HO_Inhoudstafel_Een inleiding tot de geschiedenis van de Vroegmoderne Tijd

Inhoudsopgave

Deel I

Woord vooraf Lijst van afbeeldingen Inleiding

7 8 9

Staten en hun evoluties

15

Hoofdstuk 1 Staatsvormingsprocessen 1.1 Gedaantes van de staat 1.2 De Militaire Revolutie en de staat 1.3 Geld, geld en nog meer geld 1.4 Een standenmaatschappij 1.5 De gecentraliseerde ambtenarenstaat

16

Hoofdstuk 2 De eeuw van Habsburg 2.1 Van Bourgondische Nederlanden tot Spaans-Habsburgs wereldrijk 2.2 Ambities en mislukkingen van een wereldheerser 2.3 Karel V en het bestuur van zijn landen 2.4 Een gecontesteerde Pax Hispanica

23

Hoofdstuk 3 Europa in oorlog, 1618-1713 3.1 De strijd om het overwicht 3.2 Bloei en verval van de Republiek 3.3 De Grand Siècle van Frankrijk 3.4 Engeland wordt een grootmacht

56

Hoofdstuk 4 Op weg naar modernisering, 1713-1787 4.1 Centraal- en Oost-Europa na Westfalen 4.2 Frankrijk van Regentschap tot Revolutie 4.3 Engeland in de achttiende eeuw 4.4 Verstarring en onmacht: de Republiek in de achttiende eeuw 4.5 De Zuidelijke Nederlanden onder Oostenrijkse vleugels

76

16 18 19 20 21

23 30 37 44

56 63 66 71

76 87 89 91 92

3

Deel II

Cultuur, kennis en religie

95

Hoofdstuk 1 Het humanisme van de Renaissance 1.1 De term ‘humanisme van de Renaissance’ 1.2 Algemene achtergronden 1.3 Retoriek, kennis en geloof 1.4 Maatschappelijke inplanting van de humanistische idealen 1.5 Historische breuken en omgang met teksten 1.6 De ontwikkeling van het humanisme buiten Italië

96 96 97 99 101 103 106

Hoofdstuk 2 De Reformatie 111 2.1 De paradoxen van het laatmiddeleeuwse christendom 111 2.2 Sola scriptura, sola fide 112 2.3 De succesfactoren: nieuwe media en sociale context 114 2.4 Maarten Luther: van academicus tot religieus hervormer 115 2.5 Huldrych Zwingli: de stadshervormer 117 2.6 Het anabaptisme: de radicale Reformatie 119 2.7 Johannes Calvijn: het Geneefse model 120 2.8 Het Concilie van Trente (1545-1563): katholieke actie en reactie 123 Hoofdstuk 3 Confessionele identiteiten 3.1 Religio vinculum societatis 3.2 Een nieuwe clerus 3.3 Nieuwe leken?

3.4 Religieuze tolerantie in de Republiek Hoofdstuk 4 Onderwijs in de Late Middeleeuwen en de Vroegmoderne Tijd 4.1 Lager en middelbaar onderwijs 4.2 Het leren van een stiel 4.3 Katholiek en protestants onderwijs 4.4 Universiteiten in Europa

4

126 126 127 129 131

133 133 135 136 138

Hoofdstuk 5 De Wetenschappelijke Revolutie 5.1 De ‘exacte wetenschappen’ aan de laatmiddeleeuwse universiteit 5.2 Humanisme en wetenschap 5.3 Religie, wetenschap en hervorming buiten de universiteit 5.4 De mathematisering van de natuurfilosofie 5.5 De mechanisering van de natuurfilosofie

142

Hoofdstuk 6 De Verlichting 6.1 Inleiding 6.2 Nieuwe ruimtes voor een publieke opinie 6.3 Verlichting en religie 6.4 Wetenschap en Verlichting 6.5 Verlichting en politieke filosofie

157

Inhoud

142 145 149 151 153

157 158 161 164 168

DEEL III

DEEL IV

Conjuncturen en structuren

171

Hoofdstuk 1 De bevolkingsevolutie 1.1 Het bevolkingsaantal 1.2 Verstedelijking

172

Hoofdstuk 2 De levensstandaard 2.1 Prijzen en lonen 2.2 Consumptiepatronen 2.3 Sterftecijfers

179

Hoofdstuk 3 De landbouw 3.1 Exploitatiesystemen en landbouwtechnieken 3.2 Boeren, heren en overheid 3.3 Crisis 3.4 Herstel 3.5 Een gediversifieerde samenleving

192

Hoofdstuk 4 Nijverheid 4.1 Rurale nijverheden 4.2 Stedelijke nijverheid

202

Hoofdstuk 5 Handel 5.1 Handelsstromen en netwerken 5.2 Financieringstechnieken

210

Gemeenschappen, categorieën en relaties

217

Hoofdstuk 1 Sociale structuren 1.1 Gezinsstrategieën 1.2 Kerk en gezin 1.3 Verwanten, vrienden en buren 1.4 Corporaties 1.5 Eer

218

Hoofdstuk 2 Sociale categorieën 2.1 Gender 2.2 Leeftijd 2.3 Sociale status

234

Hoofdstuk 3 Differentiatie 3.1 Elitecultuur vs. volkscultuur 3.2 Het sacrale vs. het profane 3.3 Privésfeer vs. publieke ruimte 3.4 Heksenvervolgingen

245

172 176

179 183 187

192 195 197 198 201

202 205

210 213

218 222 225 229 232

234 239 241

245 248 249 251

5

DEEL V

Hoofdstuk 4 Mensen in de marge 4.1 Wat is marginaliteit? Een definitie 4.2 Sociale polarisatie en de strijd om het bestaan: armoede, bedelarij en landloperij 4.3 Verplichte tewerkstelling 4.4 Het oudste beroep ter wereld 4.5 Seksueel deviant gedrag 4.6 Zigeuners en joden 4.7 Ziekte en waanzin als oorzaak van marginalisering

254

De Europese overzeese expansie

271

Hoofdstuk 1 Motieven, voorwaarden, middelen

272

Hoofdstuk 2 De Portugese weg naar Indië

275

Hoofdstuk 3 De incorporatie van een continent − Spanje in Amerika 3.1 Columbus en de ontdekking van een Nieuwe Wereld 3.2 De verovering van precolumbiaans Amerika 3.3 De kolonisatie 3.4 Het lot van de indianen

277

Hoofdstuk 4 Kapers op de kust: Frankrijk, Engeland en de Republiek 4.1 Fransen en Engelsen 4.2 Het Iberisch monopolie definitief doorbroken: de Republiek 4.3 Het Atlantisch systeem

285

Hoofdstuk 5 De impact van de kolonisatie op Europa 5.1 Culturele contacten: Afrika, Azië en Amerika 5.2 Economische interacties: specerijen, zilver, suiker en slaven 5.3 Ecologische veranderingen: de Columbian exchange

290

Hoofdstuk 6 Overzeese rivaliteiten na 1650 6.1 Koloniale imperia 6.2 Frankrijk versus Groot-Brittannië 6.3 De Amerikaanse Vrijheidsoorlog

295

254 255 258 261 263 265 268

277 278 281 283

285 287 289

290 292 293

295 297 298

Pausen en vorsten van de vijftiende tot en met de achttiende eeuw 301 Tips voor verdere lectuur 310 De auteurs 316

6

Inhoud