Page 1

Newspaper Post

Settembru 2016 | Numru 142

Kultant jistenna wisq minni! 10 Rakkonti ta’ Madre Tereża.

Il-festa li għamlet Babette 12 X’għandha x’taqsam Babette mal-Amoris Laetitia?

Int m’hawnx bħalek! 14

Alla kattiv u jpattiha? 22 P. Marcello Ghirlando dwar siltiet “imdella” fil-Bibbja.

Tina daħlet f’changing room, u ma bidlitx biss il-ħwejjeġ!

Infezzjoni li tittieħed? 25

Mard f’familji bit-tfal 19

How our Father loves us 26

Karl Vella Foundation

It-Tabib iwieġeb id-diffikultajiet tal-qarrejja.

Ħsieb mill-Kard. John Newman.


BSL

Britannia Tours … il-vjaææ tiegœek jibda hawn! Kanonizzazzjoni ta’ Madre Tereÿa - Ruma 2 - 5 ta’ Settembru Seats fil-pjazza tal-Vatikan garantiti

minn

¢579

Lourdes

Festa tal-Immakulata Kunçizzjoni 7-11 ta’ Diçembru

Kranjska Gora/

Christmas Markets fis-Slovenja 8-13 ta’ Diçembru

Christmas Markets Delights

Awstrija u l-Æermanja 7-14 ta’ Diçembru

L-Ewwel tas-Sena

fi Vjenna

26 ta’ Diçembru - 2 ta’ Jannar Il-prezzijiet huma kollha bbaÿati fuq akkomodazzjoni trippla u jinkludu t-titjiriet, lukanda, trasferimenti, servizzi ta’ tour leader u t-taxxi kollha (Kundizzjonijiet japplikaw). Valletta Branch - Tel: 2123 8039 Paola Branch - Tel: 2180 9930 Mosta Branch - Tel: 2141 3030 Gozo Branch - Rabat Tel: 2156 5620 bsl.com.mt


E d i to r j a l • D u n A n to n P o r t e l l i

Tereża sabet it-teżor

F

l-4 ta’ Settembru, Madre Tereża se tiġi dikjarata qaddisa. Se jkun jum speċjali għall-Knisja u għall-umanità. Il-qdusija ta’ Madre Tereża ilha magħrufa. U dan sa minn meta saret magħrufa l-imħabba tagħha lejn Ġesù li jinsab filmorda, fil-fqar u fl-abbandunati, kif ukoll ilfiduċja tagħha fil-Providenza ta’ Alla li jieħu ħsieb il-ġid, il-paċi u l-imħabba li hi xtaqet ixxerred fost il-bnedmin kollha. Madre Tereża lili tolqotni b’żewġ modi: • fl-għarfien taċ-ċokon tagħna l-bnedmin, fil-faqar tagħna, fil-‘vojt’ tagħna. Anke jekk nippruvaw ngħattu dan bissuppervja, bil-ksuħat, bil-wiċċ tost, filqiegħ jibqa’ dejjem vojt kbir; • fiċ-ċertezza li dan il-vojt jista’ jimtela biss bil-preżenza ta’ Ġesù, li jsir it-teżor tagħna, l-iskop tal-ħajja tagħna. Għandna nsibu mument mill-ħafna ġiri u thewdin tal-moħħ biex naħsbu ftit fuqna nfusna, naraw fejn qegħdin ninvestu l-ħin, is-saħħa u l-enerġija tagħna, il-kliem tagħna u l-ħsibijiet tagħna. U filwaqt li nagħrfu l-importanza tagħhom, nindunaw li fil-qiegħ, fil-pedament, fil-bażi jrid ikollna lil Ġesù. U hekk aħna nsiru nixbhu lilu, fir-rispett, fl-imħabba u fl-għotja lill-proxxmu tagħna, kif għexet Madre Tereża ta’ Kalkutta.

Settembru 2016 • Numru 142

Magażin ta’ kull xahar maħruġ mill-Kulleġġ tal-Kappillani u jitqassam b’xejn lill-familji Maltin. Biex tirriklama fuq Flimkien ċempel fuq 2137 4942 jew 7959 3727 Email: flimkien@maltadiocese.org jew bil-posta Indirizz Editorjali Flimkien, Kulleġġ tal-Kappillani, Kurja, il-Furjana Email: flimkien@maltadiocese.org Il-kitba li tidher fuq Flimkien apparti l-Editorjal mhux neċessarjament tirrifletti l-opinjoni tal-Bord Editorjali. Editur Carmel Conti

Grafika Outlook Coop

Stampar Velprint Ltd

Flimkien fuq Radju Marija Programm dwar il-kontenut tal-magażin Flimkien. Kull l-ewwel Ħamis tax-xahar fl10:00am.

Catherine Spiteri

Kors tal-Purtieri

K e l m a ta’ F r a n ġ isk u

Le għad-doping!

Tħallux li ruħkom tkun illoppjata. Immiraw għal imħabba sabiħa, li titlob ukoll iċ-ċaħdiet. Għidu le qawwija għaddoping tas-suċċess kif ukoll għad-droga tal-ħsieb biss fik innifsek u fil-kumditajiet tiegħek.” Krakovja, 31-7-2016

Tixtieq titg˙allem t˙it purtieri ori©inali u soft furnishings li ftit tara b˙alhom? G˙alliema professjonali b’il fuq minn 25 sena esperjenza. Tg˙allmek ta˙dem il-pattern inti stess g˙all-qies tal-bieb jew tieqa tieg˙ek. Çertifikat jing˙ata fi tmiem il-kors. Tajjeb ukoll g˙al min ma jafx i˙it. Il-kors isir il-Blata l-Bajda Tel: 2157 8951 / 7957 8951


Faith Hope & Charity Gift Shop

MALTESE SOUVEIRS · WOOD CARVINGS · RELIGIOUS ITEMS ·TRADITIONAL CRIBS · WEDDING GIFTS ORIGINAL PAINTINGS · SPECIAL OCCASIONS CARDS ROSARY BEADS · BIRTHDAY PRESENTS

...for that perfect gift, visit us 7 Merchants Street, Valletta · 21234328 find us on facebook - Faith Hope & Charity


I l- K e l m a ta l-A rċ is q o f

Settembru 2016 | 5

“ID-DINJA TGĦIDILNA BIEX INFITTXU

S-SUĊĊESS,

IS-SETGĦA

U L-FLUS;

ALLA JGĦIDILNA NFITTXU

Id-duwa li għandna bżonn

W

ara li ħalaq il-bniedem, Alla ħares lejn kulma għamel u ra li kollox kien tajjeb ħafna (Ġen 1,31). Il-bniedem, maħluq fuq xbieha ta’ Alla, hu msejjaħ biex jgħix bħalu. Alla ra li “kollox kien tajjeb ħafna”, iżda l-bniedem dejjem wera li hu miġbud lejn dak li jxellef u jtebba’ din it-tjubija. Xi kultant, jipprova jitfiha għalkollox. Fil-bniedem donnu dejjem hemm tentazzjoni li jgħolli rasu u jisserdaq fuq l-oħrajn. Kultant jaħseb li qablu ma sar xejn tajjeb u li xejn tajjeb ma jista’ jsir warajh. Dan iwasslu biex jaħseb biss fih innifsu u jistenna bi dritt li l-ħajja ta’ kulħadd titkejjel b’xibru. Spiss iqis lilu nnifsu ’l fuq minn kollox u minn kulħadd, anke minn Alla, u xi drabi jaħseb li jista’ jagħti dritt lil bnedmin oħra għal dak li lanqas hu dritt tiegħu.

L-UMILTÀ,

IS-SERVIZZ LILL-OĦRAJN,

L-IMĦABBA.” PAPA FRANĠISKU

Dan ma jwassalx għall-hena iżda għallfrustrazzjoni. Ma jwassalx għas-sodisfazzjon iżda għall-kilba u l-ħakma bla rażan. Id-duwa għal dan kollu hija l-umiltà, li żżommna f’postna quddiem Alla u quddiem l-oħrajn. Biha, nammettu li fina hemm ħafna tajjeb, imma li hemm ukoll id-dgħufija. Aħna magħġunin mill-ħajja ta’ Alla, iżda mxappin ukoll fid-dgħufija tad-dnub. Fina hemm ġibda lejn Alla, iżda wkoll xewqa ta’ dominazzjoni fuq oħrajn, anki fuq Alla nnifsu. Napprezzaw l-istima kbira li Alla għandu għalina, imma ma ninsewx l-istima kbira li għandu jkollna lejn Alla u lejn bnedmin oħra. Is-suppervja taqtagħna minn kollox u minn kulħadd. L-umiltà tagħmilna ħaġa waħda fil-ferħ u t-tiġrib tal-ħajja. L-umiltà tispira fina s-solidarjetà u thennina fil-mixja tagħna flimkien lejn il-perfezzjoni ta’ Alla.

Intenzjoni tal-Papa għal Settembru: Biex kulħadd jagħti s-sehem tiegħu għall-ġid komuni u għall-bini ta’ soċjetà li tqiegħed il-persuna umana fiċ-ċentru tagħha. Installa l-app tan-Network Dinji ta’ Talb mal-Papa: (1) Iftaħ l-‘Application Store’ (2) Fittex ‘Click to Pray’ (3) Agħżel ‘Install’.


L-IstItut ta FormazzjonI PastoraLI ser jkun qed joFFrI dawn IL-korsIjIet mInn ottubru 2016:

Formazzjoni għall-ħajja nIsranIja “S’issa attendejt erbgħa mill-varjetà wiesgħa ta’ korsijiet li joffri l-Istitut ta’ Formazzjoni Pastorali. Kienu korsijiet ta’ tul differenti, filwaqt illi l-kontenut kien ta’ livell skont l-għażla tiegħi. Il-lecturers mhux biss kienu ippreparati sewwa imma wkoll tħosshom li qed jaqsmu miegħek millqalb. Personalment nara li l-korsijiet għenuni ħafna filformazzjoni spiritwali tiegħi, u allura fit-talb, fir-relazzjoni tiegħi ma’ Alla, fl-attitudni mal-oħrajn. Barra minn hekk għamilt diversi ħbieb ġodda. Nista’ ngħid li issa nħossni ppreparat aħjar biex nikkontribwixxi f’ħidma pastorali.” Frank Mifsud

These last few years I have embarked on two courses: Evangelisation and Family Ministry. They have helped me tremendously because in these courses I was given the necessary tools; that is knowledge, ability and confidence to face the outside world. I did not wish to be brainwashed or spoon-fed by the media or from people with general opinions. I wanted to learn and know the basic truths about God ‘s love and mercy and about the truths of marriage according to God’s plan and creation. Today thanks to God, with his continuous help and guidance in prayer I visit the elderly in homes and the sick. These are the ones who live at the outskirts of our villages and who too have dreams of being loved and wanted. With the help of all that I have learnt, I try to help them find meaning in their lives, meaning in their sufferings and listen with a ‘golden ear’ with love and compassion. Pope Francis in his book of mercy told us Christians to get out of our parishes and villages and look for people who are in our need. Thanks to these courses they have enlightened me how to be a true Christian in action. Suzanne Caruana

• • • • • • • • • • • • • • • •

Respect for Life Curriculum Basic Course in Parish Life The Human Experience of God in Prayer Module on the Ministry of the Liturgical Cantor Module in Franciscan Spirituality Module on Liturgical flower Ministry General Education Award in Evangelisation Higher Education Award in Evangelisation in a Digital Age Higher Education Award in Theology Higher Education Award in Ecumenism Higher Education Award in Family Ministry Higher Education Award in Adolescent and Youth Ministry Higher Education Award in the Liturgy Higher Education Award in Parish Nursing Higher Education Award in Catholic Social Teaching Higher Education Award in Christian Leadership

Infakkru li jsiru wkoll korsijiet oħra: • miż- Żgħażagħ Azzjoni Kattolika • mill-Fakultà tat-Teoloġija • mill-Istitut Agostinjan • mill-Istitut Karmelitan • mill-Moviment ta’ Kana • mill-Għaqda Biblika • mis-Segretarjat għall-Katekeżi Għal aktar informazzjoni dwar il-korsijiet żur il-website: www.maltapfi.org/courses; 22039 510/513 jew info@maltapfi.org.

Isem u Kunjom Numru tal-Identità Indirizz Tel/Mob Occupation Kors/ijiet

Applikazzjonijiet jagħlqu: 23.09.2016 Tista’ tibgħat l-applikazzjoni tiegħek: Pastoral Formation Institute, Catholic Institute, Floriana FRN1441


FRF ER ChC EEEHeH ehce aerai kcsk nrig As vA ngH avial eHae ailba lathl lbel th e

The TheMost MostPrecious PreciousVoices VoicesYou YouWant WantTo To Hear HearAre AreOften OftenThe TheOnes OnesYou YouMiss Miss W W

If you’re missing some of the important sounds in life, If you’re missing some of the important sounds in life, Clear-Tone Hearing can help Clear-Tone Hearing can help

hether you’re new to hearing aids or a current wearer, we can guide you hether new hearing. to hearing aidsa simple or a current wearer, weancan guide you on the pathyou’re to better With test, we will get accurate on the pathhearing to better hearing. With a simple get an that’s accurate read on your current health. From there, we’ll test, find we thewill solutions read on your current hearing health. From there, we’ll find the solutions that’s right for you and your current lifestyle.. right for you and your current lifestyle.. At Clear-Tone Hearing, we know the effects untreated hearing loss can have At Clear-Tone thetoeffects untreated hearing on one’s life. That’sHearing, why it’s we our know mission provide our patients withloss thecan have on one’s life.comprehensive That’s why it’s our mission provide ourtime patients with the highest quality, hearing care.toWe take the to ensure you’re highest quality, hearing take the time to budget, ensure you’re hearing your best, comprehensive which means finding thecare. rightWe solution to fit your hearing best,needs. which means finding the right solution to fit your budget, lifestyle andyour listening lifestyle and listening needs.

Do you experience the following: Do you experience the following: Speech and noise sound muffled Speech and noise sound muffled Constantly turning up the TV/radio Constantly turning up the TV/radio Struggling in group conversations Struggling in group conversations

Start Startexperiencing experiencingbetter betterhearing! hearing! Appointments available: Appointments available:

Monday 5th September - Friday 23rd September Monday 5th September - Friday 23rd September Book your FREE hearing assessment, call today: Book your FREE hearing assessment, call today:

27040839 (Mob) 27040839/ /77771659 77771659 (Mob)

360 St Joseph High Road, Santa Venera 36027040839 St Joseph High Santa Venera Tel. Mob.Road, 77771659 Tel. 27040839 Mob. 77771659


0%

SIT PO LE DE ILAB AVA

Starting from

€8,999

Price includes Scrappage Scheme

VISIT OUR NEW SHOWROOM AT ANTONIO BOSIO STREET, MSIDA! Industrial Motors Ltd. 1, Antonio Bosio Street, Msida MSD 1341 Tel: 2016 0751/2 Mob: 99991666 Email: info-iml@iml.mizzi.com.mt Mizzi Motors Ltd. Mgarr Road, Ghajnsielem, GSM 9016 Tel: 21556942 Mob: 99782000 Email: jcassar@mizzimotors.com.mt

www.suzuki.com.mt


Settembru 2016 | 9

Maħfra u fejqan Dan ix-xahar nikkonkludu l-Qrar u nitkellmu dwar il-Griżma tal-Morda.

118. Jistgħu d-dnubiet gravi jinħafru mingħajr is-Sagramenti tal-Magħmudija u tal-Qrar? Jekk il-Magħmudija u l-Qrar ma jkunux possibbli li jsiru, id-dnubiet gravi jistgħu jinħafru b’xewqa sinċiera ta’ dawn isSagramenti, anki mingħajr iċ-ċelebrazzjoni ta’ wieħed jew tal-ieħor. 119. Jistgħu d-dnubiet li mhumiex gravi jinħafru mingħajr is-Sagrament tal-Qrar? Dnubiet li mhumiex gravi jinħafru kull meta nikbru fl-imħabba ta’ Alla u fl-imħabba ta’ bejnietna. Il-maħfra ta’ dawn id-dnubiet issir ukoll biċ-ċelebrazzjoni tas-Sagrament talImħabba, jiġifieri l-Ewkaristija.

Il-Griżma tal-Morda 120. X’inhu s-Sagrament tal-Griżma tal-Morda? Is-Sagrament tal-Griżma tal-Morda hu r-rit li fih il-Knisja titlob għal min hu marid serjament u l-marid jiġi midluk biż-żejt bħala sinjal ta’ fejqan. Fl-Ittra ta’ San Ġakbu nsibu hekk: “Hemm xi ħadd marid fostkom? Ħalli dan isejjaħ lill-presbiteri tal-Knisja, biex dawn jitolbu għalih u jidilkuh biż-żejt f’isem il-Mulej; it-talba tal-fidi ssalva lillmarid, u l-Mulej iqajmu; u jekk ikun għamel xi dnubiet, jinħafrulu. Stqarru wieħed lillieħor in-nuqqasijiet tagħkom u itolbu għal xulxin, biex hekk tfiqu. It-talba tal-bniedem ġust magħmula bil-ħerqa għandha qawwa kbira” (5:14-16).

121. Liema ‘misteru tal-Knisja’ juri u jwettaq is-Sagrament tal-Griżma tal-Morda? Il-misteru tal-Knisja li dan is-Sagrament juri u jwettaq hu s-saħħa li tingħata lill-morda biex jistgħu mill-ġdid jeżerċitaw u jħaddmu pubblikament is-saċerdozju tagħhom talMagħmudija li bil-marda ma setgħux jibqgħu jagħmlu jew biex bil-mewt tagħhom jieħdu sehem għall-aħħar darba fil-ħidma saċerdotali ta’ Kristu. 122. Liema ‘misteru tal-Grazzja’ juri u jwettaq dan is-Sagrament? Il-misteru tal-Grazzja li dan is-Sagrament juri u jwettaq hu t-tiġdid tal-ħajja tal-Ispirtu s-Santu sabiex min jirċevih – kemm jekk jaqleb għall-aħjar u kemm jekk ikun qed imut – jingħaqad aktar mill-qrib ma’ Kristu li jfejjaqna u b’hekk ikun sinjal ta’ mħabba fid-dinja. 123. Min għandu jirċievi dan is-Sagrament? Dan is-Sagrament għandu jirċevih min hu mgħammed malli jintebaħ li ntlaqat minn marda serja – marda li tista’ ġġib magħha l-mewt jew anki jekk ikun fil-periklu tal-mewt bix-xjuħija. Jekk il-marid ikun wasal biex imut, ma’ dan is-Sagrament jingħata wkoll ilVjatku, jiġifieri l-aħħar Tqarbina qabel il-vjaġġ tagħna mill-mewt għall-qawmien. Darba oħra: Il-Membri tal-Knisja Kitba: Herbert McCabe O.P. Traduzzjoni: Arthur G. Vella S.J.


10 | Flimkien

Ma d r e Te r e ż a

“Kultant jistenna wisq minni!” Rakkonti mill-ħajja ta’ Madre Tereża ta’ Kalkutta li se tkun iddikjarata qaddisa fl-4 ta’ Settembru. Miġburin mitTabib Andrew Baldacchino. Bla zokkor għal tlett ijiem Ftit snin ilu f’Kalkutta kellna diffikultà kbira biex insibu z-zokkor. B’xi mod it-tfal tal-belt semgħu b’din is-sitwazzjoni. Kien hemm tifel Ħindu ta’ erba’ snin li mar id-dar u qal lill-ġenituri tiegħu: “M’iniex se nieħu zokkor dawn it-tlett ijiem li ġejjin. Irrid nagħti sehmi lil Madre Tereza għat-tfal tagħha.” Wara tlett ijiem ommu u missieru ġabuh fid-dar tagħna. Qatt ma kont iltqajt magħhom qabel. Dak it-tifel żgħir bilkemm kien jaf ilissen ismi, imma kien jaf eżatt għal xiex kien ġie. Kien ġie biex jaqsam imħabbtu mal-fqar tagħna. Qatt rajt il-ġuħ? Ġie raġel id-dar tagħna u qalli, “Hemm familja ilhom ħafna ma jieklu. Agħmel xi ħaġa!” Għalhekk ħadt ftit ross u mort malewwel sa ħdejhom. Meta dħalt għandhom rajt lit-tfal ta’ din il-familja. F’għajnejhom ilmaħt il-ġuħ. Ma nafx jekk qattx rajtu l-ġuħ. Jien rajtu kemm-il darba. Kif tajthom il-ftit ross li kont ġibt miegħi, l-omm tal-familja qabdet ir-ross li tajtha u ħarġet ’il barra. Meta ġiet lura, staqsejtha, “Fejn mort? X’għamilt?” Wieġbet, “Huma bil-ġuħ ukoll.” Din l-omm Ħindu kienet taf bil-ġuħ li kienu qed iġarrbu l-familja Musulmana, ġirien tagħhom. Dik il-lejla ma ġibtilhomx aktar ross, għax ridt li l-Ħindu u l-Musulmani jaqsmu dak li għandhom flimkien u jgawdu l-ferħ li dan iġib.

Il-ferħ li taqsam ma’ ħaddieħor Darba minnhom qlajt 15-il dollaru mingħand raġel li kien ilu 20 sena fis-sodda, mimdud fuq dahru. L-unika parti ta’ ġismu li seta’ jċaqlaq kienet idu l-leminja. L-unika kumpanija li kellu dan ir-raġel kienu s-sigaretti. Qalli, “Ma pejjiptx għal ġimgħa sħiħa u se nagħtik dawn il-flus għall-fqar.” B’dawk il-flus jien xtrajt il-ħobz u tajtu lil dawk li kienu bil-ġuħ. Kien hemm ferħ miżżewġ naħat, hu li kien ta l-flus, u l-fqar li kielu! Xi ħaġa biex niftakruha Xi żmien ilu, 14-il professur minn universitajiet Amerikani ġew fid-dar tassorijiet f’Kalkutta, fejn diġà ġbarna aktar minn 36,000 persuna mit-toroq ta’ Kalkutta biss. Aktar minn 18,000 minnhom mietu mewta dinjituża. Nies li għexu bħal annimali, imma li mietu mewta qishom anġli, maħbuba u fl-għożża. Wieħed mill-professuri qalli: “Madre, jekk jogħġbok, għidilna xi ħaġa biex nibqgħu niftakruha.” Għedtilhom: “Tbissmu lil xulxin u qattgħu ħin flimkien fil-familja.” Ieħor staqsieni: “Inti miżżewġa?” Weġibtu: “Iva, lil Ġesù! Anke jien xi kultant insibha diffiċli ħafna biex nitbissem lil Ġesu għax xi kultant jistenna wisq mingħandi.”


Festa Folkloristika Is-Sibt 24 ta’ Settembru filgħaxija u l-għada l-Ħadd filgħodu

Oriġinat u organizzat mill-Kunsill Lokali taż-Żejtun

www.zejtunlocalcouncil.com


12 | Flimkien

A l f re d C a l l e j a I l- F e r ħ ta l- I m ħ abba

Il-festa li għamlet Babette X’inhu dak li jagħti l-aktar ferħ fil-ħajja?

B

erlevaag hu raħal imbiegħed finNorveġja, fis-seklu dsatax, fejn iż-żewġt aħwa Martine u Philippa kienu jgħixu ma’ missierhom li kien pastor fi knisja żgħira Protestanta. It-tnejn ikollhom l-okkażjoni li jitilqu mir-raħal: waħda tkun saret tħobb uffiċjal fl-armata; l-oħra lil kantant tal-opra Franċiż. Imma t-tnejn jagħżlu li jibqgħu ma’ missierhom, jaqdu lilu fil-ministeru tiegħu. Dan il-film (Babette’s Feast) isemmih Papa Franġisku fl-Amoris Laetitia (l-Eżortazzjoni “Il-Ferħ tal-Imħabba”). F’paragrafu 129 Papa Franġisku jgħid li “l-akbar ferħ fil-ħajja jinstab f’li tagħmel lil ħaddieħor ferħan.” In-novella nkitbet minn Isak Dinesen (il-pen name ta’ Karen Blixen, li kitbet ukoll il-famuż Out of Africa). Inkomplu l-istorja? Wara xi żmien, fir-raħal tasal refuġjata Franċiża, jisimha Babette. Din iġġib magħha ittra b’rakkomandazzjoni biex jaċċettawha għandhom. L-aħwa kienu jgħixu weħidhom għax il-missier kien ilu mejjet. Babette ma kellhiex flus għalhekk offriet li tħallashom billi taħdem bħala l-qaddejja, il-ħassiela, isseftura u l-koka tagħhom. Martine u Philippa jaċċettaw. Jgħaddu tnax-il sena, u l-aħwa jiddeċiedu li jiċċelebraw il-mitt sena mit-twelid ta’ missierhom. Lil Babette tidħkilha l-fortuna u tirbaħ 10,000 frank f’lotterija fi Franza. Hija titlob liż-żewġt aħwa jħalluha ssajjar “ikla Franċiża ta’ veru” u tħallas kollox hi. Iż-żewġ nisa jkunu se jirrifjutaw, imma jiddeċiedu li jgħidulha iva. Babette ħejjiet l-aqwa ikla li qatt sajret f’ħajjitha, mhux biss għall-membri tal-knisja imma wkoll għal ċertu raġel importanti li kien jaf lil waħda miż-żewġt aħwa.

Il-festa li torganizza Babette jirnexxilha twaqqa’ l-ħitan tal-isfiduċja u tassuperstizzjoni, tgħinhom jaħfru weġgħat antiki, u terġa’ tkebbes imħabbiet li jkunu ntfew. Ma ngħidilkomx aktar dwar x’jiġri biex ma nħassrilkomx festi, imma l-aħħar xena hija l-aktar waħda importanti u kommoventi (u din isemmiha l-Papa nnifsu) meta Babette tirċievi tgħanniqa u xi ħadd jgħidilha, “Kemm għad jitgħaxxqu bik l-anġli!” Il-film huwa bid-Daniż imma tista’ tifhem x’qed jingħad mis-sottotitoli bl-Ingliż. L-istorja u l-film jgħinuk tifhem kemm hu sabiħ li tagħti gost u ferħ lil ħaddieħor. Dan il-paragrafu tal-Amoris Laetitia ġegħilni nerġa’ nara l-film, u ġegħilni wkoll nistaqsi lili nnifsi jekk nistax nagħmel xi ħaġa biex inferraħ lil xi ħadd fil-familja tiegħi, imqar ftit.


Home Safety Tips Falls

2

1

3

Install light switches at both the top and bottom of stairways

Install grab bars or even a walk-in-shower can help increase home safety

Keep all walkways clear of any clutter

6

4

Emergencies

5

Do not overload your plug sockets or extension cables

Wear an On-Wrist Fall Trigger to be safe and continue living independently

Choose a smoke detector that is linked to a Telecare monitoring centre

Peace of mind at

home

emCare Hub This is the central device for all your monitoring needs. Simple and easy to use the hub is accessible with just the touch of a button. All our devices will automatically alert the call centre in case of falls, fire or intruders.

On-Wrist Fall Alert

Smoke Detector

Intruder Alarm

Detects falls and waterproof

Alerts emergency services

Intruder and no motion alert

Call us today on

2142 4949

Visit our web page

www.myemcare.com


14 | Flimkien

S i lvana C ar d o na Żg ħ a ż ag ħ

Int m’hawnx bħalek!

Tina daħlet tbiddel fiċ-changing room, imma ma bidlitx biss il-ħwejjeġ!

K

ull meta Tina tidħol wara l-purtiera taċ-changing room biex tipprova l-ħwejjeġ, għajnejha jaqgħu fuq ilmera. U minflok tara jekk il-ħwejjeg jiġuhiex jew le, toqgħod tħares lejn il-ponot f’wiċċha, kemm hi ħoxna (ommha tgħid li hi rqiqa), kemm hi qasira, snienha ’l barra, imneħirha ikrah. Xi drabi tisma’ leħen antipatiku ġo fiha jgħidilha li l-ħwejjeġ jidhru koroh fuqha u ma jixirqilha xejn. Tispiċċa titlaq kollox imdendel mal-ispallieri, ma tixtri xejn, u toħrog mill-ħanut b’geddum sal-art. Iżda m’ilux, daħlet f’changing room biex tipprova xi ħwejjeġ, u nnutat li mal-mera kien hemm minquxin sett mistoqsijiet. Resqet viċin u bdiet taqra: Inti li qed tħares lejn ilmera, int min int? Kif tħossok meta tħares lejn dik il-persuna fil-mera? X’jogħġbok dwarha? X’ma jogħġbokx? X’taħseb li jgħidu n-nies meta tarahom iħarsu lejk? Maħsuda b’dawn ilmistoqsijiet, Tina dendlet ilħwejjeġ mal-granpuni u niżlet bilqiegħda fuq banketta. Ħassitha skomda tħares dirett lejha nnifisha biex issib xi ħaġa sabiħa dwarha. F’qalbha qalet, “Jien ma jogħġobni xejn dwari, l-aktar dal-wiċċ mimli ponot li jġibuli ħafna dwejjaq!” Imma kompliet taqra. Ħasset għafsa ta’ qalb għad-drabi li tal-familja stess jgħidulha li mhi tajba għal xejn, li kulma tagħmel

tagħmlu ħażin. Xebgħet tisma’ li ħutha aħjar minnha, li trid tirsisti aktar fl-iskola biex tilħaqhom! Kemm-il darba tinqata’ għaliha waħedha għax tibża’ li sħabha ma jaċċettawhiex bħala waħda minnhom. Tina sabitha diffiċli ssib xi ħaġa li togħġobha dwar dik il-persuna fil-mera! Għaliha kien aktar faċli ssemmi dak kollu dwarha li ma jogħġobhiex. Kellha stima baxxa ħafna tagħha nnifisha; taħseb li n-nies dejjem ikunu qed jgħidu xi ħaġa negattiva fuqha meta tarahom iħarsu lejha. “Kif ġewk il-ħwejjeġ?” instema’ l-leħen ħelu tas-salesgirl. Tina ftakret li kienet f’changing room. Qamet mill-banketta, u waqt li ppruvat il-jeans kompliet taqra x’kien hemm miktub fuq il-mera: Int min int, u int x’int, ftakar li int m’hawnx bħalek! Int persuna unika u speċjali ħafna f’għajnejn Alla li jħobbok ħafna hekk kif int. Minn dakinhar, Tina bdiet tmur aktar spiss f’dak il-ħanut u tidħol tipprova l-ħwejjeġ f’dik iċchanging room partikolari! Dawk il-mistoqsijiet għenuha ssir taf lilha nnifisha aħjar. Bil-mod il-mod bdiet tafda aktar f’Alla u titolbu jgħinha tagħraf is-sabiħ li hemm fiha. Ftit ftit bdiet tiskopri t-talenti tagħha. Bdiet temmen aktar fiha nnifisha, attenta li meta xi ħadd imaqdarha jew jgħajjarha, tkun b’saħħitha biżżejjed li ma tħallihx jaffettwalha l-mod kif tħares lejha nnifisha u dak li tagħmel. U jien, bħal Tina, irrid niftakar li m’hawnx bħali! Lili wkoll, Alla jħobbni hekk kif jien!


Settembru 2016 | 15

Ġaw ha r I n sa r a D u n H ec to r S c e r r i

L-imħabba titħallas biss bl-imħabba Santa Tereża tal-Bambin Ġesù (1873-1897) kienet soru Karmelitana tal-klawsura li fis-satra talmonasteru tqaddset fil-ħajja ta’ kuljum permezz talkontemplazzjoni u t-tbatijiet. Fuq ordni tal-Madre, żammet djarju spiritwali li wara mewtha sar ferm popolari – Storja ta’ Ruħ. Hija waħda mill-qaddisin patruni tal-missjonijiet u Duttur tal-Knisja.

“O Ġesù, Imħabba tieghi, sibt fl-aħħar issejħa tiegħi: is-sejħa tiegħi hija l-imħabba. Iva, sibt posti fi ħdan il-Knisja, u dan il-post tajthuli int, o Alla tiegħi. Fil-qalb tal-Knisja, Omm tiegħi, jien għad inkun l-imħabba, u hekk għad inkun kollox, u f’dan għad isseħħ il-ħolma tiegħi” (Storja ta’ Ruħ). “Għażiża Oħti ċkejkna, nemmen li qiegħda nogħġbok meta nkellmek fuq dawn ilħwejjeġ; l-hena tagħna huwa li nitkellmu fuq ħwejjeġ spiritwali, li ngħaddsu lil qlubna flinfinit” (Ittra lil oħtha Léonie, 5 ta’ Novembru, 1893). “Jien m’iniex ħlief tifla ċkejkna, bla ħila u dgħajfa; b’danakollu, hija l-istess dgħufija tiegħi li tagħmilni qalbiena biżżejjed biex noffri lili nnifsi bħala Vittma ta’ mħabbtek, o Ġesù! ... Inti tafha din il-verità. L-imħabba ma titħallasx ħlief bl-imħabba; għalhekk, jien fittixt u sibt il-mistrieħ ta’ qalbi billi nagħtik imħabba għal imħabba” (Storja ta’ Ruħ).

“M’għandix ħlief nitfa’ għajnejja fuq l-Evanġelju mqaddes u nieħu n-nifs millfwieħa tal-ħajja ta’ Ġesù, biex inkun naf lejn liema naħa għandi niġri ... Ma ninxteħitx fl-ewwel post, iżda lejn l-aħħar; minflok ma nitla’ ’l quddiem mal-fariżew, intenni bl-akbar fiduċja t-talba umli tal-pubblikan” (Storja ta’ Ruħ). “Ħija, kemm huma magħrufa ftit it-tjubija u l-imħabba kollha ħniena ta’ Ġesù! ... Huwa minnu: biex wieħed jithenna b’dawn it-teżori jeħtieġlu jumilja ruħu u jagħraf ix-xejn tiegħu; u propju dan huwa dak li ħafna erwieħ ma jridux jagħmlu. Iżda, Ħija ċkejken, int ma ġġibx ruħek hekk; għalhekk, it-triq talfiduċja sempliċi u kollha mħabba hija tassew magħmula għalik” (Ittra lir-Reverendu Bellière, 26 ta’ Lulju, 1897). “O Alla tiegħi! ... Jiena nħobbu lil Alla! O twajba Verġni Mbierka tiegħi, ejja għinni! Jekk din hija l-agunija, mela x’inhi l-mewt?!” (millaħħar kliem tagħha, 30 ta’ Settembru, 1897)


SU P P O R T E D EMPLOYMENT PROGRAMME Positive Supported Employment Programme

HOTLINE 7707 5555

Offering Support and Employment to the

VULNERABLE

197, Office B, Triq il-Marina, Pieta Malta.T: (+356) 2703 6602 | 2707 5555 | 2707 5556 | E: info@ma4se.org The official Supported Employment Programme affiliated to the Malta Association for Supported Employment. VO-1159 Malta Representative of the European Union of Supported Employment.


18 | Flimkien

B

osta drabi, meta nidħlu fil-knejjes, ftit li xejn nieqfu naħsbu minn fejn oriġina l-ġmiel li nkunu qed naraw madwarna, min seta’ skolpixxa l-istatwa, min induraha, min ħiet u rrakkma l-istola taċ-ċelebrant, jew min ħoloq ix-xogħlijiet tal-arti differenti mxerrdin mal-knisja kollha. Minkejja li l-interess f’uħud mis-snajja’ meħtieġa biex jinħolqu dawn ix-xogħlijiet prezzjużi naqas matul is-snin, uħud minnhom għadhom qed jiġu mgħallma f’postijiet differenti, fosthom fil-Malta Society of Arts, li kienet l-ewwel istituzzjoni f’Malta li qatt offriet dan it-tip ta’ taħriġ. Waħda minn dawn il-ħiliet hija l-induratura, li fil-knejjes ta’ Malta u Għawdex narawha ħafna, speċjalment meta mqabbla mal-knejjes ta’ pajjiżi oħra, fejn il-biċċa l-kbira jkunu knejjes Gotiċi mżejna b’ġebel u żonqor. L-aktar tip ta’ induratura komuni li tintuża fuq bosta statwi u l-pedestalli tagħhom, gwarniċi u sopraporti fil-knejjes tagħna hija l-induratura bl-ilma, li skont l-għalliem talkors li jingħata mill-Malta Society of Arts, Joe Fenech, hija “il-proprja sengħa tal-induratur”. Il-proċess huwa wieħed twil u dettaljat, u juża njam, xoqqa, ġibs imsejjaħ ‘gesso di Bologna’ jew ġibs żverġnat, kolla tal-fenek, ilma u tafal Franċiż imsejjaħ ‘bole’ qabel ma, fl-aħħarnett, isir it-twaħħil tal-folji tad-deheb bl-ilma.

A n to ne l l a A x isa

Xogħol mistur fil-knejjes Sengħa oħra li tintuża fil-knejjes hija dik tar-rakkmu bid-deheb, xogħol li fost oħrajn jidher fuq l-istola taċ-ċelebrant, is-soprakalċi, il-palla u l-korporal. Skont l-għalliema ta’ dan il-kors fil-Malta Society of Arts, Marisa Grech, hemm varjetà sħiħa ta’ disinji ta’ rakkmu, bħal slaleb, qamħ, ostji, għeneb, dwieli u anke l-ittri ‘IHS’, u li dawn jinbidlu wkoll skont il-perjodu liturġiku u l-kreattività ta’ min ikun qed jirrakkma. Xogħol li jrid ħafna aktar attenzjoni biex jiġi nnutat fil-knejjes huwa dak talganutell, li jintuża għall-fjuretti tal-istatwi, biex jiżżejjen l-artal, mal-inkwatri tal-Via Sagra, kif ukoll biex isiru bukketti tal-fjuri. L-għalliema tal-kors, Maria Dolores Cachia, tgħid li l-ganutell huwa arti purament Maltija u li oriġinat mis-sorijiet li kienu jaħdmuh meta kienu magħluqin fil-monasteri. Din is-sengħa, li tinħadem b’ħajt u wajers kulur id-deheb u l-fidda u b’ħajt tal-ħarir ikkulurit bl-użu ta’ għodda apposta, kienet qed tinqata’ maż-żmien, imma dan l-aħħar reġgħet qamet, speċjalment għax il-materjal biex jinħadem issa sar ħafna aktar disponibbli. Dawn is-snajja’ u bosta oħrajn huma misturin wara d-dettalji tax-xogħlijiet imprezzabbli li nsibu fil-knejjes tagħna. Nagħmlu tajjeb li darba kultant induru dawra u noqogħdu ninnutaw u napprezzaw il-ħila u l-impenn kbir ta’ dawk li jkunu ħolquhom.

Għal aktar tagħrif dwar il-korsijiet tal-Malta Society of Arts, żuru: artsmalta.org/courses


Settembru 2016 | 19

C l ai r e Chi rco p

Karl Vella Foundation J

eżistu ħafna sitwazzjonijiet diffiċli filħajja. Madankollu, x’aktarx li m’hemmx agħar minn meta l-mard jolqot familji bit-tfal. Mhux talli jkollhom jitħabtu biex jiffaċċjaw id-diffikultajiet ta’ marda kiefra iżda jkollhom ukoll l-inkwiet ta’ kif se jirnexxilhom ilaħħqu ma’ kollox mingħajr ma jittraskuraw lit-tfal. Żgur li kulħadd jaf b’xi familja li ntlaqtet minn mard li ħarbtilhom ħajjithom u jkollhom jaraw ma’ min iħallu t-tfal. Karl Vella kien raġel pożittiv ħafna. Waqt li kien għaddej mit-terapija għall-kanċer, il-ħsieb ewlieni tiegħu kien għat-tfal tiegħu. Xtaq li minkejja t-traġedja li kien qed jgħix, uliedu jkollhom ħajja kemm jista’ jkun normali. Kien għalhekk li, meta Karl miet ta’ 37 sena, twieldet il-Karl Vella Foundation (KVF). Il-ħsieb wara l-KVF hu li tingħata għajnuna lit-tfal li għandhom xi membru tal-familja marid serjament. It-tfal spiss ma jkunux jistgħu jifhmu x’qed jiġri meta l-ħajja tal-familja tinbidel ħin bla waqt. Dan it-tibdil dejjem iħalli impatt fuqhom u jista’ wkoll jaffettwa l-istudji tagħhom. L-iskop ewlieni tal-KVF hu li tipprovdi appoġġ edukattiv u, fejn ikun meħtieġ, appoġġ psikoloġiku mogħti minn professjonisti lil tfal ta’ bejn 5 u 17-il sena li jkunu f’din is-sitwazzjoni. Il-KVF ilha minn Ottubru 2015 toffri servizzi mingħajr ħlas fiċ-Ċentru tagħha li jinstab preċiżament filPresident’s Kitchen Garden f’Ħ’Attard – post mill-isbaħ fejn it-tfal jiltaqgħu, jistudjaw u jieħdu sehem f’attivitajiet extra kurrikulari f’ambjent ferrieħi.

Iċ-Ċentru jipprovdi għajnuna xierqa għattfal f’ambjent li hu totalment imwarrab minn sitwazzjonijiet trawmatiċi li ġieli ssib f’dar li tkun intlaqtet minn mard serju. Dan isir ukoll bil-ħsieb li l-ġenituri jkollhom serħan il-moħħ għal ftit sigħat u jafu li għall-anqas it-tfal qed jingħataw għajnuna anki fix-xogħol tal-iskola.

Matul dan ix-xahar ta’ Settembru, ilFondazzjoni qed tmexxi kampanja informattiva bl-iskop li tkabbar l-għarfien dwar is-servizzi li toffri filwaqt li tiġbor fondi għat-tieni fażi fejn se jsir xogħol biex jitlesta sular ieħor ħalli ċ-Ċentru jkun jista’ jilqa’ aktar tfal u jipprovdi spazju akbar biex jintlaħqu l-eżiġenzi tat-tfal ta’ etajiet differenti. Se titħejja wkoll kamra fejn jista’ jiġi ppreparat ikel u jsir xi tisjir ħafif. Jekk tixtieq aktar tagħrif jew tingħaqad mal-Karl Vella Foundation, ċempel 21237928; e-mail info@karlvellafoundation. org, jew www.facebook.com/ karlvellafoundation u www. karlvellafoundation.org.


20 | Flimkien

Kont Taf? M’hemmx kumplimenti!

Fil-pittura tal-Aħħar Ċena ta’ Leonardo da Vinci, Ġesù m’għandux saqajn! Għaliex? Għax fl-1652, meta kellhom bżonn jiftħu bieb fir-refettorju (fejn hemm il-pittura) il-bennejja baqgħu għaddejjin minn fuq ilpittura… u lil Ġesù qatgħulu saqajh barra!

L-Imperatur li jaqdi

Wara li pingwin mara tbid bajda waħda prezzjuża, il-pingwin missier jieħu fuq spallejh ir-responsabbiltà li jinkubaha billi jibbilanċja l-bajda fuq saqajh u jżommha sħuna b’rixu millkesħa tal-Antartiku. Sadattant l-ommijiet imorru jistejqru ftit u jieklu. Il-missirijiet jgħaddu anki xahrejn sħaħ bla ma jieklu xejn sakemm il-bajda tfaqqas! F’dak ilmument tirritorna l-pingwina omm biex tagħtih pawsa mill-baby-duty! Xi annimali rnexxielhom jgħadduna f’dak li hu bilanċ bejn familja u xogħol!

Taf twieġeb?

a. Kif tista’ tgħodd tmien ottijiet (8) b’mod li r-riżultat jiġi 1,000? b. Liema huma t-tliet numri li meta tgħoddhom jagħtu l-istess riżultat daqs meta timmultiplikahom bejniethom? Tweġibiet isfel IKTEB MALTI TAJJEB

Biex nissodisfaw l-istonku daqsiex tagħna ta’ kull sena jinqatlu: • 50,000 miljun tiġieġa (1,500 kull sekonda) • 3,000 miljun papra • 1,000 miljun ħanżir (majjal) • 1,000 miljun fenek • 700 miljun wiżż (geese) • 600 miljun dundjan (turkey) • 500 miljun nagħġa • 300 miljun gendus (ċanga) • 4 miljun qattus • 5 miljun żiemel … biex ma nsemmu xejn dwar il-mod kif jinqatlu!

Ikteb quddiem nett mhux quddiemnett, l-aħħar nett mhux l-aħħarnett. Hekk ukoll: l-isbaħ nett, fuq nett, wara nett, taħt nett, il-bidu nett.

la ġenba jew laġenba?

Ikteb la ġenba, la Maltija, la ħanżira, a la xanxè, a la Taljana. Imma labranzetta (tinkiteb ukoll lambranzetta) illum hija kelma waħda u tinkiteb kelma sħiħa. (Deċiżjonijiet tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti) a. 888+88+8+8+8=1000 b. 1, 2 & 3 (fil-fatt 1+2+3=6 eżatt daqs 1x2x3=6)

Animal Lives Matter

l-ewwelnett jew l-ewwel nett?


22 | Flimkien

B ibb j a P. Ma rc e l lo G hi r l a n d o

Alla kattiv u jpattiha?

Mistoqsija: Jekk Alla huwa tassew ħanin, kif jgħidilna spiss il-Papa, allura kif insibu dawk l-istejjer kollha, speċjalment fit-Testment il-Qadim, fejn Alla jidher jikkastiga u jordna l-qtil ta’ popli sħaħ?

H

awn min jaqta’ qalbu għax f’xi siltiet tat-Testment il-Qadim Alla jiġi ppreżentat bħala Alla li jikkastiga, jordna l-qtil ta’ nies u annimali u donnu vendikattiv. Dawn is-siltiet jissejħu “siltiet imdella” tal-Iskrittura. Siltiet imdella, veru, imma li m’għandhomx jaqtgħulna qalbna. Alla wera lilu nnifsu ftit ftit fl-istorja talpoplu tiegħu sakemm wera min hu tassew – Imħabba – f’Ġesù Kristu Ibnu. Allura mhux ta’ min jiskanta li f’din il-“mixja”, li fiha Alla juri lilu nnifsu, spiss il-poplu kellu ideat primittivi fuq Alla, ideat jixbhu dawk li popli oħra kellhom dwar l-allat tagħhom. Dan ukoll jidher fl-Iskrittura, anke jekk kienu ideat imperfetti. Ma niskantawx li l-awturi sagri użaw ukoll ideat u kunċetti fuq Alla li kienu jużaw popli oħra. U dan spiss għamluh biex jippruvaw jifhmu u jfissru l-qawwa ta’ Alla ta’ Abraham, Alla ta’ Iżakk u Alla ta’ Ġakobb, ta’ Alla li huwa fuq kulħadd, Ħallieq u Feddej tal-poplu l-magħżul tiegħu. Ideat li bihom ippruvaw juru li Alla huwa l-ikbar, Alla veru u Alla ħaj. Irridu nżommu quddiem għajnejna li minkejja li l-Ispirtu nebbaħ lill-kittieba fil-ħidma tagħhom, huma jibqgħu awturi sħaħ, jiktbu skont il-mentalità tagħhom,

skont il-kuntest soċjali, politiku, reliġjuż u ġeografiku tagħhom. U mhux l-ewwel darba jirriflettu ideat fuq Alla li kienu komuni għal popli oħra, ideat li għalina jistunaw xi ftit, imma li huma ideat li jindikaw mument partikolari fil-mixja twila u progressiva li matulha Alla wera min verament hu. Imma ma nistgħux nieqfu hemm. Alla juri min hu fil-verità tiegħu diġà fil-kitbiet antiki u anke fit-tagħlim u l-kitbiet talProfeti. Inġibu pereżempju quddiem għajnejna stqarrija antikissima fuq Alla fil-ktieb tal-Eżodu: “Alla li jagħder u jħenn; tqil biex jagħdab u kbir fit-tjieba u l-fedeltà” (34:6). Niftakru wkoll f’din: “L-għarus tiegħek il-Ħallieq tiegħek, Jaħweh tależerċiti jismu; il-feddej tiegħek, il-Qaddis ta’ Iżrael, ‘Alla tal-art kollha’ jissejjaħ” (Is 54:5). Imbagħad, il-milja ta’ min hu verament Alla juriha f’Ġesù, li hu l-imħabba u l-ħniena magħmula ġisem. Ġesù huwa l-Kelma ta’ Alla magħmula ġisem u li tgħammar fostna. Fid-dawl ta’ Ġesù jaqgħu l-qxur kollha, jispiċċaw fix-xejn l-ideat żbaljati fuq Alla. Ġesù hu l-milja tarrivelazzjoni ta’ Alla. “Alla huwa mħabba... u min jgħammar fl-imħabba jgħammar f’Alla u Alla fih” (1Ġw 4:8.16).


PAĠN A L E TT E R A RJ A Mi r ia m E l l u l

Settembru 2016 | 23

Santwarju Therese Pace

Hemm post li nżur biex neħles minni nnifsi ninfatam bħall-ħaruf minn xkiel l-irbit fejn l-eku tiegħi stess ma nismax jidwi għax nisma’ biss il-leħen troglodit.

La dan il-post jaf jaħji, fejnha l-folla? Għaliex il-baħħ? Kif ma jiġbidx warajh? La r-ruħ ma jmiss, la l-għajn ma jinterċetta għajr biex l-ibirb jipponta lejh subgħajh?

Jeħtieġ li mmur inkella dan l-ispirtu jixxennaq jibqa’ dejjem għall-ħelsien U jaf, min jgħix bit-tama jmut bil-piena u l-piena magħha taf iġġib telfien.

Kif ma jirribattix kull meta l-bniedem jagħmlu tapit, b’kull mhu sikkant jgħabbih? Kif ma jxammarx il-kmiem u jiknes kinsa biex jerġa’ jsib min lest ’il fuq jgħollih?

Dan-nerv akut jeħtieġ ingwent li jaħji Dan-nifs batut ifittex kif jeħfief Dil-letarġija, il-ħeġġa tixtieq tilbes Dit-toqla trid il-ġwienaħ tal-ħawwief.

F’dal-post li nżur ħa nfittex li nistejqer Hemm miġra li b’xortija tista’ tkun dix-xorti ma nħallasx ħaraġ għaliha għax ġiet b’rigal u hekk trid tibqa’ tkun.

Hemm taqa’ kull purtiera mas-supplizju Tiċċarrat kif jiċċarrat il-kustat Ifiġġ warajha l-essri mingħajr maskra Dgħajjef, ilsir, jixtieq jiġi rxuxtat.

Inpoġġi din il-miġra ma’ xofftejja u nlegleg ħa nistaħja mill-uġigħ u noħroġ sodisfatta bl-esperjenza bħal min il-ħawsla mela u issa strieħ.

Il-qarrejja mistiedna jibagħtu novelli jew poeżiji qosra għal din il-paġna. Mhux possibbli li l-kontributuri jiġu infurmati dwar meta jew jekk hix se tidher il-kitba tagħhom. Il-kitba li titla’ bil-polza bejn dawk li jidhru f’dak ix-xahar tirbaħ żewġ kotba mingħand Merlin Publishers Ltd. Ibgħat bl-email (flimkien@maltadiocese.org) jew bil-posta (Flimkien, Paġna Letterarja, PO Box 90, Marsa) jew flindirizz elettroniku  mirell60@gmail.com jew 29, Miramaki, Triq Biagio Galea, Tarxien. 

Ħsieb kuljum Nistieden lill-qarrejja biex kull filgħodu jieqfu jirriflettu fuq ħsieb li jsibuh jistenniehom. Qed nirreferi għall-blog li bdejt ftit xhur ilu u li naġġornah kuljum b’aneddoti, talb qasir, riflessjonijiet, ritratti, il-qaddis tal-jum jew stejjer b’tagħlima.  www.dungiljan.blogspot.com Għal aktar stejjer, żur il-blog li kelli qabel: www.fatherjulian.blogspot.com. Iċċekkja wkoll l-‘older posts’ lejn l-isfel tal-blog. Fr Julian Cassar


AUGUST 2016

KAPITAL PLUS GUARANTEED CAPITAL AND ANNUALISED INCOME MINIMUM DEPOSIT €5,000 LIMITED OFFER

STABLE RETURNS, NO CAPITAL RISK. psbank

facebook.com/a

2122 6644

apsbank.com.mt

values you can bank on

Terms and conditions apply. All interests are gross of tax. Issued by APS Bank Limited, a credit institution licensed by the Malta Financial Services Authority. Nothing provided in this document constitutes investment, tax or any other form of professional advice. You should consult your independent legal, financial or other advisors to ensure that any decision you make is suitable for you with regards to your specific circumstances and financial situation. The performance of the underlying index is not guaranteed, values may rise or fall and past performance is not a guarantee to future performance. The Bank is subject to the Depositor Compensation Scheme in terms of Legal Notice 383 of 2015 as subsequently amended. EURO STOXX 50® is the intellectual property (including registered trademarks) of STOXX Limited, Zurich, Switzerland and/or its licensors (“Licensors”), which is used under license. The Account is in no way sponsored, endorsed, sold or promoted by STOXX and its Licensors and neither of the Licensors shall have any liability with respect thereto.


Settembru 2016 | 25

Infezzjoni li tittieħed? Mistoqsija: Meta xi ħadd ikollu infezzjoni fil-pipì u jkun qiegħed jieħu l-antibijotiċi, is-saliva mill-ħalq tkun kontaġġjuża wkoll, ngħidu aħna bħal meta tbus lil xi ħadd? A.A., Birgu

I

t-tweġiba hija le. Infezzjoni fil-pipì ma titteħidx mis-saliva u lanqas mill-bews, kemm jekk tkun qed tieħu l-antibijotiċi kif ukoll jekk le. Is-sistema tal-urina hija magħmula millparti ta’ fuq li tikkonsisti f’żewġ kliewi u żewġ uretri, pajpijiet jew kanali li minnhom tinżel il-pipì għal ġol-bużżieqa tal-awrina, u l-parti t’isfel li tikkonsisti fil-bużżieqa u l-uretru, il-passaġġ imnejn toħrog il-pipì għal barra. Xogħol il-kliewi huwa li jiffiltraw id-demm mill-kimiki ħżiena li jiffurmaw fil-ġisem fil-metaboliżmu tal-ikel, kif ukoll li jneħħu l-ilma żejjed minn ġisimna. Infezzjoni fis-sistema tal-pipì tista’ taffettwa l-parti ta’ fuq (pyelonephritis) jew il-parti t’isfel (cystitis), jew it-tnejn. Infezzjoni tal-kliewi (pyelonephritis) hija serja għax tagħti bid-deni, tkexkix ta’ bard, uġigħ fil-vojt tad-dahar, dardir u rimettar. Is-sintomi jkunu qawwija, u tista’ tiġri kemm fl-adulti kif ukoll fit-tfal. Is-cystitis hija verament komuni u tista’ tiġri f’kull età, iżda aktar tagħti lin-nisa milli l-irġiel. Dan jista’ jkun minħabba li l-passaġġ għal barra fis-sess maskili huwa itwal. Infezzjoni fil-pipì li tibda fil-bużżieqa talpipì tista’ tmur fil-kliewi u b’hekk il-marda tiggrava. Meta jkollok infezzjoni fil-pipì, is-sintomi huma li taħarqek meta tgħaddiha; tagħmel ftit u spiss; tkun imdaħħna, skura, ikollha

riħa mhux normali u tista’ tkun ukoll biddemm; uġigħ taħt żaqqek. Għaliex taqbdek? Fil-każ ta’ adulti nisa, għax il-passaġġ tal-pipì huwa iqsar minn tal-irġiel. Raġunijiet oħra: ġebel fil-kliewi, dijabete, prostata kbira, relazzjonijiet sesswali, użu ta’ catheters, u l-menopawsa. Fit-tfal jista’ jkun hemm xi abnormalitajiet anatomiċi li ma jħallux il-pipì toħroġ normali. Infezzjonijiet fil-pipì jistgħu jikkaġunaw komplikazzjonijiet jekk ma jkunux ikkurati mill-ewwel, għax l-infezzjoni tista’ titla’ filkliewi u s-sitwazzjoni tiggrava u ssir ħsara permanenti. L-ewwel test li jagħmel it-tabib huwa l-eżami tal-pipì fejn jista’ jsib ċelloli bojod tal-infezzjoni, ċelloli ħomor tad-demm, kif ukoll il-mikrobi. Il-pipì tiġi eżaminata fil-laboratorju biex tkun taf x’mikrobi fiha u liema antibijotiċi huma l-aħjar biex tikkuraha. Meta l-infezzjoni tiġri ripetutament jibdew isiru aktar testijiet, bħal X-rays, ultrasound u MRI tas-sistema kollha tal-pipì mill-kliewi ’l isfel għal xi ġebla jew malformazzjoni, speċjalment fit-tfal. L-ewwel kura huma l-antibijotiċi li jista’ jagħtihomlok it-tabib tiegħek skont ir-riżultat tat-testijiet. Min-naħa tiegħek, ixrob ħafna ilma biex tnaddaf is-sistema tal-pipì. Evita l-kafè, l-alkoħol u ċerti soft drinks li fihom iċ-ċitru. Ibgħat mistoqsijiet jew suġġerimenti: Flimkien, Saħħitna, PO Box 90, Marsa.


26 | Flimkien

Mother & Baby Club L-għan prinċipali tal-Mother & Baby Club (Moviment ta’ Kana) huwa li jgħin lill- ġenituri jsibu sapport fit-trobbija ta’ wliedhom u jgħinhom jiffaċċjaw diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom fl-ewwel snin. Il-playgroups jippreparaw lit-tfal ta’ bejn sena u nofs u tliet snin għall-iskola, filwaqt li jibqgħu fil-preżenza tal-ġenituri jew nanniet. Jgħinu wkoll biex il-ġenituri jaqsmu l-esperjenzi. Ilplaygroup jiltaqa’ sagħtejn filgħodu darba filġimgħa għal għaxar ġimgħat minn Ottubru 2016 sa Ġunju 2017, f’dawn li-lokalitajiet: il-Għargħur, Ħal Lija, il-Mosta, Raħal Ġdid, San Ġiljan, Sta Venera, Ħaż-Żebbuġ, iż-Żejtun u ż-Żurrieq. Ikun hemm ħarġiet edukattivi b’taħditiet minn professjonisti fit-trobbija tat-tfal. Għal aktar tagħrif ċempel lil Tania Cortis 7932 6034 / 2143 3673. Il-Klabb għandu bżonn voluntiera biex jaħdmu bħala playgroup leaders. Min hu interessat iċempel fuq in-numru li jidher hawn fuq.

S P I R I TWA L I TÀ

How our Father loves us

G

od sees and knows everyone of us, each and everyone. No matter who you are, He sees you as an individual. He calls you by your name. He understands just how He really made you. He knows what is within you, all your feelings, your deepest thoughts, your strengths and your weaknesses. He watches over you on your days of joy and your days of sadness. He loves you when you are hopeful and when you are tempted. He is interested in all your worries and in all the high and low points of your spirit. He has even counted the hairs on your head and measured your height. He enfolds you in his protecting arms and He raises you up and sets you down. He examines the features of your face, when you cry and when you smile, when you are ill and when you are in good health. Tenderly, He looks at you, hears your voice, listens to the beating of your heart, and even hears your breadth. You cannot love yourself more than He loves you.

Card. John Newman


Settembru 2016 | 27

Lo g ħ o b • C l au d ia Ci n i

Weqfin 1. Ktieb dwar il-ħajja ta’ xi ħadd (11) 3. Mhux isfel (3) 4. Sitwazzjoni partikolari (11) 7. Insett kannella u akbar mill-kokroċ (7) 8. Ta’ kwalità tajba ħafna (3) 12. Tweġiba fl-affermattiv (3) 15. Karta, paġna (5) 16. Jaqbillek iżżommha fuq għonqok! (3)

Irbaħ voucher mingħand Alfsons Supermarket, il-Ħamrun Ibgħat it-tweġiba sal-15 tax-xahar: Flimkien, Tisliba, Kurja, PO Box 90, il-Marsa.

R

Tisliba 1

2

3

4

5

6 7

8

9

10 11

12

13

14 15

17

16 18

19 20

21 22

Soluzzjoni tax-xahar l-ieħor Mimdudin: 2. LINFA, 5. ETÀ, 6. WHO, 7. ABJAD, 9. POLZ, 10. AKUT, 11. SAB, 13. ROTA, 14. PUM, 15. ĊAW, 17. TONI, 18. IEĦOR, 19. NIFED, 20. RUĦ, 21. TIN, 22. STIMA. Weqfin: 1. TEMPERATURA, 3. NEJ, 4. SOTTOMARINI, 7. AZZARIN, 8. DAB, 12. ARA, 15. ĊOFFI, 16. WIED. Rebbieħ/a: M. Said, Ħ’Attard

Sib il-Kliem M

DAMMA, DINJA, GRADA, GRASS, LINJA, NAMUR, NANNA, SEPJA, WIEĦED, XOGĦOL. Qiegħed dawn l-għaxar kelmiet kull waħda fir-ringiela tagħha. Meta ssibilhom posthom, il-kaxxi l-griżi jkunu juru ŻEWĠ AFFARIJIET TAL-ISKOLA. Premju voucher ta’ €20 li jissarraf għand Scotts Supermarket. Ibgħat biss iż-żewġ kelmiet (m’hemmx għalfejn il-grillja kollha) sal-15 tax-xahar: Flimkien, Sib il-Kliem, PO Box 90, Marsa

L

Ħ

Tweġiba għax-xahar l-ieħor: DORIS u MARTA. Rebbieħ/a: E. Brincat, Ħaż-Żabbar

Drachma Parents Support Group Grupp ta’ sapport għal ġenituri Kattoliċi b’ulied gay. Il-laqgħat li jmiss se jsiru: il-Ħamis, 15 ta’ Settembru u l-Ħamis, 20 ta’ Ottubru. Mount St Joseph, Tarġa Gap, Mosta fis-7:30pm. Ċempel 79442317 għal aktar tagħrif jew biex tirċievi b’xejn fuljett dwar is-suġġett.

Nota: GĦ u IE jieħdu kaxxa waħda

Mimdudin 2. Waħda mit-tfal bniet (5) 5. Ħaffef u ddumx! (3) 6. Bih tiżżerżaq fuq is-silġ (3) 7. Ma baqax jagħmel li kien qed jagħmel (5) 9. Roqgħa ilma f’nofs deżert (4) 10. L-id tiegħek (4) 11. Taqrah fuq l-arloġġ (3) 13. Weraq tajjeb mal-istuffat (4) 14. Polari jew panda (3) 15. Ġurdien kbir ħafna (3) 17. Tixegħlu meta tkun ħafna sħana (4) 18. Omm il-Madonna (4) 19. Ktieb bil-mappa tad-dinja (5) 20. Għandu l-informazzjoni (3) 21. Żarbun tax-xita (3) 22. Tarmih jekk m’intix bżonnu (5)


Get proven results in just SEVEN days.

Available from all Scholl Foothealth Centres and pharmacies

schollfoothealthcentre.com Scholl ÂŽ is a trademark of Reckit Benckiser Group of companies and are used under licence.


Kif inkun ġeneruż? • Inkun ġeneruż meta naqsam xi ħaġa għal qalbi ma’ ħaddieħor: ħin, flus, oġġetti. • Meta nagħti bla ma nistenna li jħallsuni lura jew jirringrazzjawni jew ifaħħruni. • Ma noqgħodx nistenna li ħaddieħor jitlobni hu imma nipprova ninduna jien b’dak li hu għandu bżonn. • Meta nagħti minn qalbi nkun qed immiss qalb ħaddieħor. Ħafna drabi dan se jittieħed minni u hu wkoll isir ġeneruż. Tkellem mal-ġenituri dwar kif tista’ tkun ġeneruż jekk: • Għadhom kemm tawk ġugarell ġdid u tifel ieħor jixtieq jilgħab miegħek bih. • Il-mamà għandha bżonnok tgħinha tħejji l-mejda, imma int qed tilgħab jew tara t-televixin. • Waħda minn sħabek insiet il-lunch u m’għandhiex flus biex tixtri x’tiekol. • Xi ħadd se jagħlaq sninu u int qed taħseb x’tista’ tagħtih bħala rigal.

Settembru 2016 | 29

1.

2.

3.

GĦ u IE jieħdu kaxxa waħda

Għalina t-tfal

C l au d ia Ci n i

4.

5.

6.

Kompetizzjoni bi premju

Wara li twieġeb, ifforma kelma bl-ittri li hemm fil-kaxxi s-sofor.

1. 2. 3. 4. 5. 6.

It-tieni l-akbar ġżira mill-Gżejjer Maltin. Min jitwieled tond ma jmutx hekk. Insetti fitti ħafna, speċjalment fis-sajf. Saċerdot. Flipflop. Żagħżugħa; xebba.

Ibgħat it-tweġiba flimkien mad-dettalji tiegħek hekk: Flimkien, Kompetizzjoni Tfal, Kurja, P.O. Box 90, Marsa. L-ewwel tweġiba tajba li tinfetaħ tirbaħ żewġ biljetti għall-In Guardia, f’Forti Sant’Iermu. Tweġiba għax-xahar l-ieħor: TENNIS Rebbieħ/a: A. Mamo, iż-Żurrieq

Pinġi bil-kulur Għaqqad il-punti mill-1 sal-54 biex tifforma t-tpinġija finali. Wara, agħtih il-kulur.


30 | Flimkien

L-A ħ ħ a r Paġ n a

Min hu Ġesù għalija?

Ġ

esù hu l-Kelma li saret laħam. Ġesù hu l-ħobż tal-ħajja. Ġesù hu l-Vittma offruta għal dnubietna fuq is-Salib. Ġesù hu s-sagrifiċċju fil-Quddiesa għaddnubiet tad-dinja u tiegħi. Ġesù hu l-Kelma – biex ngħiduha. Ġesù hu l-Verità – biex nistqarruha. Ġesù hu t-Triq – biex nimxuha. Ġesù hu d-dawl – biex nixegħluh. Ġesù hu l-Ħajja – biex inħobbuha. Ġesù hu l-Ferħ – biex naqsmuh. Ġesù hu s-Sagrifiċċju – biex noffruh. Ġesù hu l-Paċi – biex nagħtuha. Ġesù hu l-Ħobż tal-Ħajja – biex nikluh. Ġesù hu l-imġewwaħ – biex nitimgħuh. Ġesù hu min hu għatxan – biex nisquh. Ġesù hu l-imneżża’ – biex inlibbsuh. Ġesù hu min hu bla dar – biex nilqgħuh għandna.

Ġesù hu l-marid – biex nikkurawh. Ġesù hu min hu waħdu – biex inħobbuh. Ġesù hu l-imwarrab – biex ngħożżuh. Ġesù hu l-lebbruż – biex naħslulu l-ġrieħi. Ġesù hu t-tallab – biex nagħtuh tbissima. Ġesù hu x-xurban – biex nisimgħuh. Ġesù hu ċ-ċkejken – biex inħaddnuh. Ġesù hu l-mutu – biex inkellmuh. Ġesù hu l-magħtub – biex nimxu miegħu. Ġesù hu d-drogat – biex insiru ħbieb miegħu. Ġesù hu l-mara tat-triq – biex inbegħduha mill-periklu u nkunu qrib tagħha. Ġesù hu l-ħabsi – biex inżuruh. Ġesù hu l-anzjan – biex naqduh. Għalija, Ġesù hu Alla tiegħi. Ġesù hu l-Għarus tiegħi. Ġesù hu l-unika Mħabba tiegħi. Ġesù hu Ħajti. Ġesù hu kollox. Santa Tereża ta’ Kalkutta


FEELING FREE AT HOME

invest in comfort and safety for yourself or your parents

Exclusive local distributors of Stair Lifts, Recliners & Scooters

Tel: +356 21 252206, Fax: 21 252 207 Email: info@liftservices.com.mt Website: www.liftsservices.com.mt Lifts Services Ltd , Factory A25F Marsa Industrial Park, Marsa, Malta


Voluntary Organisation No: VO/0276 28, New Street in Valletta Road, Luqa, LQA6000 Mobile: +356 79208456 Web: www.u.com.mt

 Biex TISPONSORJA tfal foqra f’Garissa u f’Malindi fil-Kenja

 Biex toffri BORŻA TA’ STUDJU għallformazzjoni ta’ studenti reliġjuzi f’Kera-

 Biex ikollhom X’JIEKLU, X’JIXORBU u X’JILBSU

la u f’Kalkutta fl-Indja  Biex tikkura lil aktar nies foqra fil-

 Biex tagħtihom EDUKAZZJONI xierqa  Biex TWASSAL ILMA NADIF fil-Kenja u

KLINIĊI tas-Sorijiet Maltin tal-Karita’ filPakistan u fl-Afrika

Inti tista’ tirbaħ Weekend Break

Tablet 1 FLIGHT MLT-ROME-MLT

Weekend Break

Sterling Silver Icon

Flimkien Settembru 2016  
Flimkien Settembru 2016  
Advertisement