

patentową.

procesu produkcji, ze względu na skomplikowany kształt łopatki. W praktyce to defekty struktury piór, mające znaczenie dla trwałości elementów turbiny.

Naukowcy szczególną uwagę zwrócili na jeden

Uniwersytet Śląski w Katowicach

z wczesnych etapów produkcji. Analizując wiele de-

68

fektów, mających wpływ na obniżenie wytrzymałości i odporności chemicznej oraz cieplnej odlewów, dowiedli, że gros z nich powstaje już na początkowym etapie wytwarzania, tj. w czasie kierunkowej Dr Jacek Krawczyk – adiunkt w Instytucie Inży-

krystalizacji techniką Bridgmana. W półproduktach

nierii Materiałowej Wydział Nauk Ścisłych i Tech-

otrzymanych w wyniku tego procesu może docho-

nicznych Uniwersytetu Śląskiego. Autor niemal 50

dzić do pojawiania się naprężeń odlewniczych sieci

publikacji i 6 patentów, kierownik projektów nauko-

krystalicznej, powodujących degradację żaroodpor-

wych o tematyce związanej z technologią otrzymy-

nych i żarowytrzymałych powłok ochronnych na-

wania zaawansowanych materiałów inżynierskich

kładanych na odlewy w jednym z ostatnich etapów

dla elektroniki i lotnictwa; koordynator zespołu la-

produkcji. To z kolei wpływa na trwałość i jakość

boratoriów badań materiałów monokrystalicznych.

łopatek.

Industries of the Future

Invention improving the durability of aircraft engine components

Thanks to the innovative solution developed by

most of them occur already at the initial stage of

a team of University of Silesia scientists, it will be

production, i.e. during directional crystallization us-

possible to improve the production process of gas

ing the Bridgman technique. In the semi-finished

turbine blades, used primarily in aircraft engines

products obtained as a result of this process, casting

and energy generators. The blade is the element

stresses of the crystal lattice may appear, causing

that rotates in the hot section of the turbine. It most

the degradation of heat-resistant protective coat-

often occurs in single-crystalline form and is made

ings applied to the castings in one of the last stages

of a nickel-based superalloy. It is a durable material

of production. This, in turn, affects the durability and

with very good mechanical properties. It is resistant

quality of the blades.

to both high temperatures and aggressive environment.

To determine where the mentioned stresses occur, the scientists proposed an innovative method, the

The element tested by University of Silesia scientists

X-ray diffraction topography method, the advantage

must be resistant to mechanical damage and high

of which is, among other things, the ability to exam-

temperatures. The research team drew attention to

ine larger casting elements, including entire blades,

the existence of the so-called low-angle boundaries

without radical interference in the structure of the

Włodzimierz Bogdanowicz, PhD, DSc, Assoc.

which appear during the production process due to

part itself. Identifying areas in castings where pro-

Prof. – Institute of Materials Engineering, Facul-

the complex shape of the blade. In practice, these

tective coatings may be damaged at a later stage

ty of Science and Technology, University of Silesia.

are defects in the structure of the blades, which

will allow for precise modification of the produc-

Leader of the group conducting research on improv-

make a significant difference when it comes to the

tion process to eliminate stresses. Thanks to this,

ing the durability of aircraft engine components.

durability of the turbine components.

it will be possible to reduce the number of defects

His area of ​​specialisation is materials engineering.

occurring at the initial stage of production, before applying protective coatings, which will ultimately

ly stages of production. By analysing many defects

translate into obtaining a product with increased du-

that reduce the strength as well as chemical and

rability. The solution is covered by patent protection.

thermal resistance of castings, they proved that

Robert Paszkowski, PhD Eng – Assistant Professor at the Institute of Materials Engineering, Faculty of Science and Technology, University of Silesia.

Author of many articles on determining the degree of defects in single-crystalline blades made of nickel-based superalloys. His passions include new technologies, materials engineering and hiking trips.

Jacek Krawczyk, PhD – Assistant Professor at the Institute of Materials Engineering, Faculty of Science and Technology, University of Silesia. Author of almost 50 publications and 6 patents, manager of scientific projects related to the technology of obtaining advanced engineering materials for electronics and aviation; coordinator of a team of single-crystalline materials research laboratories.

University of Silesia in Katowice

Scientists paid special attention to one of the ear-

69

Przemysły przyszłości

Wirtualny gabinet stomatologiczny z pełnym wyposażeniem

Studenci kierunku lekarsko-dentystycznego Ślą-

pomocą odpowiednich kontrolerów, wyciąga i prze-

skiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

suwa wybrane narzędzia potrzebne do wykonania

wchodzą do gabinetu stomatologicznego, gdzie pa-

polecenia, a system ocenia wybór studenta i wska-

cjent czeka na znieczulenie. Wyciągają z szuflady

zuje ewentualne popełnione błędy.

potrzebne narzędzia i zaczynają działać. Wszystko Prof. dr hab. n. med. Małgorzata Skucha-Nowak

dzieje się pod czujnym okiem prowadzącego zaję-

Dydaktycy podkreślają, że wirtualne ćwiczenia

– stomatolog, kierownik Zakładu Propedeutyki Sto-

cia – ale nie w realu, a w wirtualnej rzeczywistości.

wprawdzie nie zastępują tych w realu, ale je wspo-

matologii, prodziekan Wydziału Nauk Medycznych w Zabrzu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.

magają i są takim pośrednikiem między teorią, której Gabinet stomatologiczny z pełnym wyposażeniem

uczą się studenci a realiami pracy w prawdziwym

w technologii wirtualnej rzeczywistości (virtual re-

gabinecie. W wirtualnym gabinecie ćwiczą studenci

ality – VR) to autorskie narzędzie Śląskiego Uniwer-

II i III roku kierunku lekarsko-dentystycznego.

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

sytetu Medycznego w Katowicach, które dokładnie

70

odwzorowuje funkcjonowanie pełnego gabinetu

Aplikacja „wirtualny gabinet dentystyczny” będzie

stomatologicznego.

rozwijana, aby symulator umożliwiał ćwiczenia w tym samym czasie dla wielu studentów. Planowa-

Wspomagająca dydaktykę aplikacja zapewnia wier-

na jest również rozbudowa symulatora o współpra-

ne odwzorowanie zarówno wyglądu, jak i rozmiesz-

cę w trybie wieloosobowym, dzięki czemu będzie

czenia sprzętu i narzędzi w standardowym gabine-

można wykonywać zadania wymagające obsady

cie stomatologicznym. Użytkownik – po założeniu

kilku osób np. stomatolog plus asystent. Całość bę-

okularów VR – może się swobodnie poruszać w tej

dzie przekazywana w formie na żywo do komputera

wirtualnej przestrzeni. Wszystkie elementy wypo-

prowadzącego lub komputerów pozostałych uczest-

sażenia są interaktywne, dzięki czemu można je

ników zajęć.

dokładnie obejrzeć, dowiedzieć się, jak dane narzęPrzemysław Jędrusik – informatyk, projektu-

dzie funkcjonuje w praktyce, jakie ma zastosowanie

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach rozwija

je i wdraża nowoczesne technologie w medycynie

podczas różnych procedur stomatologicznych i jak

kilka autorskich projektów z wykorzystaniem nowo-

(symulatory VR, sztuczna inteligencja), kierownik

poprawnie je obsługiwać.

czesnych technologii w naukach medycznych. Obok

Centrum Kształcenia Zdalnego i Analiz Efektów

wirtualnego gabinetu stomatologicznego jest to

Edukacyjnych Śląskiego Uniwersytetu Medycznego

Aplikacja daje też możliwość poćwiczenia wyko-

w Katowicach.

nywania zadań, zgodnie z procedurami. Student, za

również m.in. sala operacyjna (zabiegowa).

Industries of the Future

Fully equipped virtual dentist’s room

Dentistry students at the Medical University of Silesia in Katowice enter a dentist’s room where a patient awaits anaesthesia. They take the necessary tools out of a drawer and get to work.

The watchful eye of a teacher secures the patient’s safety, and even in the event of an error, the patient is out of harm’s way because all the procedures take place in a virtual reality.

The fully equipped VR dentist’s room is an original tool of the Medical University of Silesia in Katowice, which accurately reproduces the functioning of an actual one.

The simulation was designed to support education and give an almost real impression of a dentist’s

theory and reality. Thus, the virtual room becomes

room in terms of its layout and equipment place-

a practice hub for second and third-year dentistry

ment. After putting on a VR headset, the user can

students.

piece of equipment is interactive and can be care-

However, there still seems to be room for improve-

matologist, Head of the Department of Dental Pro-

fully examined. It all adds up to an empirical experi-

ment as the Dentist’s Room Simulator will be devel-

pedeutics, Deputy Dean of the Faculty of Medical

ence of learning how a given tool is used in practice,

oped further so that it can allow several students

Sciences in Zabrze, Medical University of Silesia in

what its application is and how to use it during vari-

to practice at the same time. It is also planned to

Katowice

ous dental procedures.

be expanded with cooperation in multiplayer mode, thanks to which it will be possible to perform tasks

The simulation gives a chance to practice execut-

in cooperation requiring several people, e.g. a den-

ing certain tasks according to the procedures. Using

tist and an assistant. The entire simulation is to be

proper controllers, a student prepares an appropri-

transmitted live to the teacher's computer or the

Przemysław Jędrusik

ate set of selected tools needed to perform a proce-

computers of other participants.

He deals with designing and implementing modern

–

computer

scientist.

technologies into medicine (VR simulators, artificial

dure, and the system evaluates the student’s choices The Medical University of Silesia has been devel-

intelligence), Head of the Centre for Remote Lear-

oping several original projects using modern tech-

ning and Educational Effects Analysis, Medical Uni-

Teachers emphasise that although virtual practice

nologies in medical sciences. Apart from the den-

versity of Silesia in Katowice

can by no means substitute the real one, it suffi-

tist’s room, the University offers a virtual operating

ciently supports it and can act as a medium between

theatre.

and indicates possible errors.

Medical University of Silesia in Katowice

Prof. Małgorzata Skucha-Nowak, PhD, DSc – sto-

freely move around the virtual space, and every

71

Przemysły przyszłości

Habitat kosmiczny „APA Misja MARS”

Dr hab. inż. arch. Klaudiusz Fross, Prof. PŚ – kierownik naukowy

projektu.

Dziekan

Wydziału

Architektury Politechniki Śląskiej, kierownik Katedry RAr5 Projektowania i Badań Jakościowych w Architekturze, PŚ, kierownik Programu Badawczego Architektury Kosmicznej SPSA, PŚ, opiekun Studenckiego Kosmicznego Koła Naukowego SpaceDesign SPSA,

ków na Księżycu i Marsie. Oba bliźniacze obiekty

Zespół

PŚ. Wiceprezydent Śląskiej Izby Budownictwa. Pre-

kosmiczne w Zjednoczonych Emiratach Arabskich

dr hab. inż. arch. Klaudiusz Fross, Prof. PŚ – kie-

badawczy

„APA

misja

MARS”:

zes Polskiego Towarzystwa Ergonomicznego o/Śląski.

(pustynia) i w Polsce (Gliwice) ściśle ze sobą współ-

rownik naukowy projektu, mgr inż. arch. Wiktoria

Posiada Certyfikat Facility Management and Quality

pracują. Są połączone systemem live streaming.

Dziaduła – główny wykonawca, dr nauk hum. Anita Pollak – psycholog, konsultant, Marta Pollak – stu-

Assessment in Architecture.

Projekt APAMARS Mission z udziałem Wydziału Ar-

dentka kognitywistyki, wykonawca, studenci archi-

chitektury Politechniki Śląskiej odnosi się do bada-

tektury, członkowie Studenckiego Kosmicznego

nia wpływu izolacji na psychikę ludzką w kontekście

Koła Naukowego SpaceDesign SPSA, PŚ.

Politechnika Śląska

długotrwałego pobytu w przestrzeni kosmicznej.

72

Celem było stworzenie wytycznych do projekto-

Wykonawcy: inż. arch. Dominika Bednarz, Julia

wania obiektów przystosowanych do długotrwałej

Brędkowska, inż. arch. Karolina Koza, Jakub Ptaszny,

izolacji.

Karolina Brzozowska, Kamil Talar, Igor Gdula

Zespół obiektów stanowi baza modułowa, skła-

Zespół projektowy „APA misja MARS”: mgr inż. Ro-

dana i przewoźna, samowystarczalna energetycz-

xana Fross – kierownik realizacyjny projektu, dr hab.

Zespół naukowców oraz studentów architektu-

nie, żywieniowo, wyposażona w systemy NAZCA

inż. arch. Klaudiusz Fross, Prof. PŚ, mgr inż. Mariusz

ry Wydziału Architektury Politechniki Śląskiej we

MBS, NAZCA 4.0, APA SHILD, IPOE. W skład bazy

Czyszek – konstruktor,mgr inż. arch. Wiktoria Dzia-

współpracy z firmą APA Group zaprogramował

wchodzą kapsuły o funkcjach mieszkalnych, labo-

duła – architekt, konsultant, mgr inż. arch. Tomasz

i zaprojektował na podstawie badań dwa bliźniacze

ratoryjnych, technicznych. Zaplanowano dwa typy

Szuliński – architekt, mgr inż. Jacek Dziurka – kon-

habitaty kosmiczne do realizacji w Zjednoczonych

kapsuł: prostopadłościenna - rozsuwana o zmiennej

sultant, studenci architektury, członkowie Studenc-

Emiratach Arabskich i Polsce.

powierzchni oraz kulista-origami - rozkładana. Pod-

kiego Kosmicznego Koła Naukowego SpaceDesign

stawowy zestaw to: 3 kapsuły prostopadłościenne,

SPSA, PŚ

Habitaty służą do prowadzenia badań w ekstremal-

3 kapsuły kuliste, łączniki komunikacyjne, sfera-ko-

nych warunkach, pozwalają na symulację warun-

puła (Mars, Księżyc).

Industries of the Future

Space Habitat APA MARS Mission

In cooperation with the APA Group company, a team of scientists and architecture students from the Faculty of Architecture, Silesian University of Technology, has programmed and designed twin space habitats to be implemented in the United Arab Emirates and Poland.

The habitats serve as a stepping stone for research in extreme conditions and may simulate conditions

The standard complex includes three rectangu-

Fross, PhD, DSc Eng. Arch., Assoc. Prof; Mariusz

on the Moon and Mars. The twin space facilities, one

lar cuboid structures, three spherical structures,

Czyszek, MSc Eng. – constructor; Wiktoria Dziaduła,

in the United Arab Emirates (in a desert) and the

connecting passages, and a spherical dome (Mars,

MSc Eng. Arch. – architect, consultant; Tomasz Szu-

other in Poland (in Gliwice), closely cooperate with

Moon).

liński, MSc Eng. Arch. – architect; Jacek Dziurka,

system.

The APA MARS Mission research team: Klaudiusz

bers of the SPSA SpaceDesign Students' Scientific

Fross, PhD, DSc Eng. Arch., Assoc. Prof. – project’s

Club, Silesian University of Technology.

The APA MARS Mission project—featuring the Fac-

scientific director; Wiktoria Dziaduła, MSc Eng.

ulty of Architecture, Silesian University of Technolo-

Arch. – main executor; Anita Pollak, PhD in human-

gy—concerns the study of the impact of isolation on

ities – psychologist, consultant; Marta Pollak – stu-

mental health in the context of an extended stay in

dent of cognitive science; contractors; architecture

space. Its aim was to develop guidelines for design-

students; members of the SPSA SpaceDesign Stu-

Klaudiusz Fross, PhD, DSc Eng. Arch., Assoc.

ing facilities meant for extended isolation.

dents' Scientific Club, Silesian University of Tech-

Prof. – project’s scientific director. Dean of the

nology.

Faculty of Architecture, Head of the RAr-5 Depart-

The complex of facilities includes a collapsible and

ment of Design and Architectural Research, Head

portable modular base self-sufficient in energy and

Contractors: Dominika Bednarz, Eng. Arch.; Julia

of the Scientific Programme of Space Architecture

food, equipped with NAZCA MBS, NAZCA 4.0, APA

Brędkowska; Karolina Koza, Eng. Arch.; Jakub

(SPSA), supervisor of the SPSA SpaceDesign Stu-

SHILD, IPOE systems. The base consists of several

Ptaszny; Karolina Brzozowska; Kamil Talar; Igor

dents' Scientific Club. Vice-president of the Silesian

structures with residential, laboratory and technical

Gdula.

Chamber of Construction. President of the Polish

functions, and the project involves two structur-

Ergonomics Society, Silesian Branch. Holder of the

al types: an expandable cuboid with a changeable

The APA MARS Mission project team: Roxana Fross,

Facility Management and Quality Assessment in Ar-

surface area and a foldable origami-like sphere.

MSc Eng. – project’s executive director; Klaudiusz

chitecture Certificate.

Silesian University of Technology

MSc Eng. – consultant; architecture students; mem-

each other, being combined with a live streaming

73

Przemysły przyszłości

Kamioka Observatory, ICRR(Institute for Cosmic Ray Research), The University of Tokyo

Eksperyment neutrinowy Tokai-to-Kamioka (T2K)

Prof. dr hab. Jan Kisiel – Instytut Fizyki Wydział Nauk Ścisłych i Technicznych Uniwersytetu Śląskiego. Zainteresowania badawcze: doświadczalna fizyka jądrowa i fizyka cząstek elementarnych, zwłaszcza badania własności neutrin w eksperymentach z tzw. długą bazą z wykorzystaniem różnych układów detekcyjnych, a także pomiarów charakterystyk podziemnych laboratoriów fizyki, w szczególności badania promieniotwórczości naturalnej występującej w tych laboratoriach, stanowiącej istotne tło dla eksperymentów fizycznych poszukujących rzadkich procesów.

Naukowcy z Uniwersytetu Śląskiego należą do grupy ponad 500 fizyków z całego świata współpra-

niowania kosmicznego. Tylko w takich warunkach możliwe jest obserwowanie oddziaływań́ neutrin.

Uniwersytet Śląski w Katowicach

cujących w ramach eksperymentu T2K. Badania

74

T2K ogniskują się na badaniu właściwości, przy-

– Traktujemy antymaterię jako coś niezwykłego.

puszczalnie najsłabiej oddziałujących i najliczniej-

Tymczasem antycząstki występują na przykład

szych cząstek materii i antymaterii, jakimi są neu-

w naszych organizmach. Ciało człowieka składa się

trina i antyneutrina.

głównie z materii. To fakt. Tworzą je takie pierwiastki, jak tlen, węgiel, wodór, azot, wapń czy fosfor, ale

Neutrina to cząstki elementarne bardzo niechętnie

też – w zdecydowanie mniejszej ilości – potas, sód,

Dr hab. Arkadiusz Bubak, prof. UŚ - Instytut Fizyki

oddziałują z materią. Aby to zrozumieć, wystarczy

siarka, magnez czy chlor. Co ważne, część z nich

Wydział Nauk Ścisłych i Technicznych Uniwersytetu

wyobrazić sobie, że przez każdy centymetr naszego

to pierwiastki nietrwałe, które ulegają rozpadowi.

Śląskiego. Zaangażowany w wiele międzynarodo-

ciała w ciągu sekundy przechodzą ich miliardy nie

Do tej grupy należy radioaktywny izotop potasu w

wych byłych (ICARUS - Imaging Cosmic And Rare

wywołując żadnej reakcji. Aby zatem uchwycić ich

wyniku rozpadu emituje elektrony oraz antyneutrina

Underground Signal) i aktualnych projektów neutri-

obecność i badać właściwości, należało zaprojekto-

elektronowe, czyli antycząstki – mówi prof. Arka-

nowych jak T2K i Hyper-K przeprowadzane w Japo-

wać potężne detektory zamontowane w miejscach,

diusz Bubak.

nii czy WCTE w CERN.

do których docierać będzie znikoma ilość promie-

Industries of the Future

Tokai to Kamioka (T2K) neutrino experiment

Scientists from the University of Silesia belong to a

imagine that every second, billions of them pass

as oxygen, carbon, hydrogen, nitrogen, calcium or

group of over 500 physicists from around the globe

through every centimetre of our bodies. Thus, to

phosphorus, but also – in much smaller quantities –

cooperating within the T2K experiment. They focus

capture their presence and measure their proper-

potassium, sodium, magnesium or chlorine. What is

on studying the properties of the presumably weak-

ties, it was necessary to design powerful detectors

important, some of them are unstable isotopes that

est and most abundant particles of matter and anti-

and locate them at places with minimal amounts of

decay. In this group there is also the potassium iso-

matter, namely neutrinos and antineutrinos. It is the

cosmic radiation. Only in these conditions is it possi-

tope, as a result of decay emits electrons and elec-

rarest and, as such, the most expensive substance

ble to observe neutrino interactions.

tron antineutrinos, i.e. antiparticles.

in the world. To understand its nature, the research team observes neutrinos and antineutrinos.

'We treat antimatter as something extraordinary, but antiparticles can be found even in our organisms.

Elementary particles react with matter, albeit only

The human body consists mostly of matter. That is

very slightly. To understand this, one just needs to

a fact. Our bodies are built out of such elements

Prof. Jan Kisiel - Institute of Physics, Faculty of Science and Technology of the University of Silesia.

His research interests include: experimental nuclear physics, elementary particle physics, especially testing neutrino properties in long baseline experiments with different detection systems, measuring underground physics research facilities characteristics, especially the natural radiation occurring in those experiments seeking rare processes.

Arkadiusz Bubak PhD, DSc, Associate Professor – Institute of Physics, Faculty of Science and Technology of the University of Silesia. Engaged in many international, former (ICARUS – Imaging Cosmic And Rare Underground Signals) and current neutrino projects, such as T2K and Hyper-K carried out in Kamioka Observatory, ICRR(Institute for Cosmic Ray Research), The University of Tokyo

Japan or WCTE at CERN.by CERN.

University of Silesia in Katowice

laboratories – a meaningful background factor in

75

Przemysły przyszłości

Innowacyjne rozwiązania pomiarowe w dziedzinie datowania dozymetrycznego

Zastosowanie innowacyjnych technologii ma klu-

datowania, takich jak OSL, TL i EPR. Rozwiązania

czowe znaczenie w badaniach zmian klimatycznych,

zaimplementowane

Dr inż. Konrad Tudyka – Zakład Geochronologii

antropologii, archeologii, geologii oraz geografii.

pomiarowych μDOSE oraz μDOSE+ są stosowane

i Badań Izotopowych Środowiska Instytut Fizy-

Dzięki nim możliwe jest dokładniejsze badanie prze-

przez wiodące laboratoria na całym świecie, w tym

ki - Centrum Naukowo-Dydaktyczne Politechniki

szłości naszej planety oraz jej dziedzictwa kulturo-

w Chinach, Wielkiej Brytanii, Niemczech, Japonii,

Śląskiej. Główne dziedziny badań: datowanie de-

wego. Datowanie dozymetryczne umożliwia pozna-

Australii oraz wielu innych krajach.

zymetryczne, pomiary radiowęgla techniką akcele-

nie wieku osadów geologicznych oraz ceramicznych

ratorowej spektrometrii mas, zmiany koncentracji

artefaktów archeologicznych. System umożliwia po-

Za projekt odpowiadają: Konrad Tudyka, Grzegorz

radiowęgla w przeszłości, datowanie radiowęglowe.

miar radioaktywności w bardzo małych materiałach

Poręba, Grzegorz Adamiec, Kacper Kłosok (z ra-

oraz określić dawkę roczną – podstawę datowania.

mienia Politechniki Śląskiej) oraz Aleksander Kolar-

W systemie μDOSE w wyniku rozpadów cząstki

czyk, Sebastian Miłosz, Andrzej Bluszcz z miDOSE

α i β trafiają do dwóch różnych warstw scyntylatora,

Solutions.

co pozwala na rozróżnienie rodzaju promieniowania.

Wbudowany w system analizator impulsów rozpoznaje rodzaj promieniowania oraz zapisuje czas, w którym nastąpił rozpad.

Systemy μDOSE oraz μDOSE+ znajdują zastosowanie w określaniu mocy dawki promieniowania jonizującego i dzięki temu są pomocne w technikach Dr hab. inż. Grzegorz Poręba – Zakład Geochronologii i Badań Izotopowych Środowiska Instytut Fizyki - Centrum Naukowo-Dydaktyczne Politech-

Politechnika Śląska

niki Śląskiej

76

Dr hab. inż. Grzegorz Adamiec – Zakład Geochronologii i Badań Izotopowych Środowiska Instytut Fizyki - Centrum Naukowo-Dydaktyczne Politechniki Śląskiej

w

nowatorskich

systemach

Industries of the Future

Innovative solutions in retrospective dosimetry

ing the process of particle decay. The system is used

Konrad Tudyka, PhD Eng. – Division of Geo-

to measure radioactivity in tiny materials to de-

chronology and Environmental Isotopes, Institute

termine its annual dose rate, which constitutes

of Physics, Centre for Science and Education at

the basis for measurements. The μDose system uses

the Silesian University of Technology. Main research

a unique dual scintillator that measures α and β par-

areas: radiation dosimetry, accelerator mass spec-

ticles separately. The in-built pulse analyser distin-

trometry for radiocarbon dating, changes in radio-

Innovative dosimetry technologies play a crucial

guishes the type of radiation and measures the time

carbon concentration throughout the past, radiocar-

role when it comes to research on climate change,

interval between subsequent pulses.

bon dating.

phy. They facilitate more accurate studies of our

μDOSE and μDOSE+ systems may find their ap-

planet’s past and its cultural heritage. Retrospective

plication in high-precision assessment of ionising

dosimetry allows us to discover the age of geological

radiation’s dose rate and are of help in OSL/TL/

sediments and archaeological ceramic artefacts us-

EPR dating methods. The solutions are implement-

Grzegorz Poręba, PhD, DSc Eng. – Division of Geo-

ed in μDOSE and μDOSE+, modern and innovative

chronology and Environmental Isotopes, Institute

systems used by leading laboratories worldwide,

of Physics, Centre for Science and Education at the

including those in China, Great Britain, Germany,

Silesian University of Technology

Japan, and Australia.

The project has been carried out by Konrad Tudyka, Grzegorz Poręba, Grzegorz Adamiec, Kacper Kłosok (representing the Silesian University of Technology),

Grzegorz Adamiec, PhD, DSc Eng. – Division of

and Aleksander Kolarczyk, Sebastian Miłosz, An-

Geochronology and Environmental Isotopes, Insti-

drzej Bluszcz from miDOSE Solutions.

tute of Physics, Centre for Science and Education at the Silesian University of Technology.

Silesian University of Technology

anthropology, archaeology, geology and geogra-

77

Przemysły przyszłości

Badania efektu akustoelastycznego w autoklawizowanym betonie komórkowym

Dr hab. inż. Radosław Jasiński, prof. PŚ – Zakład Geochronologii i Badań Izotopowych Środowiska Instytut Fizyki - Centrum Naukowo-Dydaktyczne Politechniki Śląskiej. Główne dziedziny badań: pomiary radiowęgla techniką ciekłoscyntylacyjną i akceleratorowej spektrometrii mas, zmiany koncentracji radiowęgla w przeszłości, datowanie ra-

Politechnika Śląska

diowęglowe.

78

Badanie efektu AE w betonie to innowacyjny ob-

Przeprowadzone badania wykazały, że efekt AE

szar zainteresowań – wcześniej nie był obiektem

można stosować do wyznaczania jednoosiowych

zainteresowań naukowców w Polsce ani na świecie.

i średnich naprężeń hydrostatycznych w autoklawi-

Celem było wykazanie istnienia, a następnie po-

zowanym betonie komórkowym. Jednocześnie wali-

dania empirycznych związków ujmujących zmiany

dacja opracowanej metody bazującej na efekcie AE

prędkości fal ultradźwiękowych w funkcji zmiany

pozwoliła na oszacowanie naprężeń z względnym

Jednym z zastosowań technik ultradźwiekowych

naprężeń jedno- i trójosiowych w badanych prób-

błędem granicznym <15%.

jest pomiar naprężeń w konstrukcjach metalowych,

kach. Zaobserwowany efekt AE w próbkach z auto-

które bazują na zjawisku akustoelastycznym (AE).

klawizowanego betonu komórkowego wykorzystano

Autoklawizowany beton komórkowy (AAC), charak-

Istotą zjawiska jest korelacja między prędkością

do analizy stanu naprężeń w próbkach muru pod-

teryzujący się dużą jednorodnością i porowatością,

rozchodzącej się fali akustycznej a występującym

danych osiowemu ściskaniu. Wspomniana technika

jest popularnym materiałem w budownictwie, stoso-

naprężeniem. Techniki ultradźwiękowe stosuje się

jest w budownictwie stosowana bardzo rzadko. Po-

wanym do produkcji elementów murowych. Opisane

również w badaniach materiałów budowlanych

wszechnie wykorzystuje się ją do identyfikacji sta-

badania pozwalają na wykorzystanie zupełnie nowej

takich jak beton czy ceramika głównie do wyzna-

nów naprężeniowych części maszyn lub pojazdów,

metody oceny bezpieczeństwa konstrukcji. Obecnie

czania czasu wiązania, zmian modułu spreżystości,

wykonanych głównie ze stali, charakteryzujących

powszechnie stosowane metody pozwalają je ocenić

a przy zastosowaniu metod semi-nieniszczących,

się dużą jednorodnością i brakiem wrodzonych wad

tylko pośrednio, identyfikując właściwości materia-

także do wyznaczania wytrzymałości na ściskanie.

wewnętrznych.

łów, geometrię konstrukcji i wartości obciążeń.

Industries of the Future

Research on the acoustoelastic effect in autoclaved aerated concrete (ACC)

Applications of the ultrasonic technique involve the measurement of residual stresses in metal constructions based on the acoustoelastic effect (AE).

The phenomenon relies on the correlation between stress. Ultrasonic techniques are also used in ex-

extremely rarely used in the construction industry;

implementing an entirely new method in construc-

amining building materials such as concrete and

it is usually used to identify stress states of machine

tion risk assessment. The common methods used

ceramics to determine their curing time, changes

or vehicle parts made primarily of steel and charac-

nowadays may only allow for indirect risk assess-

in elastic modulus, and—when using semi-non-de-

terised by large homogeneity and a lack of inherent

ment by the identification of material properties,

structive methods—even compressive strength.

internal defects.

construction geometry and structural load value.

Research on the AE in concrete is an innovative area

The research has shown that the acoustoelastic ef-

of research that had not attracted much interest

fect can be used to determine uniaxial compression

from scientists in Poland and the world before. Its

and mean hydrostatic stresses in ACC. The valida-

goal was to prove the existence of the variation of

tion of the developed AE-based method enabled

Radosław Jasiński, PhD, DSc Eng., Assoc. Prof. –

ultrasonic wave velocity and provide empirical rela-

the estimation of stresses at the acceptable error

Department of Building Structures, Faculty of Civil

tionships capturing them as a function of the change

level of <15%.

Engineering. His research interests involve masonry

in uniaxial and triaxial stresses in the test samples.

structures, construction diagnostics, reliability as-

The observed AE in ACC samples was then used

Characterised by its high homogeneity and porosity,

to analyse the stress state in masonry samples

autoclaved aerated concrete is a popular material

subjected to axial compression. This technique is

used in wall construction. The research allows for

sessment, and measurement uncertainty analysis.

Silesian University of Technology

the velocity of acoustic waves and the occurring

79

Przemysły przyszłości

Nanorurki węglowe – funkcjonalny komponent w kamuflażu militarnym oraz tekstronice dla telemedycyny

Prof. dr hab. inż. Sławomir Boncel – kieruje Zespołem NanoCarbon Group w Katedrze Chemii Organicznej, Chemii Bioorganicznej i Biotechnologii Wydziału Chemicznego i jest wicedyrektorem Centrum Elektroniki Organicznej i Nanohybrydowej (CONE) Politechniki Śląskiej. Jego zainteresowania badawcze dotyczą syntezy oraz zorientowanych aplikacyjnie, inspirowanych chemią organiczną, modyfikacji grafenu, nanorurek (CNTs), a także kwantowych kropek węglowych (CQDs).

Wypracowane rozwiązania są przełomowe w ska-

bezszwowo „płacht” grafenu. Kluczowymi właści-

li międzynarodowej. Odkrycia w tym zakresie są

wościami fizycznymi, które decydują o tak szerokim

wykorzystywane zarówno w obszarze przemysłu

wachlarzu zastosowań, są: wysokie przewodnictwo

zbrojeniowego, jak i medycyny. Pozornie odległe

elektryczne i cieplne, porównywalne z metalami

obszary spaja możliwość integracji CNTs – jako

oraz znaczna wytrzymałość mechaniczna (na zry-

nanomateriału łączącego doskonałe właściwości

wanie, wiązkość), przy jednocześnie niskiej gęstości,

fizykochemiczne z osnowami polimerowymi celem

bliskiej klasycznym polimerom.

Politechnika Śląska

wytworzenia systemów funkcjonalnych. Są to m.in.

80

kompatybilizowane powłoki, dedykowane podło-

Badanie potencjału wykorzystania CNTs w tekstro-

żom o różnorodnej elastyczności, w tym tekstyl-

nice pozwoliło na wytworzenie drukowalnych elek-

nym. Mogą one być wykorzystywane jako kompo-

trod i izolowanych ścieżek przewodzenia, zastoso-

Prowadzone badania pozwoliły na opracowanie

nent siatek maskujących osoby i sprzęt lub służyć

wanych w funkcjonalnych koszulkach. Dzięki takim

metod wytwarzania nanowłókien, nanopowłok oraz

do wytwarzania drukowalnych elektrod i izolacji w

systemom można monitorować, rejestrować i prze-

nanokompozytów

funkcjonalnej odzieży. Systemy pozwalają na moni-

syłać sygnały EKG i EKG płodu (KTG) ich potencjał

torowanie, rejestrację i przesył sygnałów EKG.

został dostrzeżony przez podmioty zdrowia publicz-

o

unikalnych

właściwościach

i strategicznym znaczeniu dla tekstroniki i technologii stealth (ich zadaniem jest minimalizowanie

nego (Górnośląskie Centrum Medyczne im. prof.

możliwości wykrycia obiektu znanymi metodami

Ultradługie wielościenne nanorurki węglowe na

Leszka Gieca), branżę IT (Huawei Polska) i produ-

obserwacji).

poziomie atomowym składają się ze zwiniętych

centów aparatury medycznej (Łukasiewicz-ITAM).

Industries of the Future

Carbon nanotubes (CNT) – a functional element in military camouflage and textronics for telemedicine

The research has developed methods for producing nanofibers, nanocoatings and nanocomposites with unique properties and strategic importance for textronics and stealth technology; their role is to minimise the possibility of detecting an object using known observation methods.

The solutions are ground-breaking on an international scale. Moreover, the discoveries within this scope find their application not only in military enmote fields are bound together by the possibility of

properties; they exhibit remarkable tensile strength

the integration of CNTs as a nanomaterial combining

and elastic modulus while having a low density sim-

the physical and chemical properties with a polymer

ilar to that of standard polymers and exceptional

matrix to create functional systems. Therefore, it is

thermal and electrical conductivity comparable to

Prof. Eng. Sławomir Boncel – Head of the Na-

possible to develop compatible coatings dedicated

that of metals.

noCarbon Group at the Department of Organic Chemistry, Bioorganic Chemistry and Biotechnolo-

to surfaces of various flexibility, including textile ones. These may be used as a component of camou-

Exploring the potential use of CNTs in textronics has

gy at the Faculty of Chemistry and Deputy Head of

flage nets for people and equipment or to manufac-

produced printable electrodes and insulated con-

the Centre for Organic and Nanohybrid Electronics

ture printable electrodes and insulation for function-

ductive paths used in functional jerseys. The sys-

(CONE), Silesian University of Technology. His re-

al clothing design. The systems allow for monitoring,

tems make it possible to monitor, register and trans-

search interests cover application-oriented synthe-

registering, and transmitting ECG signals.

mit ECG and CTG signals, and the systems’ potential

sis and functionalisation of carbon nanoallotropes:

has been noticed by public health entities (Hospital

nanotubes (CNTs), nanofibers, graphene, quantum

These ultralong multi-walled carbon nanotubes are

in Ostrołęka) and medical device manufacturers

dots (CQDs).

composed of rolled-up graphene sheets. They have

(Łukasiewicz-ITAM).

a vast array of applications thanks to their physical

Silesian University of Technology

gineering but also in medicine. These seemingly re-

81

Innowacje społeczne

Social Innovations

Innowacje społeczne

Śląska Szkoła Badań Regionalnych i sprawiedliwa transformacja regionów przemysłowych

Innowacyjne koncepcje rozwoju terytorialnego na

badania regionalne podejmujące innowacyjne, jak

rzecz tworzenia podstaw dla transformacji regio-

na tamte czasy, tematy ważne dla restrukturyzacji

nów przemysłowych – to tematyka projektów ba-

gospodarki i programowania polityki regionalnej

dawczych, którymi zajmują się naukowcy ze Śląskiej

w Polsce. Z każdą kolejną dekadą jednostka rozwi-

Szkoły Badań Regionalnych.

jała się i zdobywała coraz większe uznanie nie tylko w środowisku akademickim, ale i wśród otoczenia

Ich badania odnoszą się m.in. do: przemysłów kre-

społeczno-gospodarczego.

atywnych, rezyliencji miejskiej, regionalnej i sektoDr hab. Adam Drobniak, prof. UE - kierownik Ka-

rowej, foresightu strategicznego i technologicznego,

Od 2018 roku Katedrą Badań Strategicznych i Re-

tedry Badań Strategicznych i Regionalnych, Dziekan

regionalnych systemów innowacji, powiązanej i nie-

gionalnych kieruje dr hab. Adam Drobniak, prof. UE,

Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Transformacji

powiązanej różnorodności, uczących się organizacji,

który uruchomił nowe kierunki badań w partner-

Regionów Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowi-

otwartej innowacji, kompleksowych systemów ada-

stwie z innymi ośrodkami naukowymi – badań nad

cach. Specjalizuje się w zakresie kreowania projek-

ptacyjnych, rozwoju policentrycznego, partycypacji

transformacją regionów w warunkach Zielonego

tów strategicznych w miastach oraz wdrażania no-

grup marginalizowanych w zrównoważonej trans-

Ładu Europejskiego i Funduszu na rzecz Sprawie-

wych koncepcji rozwoju.

formacji, zasady active subsidiarity oraz multi-level

dliwej Transformacji.

governance.

Podstawą tych badań są projekty badawcze, baWszystkie te przykłady wpisują się w niezwykłą

dawczo-rozwojowe i eksperckie, finansowane ze

metamorfozę, jaką w ostatnich latach przeszły Ka-

środków krajowych oraz zagranicznych. Wypraco-

towice i cały region Górnego Śląska – z obszaru

wane z nich wnioski stanowią swego rodzaju inno-

jednoznacznie kojarzonego z przemysłem ciężkim

wacje społeczne i znalazły bezpośrednie zastoso-

i wydobywczym w ośrodek z dominującą rolą kultu-

wanie w matrycach interwencji (czyli w logicznym

ry i przemysłu opartego na wiedzy.

powiązaniu problemów, wyzwań, celów, kierunków

Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach

działań, typów operacji i beneficjentów) wprowa-

84

Śląska Szkoła Badań Regionalnych działa w Uni-

dzonych do dokumentów programujących transfor-

wersytecie Ekonomicznym w Katowicach. Powstała

mację polskich regionów węglowych w wymiarze

i rozwijała się w środowisku naukowym dzisiejszej

krajowym na lata 2021-2027.

Katedry Badań Strategicznych i Regionalnych, a jej aktualnym zapleczem kadrowym jest także Kate-

Merytoryczny wkład naukowców ze Śląskiej Szko-

dra Gospodarki Przestrzennej i Środowiskowej oraz

ły Badań regionalnych wpływa także na odbiór

Dr Marcin Baron – zajmuje się innowacjami, nowy-

utworzony w marcu 2023 roku Wydział Gospodarki

społeczny tzw. „zielonej transformacji” w kierunku

mi technologiami oraz scenariuszami zmian w go-

Przestrzennej i Transformacji Regionów UE Kato-

gospodarki zeroemisyjnej będącej namacalnym wy-

spodarce regionalnej. Jest ekspertem europejskiej

wice.

razem Zielonego Ładu Unii Europejskiej oraz celów

Platformy Sprawiedliwej Transformacji, uczestniczył

zrównoważonego rozwoju z Agendy 2030 ONZ.

w pracach rządowych zespołów eksperckich ds. po-

Genezy ośrodka, w tym badań nad transformacją

Tym bardziej, że zarówno projekty badawcze, jak

lityki przemysłowej oraz ds. sprawiedliwej transfor-

regionów przemysłowych, można się dopatrywać

i eksperckie, prowadzone są w formule szerokiej

macji.

w zespole, który powstał w końcu lat 60. XX wieku

partycypacji społecznej włączającej różnorodnych

(prof. Andrzej Klasik oraz prof. Florian Kuźnik). Nie-

interesariuszy na etapie diagnozy, jak również i for-

długo później naukowcy rozpoczęli szeroko pojęte

mułowania rozwiązań.

Social Innovations

The Silesian School of Regional Research and just transition of industrial regions

Innovative concepts of territorial development to lay the foundations for the transition of industrial regions – this is the topic of the research projects undertaken by researchers at the Silesian School of Regional Research.

Their research addresses, among others, creative industries, urban, regional, and sectoral resilience, strategic and technological foresight, regional innovation systems, related and unrelated diversity, learning organisations, open innovation, complex adaptive systems, polycentric development, participation of marginalised groups in sustainable trans-

the programming of regional policy in Poland. With

called ‘green transformation’ towards a zero-

formation, the principle of active subsidiarity, and

each successive decade, the unit has developed

carbon economy being a tangible reflection of the

multi-level governance.

and gained more and more recognition not only in

EU Green Deal and the sustainable development

academia but also among the socio-economic en-

goals from the UN 2030 Agenda. Especially, since

vironment.

both research and expert projects are conducted using a broad public participation approach involv-

metamorphosis that Katowice and the entire Upper Silesian region underwent in recent years – from

Since 2018, the Department of Strategic and Re-

ing diverse stakeholders both at the stage of diag-

an area unambiguously associated with heavy and

gional Research has been headed by Adam Drob-

nosing the issue and formulating solutions.

extractive industry into a centre where culture and

niak, PhD, Associate Professor of the University

industry based on knowledge play a dominant role.

of Economics, who has launched new areas of re-

Adam Drobniak, PhD, Assoc. Prof. of the Uni-

search in partnership with other academic centres

versity of Economics in Katowice – Head of the

The Silesian School of Regional Research is based

– research on the regional transformation under the

Department of Strategic and Regional Research and

at the University of Economics in Katowice. It was

conditions of the European Green Deal and the Just

Dean of the Faculty of Spatial Economy and Regions

established and it developed in the scientific en-

Transition Fund.

in Transition of the University of Economics in Katowice. He specialises in the creation of strategic

vironment of today’s Department of Strategic and Regional Studies, and its current staff also includes

Research, research and development, and expert

projects in cities and the implementation of new

employees from the Department of Spatial and

projects, funded by national and international funds,

development concepts.

Environmental Economics and the Faculty of Spa-

form the basis of this research. The conclusions de-

tial Economy and Regions in Transition of the Uni-

veloped from it constitute a kind of social innovation

versity of Economics in Katowice established in

and have been directly applied in the intervention

March 2023.

aspects (i.e. in the logical linking of problems, challenges, objectives, directions of activities, types of

Marcin Baron, PhD – works on innovations, new

The origins of the centre, including research into the

operations and beneficiaries) introduced in the stra-

technologies, and change scenarios in the regional

transformation of industrial regions, can be traced

tegic documents for the national transformation of

economy. He is an expert of the European Just

back to a team formed in the late 1960s (Prof. An-

Polish coal mining regions for the period 2021-2027.

Transition Platform and has participated in governmental expert teams for industrial policy and just

drzej Klasik and Prof. Florian Kuźnik). Shortly thereafter, the researchers began wide-range regional

The substantive contribution made by the research-

research undertaking innovative, for those times,

ers from the Silesian School of Regional Research

topics vital to the restructuring of the economy and

also influences the public perception of the so-

transition.

University of Economics in Katowice

All these examples are part of the remarkable

85

Innowacje społeczne

Uporządkowany nieład – tworzenie się pasów ruchu w pozornie nieuporządkowanych systemach

Autorami badania są: prof. Tim Rogers i dr Karol Ba-

Co ciekawe, wzory, jakie tworzą pasy ruchu, mają

cik z University of Bath w Wielkiej Brytanii oraz dr

charakter krzywych stożkowych (elipsy, hiperbole

Dr hab. Bogdan Bacik – profesor Akademii Wy-

hab. Bogdan Bacik, prof. AWF. Wyniki zostały opu-

i parabole), a nie okręgów czy prostych.

chowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Ka-

blikowane w „Science” – jednym z najbardziej pre-

towicach w Katedrze Motoryczności Człowieka;

stiżowych czasopism naukowych.

Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki

prorektor do spraw nauki. Zajmuje się rejestracją

86

Wyniki badania mogą znaleźć zastosowanie w wielu dyscyplinach nauki z dziedzin biologii i fizyki,

i analizą zmiennych kinematycznych i kinetycznych

Badacze zweryfikowali jedną z teorii naukowych,

a także mieć istotny wpływ na przykład na poprawę

w różnych przejawach motoryczności ludzkiej – od

według której molekuły różnych systemów wystę-

bezpieczeństwa ludzi podczas organizowania du-

najbardziej podstawowych takich jak utrzymanie

pujących w naturze mają tendencję do samoorga-

żych zgromadzeń, opracowywania dróg ewakuacji

postawy stojącej, poprzez lokomocję aż po czynno-

nizowania się. Doświadczenie opisane w artykule

czy kontrolowania spanikowanego tłumu. To kolej-

ści sportowe.

dowodzi, że tym samym regułom matematycznym

ny przykład naukowego spojrzenia na zagadnienie

podlegają cząstki materii w roztworach koloidal-

innowacji społecznych, które poruszają naukowcy

nych, niektóre komórki naszego ciała czy osoby

z uczelni tworzących Konsorcjum Akademickie –

tworzące zgromadzenia.

Katowice Miasto Nauki.

Przewidywania teoretyczne sprawdzili następnie w eksperymentach z udziałem prawdziwego tłumu, które na grupy badanych w Akademii Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach przeprowadził dr hab. Bogdan Bacik, prof. AWF. Czy w chaotycznie poruszającym się tłumie może zapanować ukryty porządek? I skąd piesi „wiedzą”,

Na tej podstawie naukowcy dowiedli, że grupy ludzi,

jak powinni wchodzić np. na przejście, bez omawia-

mijających się w pozornie nieuporządkowany spo-

nia tej kwestii lub nawet świadomego zastanawiania

sób, mają skłonność do spontanicznego tworzenia

się nad nią?

pasów ruchu. Kształt tych pasów zależy od warunków, w jakich znajduje się grupa oraz celów, do któ-

Zagadkę rozwiązali naukowcy z Polski i Wielkiej

rych dąży. Zatem po pasach innego kształtu będą

Brytanii, pokazując, że w pozornie nieuporządkowa-

się poruszać na przykład grupy pieszych na pasach

nych systemach tworzą się pasy ruchów. Ich bada-

zmierzające w przeciwnych kierunkach, a po innych

nia matematyczne rzucają nowe światło na kwestię

– grupy osób wchodzących i wychodzących z bu-

zrozumienia formowania się i zachowania tłumu.

dynków.

Social Innovations

Orderly disorder – lane nucleation in complex active flows

Can there be hidden order in a chaotically moving crowd? And how do pedestrians 'know' how to, for example, enter a crosswalk without discussing this issue or even consciously thinking about it?

Scientists from Poland and Great Britain solved this puzzle by showing that lanes of movement form in seemingly disordered systems. Their mathematical research sheds new light on understanding crowd

The authors of the study are: Prof. Tim Rogers and

On this basis, scientists have proven that groups of

trolling a panicked crowd. This is another example

Karol Bacik, PhD from the University of Bath in

people passing each other in an apparently disor-

of a scientific look at the issue of social innovations,

Great Britain and Bogdan Bacik, PhD, DSc, Assoc.

derly manner tend to spontaneously create pedes-

which is addressed by scientists from universities

Prof. from the Academy of Physical Education in Ka-

trian traffic lanes. The shape of these lanes depends

forming the Academic Consortium Katowice City

towice. The results were published in Science – one

on the conditions in which the group finds itself and

of Science.

of the most prestigious scientific journals

the goals it strives to achieve. Therefore, different shapes of lanes will be used by, for example, groups

Researchers have verified one of the scientific

of pedestrians on the crosswalk going in opposite

theories according to which molecules of various

directions, and groups of people entering and leav-

systems found in nature tend to self-organise. The

ing buildings will move along other lanes.

Bogdan Bacik, PhD, DSc – Associate Professor of

experiment described in the article proves that the same mathematical rules apply to particles of mat-

Interestingly, the patterns created by the pedestrian

the Academy of Physical Education in Katowice at

ter in colloidal solutions, some cells of our body and

traffic lanes are conical curves (ellipses, hyperbolas

the Department of Human Motor Activity; Vice-Rec-

people forming assemblies.

and parabolas), not circles or straight lines.

tor for Science. He deals with the registration and

They then tested the theoretical predictions dur-

The research results can be used in many scientific

ious manifestations of human motor skills – from

ing experiments involving a real crowd conducted

disciplines in the fields of biology and physics, and

the most basic ones, such as maintaining a standing

on groups of subjects at the Academy of Physical

may also have a significant impact, for example, on

posture, through locomotion, to sports activities.

Education in Katowice by Bogdan Bacik, PhD, DSc,

improving people’s safety when organising large

Assoc. Prof.

gatherings, developing evacuation routes or con-

analysis of kinematic and kinetic variables in var-

Academy of Physical Education in Katowice

formation and behaviour.

87

Innowacje społeczne

Opracowanie narzędzia pn. Zintegrowany System Zabezpieczenia Antykorupcyjnego, które łączy kształtowanie postaw etycznych oraz system normatywnych zabezpieczeń

Dr hab. Waldemar Wojtasik, prof. UŚ

–

Instytut Nauk Politycznych Uniwersytetu Śląskiego.

W swoich działaniach naukowych zajmuje się m.in. empirycznymi diagnozami oczekiwań i potrzeb społecznych, analizą otoczenia społecznego, projektowaniem, budżetowaniem i realizacją kampanii spo-

Uniwersytet Śląski w Katowicach

łecznych i wyborczych.

88

Badanie koncentruje się wokół trzech obszarów,

i przekonań włodarzy, jako osób, które wytyczają

które łącznie powinny stwarzać skuteczny system

ścieżkę zachowania i kształtują postawy urzędników

ochrony antykorupcyjnej. Pierwszy to opracowanie

niższego szczebla.

instrumentów możliwych do wdrażania w urzędach w formie oficjalnych katalogów przepisów

Analiza i diagnozowanie nowych mechanizmów po-

lub oficjalnych gwarancji. Proponowane jest prze-

szerza horyzonty w walce z korupcją i daje innym

prowadzenie analizy ryzyka lobbingu i korupcji lub

badaczom możliwość spojrzenia na korupcję z in-

Celem prezentowanych w projekcie badań jest zdia-

kategoryzacji

pracy

nych punktów widzenia. Co ważne, dotąd podobne

gnozowanie systemu narzędzi antykorupcyjnych

w odniesieniu do ryzyka korupcji. Drugim obsza-

badania nie były przeprowadzane w odniesieniu do

w jednostkach samorządu terytorialnego w Pol-

rem jest ocena poziomu kompetencji pracowników

polskich samorządów. Badanie wpisuje się w świa-

sce. Nie chodzi tutaj o uniwersalne zabezpieczenia,

urzędów gmin, wyspecjalizowanych jednostek lub

towy trend poszukiwania źródła patologii występu-

związane z regulacjami prawnymi obowiązującymi

firm komunalnych. Badanie ma na celu określenie

jących na styku administracji, biznesu i zarządzania

wszystkich obywateli i wszystkie podmioty w prze-

ich wiedzy, postaw oraz stopnia akceptacji nieetycz-

procesami rozwojowymi. Innowacyjność działania

strzeni publicznej, ale o konkretne środki wdrażane

nych zachowań w płaszczyźnie pionowej i poziomej.

naukowców UŚ zasadza się również na połączeniu

jako inicjatywy ze strony świadomych instytucji.

Ostatnim jest analiza postaw, świadomości, wiedzy

badania ilościowego i jakościowego.

poszczególnych

stanowisk

Social Innovations

The Integrated Anti-Corruption Protection System, which combines shaping the ethical attitudes and a system of normative safeguards

The research presented within the project is to diself-government units in Poland. It does not concern

units or municipal companies. The research aims to

at the meeting point of administration, business and

any universal safeguards related to legal regulations

determine their knowledge, attitudes and degree of

development process management. The research by

applicable to all citizens and entities in the public

acceptance of unethical behaviour in both horizon-

University of Silesia scientists is the more innovative

space, but specific measures introduced by certain

tal and vertical structures. Last but not least, it con-

as it combines quantitative research with qualitative

institutions as initiatives.

cerns the analysis of attitudes, awareness, knowl-

research.

edge and beliefs of the authorities as people who The research revolves around three areas, which

delineate the way of behaviours and shape attitudes

altogether shall constitute an effective system

of low-level officials.

Waldemar Wojtasik, PhD, DLitt, Assoc. Prof. –

for anti-corruption protection. The first concerns the development of instruments that are ffeasible to

The analysis and diagnostics of new mechanisms

Institute of Political Science, University of Silesia.

be introduced in offices as official catalogues of reg-

might significantly broaden horizons in terms of

His research activity involves empirical diagnoses

ulations or official guarantees. It is proposed to car-

fighting against corruption and thus allow research-

of social desirability and social needs, the analysis

ry out a risk analysis of lobbying and corruption or

ers to look at corruption from different angles.

of the social environment, and the design, budget-

categorisation of particular workstations in the con-

Interestingly, no similar research has yet been

ing and implementation of social and election cam-

text of corruption risk. The second area concerns

carried out regarding Polish local governments.

paigns.

the assessment of the level of competencies of

The research is in line with the world’s trend

employees working at municipal offices, specialised

of seeking sources of social pathologies occurring

University of Silesia in Katowice

agnose a system of anti-corruption tools in the local

89

Innowacje społeczne

Muzykoterapia w kontekście wsparcia dzieci przedwcześnie urodzonych i ich rodzin

Dr hab. Ludwika Konieczna-Nowak, prof. AM – muzykoterapeutka, kieruje Katedrą Muzykoterapii w Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach. Swoje zainteresowania praktyczne i naukowe koncentruje wokół muzykoterapii dzieci i młodzieży z doświadczeniami traumy oraz relacji

Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach

między obszarami estetyki i terapii.

90

Projekt zaowocował wprowadzeniem muzykotera-

koterapii oraz o muzykoterapii dziecka przedwcze-

pii do polskich oddziałów neonatologicznych oraz

śnie urodzonego w okresie pohospitalizacyjnym

doprowadził do stworzenia polskich rekomendacji

jako formie wsparcia dla rodziny.

dotyczących stosowania muzykoterapii w opisywaWprowadzenie muzykoterapii do polskich oddzia-

nym kontekście.

łów neonatologicznych oraz publikacje na ten temat

Jak piszą autorki we wstępie do publikacji, „rosnąca liczba badań i raportów klinicznych dostarczają bo-

w międzynarodowych czasopismach naukowych

Wnioski z badań w ramach przedsięwzięcia zosta-

gatej wiedzy na temat efektywności muzykoterapii

– to efekty międzynarodowego projektu poświęco-

ły opisane m.in. w książce „Muzykoterapia dzie-

u wcześniaków. Coraz więcej wiemy jak interpre-

nego muzykoterapii w kontekście wsparcia dzieci

ci przedwcześnie urodzonych i ich rodzin. Teoria

tować zmiany rozwojowe niemowląt, czy to dzięki

przedwcześnie urodzonych i ich rodzin. W działania

i praktyka” pod naukową redakcją: dr hab. Ludwiki

postępowi technologii obrazowania, czy poprzez

byli zaangażowani naukowcy z Akademii Muzycznej

Koniecznej-Nowak, prof. AM i dr hab. Łucji Bieleni-

bezpośrednie obserwowanie zachowań dziecka, ta-

im. Karola Szymanowskiego w Katowicach z dr hab.

nik, prof. Uniwersytetu Gdańskiego.

kich jak płacz, jedzenie. Od niedawna w badaniach

Ludwiką Konieczną-Nowak, prof. AM na czele.

i działaniach klinicznych uwzględnia się rolę rodziMuzykoterapii dzieci przedwcześnie urodzonych

ców w procesie psychoterapii za pomocą muzyki.

Pełna nazwa projektu brzmi: „Longitudinal Study of

i projektowi LongSTEP jest poświęcony jeden roz-

(…) Przedstawiona Czytelnikowi książka jest kom-

music Therapy´s Effectiveness for Premature infants

dział. Można w nim przeczytać o: dobrej praktyce

pleksowym spojrzeniem na kulturę i kontekst muzy-

and their caregivers (LongSTEP): International ran-

klinicznej we współczesnych badaniach i początku

koterapii na Oddziale Intensywnej Terapii Noworod-

domized trial”. Prace prowadził zespół naukowców

badań klinicznych nad muzykoterapią dla wcześnia-

ka. Ten kontekst praktyki jest już obecny w Polsce”.

z Norwegii, Polski, Izraela, Argentyny i Kolumbii.

ków w Polsce; o głosie rodzica jako zasobie w muzy-

Social Innovations

Music therapy to support preterm babies and their families

The introduction of music therapy in Polish neonatal care units and publications on the topic in international scientific journals are the results of an international project on music therapy to support preterm babies and their families. It involved researchers from the Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice, headed by Ludwika Konieczna -

The full name of the project is ‘Longitudinal Study of

It includes a chapter devoted to music therapy for

apy through music been included in research and

Music Therapy's Effectiveness for Premature Infants

preterm children and the LongSTEP project. In it

clinical measures. (...) The book is a comprehensive

and Their Caregivers (LongSTEP): International ran-

you can read about: good clinical practice in con-

look at the culture and context of music therapy in

domized trial’. The work was carried out by a team

temporary research and the beginning of clinical

the Neonatal Intensive Care Unit. This practice is

of researchers from Norway, Poland, Israel, Argen-

research on music therapy for preterm infants in

already being applied in Poland’.

tina, and Colombia.

Poland; the parent’s voice as a resource in music therapy; and music therapy for the preterm child in

The project resulted in the introduction of music

the post-hospitalisation period as a form of support

therapy to Polish neonatal care units and led to the

for the family.

creation of Polish recommendations for the use of music therapy in the described context.

As the authors write in the introduction to the publication, ‘an increasing number of studies and clinical

Ludwika Konieczna - Nowak, PhD, DLitt, Assoc.

Conclusions from the project's research were de-

reports provide a wealth of knowledge about the

Prof. of the Karol Szymanowski Academy of Mu-

scribed, among others, in the book Music therapy for

effectiveness of music therapy in preterm infants.

sic – music therapist, Head of the Music Therapy

preterm children and their families. Theory and Prac-

We know more and more on how to interpret infant

Department of the Karol Szymanowski Academy of

tice, scientific editors: Ludwika Konieczna-Nowak,

developmental changes, whether through advances

Music in Katowice. Her practical and scientific inter-

PhD, DLitt, Assoc. Prof. of the the Karol Szy-

in imaging technology or by directly observing infant

ests centre on music therapy for children and ado-

manowski Academy of Music and Łucja Bieleninik,

behaviour such as crying or eating. Only recently

lescents with trauma and the relationship between

PhD, DLitt, Assoc. Prof. of the University of Gdańsk.

has the role of parents in the process of psychother-

the areas of aesthetics and therapy.

The Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice

Nowak, PhD, DLitt, Assoc. Prof. of the Academy.

91

Innowacje społeczne

Badania nad kształtowaniem postaw przedsiębiorczych

Prof. Wojciech Dyduch – przewodniczący Komitetu Nauk Organizacji i Zarządzania PAN, kierownik Katedry Przedsiębiorczości na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.

Specjalizuje się głównie w zarządzaniu strategicznym, przedsiębiorczości organizacyjnej i zarządzaniu zasobami niematerialnymi.

W ramach tego przedsięwzięcia zbadano – wśród Kondycja psychiczna przedsiębiorców i ich dobro-

7 tys. przedsiębiorców – wpływ kryzysu w wielu wy-

stan, badania przywództwa w organizacjach oraz

miarach: ekonomicznym, biznesowym, społecznym

funkcjonowanie rodzin przedsiębiorców – to przy-

i psychicznym. Większość odkrytych zależności daje

kłady tematów badań, jakie od ponad 20 lat są pro-

się uogólnić jako wpływ kryzysu na przedsiębior-

wadzone w Katowickiej Szkole Przedsiębiorczości

ców, a pandemia Covid-19 przyjmuje w tym wypad-

w Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach.

ku formę naturalnego eksperymentu.

Oprócz powyższych można jeszcze wymienić ta-

Badacze wymieniają trzy najważniejsze odkrycia:

kie obszary jak: identyfikacja i badanie zachowań

1. Najlepsze wyniki biznesowe w czasie kryzysu

Dr hab. Przemysław Zbierowski, prof. UE –

przedsiębiorczych, pomiar przedsiębiorczości orga-

daje równoległe poszukiwanie szans bizneso-

kierownik Katedry Zarządzania Zasobami Ludzkimi,

nizacyjnej, wpływ kapitału społecznego na poziom

wych oraz dopasowanie modelu biznesowego.

wcześniej pracownik King's College London, obecnie

orientacji przedsiębiorczej, wpływ ożywiania twór-

2. Szczęście jest zasobem dla przedsiębiorców, a ci

również członek Rady ds. Przedsiębiorczości przy

czości organizacyjnej na efektywność i uzyskiwanie

z nich, którzy byli szczęśliwsi przed pandemią,

Prezydencie RP.

przewagi konkurencyjnej oraz przedsiębiorczość

lepiej radzą sobie z kryzysem – potrafią zacho-

międzynarodowa, rodzinna i publiczna.

wać wyższy poziom witalności i kreatywności.

Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach

3. Reakcje przedsiębiorców znacząco różnią się między krajami, m.in. w Polsce negatywny wpływ

przy współpracy z Polską Agencją Rozwoju Przed-

na samopoczucie przedsiębiorców nie występuje

siębiorczości, stworzyli polski zespół realizujący

– przedsiębiorcy zachowali wysoki poziom wi-

projekt Globalny Monitor Przedsiębiorczości (Global

talności i kreatywności, a poczucie niepewności

Entrepreneurship Monitor – GEM). To największy

nawet spadło.

i najbardziej prestiżowy światowy projekt badania przedsiębiorczości. Polski zespół współpracuje z 70

Ponadto katowiccy badacze przedsiębiorczości

uczelniami m.in. z tak prestiżowymi jak London Bu-

angażują się w kształtowanie postaw przedsiębior-

siness School i Babson College.

czości wśród młodzieży, a jedną z form tej edukacji jest współorganizowanie ogólnopolskiej Olimpiady

W 2020 roku naukowcy z Uniwersytetu EkonomiczDr Milena Gojny-Zbierowska – adiunkt w Kate-

nego w Katowicach, wraz z pracownikami King’s

drze Przedsiębiorczości w Uniwersytecie Ekono-

College London, zainicjowali stworzenie między-

micznym w Katowicach. Psycholog, poetka, absol-

narodowej grupy badawczej, której celem było ba-

wentka zarządzania i marketingu na Uniwersytecie

danie funkcjonowania przedsiębiorców i ich firm

Śląskim, ESP Business School na Oxford Brookes

w czasie kryzysu. W efekcie powstało konsorcjum

University oraz studiów z psychoterapii w Uniwersy-

35 badaczy z 30 instytucji z całego świata.

tecie Jagiellońskim.

92

Katowiccy badacze przedsiębiorczości w 2011 roku,

Przedsiębiorczości.

Social Innovations

Research on shaping entrepreneurial attitudes

The mental condition of entrepreneurs and their

As a result, a consortium of 35 researchers from 30

Prof. Wojciech Dyduch – Chair of the Committee

well-being, research into leadership in organisations

institutions worldwide was formed.

on Organisational and Management Sciences of the

and the functioning of entrepreneurs’ families are

Polish Academy of Sciences, Head of the Depart-

examples of research topics that have been carried

This project examined – among 7,000 entrepre-

ment of Entrepreneurship at the Faculty of Manage-

out for more than 20 years at the Katowice School

neurs – the impact a crisis has across multiple di-

ment of the University of Economics in Katowice. He

of Entrepreneurship at the University of Economics

mensions: economic, business, social, and psycho-

specialises in strategic management, organisational

in Katowice.

logical. Most of the correlations discovered can be

entrepreneurship, and management of intangible

generalised as the impact of the crisis on entrepre-

resources.

In addition to the above, of note are also such areas

neurs, and the COVID-19 pandemic takes the form

as the identification and study of entrepreneurial

of a natural experiment in this case.

trepreneurship, the impact of social capital on the

The researchers list three key findings:

level of entrepreneurial orientation, the impact of in-

1. The best business results during crisis are

vigorating organisational creativity on efficiency and

achieved by simultaneous seeking business op-

Przemysław Zbierowski, PhD, DLitt, Assoc. Prof.

gaining competitive advantage, and international,

portunities and adjusting business plans.

of the University of Economics in Katowice –

2. Happiness is a resource for entrepreneurs, and

Head of Department of Human Resource Manage-

those who were happier before the pandemic

ment, formerly researcher at King's College London,

In 2011, entrepreneurship researchers from Ka-

cope better with the crisis – they are able to

currently also a member of Presidential Council for

towice, in cooperation with the Polish Agency for

maintain higher levels of energy and creativity.

Entrepreneurship.

Enterprise Development, formed a Polish team

3. The reactions of entrepreneurs vary significant-

implementing the project of: Global Entrepreneur-

ly between countries, e.g. in Poland the negative

ship Monitor – GEM. It is the world’s largest and

impact on the well-being of does not occur – en-

most prestigious entrepreneurship research project.

trepreneurs have maintained high levels of vital-

The Polish team cooperates with 70 universities in-

ity and creativity and perceived uncertainty have

Milena Gojny-Zbierowska, PhD – Assistant Pro-

cluding such prestigious ones as London Business

even decreased.

fessor at the Department of Entrepreneurship of the

family, and public entrepreneurship.

University of Economics in Katowice. Psychologist,

School and Babson College.

In addition, the entrepreneurship researchers from

poet, graduate in Management and Marketing at the

In 2020, researchers from the University of Eco-

Katowice are involved in shaping entrepreneurial at-

University of Silesia, ESP Business School at Oxford

nomics in Katowice, together with staff from King’s

titudes among young people, and one form of this

Brookes University, and Psychotherapy at Jagiello-

College London, initiated the creation of an inter-

education is the co-organisation of the nationwide

nian University.

national research group to study the well-being of

Entrepreneurship Olympiad.

entrepreneurs and their companies during the crisis.

University of Economics in Katowice

behaviour, the measurement of organisational en-

93

Innowacje społeczne

Badania nad rozwojem sztucznej inteligencji: opracowywanie nowych algorytmów i ich realne zastosowanie

Dr hab. Jan Kozak, prof. UE – kierownik Katedry Uczenia Maszynowego na Wydziale Informatyki i Komunikacji Uniwersytetu Ekonomicznego w Ka-

dra hab. Jana Kozaka, prof. UE, zaproponowali no-

Ponadto, dzięki zaangażowaniu interdyscyplinarne-

towicach. Jego obszar badawczy związany jest

watorskie połączenie uczenia maszynowego (do

go zespołu składającego się z pracowników Uniwer-

z eksploracją danych, drzewami decyzyjnymi, lasami

problemu klasyfikacji) z algorytmami inteligencji

sytetu Ekonomicznego w Katowicach, algorytmy (po

decyzyjnymi oraz optymalizacją mrówczą. Zapro-

stadnej stosowanymi do optymalizacji.

modyfikacji) znalazły realne zastosowanie w zarzą-

ponował nowy algorytm konstruowania drzew de-

dzaniu i ekonomii.

cyzyjnych oparty na optymalizacji kolonii mrówek;

Algorytm związany jest z drzewami decyzyjnymi,

opracował również nowy algorytm budowy lasu de-

gdzie w klasycznym podejściu do uczenia odbywa

W ramach współpracy z otoczeniem oraz firmami,

cyzyjnego – ACDF. Pracuje w Sieci Badawczej Łu-

się to z zastosowaniem metod statystycznych. Jed-

pracownicy Uniwersytetu Ekonomicznego w Ka-

kasiewicz – Instytut Technik Innowacyjnych EMAG,

nak właściwość związana z reprezentacją drzew

towicach realizują wiele projektów opartych na

gdzie jest liderem grupy badawczej systemów uczą-

decyzyjnych oraz duża przestrzeń dopuszczalnych

sztucznej inteligencji – w tym opartych na autor-

cych się.

rozwiązań wskazują, że dobre rezultaty mogą być

skich algorytmach. Jednym z przykładów może być

uzyskiwane przy zastosowaniu metod przybliżo-

współpraca z największym w Europie Środkowej

nych. W zakresie inteligencji obliczeniowej jedną

bukmacherem w celu poprawy wykrywania uzależ-

z takich metod jest optymalizacja kolonii mrówek

nień od hazardu.

(ang. ant colony optimization – ACO).

Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach

W tym celu naukowcy przeprowadzili pionierskie

94

Pierwszym z zaproponowanych algorytmów był

badania w dziedzinie uczenia maszynowego, sku-

nowy algorytm do uczenia drzew decyzyjnych

piając się na wykrywaniu potencjalnych problemów

– ACDT (ang. ant colony decision tree). Algorytm

związanych z uzależnieniem od hazardu. Ta inicjaty-

ten oparty jest na nowym podejściu zarówno pod

wa wykorzystywała sztuczną inteligencję do opra-

Opracowywanie nowych algorytmów oraz ich real-

względem zastosowania algorytmów mrowiskowych

cowywania narzędzi identyfikujących i wspierają-

ne zastosowanie, m.in. w celu poprawy wykrywania

w uczeniu maszynowym, jak i budowy drzew decy-

cych osoby z problemami hazardowymi, pokazując

uzależnień od hazardu – takimi działaniami na-

zyjnych. W kolejnych etapach pracy algorytm ACDT

tym samym praktyczne zastosowanie badań akade-

ukowcy z Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowi-

był rozwijany, aż wreszcie możliwe było opracowa-

mickich w rzeczywistym świecie.

cach włączają się w globalne badania nad sztuczną

nie algorytmów do uczenia zespołów klasyfikatorów

inteligencją.

opartych na ACO, w ostatecznej formie nazwany

Historia nowatorskich badań nad sztuczną inteligen-

ACDF (ang. ant colony decision forest).

cją prowadzonych na Uniwersytecie Ekonomicznym

Jednym z problemów sztucznej inteligencji jest

(a wcześniej: Akademii Ekonomicznej) w Katowi-

klasyfikacja, a klasyczna sztuczna inteligencja

Zaproponowane algorytmy zyskały uznanie i były

cach sięga lat 80. XX wieku, a ich liderem był prof.

związana jest także z optymalizacją. Badacze

modyfikowane oraz rozwijane przez innych naukow-

Krzysztof Michalik.

z Katedry Uczelnia Maszynowego, pod kierunkiem

ców.

Social Innovations

Research on artificial intelligence development: designing new algorithms and their actual application

Designing new algorithms and their actual application, e.g. to improve the detection of gambling addiction, that is how scientists from the University of Economics in Katowice contribute to the global research on artificial intelligence.

One of the AI setbacks is the classification algorithms, and a typical AI additionally involves optimisation algorithms. Researchers from the Department of Machine Learning led by Jan Kozak, PhD, DSc, Assoc. Prof., suggested an innovative combination of machine learning (applicable to the classification setback) and group intelligence algorithms applicable to the optimisation.

While the standard approach to machine learning

Moreover, thanks to the interdisciplinary team

The history of modern research on AI carried out

takes place with the use of statistical methods, the

consisting of University of Economics employees,

at the University of Economics dates back to the

new algorithm is based on decision trees. Howev-

the developed algorithms (after they have been

1980s. At that time, its leader was Prof. Krzysztof

er, properties of decision tree representation and

modified) have found their way to be actually ap-

Michalik.

a large space of potential solutions indicate that

plied in management and economy.

approximate methods. In terms of computational

The University of Economics employees have been

intelligence, one such method is ant colony optimi-

implementing numerous AI-based projects in co-

sation (ACO).

operation with various entities and companies.

Jan Kozak, PhD, DSc, Assoc. Prof. – Head of the

So is the cooperation with STS group, one of the

Department of Machine Learning at the Faculty of

The first algorithm suggested to teach decision

largest bookmakers in Central Europe and the mar-

Informatics and Communication, University of Eco-

trees was the ant colony decision tree (ACDT). It is

ket leader in Poland, to improve the system for de-

nomics in Katowice. His research interests revolve

based on a new approach to the application of ant

tecting gambling addiction.

around data mining, decision trees, decision forests, and ant colony optimisation. He has suggested a

colony algorithms in machine learning and creating decision trees. The ACDT had been developed in the

For that purpose, scientists have carried out pioneer

new algorithm for creating decision trees based on

successive stages of work until it was possible to

research in machine learning focusing on identifying

ant colony optimisation and developed a new ACDF

derive a new approach for learning classification

potential problems related to gambling addiction.

algorithm for creating decision forests. He is work-

rules based on ACOs, eventually called ant colony

The initiative has used AI to develop a set of tools

ing in the Łukasiewicz Research Network – Institute

decision forest (ACDF).

to identify players with potential gambling problems

of Innovative Technologies EMAG and is a leader of

so that they can be provided all the necessary sup-

the research group for learning systems.

The suggested algorithms have become acknowl-

port they need; the cooperation shows the practical

edged, modified and developed by other scientists.

application of academic research in the real world.

University of Economics in Katowice

good results may be achieved by the application of

95

Dziedzictwo przemysłowe i kulturowe

Industrial and Cultural Heritage

Dziedzictwo przemysłowe i kulturowe

Muzeum Organów Śląskich i Archiwum Organologiczne

Ta ostatnia placówka, dzięki dotacji z Ministerstwa

je do zbiorów Akademii Muzycznej (budowniczy

Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w 2012 roku zo-

nieznany, rok budowy: po 1750 roku). Obecnie or-

stała przekształcona w Archiwum Organologiczne, które gromadzi i opracowuje dokumenty związane

gany są zainstalowane w sali kameralnej; •

organy kościoła św. Marcina w Ćwiklicach (zre-

z historią organów śląskich (archiwalia, ikonografia,

konstruowane w oparciu o zachowane części

opracowania, dokumenty życia muzycznego, doku-

i badania porównawcze; Heinrich Dürschlag,

menty działalności organmistrzowskiej, dokumenty związane z muzyką kościelną itp.). Archiwum ma stać się w przyszłości największą bazą danych na

Rybnik, ok. 1880); •

stół gry organów bazyliki Matki Boskiej w Piekarach Śląskich (Klimosz i Dyrszlag, Rybnik, 1927).

temat organów śląskich.

Inicjatorem powstania Muzeum Organów Śląskich Prof. Julian Gembalski – organista, pedagog, kom-

Muzeum znajduje się w pięciu dużych pomiesz-

jest wieloletni kierownik Katedry Organów i Muzyki

pozytor. Autor wielu prac z zakresu historii organów

czeniach, w podziemiach budynku głównego kato-

Kościelnej prof. Julian Gembalski, który zaczął gro-

na Śląsku, problematyki ochrony i konserwacji orga-

wickiej Akademii Muzycznej, przystosowanych do

madzić elementy organów, odnajdywane podczas

nów zabytkowych, a także projektant wielu instru-

celów ekspozycyjnych. Część pomieszczeń prze-

prac badawczych prowadzonych na terenie Górne-

mentów.

znaczona jest na magazyny, w których gromadzone

go Śląska. Obok zabytkowych piszczałek, wiatrow-

są pozyskiwane na bieżąco obiekty.

nic, fragmentów stołów gry, pozyskiwał nieużywane,

Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach

pozostające często w stanie destrukcji całe instru-

98

Muzeum Organów Śląskich to unikatowa w skali Europy jednostka naukowa, której rolą jest gromadzenie, zabezpieczanie i ochrona obiektów związanych z organami i ich historią, a także ich opracowywanie naukowe oraz udostępnianie publiczne w postaci stałej ekspozycji muzealnej. Jednostkę powołano w 2002 roku.

Obok funkcji wystawienniczych wiele obiektów posiada przede wszystkim walor naukowy, który służy badaniom nad problemami konstrukcyjnymi, dawną technologią, problemami konserwatorskimi i szeroko pojętą historią organów śląskich.

W tym celu Katedra Organów i Muzyki Kościelnej zorganizowała własne zaplecze badawcze i technologiczne, obejmujące warsztat i pracownię konserwatorską, a także pracownię naukową i archiwum.

Na razie ekspozycja obejmuje tylko część zbiorów,

menty i ich części. Obiekty te inwentaryzowano, wy-

wśród których do najcenniejszych należą:

konywano prace zabezpieczające, przeprowadzano

•

organy z kościoła parafialnego w Przyszowej (od

proces konserwatorski. Uchroniono w ten sposób

1959 roku znajdowały się w kościele Najświęt-

przed zniszczeniem dziesiątki cennych obiektów

szych Imion Jezusa i Maryi w Katowicach-Bry-

badawczych, które równocześnie mogły pełnić funk-

nowie; w 2004 roku, po konserwacji przeniesiono

cje eksponatów muzealnych.

Industrial and Cultural Heritage

Silesian Organ Museum and Organological Archive

The Silesian Organ Museum is a unique scientific unit in Europe, the role of which is to collect, secure and protect objects related to the organ and its history, as well as to develop them scientifically and make them available to the public in the form of a permanent museum exhibition. The unit was established in 2002.

In addition to exhibition functions, many objects have primarily scientific value, which is used for research on construction problems, old technology, the issues of conservation and the broadly understood history of Silesian organs.

For this purpose, the Department of Organ and Church Music organised its own research and technological facilities, including a workshop and conservation studio, as well as a research laboratory and an archive. The latter facility, thanks to Education, was transformed in 2012 into the Organological Archive, which collects and processes documents related to the history of Silesian organs

Names of Jesus and Mary in Katowice-Brynów;

antique pipes, windchests, and fragments of play-

(archive materials, iconography, studies, documents

in 2004, after conservation, it was transferred to

ing tables, he acquired unused, often deteriorated,

of music life, documents of organ-making activities,

the collections of the Academy of Music (builder

whole instruments and their parts. These objects

documents related to church music, etc.). In the fu-

unknown, year of construction: after 1750)). Cur-

were inventoried, secured, and conservation pro-

ture, the archive is to become the largest database

rently, the organ is installed in the chamber hall;

cesses were carried out. In this way, dozens of val-

organ of the St. Martin Church in Ćwiklice (re-

uable research objects, which could also serve as

constructed based on preserved parts and com-

museum exhibits, were salvaged.

on Silesian organs.

•

The museum is located in five large rooms in the

parative research; Heinrich Dürschlag, Rybnik,

basement of the main building of the Academy of Music in Katowice, adapted for exhibition purpos-

ca. 1880); •

organ playing table of the Basilica of Mother of

es. Some of the rooms are intended for warehous-

God in Piekary Śląskie (Klimosz i Dyrszlag, Ry-

es where objects acquired on an ongoing basis are

bnik, 1927).

Prof. Julian Gembalski – organist, teacher, composer. Author of many works on the history of or-

collected.

The initiator of the creation of the Silesian Organ

gans in Silesia, the issues of protection and conser-

For now, the exhibition covers only part of the col-

Museum is Prof. Julian Gembalski, the long-time

vation of historic organs, and a designer of many

lection, the most valuable elements of which include:

Head of the Department of Organ and Church Mu-

instruments.

•

organ from the parish church in Przyszowa (since

sic, who started collecting organ parts found during

1959 it was located in the Church of the Holy

research conducted in Upper Silesia. In addition to

The Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice

a subsidy from the Ministry of Science and Higher

99

Dziedzictwo przemysłowe i kulturowe

Ochrona polskiego dziedzictwa narodowego poprzez konserwację zabytkowych sarkofagów i insygniów władzy królewskiej w Katedrze Wawelskiej

Sarkofagi monarchów oraz ich rodzin: m.in. kró-

ów rodzin Promnitzów w Pszczynie i Hochbergów

la Władysława IV i jego żony Cecylii Renaty, króla

w Świebodzicach. Konserwacja i restauracja, techni-

Zygmunta III Wazy, jego żony Konstancji Habs-

ka, technologia...” (Wydawnictwo Naukowe Uniwer-

burżanki, ich syna Jana Alberta, królowej Ludwiki

sytetu Mikołaja Kopernika, 2023).

Marii Gonzagi oraz jej syna Jana Zygmunta, króla Zygmunta Augusta i jego siostry Anny Jagiellonki,

Publikacja zawiera szczegółową analizę wybranych

króla Stefana Batorego, a także do marszałka Jó-

sarkofagów – uwzględniając zagadnienia ikonogra-

zefa Piłsudskiego.

ficzne, historyczne w zakresie genezy, autorstwa,

Agnieszka Trzos - doktor sztuki. Absolwentka Wy-

procesu twórczego oraz identyfikacji warsztatu

działu Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki Aka-

Po ich otwarciu w niektórych z nich znaleziono in-

konwisarskiego. Opisano również ustalone przyczy-

demii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie.

sygnia monarsze: dwa berła grobowe króla Augusta

ny powstawania i rodzaje korozji cyny oraz zjawisko

Pracę magisterską w Pracowni Konserwacji Malowi-

Mocnego i królowej Konstancji oraz jabłko królew-

tzw. trądu cynowego. Omówiono także zaktualizo-

deł Sztalugowych obroniła w 1998 roku pod kierun-

skie Zygmunta III Wazy, a także trzy korony – króla

wany, dzięki tym pracom, stan wiedzy o pogrzebach

kiem prof. Zofii Medweckiej. Od 2001 roku wykłada

Władysława IV Wazy, królewicza Aleksandra Karola

królów polskich i członków ich rodzin na Wawelu.

na Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach.

Wazy i króla Augusta II Mocnego; je również poddano konserwacji.

O wawelskich sarkofagach można przeczytać rów-

Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach

nież w bogato ilustrowanej monografii Agnieszki

100

Konserwatorzy zajmowali się obiektami wykonany-

Trzos i Katarzyny Kolendo-Korczak: „Sarkofagi me-

mi z cyny, miedzi, mosiądzu i metalu, które uległy

talowe w Grobach Królewskich na Wawelu. Histo-

uszkodzeniom nie tylko ze względu na postępującą

ria, wymowa ideowa, konserwacja i restauracja”

korozję, lecz również wcześniejsze, niewłaściwie

(wydawca: Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach

przeprowadzone naprawy zagrażające cennym za-

/ Zamek Królewski na Wawelu. Państwowe Zbiory

bytkom.

Sztuki, 2022).

Katedra Wawelska jest kościołem polskich królów – to w niej odbywały się najważniejsze państwowe

Z kolei w trakcie prac nad sarkofagami króla Zyg-

uroczystości, w tym koronacje i pogrzeby królew-

munta III Wazy, jego żony Konstancji i ich syna kró-

skie. Jest to również miejsce pochówku polskich

lewicza Aleksandra Karola, konserwatorzy musieli

monarchów: w jej podziemiach oraz nawach bocz-

wykonać specjalne rozporowe konstrukcje mobilne,

nych znajduje się wiele wspaniałych sarkofagów

które w opinii ekspertów są wzorcowe.

i nagrobków, które z uwagi na swój wiek są pod stałą opieką konserwatorów.

Po renowacji obiekty odzyskały pierwotną kolorystykę oraz bogate zdobienia i zostały wyekspono-

W latach 2015–2020 kompleksowej konserwa-

wane dla zwiedzających.

cji i restauracji unikatowego zespołu siedemnastu bogato zdobionych trumien spoczywających w Ka-

Podsumowaniem prac konserwatorskich jest publi-

tedrze Wawelskiej dokonał zespół konserwatorski

kacja autorstwa Agnieszki Trzos pt. „Sarkofagi cyno-

kierowany przez Agnieszkę i Tomasza Trzosów.

we z grobów królewskich na Wawelu oraz mauzole-

Industrial and Cultural Heritage

Protecting the Polish national heritage: conservation of antique sarcophagi and Polish crown jewels stored at the Wawel Cathedral Museum

and Hochberg’s Mausoleum in Świebodzice. Technique, Technology, and Systematic Approach (The Nicolaus Copernicus University Press, 2023).

The paper includes a meticulous analysis of selected sarcophagi, considering iconography, historical issues in the context of its origin, authorship, artistic process, and identification of the pewterer’s craftsmanship (the pewterer was a skilled craftsman who worked with items primarily made of tin). The auThe Wawel Cathedral is the sanctuary of Polish

and three crowns that belonged to King Władysław

thor have also described the reasons behind tin

kings, hosting the most important state ceremonies,

IV Vasa, Prince Alexander Charles Vasa, and King

corrosion, its types and the phenomenon of the so-

including coronations and royal funerals. It is also

Augustus II the Strong; these underwent conserva-

called tin pest (decomposition of tin into grey pow-

a burial place of Polish monarchs; its catacombs and

tion as well.

der). The efforts have provided a lot of new infor-

aisles store many fine sarcophagi and tombstones,

mation about the funeral habits of Polish kings and

which—due to their age—are under constant care

The conservators dealt with items made of tin,

their family members, thus significantly updating

of conservators.

copper, brass, and metal that had been damaged

our current knowledge in this regard.

not only due to the progressive corrosion but also Hence, a unique set of seventeen lavishly embel-

prior repairs carried out improperly, which jeopar-

You can read more about Wawel sarcophagi in

lished sarcophagi lying in the Wawel Cathedral

dised these priceless artefacts.

a lavishly illustrated monograph by Agnieszka

tion and restoration treatments; the work was done

Some of the artefacts posed quite a challenge;

al Sarcophagi in the Royal Tombs on Wawel Hill: Their

by a team led by Agnieszka and Tomasz Trzos be-

for instance, the work on the sarcophagi of King

History, Meaning, Conservation Treatment and Resto-

tween 2015 and 2020.

Sigismund III Vasa, his wife Constance and their

ration (publisher: Academy of Fine Arts and Design

son Prince Alexander Charles required conservators

in Katowice / Wawel Royal Castle. National Art Col-

The sarcophagi belong to kings and their families,

to make special internal constructions to reinforce

lection, 2022).

including King Władysław IV and his wife Cecil-

and maintain their structure, which were construct-

ia Renata of Austria; King Sigismund III Vasa, his

ed up to the highest standards, according to experts.

wife Constance of Austria, and their son John Albert; Queen Marie Louise Gonzaga and her son

After they had been renovated, the sarcophagi re-

Agnieszka Trzos – PhD in Arts. A graduate of

John Sigismund; King Sigismund Augustus and his

gained their original colours and elaborate decora-

the Faculty of Conservation and Restoration of

sister Anna Jagiellon; and King Stephen Báthory.

tions and are now displayed to visitors.

Works of Art, The Jan Matejko Academy of Fine Arts in Kraków. She defended her Master's thesis

Interestingly, the collection also features one that The entirety of the conservation work has been

at the Department of Conservation and Restoration

summed up and described in a paper by Agnieszka

of Easel Paintings in 1998, under the supervision

Some of them contained crown jewels: two funeral

Trzos entitled Conservation Practice at Selected Tin

of Prof. Zofia Medwecka. She has been a lecturer

sceptres of King Augustus II the Strong and Queen

Sarcophagi Located within the Royal Tombs in Wawel

at the Academy of Fine Arts and Design in Katowice

Constance, a royal orb of King Sigismund III Vasa,

Cathedral, Promnitz’s Family Mausoleum in Pszczyna

since 2001.

belongs to Marshal Józef Piłsudski.

Academy of Fine Arts and Design in Katowice

Trzos and Katarzyna Kolendo-Korczak entitled Met-

has undergone a comprehensive range of conserva-

101

Dziedzictwo przemysłowe i kulturowe

Naukowcy SUM prowadzą badania dotyczące konserwacji eksponatów z Auschwitz-Birkenau

cimiu dr inż. Dorota Rybitwa z wyróżnieniem

lanego Waffen SS i Policji w Auschwitz, 64 tomy

obroniła doktorat, poświęcony ochronie obiektów

dokumentów Instytutu Higieny SS, a także 16 to-

zabytkowych.

mów akt personalnych więźniów o 8 tysięcy listów obozowych".

„W ramach doktoratu wykonano analizy w zakresie możliwości wykorzystania promieniowania lasero-

W ubiegłym roku otwarto nowe laboratorium ba-

wego do dezynfekcji obiektów muzealnych”– pod-

dawcze Pracowni Konserwatorskich w Muzeum

kreślił w informacji prasowej prof. Sławomir Wil-

Auschwitz-Birkenau. Wśród najważniejszych celów

czyński, kierownik Katedry i Zakładu Podstawowych

pracowni jest zachowanie oryginalnej substancji hi-

Dr hab. n. farm. Sławomir Wilczyński - Katedra

Nauk Biomedycznych Wydziału Nauk Farmaceu-

storycznej, ocena stanu zachowania, dokumentacja,

i Zakład Podstawowych Nauk Biomedycznych SUM

tycznych w Sosnowcu, który od lat współpracuje z

rozpoznanie problematyki konserwatorskiej, kontro-

Muzeum Auschwitz–Birkenau.

la warunków klimatycznych oraz podjęcie w porę prac mających na celu zabezpieczenie poobozo-

W pracy doktoranckiej dr Rybitwa zweryfikowała

wych obiektów.

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

również możliwości zastosowania penicyliny i strep-

102

tomycyny do zwalczania bakterii zasiedlających ma-

„Współpraca pomiędzy Śląskim Uniwersytetem Me-

teriały zabytkowe.

dycznym w Katowicach a Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau ma tylko jedno zadanie: za-

Naukowcy ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego

„Napromienianie laserem przeprowadza się na tych

chować świadectwo prawdy. Prawda ta zawiera się

obiektach, które wskazana są przez konserwatorów,

w każdej cegle, w każdym obiekcie i każdym arte-

którzy określają stan ich zniszczenia czy skolonizo-

fakcie, który jest pieczołowicie gromadzony i bada-

wania przez bakterie” – dodał prof. Wilczyński.

ny przez Pracownie Konserwatorskie. Ma to kolosal-

prowadzą badania dotyczące konserwacji ekspo-

ne znaczenie, bowiem prawda, o której mówię, nie

natów, aby zachować pamięć ofiar nazistowskiego

Tak zwane „obiekty ruchome”, które znajdują się

wynika tylko z dbałości pamięci, więzi czy ciągłości

obozu zagłady. Obowiązkiem przyszłych pokoleń

w Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu to

tradycji pokoleń. Jej bardzo ważnym elementem jest

jest ochrona dziedzictwa kulturowego. Badania

m.in. "około 110 tys. butów, około 3,8 tys. waliz, ok.

trwałość materii. Dzięki nowoczesnym technolo-

mają na celu ocalenie zgromadzonych w obozie do-

12 tys. garnków, 470 protez i ortez, 350 sztuk odzie-

giom i metodom, które przynosi nauka, możliwe jest

kumentów, rysunków czy ubrań.

ży obozowej, 250 tałesów a także 4,5 tysięcy dzieł

jeszcze skuteczniejsze zabezpieczenie obiektów za-

sztuki. Natomiast w muzealnym archiwum znajdu-

bytkowych” - mówił wtedy prof. Wilczyński.

Doktorantka SUM, a także pracownik naukowy za-

je się prawie 250 metrów bieżących dokumentów,

trudniony w pracowniach konserwatorskich Pań-

m.in. 48 tomów obozowych 'Ksiąg zgonów', 248

stwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświę-

tomów dokumentów Centralnego Zarządu Budow-

Industrial and Cultural Heritage

SUM scientists conduct research on the conservation of exhibits from Auschwitz-Birkenau

Researchers from the Medical University of Silesia are conducting research into the conservation of exhibits to preserve the memory of the victims of the Nazi death camp. It is the duty of future generations to protect cultural heritage. The research aims to save documents, drawings, and clothing collected from the camp.

Doctoral student at the Medical University of Silesia and also a researcher employed in the conservation workshops of the Auschwitz-Birkenau State Museum in Oświęcim, Dorota Rybitwa, PhD Eng., defended her doctoral thesis on the protection of historical objects with distinction.

sibility of using laser radiation to disinfect museum

On the other hand, the museum archive contains

State Museum has only one task: to preserve the

objects’, said Prof. Sławomir Wilczyński, Head of

almost 250 linear metres of documents, including

truth. This truth is contained in every brick, every

the Department of Basic Biomedical Science of the

48 volumes of camp ‘Death Books’, 248 volumes of

object, and every artefact that is painstakingly col-

Faculty of Pharmaceutical Sciences in Sosnowiec,

documents of the Central Construction Board of the

lected and studied by the Conservation Workshops.

who has been cooperating with the Auschwitz-

Waffen SS and Police at Auschwitz, 64 volumes of

This is of immense importance, for the truth of

Birkenau Museum for years, in a press release.

documents of the SS Hygiene Institute, as well as

which I speak is not only the result of the caring

16 volumes of prisoners’ personal files and 8,000

remembrance, the relationships, and the continuity

camp letters.

of the traditions of generations. The permanence of

In her doctoral thesis, she also verified the feasibil-

matter is a very important element of it. Thanks to

ity of using penicillin and streptomycin to combat Last year, the new research lab of the Conservation

modern technologies and methods brought about

Workshop at the Auschwitz-Birkenau Museum was

by science, it is possible to protect historical objects

‘Laser irradiation is carried out on the objects indi-

opened. Among the most important goals of the lab-

even more effectively’, said Prof. Wilczyński.

cated by conservators who determine their state of

oratory are the preservation of the original historical

destruction or colonisation by bacteria’, added Prof.

substance, the assessment of the state of preser-

Wilczyński.

vation, documentation, the identification of preser-

bacteria found on historical objects.

vation issues, the control of climate conditions, and The so-called ‘movable objects’ held at the

the timely undertaking of work to secure post-camp

Sławomir Wilczyński, DPharm, DSc – Head of

Auschwitz-Birkenau Museum in Oświęcim include

objects.

the Department of Basic Biomedical Science of the Medical University of Silesia

‘approximately 110,000 shoes, 3,800 suitcases, 12,000 pots, 470 prostheses and orthoses, 350 pieces

‘The cooperation between the Medical University

of camp clothing, 250 tallits, and 4,500 works of art.

of Silesia in Katowice and the Auschwitz-Birkenau

Medical University of Silesia in Katowice

‘The doctoral thesis included analyses on the pos-

103

Dziedzictwo przemysłowe i kulturowe

Wykonanie kompozycji prof. Aleksandra Lasonia TAO. V Symfonia „koncertująca”

sanda, nieregularne elementy zakłócające jedno-

Prof. Aleksander Lasoń opisując swoją kompozycję,

znaczność linii melodycznej, wypracowanie swoiste-

zwraca uwagę na spekt złożoności technologicznej

go idiomu brzmieniowego – wymienia kompozytor.

utworu, jego walory edukacyjne, wyrazistość i innowacyjność koncepcji całego dzieła muzycznego.

Warto zwrócić także uwagę na harmonię sfer, silną

- W swoim filozoficznym zamyśle kompozytorskim

ekspresję i motorykę elementów rytmicznych, za-

utwór odrzuca teoretyczne rozważania o istocie, nie

kłóconą elementami polirytmiki. V Symfonię „kon-

godzi się na łamanie piękna i niezłamywalnej natury

Prof. zw. dr hab. Aleksander Lasoń – Instytut

certującą” cechuje rozmigotana struktura, którą

człowieczej. Wielowymiarowość utworu, jego zwią-

Sztuk Muzycznych Uniwersytetu Śląskiego. Przez

wzbogacają muzyczne ornamenty i rozległe płasz-

zek ze świeckim, jak i duchowym aspektem czyni

wiele lat był dyrygentem Orkiestry Muzyki Nowej,

czyzny brzmieniowe spokojnego przekazu. Mimo

kompozycję gotową do wykonania także w świąty-

której celem jest popularyzacja muzyki najnowszej

tych wszystkich elementów należy podkreślić za-

niach, nadając jej tym samym pozaziemski charak-

i klasyki XX w. W swojej działalności poświęcił się

chowaną spójność i jednolitość całego utworu.

ter – przekonuje kompozytor.

przede

wszystkim

komponowaniu,

pedagogice,

Uniwersytet Śląski w Katowicach

a także dyrygenturze.

104

Prof. Aleksander Lasoń o swoim utworze mówi jako o dziele skupiającym wiele wątków dotyczących zagadnień nowej formy, specjalnych zabiegów fakturalnych i nawiązań do jego przeszłości kompozytorskiej.

- Cechami kompozycji, oprócz potęgi brzmienia orkiestry symfonicznej, są stałe w moim warsztacie kompozytorskim szeroko- i wąskozakresowe glis-

Industrial and Cultural Heritage

The performance of Prof. Aleksander Lasoń’s TAO. Sinfonia 'concertante' no. 5 composition

Prof. Aleksander Lasoń describes his piece as a

novation of the concept of the whole musical work.

work combining many aspects of new form, unique

'In its philosophy, the piece rejects the theoretical

textures and callbacks to his past as a composer.

deliberations about being, it does not allow for the breaking of beauty and the indomitable human na-

'The features of the composition, aside from the

ture. The multi-dimensionality of the work, its bond

power of the symphonic orchestra, are narrow and

with both the secular and spiritual aspects makes

wide glissandos, a constant in my works, irregular

the composition ready for performance at temples,

elements disturbing the uniformity of the melodic

and gives it a character out of this world.' says the

line, allowing me to create a kind of sound-idiom'

composer.

It is worth noting the harmony of spheres, a strong expression of the rhythmic elements, perturbed with polyrhythmic elements. Sinfonia 'concertante' no. 5

Prof. Aleksander Lasoń – Institute of Music of the

has a glamorous structure, whose serene plains

University of Silesia. For many years he was the

are studded with musical ornaments. In spite of all

conductor of the Orkiestra Muzyki Nowej ensemble,

these elements, the coherence and uniformity of the

whose aim is the popularisation of new and classical

piece must be highlighted.

music of the 20th century. In his work he devoted himself primarily to composing, conducting, and

Prof. Aleksander Lasoń, when describing his composition, draws attention to the technological complexity of the piece, its educational value, clarity and in-

education.

University of Silesia in Katowice

mentions the composer.

105

Dziedzictwo przemysłowe i kulturowe

Studia nad Bizancjum w Katowicach

którego afiliowano aż 4 artykuły w Dumbarton Oaks

utrapienie ówczesnych mieszkańców cesarstwa czy

Papers – najważniejszym czasopiśmie dla bizantyni-

przedstawień zoomorficznych w rzeźbie bizantyj-

stów, wydawanym przez Harvard University.

skiej.

Prof. Przemysław Marciniak zajmuje się bizantyń-

Zagraniczni pracownicy i współpracownicy do tej

skim humorem, recepcją Bizancjum oraz zwierzę-

pory: dr Nikolaos Zagklas (ukończył uniwersytet

tami, czy szerzej, naturą w kulturze bizantyńskiej.

w Oksfordzie i Wiedniu, obecnie pracuje na Uniwer-

Pisze książkę o owadach w Bizancjum.

sytecie w Wiedniu), dr Baukje van den Berg (ukończyła uniwersytet w Amsterdamie, obecnie pracuje

Warto zauważyć, że Wydział Humanistyczny UŚ or-

na Central European University), dr Tristan Schmidt

ganizował międzynarodową konferencję „Byzantine

(ukończył Uniwersytet w Moguncji, pracuje nadal

Animals Between Materiality and Fantasy”. Tematy

na UŚ, otrzymał Stypendium Ministra dla Wybitnych

poruszane w jej trakcie odnosiły się m.in. do zwie-

Naukowców), dr Divna Manolova (ukończyła Cen-

Prof. dr hab. Przemysław Marciniak – Instytut

rząt bagażowych wykorzystywanych militanie, owa-

tral European University, obecnie pracuje w Paryżu).

Literaturoznawstwa Uniwersytetu Śląskiego. Jego

dów powszechnych w Bizancjum i stanowiących

zainteresowania naukowe dotyczą literatury bizantyńskiej (szczególnie dwunastowiecznej), humori

Uniwersytet Śląski w Katowicach

i studiów nad bizantyńskimi zwierzętami.

106

Bizantynistyka to dziedzina, zajmująca się badaniem wszystkich aspektów cesarstwa umownie nazwanego bizantyńskim (330-1453). Z natury rzeczy jest interdyscyplinarna, a jej reprezentanci przynależą do różnych dyscyplin: historii, historii sztuki, teologii czy literaturoznawstwa – tak jest w przypadku ośrodka katowickiego.

Warto zauważyć, że Uniwersytet Śląski to jednyny polski uniwersytet (i jedyny w tej części Europy), do

Industrial and Cultural Heritage

Byzantium studies in Katowice

Byzantine studies deal with all aspects of the Eastern Roman Empire, commonly known as the Byzantine Empire (330-1453). It is an interdisciplinary field, as a matter of course, and its representatives engage in research of various disciplines: history, art history, theology and literary studies, as is the subof Humanities has organised the international con-

of Silesia, the beneficiary of the Minister’s Scholar-

It is worth noting that the University of Silesia

ference 'Byzantine Animals Between Materiality and

ship for Outstanding Scientists); and Divna Manolo-

is the only Polish university (and the only one in this

Fantasy'. It covered the issues of baggage animals

va, PhD (graduate of Central European University,

part of Europe) having as many as four articles fea-

in military use, insects widely present in Byzantium

currently working in Paris).

tured in Dumbarton Oaks Paper, the most significant

and pestering the dwellers, and zoomorphic rep-

scientific journal to Byzantinists published by Har-

resentations in Byzantine sculpture.

vard University.

The list of international employees and collaboraProf. Przemysław Marciniak deals with Byzantine

tors so far includes: Nikolaos Zagklas, PhD (gradu-

Prof. Przemysław Marciniak – Institute of Literary

humour, the reception of Byzantine culture and an-

ate of the University of Oxford and Vienna, currently

Studies, University of Silesia. His scientific inter-

imals, and nature in Byzantine culture. Currently,

working at the University of Vienna); Baukje van den

ests revolve around Byzantine literature (especially

he is writing a book investigating the role of insects

Berg, PhD (graduate of the University of Amster-

the 12th-century one), humour and studies on Byz-

in Byzantine culture.

dam, currently working at Central European Uni-

antine animals.

versity); Tristan Schmidt, PhD (graduate of the UniWhat is more, the University of Silesia’s Faculty

versity of Mainz, currently working at the University

University of Silesia in Katowice

ject matter of the centre in Katowice.

107

Kreacja i krytyka

Creation and Criticism

Kreacja i krytyka

Scenografia do oscarowego filmu „Ida” Ten topowy polski duet scenograficzny na swoim

położony w wolnej przestrzeni (przypominający

koncie ma wiele nagradzanych realizacji filmowych

klasztor z czarno-białego filmu „Matka Joanna od

– obok „Idy” są to m.in. „Zimna wojna” w reż. Paw-

Aniołów” w reż. Jerzego Kawalerowicza z początku

ła Pawlikowskiego (Złota Palma w Cannes za naj-

lat 60. XX wieku).

lepszą reżyserię, 2018 oraz nominacja do Oscara, 2019), „W ciemności” w reż. Agnieszki Holland

W poszukiwaniu odpowiedniej architektury sceno-

(nominacja do Oscara, 2012; Złote Lwy na Festi-

grafowie zjechali cały kraj. Niestety, okazało się, że

Dr Katarzyna Sobańska - doktor sztuki, scenograf,

walu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni, 2012),

albo budynki kiedyś stojące w pustym polu były już

grafik, malarka. Absolwentka katowickiej filii Wy-

„Zjednoczone stany miłości” w reż. Tomasza Wa-

otoczone szeregowcami wybudowanymi przez de-

działu Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie

silewskiego (Srebrny Niedźwiedź za scenografię,

weloperów, albo piękne, stare gmachy klasztorne

(1992). Wystawiała w galeriach w Polsce i za grani-

Berlinale 2016) oraz „Młyn i krzyż” w reż. Lecha Ma-

już z daleka lśniły kolorami, bo je odnowiono w ra-

cą. Wspólnie z Marcelem Sławińskim prowadzi Pra-

jewskiego (m.in. nagrody za scenografię na Festiwa-

mach rewitalizacji zabytków np. z funduszy unijnych.

cownię Scenografii na ASP w Katowicach. Wykłada

lu Polskich Filmów Fabularnych, 2011 oraz Polskiej

na Wydziale Scenografii w Akademii Sztuk Pięknych

Akademii Filmowej, 2012).

w Warszawie.

Kiedy w końcu twórcom udało się znaleźć wymarzony obiekt, w cudownym pejzażu, pod Kielcami,

„Ida” w reżyserii Pawła Pawlikowskiego jest pierw-

który spodobał się również reżyserowi i operatorowi,

szym polskim filmem, który zdobył Oscara dla naj-

to miejscowa kuria nie wydała zgody na realizację

lepszego filmu nieanglojęzycznego. Akcja tego dra-

filmu. Na szczęście, dosłownie w ostatniej chwili

matu rozgrywa się w Polsce w latach 60. XX wieku

przed rozpoczęciem zdjęć, znalazło się odpowiednie

i ukazuje historię postulantki (czyli kandydatki do

miejsce – w pałacu Zamoyskich w Szczebrzeszynie

zakonu, która odbywa postulat - pierwszy, próbny

pod Zamościem. To piękny pustostan, wystawiony

etap przebywania we wspólnocie zakonnej) w ka-

na sprzedaż. Filmowy hotel z kręconymi schodami

tolickim zakonie, która od swojej jedynej krewnej

składał się aż z pięciu różnych wnętrz, połączonych

dowiaduje się, że ma pochodzenie żydowskie.

potem na etapie montażu. Ostatecznie zdjęcia kręcono głównie w Łodzi i w Warszawie, choć i tam

Dr Marceli Sławiński - doktor sztuki, scenograf.

Film otrzymał wiele nagród, również za scenogra-

obiektów z lat 60. XX w. w naturalnym stanie nie

fię (m.in. na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych

zachowało się zbyt wiele.

w 2013 roku).

Pracuje dla teatru, filmu i telewizji. Absolwent AkaObiekt służący za filmowy klasztor, w którym dzie-

diował na Wydziale Scenografii w Akademii Sztuk

je się akcja „Idy”, miał być stary, surowy i najlepiej

Pięknych w Krakowie. Od kilku lat, wspólnie z Katarzyną Sobańską, prowadzi autorską Pracownię Scenografii na Wydziale Artystycznym w ASP w Katowicach. Wykłada na Wydziale Scenografii w Aka-

Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach

demii Sztuk Pięknych w Warszawie.

110

Katarzyna Sobańska i Marceli Sławiński są członka-

demii Sztuk Pięknych w Katowicach, następnie stu-

„Ida” – uhonorowana Oscarem za najlepszy film nieanglojęzyczny w 2015 roku, a także dziesiątkami innych nagród i nominacji – to film, który na nowo otworzył światowe kina na polską twórczość. Udział w jego sukcesie mają scenografowie związani z Akademią Sztuk Pięknych w Katowicach: dr Katarzyna Sobańska i dr Marceli Sławiński.

mi Amerykańskiej Akademii Filmowej.

Creation and Criticism

Set design for the Oscar-winning film Ida

of five different interiors, joined together later during the editing stage. Ultimately, the film was shot mainly in Łódź and Warsaw, although not many objects from the 1960s have survived in their original state there either.

Katarzyna Sobańska and Marceli Sławiński are members of the American Academy of Motion PicIda – honoured with an Oscar for the best for-

The film received many awards, including for set

eign-language film in 2015, as well as dozens of oth-

design (also at the Polish Feature Film Festival in

er awards and nominations – is a film that reopened

2013).

ture Arts and Sciences.

world cinemas to Polish works. Katarzyna Sobańska, PhD and Marceli Sławiński, PhD, set designers asso-

The building serving as the film convent, where Ida

ciated with the Academy of Fine Arts and Design in

is set, was supposed to be old, austere and prefer-

Katowice, contributed to its success.

ably located in an open space (resembling the con-

Katarzyna Sobańska, PhD – Doctor of Arts, set

vent from the black and white film Mother Joan of

designer, graphic designer, painter. A graduate of

This top Polish set design duo has been part of the

the Angels directed by Jerzy Kawalerowicz from the

the Katowice branch of the Faculty of Graphics of

production of many award-winning films – apart

early 1960s).

the Academy of Fine Arts in Cracow (1992). Her

Pawlikowski (Palm d'Or in Cannes for best director,

Set designers travelled all over the country in search

and abroad. Together with Marcel Sławiński, she

2018 and Oscar nomination, 2019), In Darkness

of suitable architecture. Unfortunately, it turned out

runs the Set Design Studio at the Academy of Fine

directed by Agnieszka Holland (Oscar nomination,

that either the buildings that once stood in an empty

Arts and Design in Katowice. She is a lecturer at the

2012; Golden Lions at the Polish Feature Film Festi-

field were already surrounded by terraced houses

Faculty of Set Design of the Academy of Fine Arts

val in Gdynia, 2012), United States of Love directed

built by developers, or the beautiful old convent

in Warsaw.

by Tomasz Wasilewski (Silver Bear for set design,

buildings were now shining with colours even from

Berlinale 2016) and The Mill and the Cross directed

a distance, because they were renovated as part of

by Lech Majewski (awards for set design at the Pol-

the revitalisation of monuments, e.g. with EU funds.

ish Feature Film Festival, 2011 and the Polish Film When the creators finally managed to find their

Marceli Sławiński, PhD – – Doctor of Arts, set

dream location, surrounded by a wonderful land-

designer. He works in theatre, film and television.

Ida directed by Paweł Pawlikowski is the first Pol-

scape near Kielce, which the director and cine-

A graduate of the Academy of Fine Arts and Design

ish film to win the Oscar for best foreign language

matographer also liked, the local curia did not give

in Katowice, he then studied at the Faculty of Set

film. The story takes place in Poland in the 1960s

permission to shoot the film there. Fortunately, liter-

Design of the Academy of Fine Arts in Cracow. For

and focuses on a postulant (i.e. a convent candidate

ally at the last moment before the shooting was set

several years, together with Katarzyna Sobańska, he

who is undergoing postulancy - the first trial stage

to begin, a suitable place was found – in the Zam-

has been running his own Set Design Studio at the

of staying in a religious community) in a Catholic

oyski Palace in Szczebrzeszyn near Zamość. It’s

Faculty of Painting of the Academy of Fine Arts and

convent who learns from her only relative that that

a beautiful vacant lot which has been put on sale.

Design in Katowice. He is a lecturer at the Faculty of

she comes from a Jewish background.

The hotel with a spiral staircase in the film consisted

Set Design of the Academy of Fine Arts in Warsaw.

Academy, 2012 among others).

Academy of Fine Arts and Design in Katowice

works have been exhibited in galleries in Poland

from Ida, these include: Cold War directed by Paweł

111

Kreacja i krytyka

Osiągnięcia artystyczne: sukcesy fonograficzne, premiery i nagrody

Pedagodzy katowickiej Akademii Muzycznej na

nanie sceniczne opery L. Vinciego „Alessandro

Dr hab. Marcin Dylla, prof. AM jest zaliczany przez

swoim koncie mają wiele artystycznych osiągnięć.

nell'Indie” w światowej klasy obsadzie oraz re-

wielu krytyków muzycznych i melomanów do grona

Oto kilka wybranych:

żyserii Maxa Emanuela Cencica. Spektakl gro-

najwybitniejszych gitarzystów klasycznych.

madził za każdym razem rzesze melomanów, a 1. Sukcesy fonograficzne:

także został szeroko doceniony przez międzyna-

•

•

Projekt: What I have not seen before. India Poland Collaboration

rodową krytykę.

Kwartet Śląski to jeden z czołowych polskich zespołów kameralnych. W 2017 roku został nagro-

Udział Chóru Kameralnego Akademii Muzycznej

Premierowa realizacja spektaklu tanecznego w ra-

dzony Gramophone Classical Music Award (jed-

im. Karola Szymanowskiego w 4. międzynarodo-

mach międzynarodowego festiwalu literackiego

ną z najbardziej prestiżowych nagród w świecie

wym biennale współczesnej muzyki wokalnej –

Tata Steel Kolkata Literary Meet, integrującego for-

muzyki klasycznej) w kategorii najlepsza płyta

FestyVocal 2023, podczas którego nastąpiło pra-

my sztuki i artystów z różnych stron świata, której

roku z muzyką kameralną za nagranie kompletu

wykonanie misterium Fabrice Jungera „Orphee

towarzyszyć będzie dyskusja z twórcami.

kwartetów smyczkowych polskiej kompozytorki

– Lumiere”, zrealizowane w międzynarodowej

i skrzypaczki Grażyny Bacewicz (wyd. Chandos).

obsadzie pod dyrekcją Bruno Mantovani, a także

Choreografia: Sudarshan Chakravorty (Sapphire)

wykonanie koncertu z utworami współczesnych

oraz Jacek Łuminski (Luminski Dance Project). Dr

Kwartet Śląski tworzą: prof. Szymon Krzeszowiec,

kompozytorów polskich i francuskich. Chór przy-

Jacek Łumiński kieruje Zakładem Tańca na Wydzia-

prof. Arkadiusz Kubica, Łukasz Syrnicki, dr hab. Piotr

gotowała prof. Krystyna Krzyżanowska-Łoboda.

le Wokalno-Aktorskim.

•

Janosik, prof. AM (trzech z nich to pedagodzy AM).

•

Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach

album) kompletu suit Josepha Marchanda w wy-

112

•

•

Prawykonanie odkrytej niedawno kompozycji

Jedyna przyznana nagroda na międzynarodo-

Joaquina Rodrigo – „Toccaty”, przez Marcina

wym konkursie kompozytorskim New Note Sa-

stała wydana przez wytwórnię Aparte w Paryżu.

Dyllę w Museo Nacional Centro de Arte Reina

mobor 2020 (Chorwacja) dla dra Przemysława

Sofia w Madrycie w 2006 r. Wybór wykonawcy

Schellera z Katedry Kompozycji i Teorii Muzyki

dokonany został przez córkę Rodrigo – Cecilię.

za kompozycję „Dziewczynka z zapałkami” na

dr hab. Martyna Pastuszka - skrzypce dr Krzysztof Firlus - viola da gamba Anna Firlus – klawesyn Nominacja do International Classical Music Awards dla płyty z utworami Krzysztofa Pendereckiego „Concertos for Wind Instruments and Orchestra” (wydawnictwo DUX), z udziałem dra hab. Arkadiusza Adamskiego, prof. AM w charakterze solisty (klarnet).

2. Sukcesy zespołów akademickich i prowadzonych przez pedagogów AM: •

4. Wybrane nagrody pedagogów AM:

konaniu {oh!} trio. Płyta z muzyką barokową zo-

Wykonawcy to pedagodzy AM:

•

3. Prawykonania: Światowa premiera fonograficzna (trzypłytowy

Rezydencja współtworzonej i prowadzonej przez Martynę Pastuszkę {oh!} Orkiestry Historycznej na prestiżowym Bayreuth Baroque Opera Festival. Podczas festiwalu Martyna Pastuszka jako dyrygentka poprowadziła premierowe wyko-

orkiestrę smyczkową.

Creation and Criticism

Artistic achievements: phonographic successes, premieres and awards

The academic teachers of the The Karol Szy-

The performers are academic teachers at the Acad-

manowski Academy of Music have obtained many

emy of Music in Katowice:

artistic achievements. Here are some of them:

Martyna Pastuszka, PhD, DLitt – violin Krzysztof Firlus, PhD – viola da gamba

1. Phonographic successes:

Anna Firlus – harpsichord & positive organ

•

•

Silesian String Quartet is one of the leading

Nomination for the International Classical Music

chamber ensembles in Poland. In 2017, the en-

Awards for the album with works by Krzysztof

semble was awarded the Gramophone Classical

Penderecki Concertos for Wind Instruments and

Music Award (one of the most prestigious awards

Orchestra (DUX recording publishers), with the

in the world of classical music) in the category of

participation of Arkadiusz Adamski, PhD, DLitt,

the best chamber music album of the year for the

Associate Professor of the Academy of Music in

recording of the complete string quartets of the

Katowice as a soloist (clarinet).

Polish composer and violinist Grażyna Bacewicz (released by Chandos). https://kwartet-slaski.

2. Successes of academic ensembles and ensem-

com/pl/aktualnosci/9-aktualnosci/276-nagro-

bles led by teachers of the Academy of Music in

dy-fryderyk-2018

Katowice: was made by Rodrigo's daughter – Cecilia. Mar-

•

The current members of the Silesian String Quar-

•

The residency of the {oh!} Historical Orchestra

cin Dylla, PhD, DLitt, Associate Professor of the

tet are Prof. Szymon Krzeszowiec, Prof. Arkadi-

co-created and directed by Martyna Pastusz-

Academy of Music in Katowice is considered one

usz Kubica, Łukasz Syrnicki, Piotr Janosik, PhD,

ka at the prestigious Bayreuth Baroque Opera

of the most outstanding classical guitarists.

DLitt, Associate Professor of the Academy of

Festival. During the festival, Martyna Pastuszka

Music in Katowice (three of them are academic

led the premiere stage performance of L. Vinci's

teachers at the Academy of Music in Katowice).

opera Alessandro nell'India directed by Max Ema-

•

Project: What I have not seen before. India Poland Collaboration

•

World premiere (triple album with baroque mu-

cians, and the performance has gathered crowds

The premiere of a dance performance during the

sic) of the complete suites by Joseph Marchand

of music lovers and has been widely appreciated

international literary festival Tata Steel Kolkata Lit-

performed by the {oh!} trio. The album was re-

by international critics.

erary Meet, integrating art forms and artists from

leased by the Aparte label in Paris.

various parts of the world, accompanied by a dis•

Participation of the Chamber Choir of the Karol

cussion with the authors.

Szymanowski Academy of Music in the 4th international Biennial of Contemporary Vocal Music

Choreography: Sudarshan Chakravorty (Sapphire)

– FestyVocal 2023, during which the first perfor-

and Jacek Łuminski (Luminski Dance Project). Ja-

mance of Fabrice Junger's mystery play Orphee

cek Łumiński, PhD is the Head of the Dance Division

– Lumiere took place. The performance, under

at the Vocal-Acting Faculty.

the direction of Bruno Mantovani, featured international cast. The event was also accompanied

4. Selected awards of the Academy of Music teach-

by a concert with works by contemporary Polish

ers:

and French composers. The Choir is conducted

by Prof. Krystyna Krzyżanowska-Łoboda.

•

Award for Przemysław Scheller, PhD from the Composition and Theory of Music Department at

3. Premieres:

the International Composers Competition New Note Samobor 2020 (Croatia) for the composi-

•

The premiere of the score by Joaquin Rodrigo – Toccata, recently discovered by Marcin Dylla at the Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofia in Madrid in 2006. The choice of the performer

tion The Little Match Girl for string orchestra.

The Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice

nuel Cencic. The cast featured world-class musi-

113

Kreacja i krytyka

Wielokrotnie nagradzane filmy „Ostatnia rodzina” oraz ,,Żeby nie było śladów” w reżyserii Jana P. Matuszyńskiego

Dr Jan P. Matuszyński – reżyser filmów fabularnych i dokumentalnych, absolwent i wykładowca Szkoły Filmowej im. Krzysztofa Kieślowskiego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Ukończył kurs dokumentalny w Szkole Wajdy. Zdobywca licznych nagród.

Za „Ostatnią rodzinę” Jan P. Matuszyński na 41. Fe-

Drugim najbardziej dotąd nagradzanym filmem

stiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni otrzy-

Jana P. Matuszyńskiego jest „Żeby nie było śladów”.

mał nagrodę Złotego Lwa za najlepszy film oraz nagrodę publiczności (2016). Przyznano mu także Orła

Scenariusz do filmu powstał na podstawie reportażu

(nagroda Polskiej Akademii Filmowej) w kategorii

Cezarego Łazarewicza „Żeby nie było śladów. Spra-

odkrycie roku za reżyserię.

wa Grzegorza Przemyka”, nagrodzonego Literacką

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Nagrodą Nike, przedstawiającego historię głośnego

114

Film oraz jego twórcy i aktorzy byli wielokrotnie

zabójstwa maturzysty Grzegorza Przemyka z War-

nagradzani podczas różnych festiwali i konkursów,

szawy w 1983 roku.

„Ostatnia rodzina” i „Żeby nie było śladów” – to dwa

m.in. w 2019 roku film otrzymał nagrodę w Konkur-

najbardziej nagradzane filmy Jana P. Matuszyńskie-

sie im. Andrzeja Munka – jednym z najstarszych

Film opowiada losy Jurka Popiela – kolegi Grzego-

go, uznanego reżysera i wykładowcy Szkoły Filmo-

konkursów nagród filmowych w Polsce, przyznawa-

rza Przemyka i jedynego świadka jego pobicia przez

wej im. Krzysztofa Kieślowskiego Uniwersytetu Ślą-

nych od 1965 roku przez Szkołę Filmową w Łodzi.

funkcjonariuszy milicji – który decyduje się walczyć

skiego w Katowicach.

Jury konkursowe doceniło reżyserię Jana P. Matu-

o sprawiedliwość. Wkrótce aparat państwowy robi

szyńskiego i jego „mistrzowskie podjęcie i opraco-

wszystko, aby powstrzymać Jurka. W rolach głów-

„Ostatnia Rodzina” z 2016 roku to debiut fabularny

wanie biograficznej materii za pomocą całej skrzyn-

nych wystąpili: Tomasz Ziętek, Sandra Korzeniak,

reżysera. Film opowiada losy rodziny Beksińskich:

ki reżyserskich narzędzi”.

Jacek Braciak.

stawicieli sztuki współczesnej w Polsce), Tomasza

Ponadto Jan. P. Matuszyński jest laureatem Pasz-

Film zdobył trzy nagrody podczas Festiwalu Pol-

(dziennikarza muzycznego i tłumacza) oraz ich żony

portu Polityki za rok 2016 w kategorii film: „za naj-

skich Filmów Fabularnych 2021 w Gdyni m.in. Srebr-

i matki – Zofii. Akcja rozgrywa się na przestrzeni

dojrzalszy artystycznie debiut ostatnich sezonów, za

ne Lwy.

28 lat, zaś fabuła koncentruje się na warszawskim

twórcze poszerzenie formuły kina biograficznego

okresie życia rodziny Beksińskich. W rolach głów-

oraz perfekcyjną współpracę z aktorami, której re-

W 2021 roku film był nominowany do udziału w kon-

nych wystąpili: Andrzej Seweryn, Dawid Ogrodnik

zultatem stały się wybitne kreacje odtwórców głów-

kursie głównym Międzynarodowego Festiwalu Fil-

i Aleksandra Konieczna.

nych ról w filmie »Ostatnia Rodzina«”.

mowego w Wenecji - Biennale Cinema.

Zdzisława (jednego z najbardziej uznanych przed-

Creation and Criticism

Award-winning films The Last Family and Leave No Traces directed by Jan P. Matuszyński

Untitled photomontage by Zdzisław Beksiński, 2000-05 (copyrights inherited by Muzeum Historyczne w Sanoku) The Last Family and Leave No Traces are two most

an award in the Andrzej Munk Competition – one

The film tells the story of Jurek Popiel – Grzegorz

award-winning films by Jan Paweł Matuszyński,

of the oldest film award competitions in Poland,

Przemyk’s friend and the only witness to his assault

PhD, acclaimed director and lecturer at the

presented since 1965 by the the Film School in

by police officers – who decides to seek justice. It

Krzysztof Kieślowski Film School at the University

Łódź. The competition jury appreciated Jan P. Ma-

isn’t long before the state apparatus does everything

of Silesia in Katowice.

tuszyński’s directing and his ‘masterful take on and

it can to stop Jurek. Starring: Tomasz Ziętek, Sandra

elaboration of biographical material with a whole

Korzeniak, and Jacek Braciak.

arsenal of directorial tools’.

ture debut. The film tells the story of the Beksiński

The film won three awards at the 2021 Gdynia Film

family: Zdzisław (one of the most outstanding con-

In addition, Jan. P. Matuszyński is the winner of the

temporary artists in Poland), Tomasz (a music jour-

2016 Polityka Passport in the film category: ‘for the

Festival, including the Silver Lions.

nalist and translator) and Zofia – wife and mother.

most artistically mature debut in recent seasons,

In 2021, the film was nominated to participate in the

The action takes place over a period of 28 years,

for creatively extending the formula of biographical

main competition of the Venice International Film

while the plot focuses on the period during which

cinema and for his perfect cooperation with actors,

Festival – Biennale Cinema.

the Beksiński family lived in Warsaw. Starring: An-

which resulted in outstanding performances by the

drzej Seweryn, Dawid Ogrodnik, and Aleksandra

actors playing the main roles in the film The Last

Konieczna.

Family’.

Jan P. Matuszyński’s The Last Family won the Golden

Jan P. Matuszyński’s second most awarded film to

Lion for Best Film and the Audience Award (2016)

date is Leave No Traces.

Jan P. Matuszyński, PhD – feature and docu-

at the 41st Gdynia Film Festival. He was also awarded the Eagle (Polish Film Award) in the Discovery of

The screenplay for the film is based on Cezary

mentary film director, graduate and lecturer at the

the Year category for directing.

Łazarewicz’s reportage Leave no traces. The case

Krzysztof Kieślowski Film School at the University of

of Grzegorz Przemyk, winner of the Nike Literary

Silesia in Katowice. He completed his documentary

The film and its creators and actors have been

Award, which tells the story of the highly-publicised

course at the Wajda School. Winner of numerous

awarded many times at various festivals and com-

murder of Warsaw high school graduate Grzegorz

awards.

petitions, including in 2019 when the film received

Przemyk in 1983.

University of Silesia in Katowice

The Last Family from 2016 is the director’s fea-

115

Kreacja i krytyka

Projekt nowego logo polskiej Policji

Paweł Krzywda i Agata Korzeńska – wykładowcy

Podstawowe założenia, które przyjęto przy budo-

Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach – w 2013

wie systemu identyfikacji i informacji wizualnej, to

roku zwyciężyli w ogólnopolskim konkursie na

prostota systemu, spójność jego poszczególnych

spójne oznakowanie komend i komisariatów Policji

elementów oraz czytelność tworzących go znaków.

w całym kraju.

Uzyskanie jednolitości znaków, ich prostoty oraz właściwego rozmieszczenia jest zgodne z zasadą

Dr Agata Korzeńska – projektantka, graficzka,

Projekt logo, który zaproponowali, w sposób twór-

progresywnego dostarczania informacji. Ułatwia

pracuje w Katedrze Projektowania Graficznego ka-

czy, nowoczesny i syntetyczny odnosi się do istnie-

lokalizację obiektów i poruszanie się po nich bez

towickiej ASP, członkini Stowarzyszenia Twórców

jącego i zakorzenionego w świadomości obywateli

zbędnego obciążenia odbiorcy nadmierną lub cha-

Grafiki Użytkowej, projektantka, laureatka wielu na-

wzoru odznaki policyjnej (gwiazdy ośmioramiennej).

otyczną informacją, przeszkadzającą w utrzymaniu

gród za projekty edytorskie i identyfikacje wizualne,

Odniesienie to jest czytelne, lecz osiągnięte uprosz-

koncentracji i podejmowaniu właściwych decyzji.

kuratorka. Współpracuje z Pawłem Krzywdą w ra-

czeniem środków plastycznych, co pozwala na intu-

mach studia projektowego Idee.

icyjną identyfikację logo jako znaku Policji.

Celem systemu identyfikacji i informacji wizualnej

Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach

jest wsparcie użytkowników poprzez ułatwienie

116

Prosta forma logo sprawia, że znak wygląda współ-

im orientacji i mobilności wewnątrz i na zewnątrz

cześnie, jest czytelny z dużej odległości oraz pozwa-

obiektu, w którym zlokalizowana jest jednostka po-

la na jego implementację i przetwarzanie dla róż-

licji oraz możliwość skutecznego określenia funkcji

nych nośników informacji wizualnej.

poszczególnych stref wewnątrz obiektu i związanych z nimi obszarów zainteresowania.

Dr Paweł Krzywda – grafik projektant specjalizujący się w projektach publikacji, systemów identyfikacji wizualnej i znaków graficznych. Członek Stowarzyszenia Twórców Grafiki Użytkowej. Prowadzi Pracownię Identyfikacji Wizualnej oraz zajęciaoraz zajęcia w Pracowni Projektowania Publikacji w katowickiej ASP. Współpracuje z Agatą Korzeńską w ramach studia projektowego Idee.

Creation and Criticism

New logo for the Polish Police

The simple shape makes the logo look modern, legible from a considerable distance and allows for its implementation and reproduction for various visual

Agata Korzeńska, PhD – a graphic designer, cu-

information media.

rator, employee of the Chair of Graphic Design at ice, member of the STGU Association of Applied

visual identification and information are its sim-

Graphic Designers, winner of numerous awards for

plicity, the coherence of its individual elements and

publishing design and visual identity. She has been

the readability of the elements that constitute it.

cooperating with Paweł Krzywda within the ‘Idee’

Achieving the uniformity of the elements, their sim-

design studio.

In 2013, Paweł Krzywda and Agata Korzeńska—

plicity and proper placement is coherent with the

lecturers of the Academy of Fine Arts and Design

progressive disclosure principle. It makes it easier

in Katowice—won the national contest for a uniform

to locate objects and navigate through them with-

standard for police headquarters and police stations

out overloading the user with excessive or chaotic

countrywide.

information that might distract them and contribute to making worse decisions.

The logo they designed is a creative, modern and

Paweł Krzywda, PhD – a graphic designer specialising in publishing design, visual identity and

synthetic attempt that alludes to the shape of

The purpose of the visual identification and informa-

logos, member of the STGU Association of Applied

an eight-pointed star, an existing pattern of the Po-

tion system is to support users by facilitating their

Graphic Designers. He has been leading the Chair

lice badge deeply rooted in citizens’ consciousness.

orientation and mobility inside and outside police

of Visual Communication Design and carrying out

The reference is easy to read and achieved with sim-

buildings and provide the possibility to effectively

classes at the Editorial Graphics Studio. He has

plified artistic measures, which facilitates intuitive

determine functions of particular zones indoors and

been cooperating with Agata Korzeńska within the

identification of the logo as the Police.

the related to their areas of interest.

‘Idee’ design studio.

Academy of Fine Arts and Design in Katowice

the Academy of Fine Arts and Design in KatowThe fundamental ideas for creating the system for

117

Kreacja i krytyka

Rytmika w edukacji i praktyce artystycznej

Projekt „Eurhythmics in Education and Artistic

improwizatora, twórcy awangardowego, samodziel-

Production” zrealizowano w latach 2020-2023

nego kreatora muzyki współczesnej w kontekście

i był finansowany ze środków programu Erasmus+.

szeroko rozumianej sztuki scenicznej. Rytmika,

Dotyczył rozwoju europejskiego szkolnictwa arty-

która w swym założeniu łączy muzykę i ruch, staje

stycznego na poziomie akademickim i bazował na

się tutaj swoistym interdyscyplinarnym medium, po-

wspólnych działaniach kreatywnych sprzyjających

zwalającym wyjść poza ramy muzyki.

wymianie doświadczeń.

W ramach projektu były prowadzone prace baMetoda rytmiki powstała na początku XX wieku, ale

dawcze nad wybranymi obszarami (tzw. modułami

Dr hab. Barbara Dutkiewicz, prof. AM – prowa-

jej awangardowe założenia wyprzedzały swoją epo-

tematycznymi). Każdy ośrodek opracowywał dwa

dzi aktywną działalność naukową i artystyczną, jest

kę. Dziś, w kolejnym stuleciu eksperci oceniają, że

wybrane moduły – dla katowickiej uczelni były to:

związana z Katedrą Edukacji Muzycznej i Rytmiki.

wpisuje się ona w najnowsze trendy edukacyjne i ar-

„Composing music, composing movement” oraz

Szczególnie interesuje się warsztatem współcze-

tystyczne m.in. ze względu na swoje humanistyczne

„Plastique animée – tradition and contemporary

snego aktora, tancerza i performera, a także rytmiką

i holistyczne podejście do rozumienia miejsca czło-

performing”.

i improwizacją.

wieka i jego działalności artystycznej w otaczającym go świecie.

Efektem projektu było utworzenie innowacyjnej

Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach

platformy internetowej Atlas of Eurythmics. Obok

118

Rozwój metody rytmiki oraz jej szerokie zastosowanie zarówno w edukacji, jak i w praktyce artystycznej – to główny cel międzynarodowego projektu „Rytmika w edukacji i praktyce artystycznej”, w którym udział wzięli przedstawiciele Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach, na czele z dr hab. Barbarą Dutkiewicz, prof. AM. Obok katowickiej uczelni w projekt były zaangażowane prestiżowe ośrodki akademickie i uniwersyteckie z trzech europejskich krajów: Kungliga Musikhögskolan in Stockholm (Szwecja), Universität der Künste Berlin (Niemcy), Universität für Musik und darstellende Kunst Wien (Austria). Liderem całości była prof. Eva Nivbrant Wedin z Kungliga Musikhögskolan in Stockholm.

W ostatnim stuleciu metoda rytmiki była przedmio-

wyników projektu znajdują się tam informacje teo-

tem na studiach wyższych i nieodłącznym elemen-

retyczne i praktyczne dotyczące szeroko rozumia-

tem kształcenia. Każdy z zaangażowanych w projekt

nej metody rytmiki oraz jej zastosowania. Jest też

ośrodków akademickich rozwinął swój specyficzny

trochę historii oraz ogólnych informacji na temat

sposób włączenia metody rytmiki w edukację ar-

metody rytmiki w poszczególnych ośrodkach euro-

tystyczną profesjonalnego: muzyka, performera,

pejskich.

Creation and Criticism

Eurhythmics in Education and Artistic Production

The development of the eurhythmics method and its wide application both in education and artistic practice – this is the main goal of the international project ‘Eurhythmics in Education and Artistic Production’, part of which were representatives of the Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice, headed by Barbara Dutkiewicz, PhD, DLitt, Assoc.

Prof.

In addition to the Katowice University, prestigious academic and university centres from three European countries were involved in the project. These being: Kungliga Musikhögskolan in Stockholm (Sweden), Universität der Künste Berlin (Germany), Universität für Musik und darstellende Kunst Wien (Austria). The leader of the whole project was Prof.

Eva Nivbrant Wedin from Kungliga Musikhögskolan in Stockholm.

The project ‘Eurhythmics in Education and Artistic Production’ was carried out in 2020-2023 and was the development of European artistic education at the academic level and was based on joint creative tor, independent creator of contemporary music in

method and its application can be found there. It

the context of broadly understood performing arts.

also contains elements of history and general infor-

The eurhythmics method was created at the be-

Eurhythmics, which in its essence combines music

mation about the eurhythmics method in individual

ginning of the 20th century, but its avant-garde as-

and movement, becomes a kind of interdisciplinary

European centres.

sumptions were ahead of their time. Today, in the

medium that allows one to go beyond the frame-

following century, experts estimate that the method

work of music.

activities fostering the exchange of experiences.

fits into the latest educational and artistic trends, including: due to its humanistic and holistic approach

The project included research work on selected ar-

to understanding the place of people and their artis-

eas (so-called thematic modules). Each centre de-

Barbara Dutkiewicz, PhD, DLitt, Assoc. Prof. of

tic activities in the world around them.

veloped two selected modules – for the University in

the Karol Szymanowski Academy of Music –

Katowice these were: ‘Composing music, composing

conducts active scientific and artistic activity, she is

In the last century, the eurhythmics method was

movement’ and ‘Plastique animée – tradition and

associated with the Department of Music Education

taught as a university course and became an in-

contemporary performing’.

and Eurhythmics. She is particularly interested in the work modes of contemporary actors, dancers

tegral part of education. Each of the academic centres involved in the project has developed its

The project resulted in the creation of an innova-

and performers, as well as eurhythmics and improv-

own specific way of incorporating the eurhythmics

tive online platform, Atlas of Eurythmics. In addi-

isation.

method into the artistic education of a professional

tion to the project results, theoretical and practical

musician, performer, improviser, avant-garde crea-

information on the broadly understood eurythmics

The Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice

financed by the Erasmus+ programme. It concerned

119

Kreacja i krytyka

Interdyscyplinarny projekt pt. „Fitografie.

Postindustrialne życiorysy roślin”

Twórcy wskazują, że rośliny to nieoczywiste bohaterki poprzemysłowych transformacji: najczęściej przegapiane istoty w naszym otoczeniu, najcichsze sojuszniczki w przeciwdziałaniu zmianom klimatu Dr Joanna Zdzienicka-Obałek – absolwentka

– to one przejmują pozostawiane przez człowieka

kierunku malarstwo w Akademii Sztuk Pięknych

miejsca, wchodząc w relacje z industrialną infra-

w Katowicach. Współorganizatorka wydarzeń z cy-

strukturą i innymi efektami ludzkich aktywności,

klu Pracownia Sezonowa – otwartych wykładów

adaptując się do stwarzanych warunków.

i warsztatów podejmujących temat relacji człowieka

Wykorzystanie działań artystycznych do badania

i natury.

relacji pomiędzy ludźmi i roślinami na terenach po-

Przykładową „fitografią” jest praca Pawła Szeibla

przemysłowych – to główny cel międzyuczelniane-

pt. „Urtica”. Autor wyjaśnia, że jego praca nawiązuje

go i interdyscyplinarnego przedsięwzięcia naukowe-

do alternatywnych materiałów wykorzystywanych w

go pod nazwą „Fitografie. Postindustrialne życiorysy

czasach niedoboru, a oglądając obiekt na zdjęciu nie

roślin”.

da się rozpoznać skali, analogicznie do zmieniającej się perspektywy pogłębiającego się kryzysu. Foto-

Projekt zrealizowali pracownicy i studenci Akade-

grafia jest wynikiem działań warsztatowych autora,

mii Sztuk Pięknych w Katowicach (dr Paweł Szeibel

polegających na pozyskiwaniu włókien z pokrzyw

oraz dr Joanna Zdzienicka-Obałek, autorzy Pracow-

rosnących na nieużytkach.

ni Sezonowej) i Uniwersytetu Śląskiego (dr Joanna Soćko z Wydziału Humanistycznego).

Innym przykładem pracy, która była prezentowana

Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach

na wystawie, jest „Indeks zakłóconego porządku”

120

Celem wystawy, która była prezentowana jesienią

Anki Sielskiej. Z tekstu między zdjęciami: „42 rośli-

Dr Paweł Szeibel – tworzy obrazy, warsztaty, akcje

2023 roku w katowickiej ASP, jest zbadanie styków,

ny z ogrodu zimowego mieszczącego się w 70-let-

społeczne oraz instalacje w przestrzeni miejskiej.

czyli miejsc, w których rośliny (gr. phyto) stawiają

nim domu Karola i Wandy. Niektóre z nich są tam

W sztuce sięga do obszarów zarezerwowanych dla

opór ludzkim sposobom wyrażania się, odciskając

od początku. Żyją w symbiozie międzygatunkowej,

botaników i ogrodników. Współtwórca Pracowni Se-

na nich swoje piętno. Założeniem artystów jest spoj-

zależne od siebie i mieszkańców domu. Pamiętają

zonowej, czyli projektu badawczego na temat relacji

rzenie przez roślinne pryzmaty na własne biografie

historię rodziny. Po śmierci Karola i Wandy skatalo-

człowieka i natury.

i sprawdzenie, jak lokalne, bioróżnorodne współży-

gowałam rośliny, chcąc zachować pamięć o ostat-

cie daje zastosowanie badawczym metodom twór-

nich mieszkańcach domu. Moje działanie zakłóciło

czym.

uporządkowane procesy życiowe roślin”.

Dr Joanna Soćko – absolwentka Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych Uniwersytetu Śląskiego, ukończonych z dyplomem filologii polskiej i filologii angielskiej. Jej zainteresowania badawcze obejmują: komparatystykę, post-sekularyzm, polską i anglojęzyczną poezję XX wieku, narratologię i storytelling.

Creation and Criticism

Interdisciplinary project Phytographies.

Post-industrial biographies of plants

Using artistic activities to study the relationship between people and plants in post-industrial areas is the main goal of the inter-university and interdisciplinary scientific project “Phytographies. Post-industrial biographies of plants”.

The project was carried out by employees and students from the Academy of Fine Arts in Katowice (Paweł Szeibel, PhD and Joanna Zdzienicka-Obałek, PhD – creators of the Seasonal Studio [Pracownia Sezonowa]) and the University of Silesia (Joanna Soćko, PhD from the Faculty of Humanities).

The exhibition was presented in the fall of 2023 at the Academy of Fine Arts in Katowice. Its aim was to take a closer look at intersections – places where plants (Greek: phyto) resist human ways of expressing themselves, leaving marks of their existence. The artists' idea was to look at their own biographies from the perspective of plants and see how local and biodiverse coexistence enables creative research methods.

Joanna Zdzienicka-Obałek, PhD – a graduate of

The creators point out that plants are the unlikely heroes of post-industrial transformations: they

ginning. They live in interspecies symbiosis, they are

painting at the Academy of Fine Arts in Katowice.

are the most often overlooked creatures in our

dependent on each other and the inhabitants of the

Co-organiser of events under the Seasonal Studio

surroundings, the quietest allies in counteracting

house. They remember the family history. After the

series: open lectures and workshops devoted to the

climate change. Plants are the ones who take over

death of Karol and Wanda, I catalogued the plants,

topic of the relationship between man and nature.

the places abandoned by humans, entering into re-

as I wanted to preserve the memory of the last res-

lationships with industrial infrastructure and other

idents of the house. My action disrupted the orderly

effects of human activities, adapting to the leftover

life processes of the plants.'

Artists engaged in the project:

social campaigns, and installations in urban spaces.

An example of such 'Phytography' is the work by

Klaudia Brzezińska • Angelika Czubasiewicz • Ma-

In his art, he enters the areas reserved for botanists

Paweł Szeibel entitled 'Urtica'. The author explains

teusz Drozdowski • Barbara Firla • Alicja Gaszta •

and gardeners. Co-creator of the Seasonal Studio –

that his work refers to alternative materials used in

Klaudia Kasprzyk • Kasja Kmiecik • Aleksandra Kry-

a research project on the relationship between man

times of scarcity. The frame makes it impossible to

sińska • Martyna Krzywicka • Małgorzata Rozenau

and nature.

discern the scale of the photographed object, in the

• Anka Sielska • Michał Smandek • Joanna Soćko

same way as the constantly changing perspective

+ Karolina Pawlik • Oliwia Stępień • Paweł Szeibel

does not allow us to grasp the scale of the deep-

• Dagmara Szmal • Mikołaj Szpaczyński • Malwi-

ening crisis. The photograph is the result of the au-

na Szymocha • Agnieszka Urbanek • Michalina W.

Joanna Soćko, PhD – a graduate of the Individual

thor's workshop activities, consisting in obtaining

Klasik • Joanna Zdzienicka-Obałek

Interfaculty Humanities Studies at the University of Silesia, completed with a diploma in Polish Studies

fibers from nettles growing in a wasteland.

Curatorial team:

and English Studies. Her research interests include

Another work presented at the exhibition was Index

Joanna Zdzienicka-Obałek, Paweł Szeibel, Joanna

comparative literature, post-secularism, Polish and

of Disturbed Order by Anka Sielska. From the text

Soćko

English-language poetry of the 20th century, narra-

between the photographs: '42 plants from the win-

Visual identity of the event: Anna Kopaczewska

tology, and storytelling.

ter garden in the 70-year-old house of Karol and Wanda. Some of them have been there from the be-

Academy of Fine Arts and Design in Katowice

Paweł Szeibel, PhD – creates paintings, workshops,

conditions.

121

Kreacja i krytyka

Stypendium Fundacji Fulbrighta i budowanie mostów poprzez muzykę

Dr hab. Wojciech Stępień – kompozytor, muzykolog i teoretyk z Katedry Kompozycji i Teorii Muzyki Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach. Jest członkiem zwyczajnym Związku Kompozytorów Polskich, należy do The Internatio-

Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach

nal Edvard Grieg Society.

122

Kompozytor, muzykolog i teoretyk muzyki dr hab.

Wojciech Stępień z Katedry Kompozycji i Teorii Muzyki Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskie-

Celem projektu było odkrycie, w jaki sposób ci twór-

Obok działalności naukowej Wojciech Stępień jest

go w Katowicach w roku akademickim 2022-2023

cy manifestują swoją „queerowość” poprzez swoją

aktywnym kompozytorem (napisał m.in. operę

przebywał na prestiżowym stypendium Fulbright

religijną, duchową muzykę. W ramach projektu zo-

„Czarne lustro” do libretta Małgorzaty Sikorskiej-

Senior Award w University of California (Los Ange-

stały przeprowadzone pogłębione wywiady z pię-

-Miszczuk oraz semi-operę „Captain Who” do tekstu

les, Stany Zjednoczone).

cioma kompozytorami ze Wschodniego Wybrzeża

Pawła Jędrzejko). Dzięki stypendium Fulbrighta ma

(Nowy Jork) i pięcioma z Zachodniego Wybrzeża

możliwość realizowania swojego projektu operowe-

(San Francisco, Los Angeles, Palm Springs).

go „A Single Man” na podstawie powieści Christo-

W jego ramach realizował projekt badawczy pt. „20th-21st Century American Classical Gay

phera Isherwooda w adaptacji pisarki i librecistki

Composers and Christianity: Conflicts, Negations,

Badacz w planach ma też udział w międzynarodo-

Transgressions” – o biografii i twórczości współcze-

wych konferencjach, wydanie książki oraz stworze-

snych amerykańskich kompozytorów o orientacji

nie ogólnoświatowego projektu edukacyjnego, który

homoseksualnej, których utwory muzyczne dotykają

pomoże budować mosty poprzez muzykę między,

kwestii tożsamości homoseksualnej/queer i wiary

jak sam podaje, “antygejowskimi religiami chrześci-

chrześcijańskiej.

jańskimi a osobami LGBTQ”.

Amandy Hollander z Nowego Jorku.

Creation and Criticism

Fulbright Scholarship and building bridges with music

ment of Composition and Music Theory, Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice, enjoyed the Fulbright Senior Award at the University of California (Los Angeles) in the academic year

The researcher plans to take part in international

2022/2023.

conferences, publish a book, and create a worldwide educational project, which might help in building

Within the scholarship, he implemented the re-

bridges using music between ‘anti-gay Christian re-

search project 20th-21st Century American Classical

ligions and the LGBTQ community,’ as the research-

Gay Composers and Christianity: Conflicts, Negations,

er says himself.

Transgressions; the project was devoted to the biographies and work of contemporary homosexu-

Apart from scientific activity, Wojciech Stępień

al composers, whose musical pieces touch upon

is an active composer; he has written the opera

the issue of homosexual/queer identity and Chris-

Black Mirror to the libretto by Małgorzata Sikorska

Wojciech Stępień, PhD, DLitt – composer, musi-

tian faith.

-Miszczuk and a semi-opera Captain Who to

cologist, and music theorist from the Department of

the text by Paweł Jędrzejko. Thanks to the Ful-

Composition and Music Theory, Karol Szymanowski

The project was to discover how these composers

bright scholarship, he now has a chance to carry

Academy of Music in Katowice. Member of the Pol-

manifest ‘queerness’ through their religious and

out his opera project A Single Man based on a nov-

ish Composer’s Union and the International Edvard

spiritual music. The project involved in-depth in-

el by Christopher Isherwood adapted by Amanda

Grieg Society.

terviews with five composers from the West Coast

Hollander, a writer and librettist from New York.

(New York) and five from the East Coast (San Fran-

The Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice

Wojciech Stępień, PhD, DLitt, from the Depart-

cisco, Los Angeles, Palm Springs).

123

Kreacja i krytyka

Współpraca z młodymi muzykami ukraińskimi zrzeszonymi w Młodzieżowej Orkiestrze Symfonicznej (MASO Charków)

Prof. dr hab. Ewa Biegas – śpiewaczka operowa, pedagog, dziekan Wydziału Wokalno-Aktorskiego Akademii Muzycznej im Karola Szymanowskiego w Katowicach. Laureatka konkursów wokalnych, kon-

Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach

certuje w kraju i za granicą.

124

Przedstawiciele

Wydziału

Wokalno-Aktorskiego

Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach zareagowali na bieżącą sytuację geopolityczną w Europie, wywołaną napadem Rosji na Ukrainę i rozpoczęli intensywną współpracę z młodymi muzykami ukraińskimi zrzeszonymi w Młodzieżowej Orkiestrze Symfonicznej (MASO Charków).

Wspólne projekty artystyczne, przede wszystkim realizacje operowe (np. „Cyganeria” G. Pucciniego, „Wesele Figara” W. A. Mozarta), stanowią wzorcowy przykład wzajemnego inspirowania i stymulacji instytucji kultury regionu oraz budowania odpowiedzialności artystycznej i społecznej w młodych artystach.

Creation and Criticism

Cooperation with young Ukrainian musicians from the Youth Academic Symphony Orchestra 'Slobozhansky' (MASO Kharkiv)

Representatives of the Vocal-Acting Faculty of the Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice responded to the current geopolitical situation in and began intensive cooperation with young Ukrainian musicians from the Youth Academic Symphony Orchestra 'Slobozhansky' (MASO Kharkiv).

Joint artistic projects, primarily opera productions (e.g. La Bohème by G. Puccini, Le nozze di Figaro by W. A. Mozart), are an excellent example of the mutual inspiration and stimulation of the region’s cultural institutions and building of artistic and social responsibility in young artists.

Prof. Ewa Biegas – opera singer, educator, Dean of the Vocal-Acting Faculty of the Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice. Winner of numerous vocal competitions. She performs in Poland and abroad.

The Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice

Europe, triggered by Russia’s invasion of Ukraine,

125

Zakończenie

Publikacja, którą trzymacie Państwo w ręku powsta-

Wśród uczelni konsorcjum, w badaniach w tym za-

mieć istotny wpływ np. na poprawę bezpieczeństwa

ła z okazji Dnia Nauki Polskiej, obchodzonego 19 lu-

kresie prym wiodą pracownicy Śląskiego Uniwer-

ludzi podczas organizowania dużych zgromadzeń,

tego. Przedstawiono 50 wybranych przykładów ba-

sytetu Medycznego w Katowicach, podejmując się

opracowywania dróg ewakuacji czy kontrolowania

dań naukowych i istotnych osiągnięć śląskiej nauki,

pionierskich operacji (m.in. pierwszego w Polsce

spanikowanego tłumu.

których dokonali pracownicy uczelni z Konsorcjum

obuocznego wszczepienia sztucznych rogówek)

Akademickiego – Katowice Miasto Nauki w ostat-

oraz poszukując innowacyjnych terapii i rozwiązań

niej dekadzie.

leczniczych (np. wynajdując opatrunek, który się

Dziedzictwo przemysłowe i kulturowe ⬎

rozpuszcza i uwalnia leki).

Zebranie wszystkich w jednym miejscu przyczynia się do pełniejszego zrozumienia pozycji śląskiej na-

Przemysły przyszłości ⬎

Patrząc ku przyszłości nie można zapomnieć o przeszłości. Dlatego też śląscy badacze zachowują od zapomnienia poprzemysłowe dziedzictwo regionu.

uki na arenie krajowej i międzynarodowej. Pokazuje również, jak wielkie znaczenie dla społeczeństwa

Głównym celem Europejskiego Miasta Nauki Kato-

Nie zapominają też o dziedzictwie kulturowym, po-

mają badania prowadzone przez śląskich naukow-

wice 2024 jest transformacja regionu oparta na no-

nieważ dawne dobra kultury są źródłem informacji

ców.

woczesnej nauce i innowacjach. Unikalna tożsamość

o tym, jak żyły poprzednie pokolenia, pokazują też

Śląska i Zagłębia wynika z wielkoprzemysłowego

historię miejsc oraz ludzi.

50 przykładów podzielono na kategorie odpowia-

dziedzictwa regionu, z którego dziś wyłaniają się

dające ścieżkom tematycznym Miasta Nauki: klimat

przemysły przyszłości.

O dziedzictwo dbają m.in. pracownicy Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach,

i środowisko, zdrowie i jakość życia, przemysły przyszłości, innowacje społeczne, dziedzictwo przemy-

Nie ma nowych technologii bez sztucznej inteligen-

w murach której działa Muzeum Organów Śląskich

słowe i kulturowe, kreacja i krytyka. Obejmują one

cji. Badania nad jej rozwojem są prowadzone m.in.

i Archiwum Organologiczne. To unikatowa w skali

najważniejsze wyzwania i problemy współczesnego

w Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach.

Europy jednostka naukowa, której rolą jest groma-

świata, na które nauka poszukuje odpowiedzi i roz-

Tamtejsi naukowcy opracowują nowe algorytmy i

dzenie, zabezpieczanie i ochrona obiektów związa-

wiązań.

pracują nad ich realnym zastosowaniem m.in. prze-

nych z organami i ich historią, a także ich opraco-

prowadzili pionierskie badania w dziedzinie uczenia

wywanie naukowe oraz udostępnianie publiczne w

maszynowego, skupiając się na wykrywaniu poten-

postaci stałej ekspozycji muzealnej.

Klimat i środowisko ⬎

cjalnych problemów związanych z uzależnieniem od hazardu.

Kreacja i krytyka ⬎

ne jest, aby wprowadzać działania, których celem

Węgiel – kiedyś wydobywany na wielką skalę, dzi-

Choć budowanie Miasta Nauki polega przede

jest zahamowanie tych zmian i przystosowanie się

siaj w postaci nanorurek. Naukowcy z Politechniki

wszystkim na odkrywaniu i łączeniu ze sobą tego,

do zmieniającej się rzeczywistości. Nauka ma takie

Śląskiej wytworzyli nanorurki węglowe o unikalnych

co już istnieje, cały proces składa się również z ele-

narzędzia.

właściwościach, które są funkcjonalnym komponen-

mentów tworzenia „czegoś nowego”, co pozwoli

tem w kamuflażu militarnym oraz w tekstronice dla

spojrzeć na rzeczywistość z wielu różnych perspek-

telemedycyny.

tyw.

Innowacje społeczne ⬎

Naukowcy z Akademii Sztuk Pięknych w Katowi-

Wśród największych wyzwań dla ludzkości są zmiany klimatu i ich następstwa, dlatego tak waż-

Uczelnie konsorcjum zajmują się badaniami związanymi m.in. z gospodarką niskoemisyjną i jej skutecznym wdrażaniem, transformacją energetyczną i zie-

cach wykorzystali działania artystyczne do bada-

loną energetyką, gospodarką obiegu zamkniętego, jakością wody i powietrza, a także zrównoważonymi

Katowice i cały region Górnego Śląska przeszedł

nia relacji pomiędzy ludźmi i roślinami na terenach

miastami.

w ostatnich latach niezwykłą metamorfozę – z ob-

poprzemysłowych.

szaru jednoznacznie kojarzonego z przemysłem

przedsięwzięcia naukowego pod nazwą „Fitografie.

Przykładem badań może być poszukiwanie nowych

ciężkim i wydobywczym stał się ośrodkiem z domi-

Postindustrialne życiorysy roślin” przekonują, że ro-

odmian zbóż odpornych np. na niedobory wody.

nującą rolą kultury i przemysłu opartego na wiedzy.

śliny to nieoczywiste bohaterki poprzemysłowych

Dzięki opatentowanym rozwiązaniom genetyków

Istotne zmiany dla rozwoju miasta i regionu oraz

transformacji, które przejmują pozostawiane przez

z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach naukowcy

analiza potrzeb społecznych to tematy, którymi zaj-

człowieka miejsca, wchodząc w relacje z industrial-

będą mogli szybciej identyfikować formy jęczmienia,

mują się naukowcy z uczelni konsorcjum.

ną infrastrukturą i adaptując się do stwarzanych

interdyscyplinarnego

warunków.

o których wiadomo, że są bardziej tolerancyjne na stres suszy. Sukces będzie miał ogromne znaczenie

Przykładem jest wykazanie, że w pozornie nieupo-

w kontekście produkcji rolnej na świecie.

rządkowanych systemach tworzą się pasy ruchów.

Zebrane w publikacji przykłady pokazują, jak bogata

Badania matematyczne z udziałem naukowców

jest śląska nauka. Bez nauki nie da się zmienić jako-

Akademii Wychowania Fizycznego im. Jerzego

ści i sposobu życia na Śląsku. Nieprzypadkowo więc

Kukuczki w Katowicach rzucają nowe światło na

hasło Europejskiego Miasto Nauki Katowice 2024

Zwiększenie dostępu do usług zdrowotnych i edu-

kwestię zrozumienia formowania się i zachowania

brzmi: nauka da nam przyszłość.

kacja w zakresie zdrowia to podstawa zrównoważo-

tłumu. Wyniki mogą znaleźć zastosowanie w wielu

nego rozwoju regionu i jeden z celów Miasta Nauki.

dyscyplinach nauki z dziedzin biologii i fizyki, a także

Zdrowie i jakość życia

126

Twórcy

Conclusion

The publication you are holding in your hands was

Among the consortium’s universities, employees

tific disciplines in the fields of biology and physics,

created on the occasion of Polish Science Day,

of the Medical University of Silesia in Katowice are

as well as have significant implications for improv-

celebrated on 19 February. We have presented 50

leading the way in research in this area, undertak-

ing human safety when organising large gatherings,

selected examples of groundbreaking scientific re-

ing pioneering operations (including Poland’s first

developing evacuation routes, and controlling pan-

search and significant achievements of Silesian sci-

implantation of artificial corneas in both eyes) and

icked crowds, among others.

ence made by employees of universities from the

seeking innovative therapies and treatment solu-

Academic Consortium – Katowice Miasto Nauki in

tions (e.g. inventing a dressing that dissolves and

the last decade.

releases drugs).

Industrial and Cultural Heritage⬎

Collecting them in one place contributes to a more

Industries of the Future⬎

When looking towards the future, we cannot forget the past. This is why Silesian researchers are pre-

comprehensive understanding of the position of Silesian science in the national and international

The main objective of the European City of Sci-

serving the region’s post-industrial heritage from

arena. It also shows how important the research

ence Katowice 2024 is the transformation of the

oblivion. They do not forget about the cultural her-

conducted by Silesian scientists is for society.

region based on modern science and innovation.

itage either, as the past cultural goods are a source

The unique identity of Silesia and Zagłębie stems

of information about the life of previous generations,

We have divided the 50 examples into categories

from the region’s large-scale industrial heritage,

they also show the history of places and people who

corresponding to the thematic paths of the City

from which the industries of the future are emerg-

lived before us.

of Science: Climate and Environment, Health and

ing today.

This heritage is taken care of, among others, by the

Quality of Life, Industries of the Future, Social Innovations, Industrial and Cultural Heritage, and Crea-

There are no new technologies without artificial

staff of the Karol Szymanowski Academy of Music in

tion and Criticism. They cover the most important

intelligence. Research on its development is being

Katowice, which houses the Museum of Silesian Or-

challenges and problems of today’s world to which

carried out, among others, at the University of Eco-

gans and the Organological Archive. This is a unique

science seeks answers and solutions.

nomics in Katowice. Researchers there are develop-

scientific unit on a European scale, whose role is to

ing new algorithms and working on their real-world

collect, preserve and protect objects related to or-

application, e.g. they have conducted pioneering

gans and their history, as well as to develop them

research in machine learning, focusing on detecting

scientifically and make them available to the public

potential gambling addiction problems.

in the form of a permanent museum exhibition.

important for us to already start introducing actions

Coal – once mined on a large scale, today available

Creation and Criticism⬎

intended to slow down such changes and adapt to

in the form of nanotubes. Researchers at the Sile-

the changing reality. Science has the tools to do so.

sian University of Technology have produced car-

Although building the City of Science mainly con-

bon nanotubes with unique properties, which are a

sists in discovering and connecting what already

The universities associated in the consortium are

functional component in military camouflage and in

exists, the entire process also involves creating

focusing on research related to, e.g. low-carbon

textronics for telemedicine.

‘something new’ to allow us to see reality from many

Climate and Environment ⬎ Among the greatest challenges for humanity are climate change and its consequences, this is why it is so

economy and its effective implementation, energy transition and green power industry, closed-circuit

Social Innovations ⬎

different perspectives.

Scientists from the Academy of Fine Arts and De-

economy, water and air quality, as well as sustainKatowice and the whole Upper Silesian region have

sign in Katowice used artistic activities to explore

undergone an extraordinary metamorphosis in re-

the relationship between people and plants in

An example of such a research could be the search

cent years – from an area unambiguously associat-

post-industrial areas. The creators of the interdis-

for new cereal varieties that are resistant to water

ed with heavy and extractive industry into a centre

ciplinary scientific endeavour called 'Phytographies.

shortages. Thanks to patented solutions from ge-

with the dominant role of culture and industry based

Post-industrial biographies of plants' argue that

netics researchers at the University of Silesia in Ka-

on knowledge. Among the issues being addressed

plants are the unobvious protagonists of post-in-

towice, scientists will be able to more quickly iden-

by researchers from the consortium’s universities

dustrial transformations, taking over the places left

tify forms of barley known to be more tolerant to

are important changes for the development of the

behind by humans, entering into relationships with

drought stress. Their success will undoubtedly have

city and the region, as well as an analysis of social

the industrial infrastructure, and adapting to the

huge implications for global agricultural production.

needs.

conditions created.

Health and Quality of Life ⬎

One example is proving that lanes of movement

The examples collected in the publication show how

form in seemingly unstructured systems. Mathemat-

rich Silesian science is. Without science, the quali-

Increased access to health services and health ed-

ical research involving scientists at the Academy of

ty and way of life in Silesia cannot be improved. It

ucation are the foundations for sustainable devel-

Physical Education in Katowice sheds new light on

is no coincidence that the slogan of the European

opment of the region and one of the goals of the

our understanding of crowd formation and behav-

City of Science Katowice 2024 is: science will give

City of Science.

iour. The results may find application in many scien-

us future.

able cities..

127

Estonian Academy of Arts

Vytautas Magnus University in Kaunas

Hochschule Mittweida

Hasselt University

Université de Lorraine

Silesian University of Technology

Technische Universität Bergakademie Freiberg

Mariupol State Humanitarian University University of Silesia in Katowice

Saarland University

Montanuniversität Leoben University of Trieste

Jean Monnet University

Univerza na Primorskem

Universitatea din Petroșani

Sofia University “St. Kliment Ohridski”

Universidad de León

Universidade Católica Portuguesa University of Alicante

Technical University of Crete

Transform4Europe Transform4Europe

EURECA-PRO Alliance

The University of Silesia in Katowice and EURECA-PRO Alliance nine other universities form the

The Silesian University of Technology, winner

Academic Consortium – Katowice City of Science

Transform4Europe European University.

of the 'Excellence Initiative – Research University' programme, and eight other universities form the EURECA-PRO European University Alliance.

Medical University of Silesia in Katowice

BYTOM

GLIWICE

ZABRZE Silesian University of Technology

Medical University of Silesia in Katowice

University of Silesia in Katowice

Silesian University of Technology

SOSNOWIEC

CHORZÓW

University of Silesia in Katowice

Medical University of Silesia in Katowice

KATOWICE

Silesian University of Technology

RYBNIK

University of Silesia in Katowice

University of Economics in Katowice

Academy of Fine Arts and Design in Katowice University of Economics in Katowice

University of Economics in Katowice

Silesian University of Technology

KATOWICE

Karol Szymanowski Academy of Music in Katowice Academy of Physical Education in Katowice

University of Silesia in Katowice

Medical University of Silesia in Katowice

University of Silesia in Katowice

CIESZYN

BIELSKO-BIAŁA

130

7

56 823

1 771

11 101

uczelni konsorcjum Consortium universities

studentek i studentów students

doktorantek i doktorantów doctoral students

pracownic i pracowników employees

16 690

825

38

5042

absolwentek i absolwentów graduates*

zespołów badawczych research teams

centrów badawczych research centres

publikacji publications

568

70

254

107

kierunków i specjalności degree programmes and majors

projektów inwestycyjnych investment projects*

projektów dydaktycznych educational projects

patentów patents

117

719

europejskich projektów i grantów badawczych European projects and research grants*

krajowych projektów i grantów badawczych domestic projects and research grants*

* dane z 2023 roku 2023 data

ORGANIZERS

↳ miastonauki.pl

↳ katowice.eu

↳ slaskie.pl

↳ am.katowice.pl

↳ asp.katowice.pl

↳ awf.katowice.pl

↳ sum.edu.p

↳ ue.katowice.pl

↳ us.edu.pl

↳ metropoliagzm.pl

↳ polsl.pl

↳ miastonauki.pl 131

50 wybitnych osiągnięć śląskiej nauki 50 Outstanding Achievements of Silesian Science O publikacji

About the publication

Tytuł Europejskiego Miasta Nauki 2024 jest szansą na ukazanie bogac-

The title of European City of Science 2024 is an opportunity to showcase

twa śląskiej nauki na europejskiej arenie badawczej. Taki jest też cel

the wealth of Silesian science in the European research arena. This is also

niniejszej publikacji. Przedstawiony przegląd działalności badawczej

the purpose of this publication. The presented review of research activities

ma charakter wybiórczy i ukazuje niewielki wycinek istotnej tematyki

is selective and shows only a portion of the important subjects undertaken

podejmowanej na śląskich uczelniach.

at Silesian universities.

19 lutego – w rocznicę urodzin polskiego astronoma Mikołaja Koperni-

19 February – the anniversary of the birth of the Polish astronomer Nico-

ka – obchodzony jest w Polsce Dzień Nauki Polskiej (święto państwo-

laus Copernicus – is celebrated in Poland as Polish Science Day (a public

we ustanowione w 2020 roku przez Sejm RP).

holiday established in 2020 by the Sejm of the Republic of Poland).

W tym roku – z racji tytułu Europejskiego Miasta Nauki Katowice 2024

This year – because of the European City of Science Katowice 2024 title

– uczelnie z konsorcjum Dzień Nauki Polskiej będą celebrować szcze-

– the consortium universities will celebrate Polish Science Day in a spe-

gólnie. Z tej okazji wybrano 50 przykładów wybitnych badań naukowych

cial way. To mark the occasion, we have selected 50 examples of outstan-

i istotnych osiągnięć śląskiej nauki, których dokonali pracownicy uczelni

ding research and significant achievements of Silesian science made by

z konsorcjum w ciągu ostatniej dekady. Zostały podzielone na kategorie

employees from consortium universities over the last decade. We have

odpowiadające ścieżkom tematycznym Miasta Nauki, które obejmują

divided them into categories corresponding to the thematic paths of the

najważniejsze wyzwania i problemy współczesnego świata: klimat i śro-

City of Science, which cover the most important challenges and problems

dowisko, zdrowie i jakość życia, przemysły przyszłości, innowacje spo-

of the modern world: Climate and Environment, Health and Quality of Life,

łeczne, dziedzictwo przemysłowe i kulturowe, kreacja i krytyka.

Industries of the Future, Social Innovations, Industrial and Cultural Heritage, and Creation and Criticism.

132

Materiały tekstowe i fotograficzne pochodzą z zasobów uczelni

Text and photo materials come from the resources of universities that are

wchodzących w skład Konsorcjum Akademickiego – Katowice Miasto

part of the Academic Consortium Katowice City of Science and private

Nauki oraz archiwów własnych naukowczyń i naukowców.

archives of scientists.

Redakcja tekstów:

Text editing:

Agnieszka Kliks-Pudlik, Marta Paluch,

Agnieszka Kliks-Pudlik, Marta Paluch,

Weronika Cygan

Weronika Cygan

Korekta:

Proofreading:

Prof. dr hab. Aldona Skudrzyk

Prof. Aldona Skudrzyk

Tłumaczenie:

Translation:

Artur Adamczyk, Radosław Hojka,

Artur Adamczyk, Radosław Hojka,

Małgorzata Dymowska, Anna Białas

Małgorzata Dymowska, Anna Białas

Skład:

Typesetting:

Anna Pokropek

Anna Pokropek

Publikacja jest dofinansowana ze środków Województwa Śląskiego -

The publication is co-financed by the Silesian Voivodeship,

Współorganizatora Europejskiego Miasta Nauki Katowice 2024.

Co-organiser of the European City of Science Katowice 2024.

Sfinansowane ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Badań Naukowych (REA). Unia Europejska ani REA nie ponoszą za nie odpowiedzialności.

Funded by the European Union. However, views and opinions expressed are those of the author(s) only and do not necessarily reflect those of the European Union or the European Research Executive Agency. Neither the European Union nor the Research Executive Agency can be held responsible for them.