Vleeskuikensignalen_New_Issuu

te ct ed

ig ht pr o

yr

co p

Colofon

Vleeskuikensignalen Uitgever Roodbont Publishers B.V.

Roodbont Publishers B.V. Postbus 4103 7200 BC Zutphen T (0575) 54 56 88 E info@roodbont.nl I www.roodbont.nl

Auteurs Maarten de Gussem, Edward Mailyan, Koos van Middelkoop, Kristof van Mullem Reinout Renard, Ton van Schie, Ellen van ‘t Veer Adviseurs Mark Roozen, Henk Rodenboog

Illustraties Marinette Hoogendoorn, Dick Rietveld Ontwerp Erik de Bruin, Varwig Design Fotografie

Vetworks BVBA Knokstraat 38 B-9880 Poeke België T +32 (0)473 99 93 79 E info@vetworks.eu I www.vetworks.eu

te ct ed

Eindredactie Ton van Schie, Judith Oudkerk

© Roodbont Publishers B.V., 2021

co p

yr

ig ht pr o

Aardvark Brewing (38); Agrifirm (38); Martin Applegate (67); ASG (30, 97); Aviagen (113, 115); Aviagen, Frank van Merle (113, 114); C. Bennet (52); Marcel Berendsen (binnenkant cover), 4, 5, 7, 9, 29, 32, 33, 34, 42, 45, 47, 48, 49, 50, 52, 53, 55, 56, 58, 59, 62,63, 64, 66, 67, 68, 69, 70, 74, 83, 84, 86, 87, 89, 90, 97, 98, 100, 103, 106, 107, 108, 113, 114, 118, 119); Big Dutchman (31); Marcel Boereboom (105) BiotechMichael (117); CMC Industries (108); Jan Cortenbach (25); Camilla Fisker (7); Wim Garritsen (92, 96); GD (34, 60, 61, 70, 93, 101, 105); Peter Hut (29, 46, 91, 92, 92, 94, 96, 97, 99, 114, 115); Impex (34); Intracare (48); Jansen Poultry Equipment (23, 24, 25, 25); Tine Jansen (51); Sergey Kolesnikov (119); Berry Lott (33); Louis Bolkinstituut (47, 75); Edward Mailyan (10, 14, 15, 26, 29, 34, 36, 39,43, 46, 47, 52, 56, 59, 63, 65, 66, 67, 74, 75, 76, 77, 81, 83, 85, 92, 93, 98, 99, 108, 114, 118); MEYN, Michael Groen (43, 104, 106, 110, 111); Koos van Middelkoop (7, 37, 51); Komkrit Muangchan (40); Jillis van Nes (53); W. Lee O’dell (22); Pas Reform (51, 112, 116, 119); PTC+, Helmich van Rees (21, 23, 31, 37, 40, 55); Henk Rodenboog (8, 34, 40, 60, 66, 80, 92, 96, 97, 98, 115); Roxell (6, 16, 20, 25, 32, 40, 42, 48, 62, 72, 83); Arthur Slaats (74); Wiebe van der Sluis (75); Joost Straathof (36, 57); Wouter Steenhuisen (21, 35, 63, 64, 64, 87, 92); Wim Tondeur (44, 104, 107, 109, 109, 110); Otto van Tuil (97); Utrecht University, Marius Dwars (102, 105); Van Eck Bedrijfshygiëne B.V (45, 46, 47, 81); Vencomatic (16, 53, 89); Verhoeven Fourage (38); Vetworks (8, 20, 21, 31, 39, 41, 44, 46, 47, 48, 49, 53, 54, 57, 58, 59, 61, 63, 66, 73, 77, 80, 82, 86, 95, 97, 108); Veugen High Care B.V. (119); Andries de Vries (37, 104); Wageningen UR Livestock Research (7, 32, 39, 94, 72); Peter Wijnen (21); www.chickenanemia. com (117); www.equisupplies.co.uk (38)

2

Met dank aan Monique Bestman, Wouter Steenhuisen, Merel van der Werf, Laura Star, Helmich van Rees, Arthur Slaats, Ruud van Wee, Joost Koster, Jeroen van der Heijden, Henry Arts, Gerd de Lange, Mari van Gruijthuijsen, Richard Wentzel, Andries de Vries, Jacco Wagelaar, Jan Dirk van der Klis, Karin Jonkers en Dirk Nijhof

Vleeskuikensignalen is onderdeel van de Kipsignalen® reeks.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Auteurs en uitgever hebben de inhoud van deze uitgave met grote zorgvuldigheid en naar beste weten samengesteld. Auteurs en uitgever aanvaarden evenwel geen aansprakelijkheid voor schade, van welke aard dan ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie.

De uitgever heeft geprobeerd de rechthebbenden van het beeldmateriaal te achterhalen. Wanneer een bron onvermeld is gebleven, kunnen rechthebbenden contact opnemen met de uitgever.

ISBN 978-90-8740-112-2 NUR 940

Vle e skuike nsignal en

Inleiding

4 6 7 8 11 12 14 15 16 17 18

2. De omgeving van het kuiken Buitenklimaat bepaalt huisvesting Binnenklimaat Andere houderijsystemen Ventilatie en verwarming Temperatuur + vocht = warmte Comfortabel klimaat Ventilatiesystemen Gevoelstemperatuur en luchtsnelheid Beoordeel de ventilatie in de stal Ventileren Drinken Aandacht voor waterkwaliteit Risicogroep: jonge kuikens Water/voerverhouding en darmgezondheid Vlokken in het drinkwater (biofilm) Vloeren en strooisel Strooiselkwaliteit Licht Biosecurity voor rendement

20 21 22 23 24 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 38 39 40 41

6. Week 3: Darmgezondheid en ontwikkeling Van kop tot cloaca Mestsignalen Oranje proppen Grondstoffen Voeradditieven/groeibevorderaars Natte mest Coccidiose Rotatieprogramma anticoccidiosemiddel Behandeling darmstoornissen Risico bij voerovergangen

72 73 74 75 77 78 79 80 81 82 83

7. Week 4: Aandacht voor ademhaling Anatomie Invloed stalklimaat Boven 30°C: gevarenzone Ademen hoor je niet, problemen wel!

84 85 86 88 89

8. Week 5: Pootkwaliteit Manke dieren verwijderen Kreupelheid en de oorzaken Enterokokkeninfectie Voeten en hakken Voorkom voetzoolaandoeningen Huidkrassen bij pootproblemen Strooiselkwaliteit Strooisel als broedstoof Natte mest door overmatige urine

90 91 92 93 94 95 96 97 98 99

te ct ed

1. Meer zien door beter kijken Signalen opvangen Signalen gebruiken Zintuigen Anatomie Structuur: opname en vertering Fasevoeding Signalen uit de cijfers Frequentie Belangrijkste kengetallen

5. Week 2: Verdere groei en ontwikkeling 62 Aandachtspunten: gedrag 63 64 Aandachtspunten: fysieke kenmerken Niet langer dan zes uur donker 65 Lichtintensiteit 66 68 Vaccinatie Vaccinatiemethodes 69 70 Goed vaccineren Beperkt antibioticagebruik tot een minimum 71

ig ht pr o

Inhoud

42 43 44 45 45 46 47 48 48 49

4. Week 1: Een goede start Kwaliteit van eendagskuikens De eerste dag Voorzichtig de kratten legen ‘Koudbloedige’ kuikens Verspreiding van dieren Goed eten Goed drinken Wegen is weten!

Dooierrestontsteking of navelinfectie Zwakke kuikens Doodsoorzaken herkennen

50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61

co p

yr

3. De nieuwe ronde voorbereiden Bezettingsgraad Nuttige informatie uit het slachtrapport Leegstand verlaagt infectiedruk Schoonmaken en desinfecteren Niet alleen in de stal schoonmaken Ongedierte Kuikenpapier Koel, vers water Transportrisico’s: hygiëne en stress

Inh ou d

9. Eindfase en slacht Stijging kuikensterfte Meer coccidiose door wachttijd?

Andere houderijsystemen en rassen Ziektes bij oudere vleeskuikens Afleveren en daarna Voorbereiding voor laden Vangen is vakmanschap Aankomst bij het slachthuis Warme of koude verkoop?

Wit en rood vlees

100 101 102 104 105 106 107 108 109 110 111

10. Ouderdieren Groei remmen tijdens de opfok Tegelijk geslachtsrijp worden Hanen Ziekteoverdracht van hen naar vleeskuiken Immuniteit van het kuiken Jonge moederdieren Broedeieren

112 113 114 115 116 117 118 119

Index

120 3

HOOFDSTUK 1

ig ht pr o

te ct ed

Meer zien door beter kijken

Vleeskuikens groeien enorm snel en er is bijna geen tijd om fouten te herstellen.

Het begint dus met te zorgen dat je alles in orde hebt om de jonge kuikens op te vangen en daarna te zorgen dat het niet verkeerd gaat. En áls er een probleem is,

Afwijkingen wil je zo snel mogelijk signaleren om problemen te voorkomen.

reageer dan snel op de signalen om nog te kunnen bijsturen. Of er in ieder geval

co p

yr

van te leren voor de volgende ronde.

Gebruik alle zintuigen Als je alleen kijkt naar technische zaken (dagelijkse groei, voer-, watergebruik enzovoort), dan loop je belangrijke signalen van de kuikens en hun leefomgeving mis. Gebruik steeds alle zintuigen. Nog voordat je in de stal bent, hoor je al aan het geluid van de dieren of er wat bijzonders is. Sta dus even stil voor de deur en stap niet direct de stal in. Kijk door het venster en luister, zonder het koppel te storen. Let bijvoorbeeld op de verdeling van de kuikens. Eenmaal binnen ruik je hoe het stalklimaat is en of er wat mis is met de mest of de ventilatie.

Met je ogen en oren, zie en hoor je hoe actief de dieren zijn en of ze meer, minder of anders reageren op je komst dan je gewend bent. Gebruik ook je zintuigen om warmte, kou of tocht waar te nemen in de stal. Elke afwijking verdient aandacht.

6

Vle e skuike nsignal en

Signalen opvangen

co p

yr

ig ht pr o

Kijk van koppel naar kip Je controleronde begint met het waarnemen van het hele koppel. Hoe verdelen ze zich over de ruimte? Vermijden ze bepaalde plaatsen, bijvoorbeeld doordat het klimaat daar anders is (tocht, kou, licht)? Probeer te kijken naar de verschillen tussen dieren. Hoe is de uniformiteit? Waarin verschillen ze? Is dat alertheid, conditie of iets anders? Afwijkende dieren pak je op om ze beter te bekijken. Constateer je een afwijking, kijk dan of het een incidenteel geval is of een signaal van een groter, onderliggend probleem.

Pak ook willekeurig wat dieren in de hand om ze te beoordelen. Niet alle afwijkingen vallen direct op. Dingen die je in detail opvallen, kun je alleen goed beoordelen in hun context. Dus je kijkt ook van kip naar koppel. Soms moet je juist een stapje achteruit doen om iets beter te kunnen zien.

Controle van het koppel door venster. Ongemerkt kun je zo het koppel observeren zonder de dieren te verstoren.

te ct ed

Tijdens de dagelijkse routine van voeren, verwijderen van dode en afwijkende kuikens en eventueel bijstrooien, pik je al veel signalen op. Loop echter ook een controleronde zonder iets anders te doen.

Je kunt dan beter en bewuster signalen opvangen doordat het observeren je volle aandacht heeft.

Maar ook het gedrag van de dieren is verstoord als je andere dingen aan het doen bent, waardoor relevante signalen verloren kunnen gaan. Bovendien reageren de kuikens minder op je aanwezigheid als je vaker in de stal komt zonder specifieke dingen te doen. Een controleronde is een rondgang door de hele stal. Zorg dat alle dieren overal je aandacht krijgen. Kijk dus overal: voorin, achterin, in het midden. Neem hier de tijd en de rust voor!

Door aan het begin van de controleronde eens op een emmer te slaan, kun je de reactie van de dieren beoordelen en dieren die niet reageren er direct uitpikken.

H oofd st u k 1 . M e e r z i e n do o r beter ki j ken

Kijk vóór je de stal binnen stapt en de kuikens opjaagt, hoe de verspreiding is in de stal. Hier is duidelijk een probleem, de dieren liggen in groepjes bij elkaar: ze hebben het te koud.

Zet een stoel in de stal en blijf op gezette momenten ook een paar minuten stilzitten om de dieren te observeren. Pas dan laten de dieren eventueel afwijkend gedrag zien en horen.

7

Signalen gebruiken Gebruik wat je ziet om je bedrijfsvoering te verbeteren. Stel bij alles wat je ziet, de volgende vragen: 1. Wat zie (hoor, ruik, voel) ik? Wat is het signaal?

2. Hoe komt dit? Wat is de verklaring?

3. Wat moet ik doen? Is het goed zo of moet ik actie ondernemen?

Als je acties bedenkt, voer ze dan ook uit. Alleen dan heeft het zin om goed te kijken. En beoordeel vervolgens of je acties het gewenste effect hebben.

Verander niet te veel in een keer. Let vooral op de reacties na kleine aanpassingen.

te zijn. Bedenk voor je bedrijf welke dieren en problemen dat zijn en hoe je tijdig hierop kunt inspelen.

Er zijn ook dieren die juist een risico vormen voor andere kuikens, bijvoorbeeld als bron van besmetting.

ig ht pr o

te ct ed

Een echt signaal herhaalt zich. Denk na over wat je ziet en over het verband met de omstandigheden: gebeurt het vaker? Op andere tijden? Bij andere dieren? Op andere bedrijven? Ga zelf kijken of vraag er iemand bij.

Weet ook wanneer risico’s ontstaan en speel hier op in door risico’s weg te nemen of extra alert te zijn als je risico’s verwacht.

Dit is een risicodier. Hij kan aanleiding geven tot problemen. Niet zozeer als slachtoffer, maar als veroorzaker.

yr

Risicodieren Binnen een koppel zijn er altijd risicodieren, bijvoorbeeld achterblijvers. Zij zullen het eerst door ziekte, watergebrek of andere onvolkomenheden worden getroffen. Zij zijn ook de signaaldieren; aan deze kuikens kun je het eerste aflezen dat er iets mis is. Dubbele reden om hier alert op

co p

Signalen die een mens niet kan zien

Hulpmiddelen, zoals een infraroodcamera, laten zien wat het menselijk oog niet kan zien. In deze stal is de nok niet goed geïsoleerd. Gevolg: deze koelt af, condens slaat hierop neer en drupt mogelijk in de stal op de grond.

8

Vle e skuike nsignal en

Zo neem je gestructureerd waar: 1. Kijk óók zonder ander werk te doen.

2. Kijk naar het hele koppel, naar de individuele kip en weer naar het koppel.

Wat vertellen deze kuikens je?

De kuikens kruipen tegen de wand aan en pikken aan de wand.

Vaak is dit een teken van angst of stress. Kuikens zijn vluchtdieren en zoeken bescherming wanneer er onverwacht bezoek is. Wanneer de dieren in rust aan de wand pikken, dan kan dit wijzen op tekorten in het voer.

ig ht pr o

3. Kijk naar gemiddelden en naar uitersten.

4. Kijk naar het begin, het eind en het midden-

KIJK-DENK-DOE

te ct ed

Bedrijfsblindheid Als je weet wat normaal is, herken je pas afwijkingen. Wat normaal is, leer je door vaak en zo objectief mogelijk te kijken. Wees je echter bewust van het gevaar van bedrijfsblindheid. Bedrijfsblindheid krijg je als je de situatie op je eigen bedrijf als de norm ziet. Bedrijfsblindheid beperk je door kritisch te praten met collega’s en adviseurs. Doe ook daadwerkelijk wat met kritische opmerkingen. Ga ook eens kijken bij een andere pluimveehouder.

Tip: sluit je aan bij een studiegroep. Bestaat zo’n groep niet bij jou in de buurt, richt er dan zelf een op. Op die manier kun je opvattingen en/of ervaringen delen met collega pluimveehouders.

co p

yr

stuk van de stal. Dat geldt ook voor processen, bijvoorbeeld het voeren. Kijk naar het voorste deel van het voersysteem dat gevuld wordt, het middelste en het laatste. Wat gebeurt daar?

5. Kijk op verschillende momenten en onder verschillende omstandigheden.

6. Blijf op gezette momenten ook stilstaan in de stal en verplaats je op de hoogte waar de dieren leven.

7. Identificeer risicomomenten, risicodieren en risicoplaatsen en houd die extra in de gaten.

Bedrijfsblindheid beperk je door kritisch te praten met collega’s en adviseurs.

H oofd st u k 1 . M e e r z i e n do o r beter ki j ken

Als je door de stal loopt, let dan op de dieren die niet snel voor je voeten weglopen. Dat zijn signaaldieren die je iets kunnen vertellen. Degene die zich uit de voeten maken, zijn de sterkere dieren. Achter je sluit het ‘spoor’ zich weer. Gebeurt dit snel, langzaam of niet, dan is dat ook een signaal voor de vitaliteit van de kuikens.

9

HOOFDSTUK 2

ig ht pr o

te ct ed

De omgeving van het kuiken

Het kuiken moet met de beste zorg worden omringd. Voor het welzijn van het dier zelf, waartoe vaak wettelijke minimumeisen voor huisvesting en verzorging

yr

bestaan. Maar ook vanuit economisch oogpunt is het verstandig minimumeisen in

Hun gedrag, water- en voeropname en uitval zijn indicatoren voor hoe de vleeskuikens het doen.

acht te houden: goed verzorgde dieren groeien sneller en efficiënter, en vertonen

co p

minder afwijkingen aan de slachtlijn.

De vijf vrijheden voor dierenwelzijn Een goede richtlijn voor het goed houden van vleeskuikens zijn de vijf vrijheden: 1. vrij van dorst, honger en ondervoeding 2. vrij van lichamelijk ongerief (bijvoorbeeld te koud, te warm, te weinig plaats) 3. vrij van pijn, verwondingen en ziektes 4. vrij om normaal gedrag te vertonen 5. vrij van angst en chronische stress

Voor dit kuiken is de omgeving niet optimaal. Waar de andere goed kunnen drinken, zal deze achterblijver verdrogen. Dit kuiken had al veel eerder uitgeselecteerd moeten worden, het vormt een risico voor de andere dieren.

20

Vle e skuike nsignal en

Buitenklimaat bepaalt huisvesting

Kuikens houden in koud klimaat goed geïsoleerde stal om kou buiten te houden hoge verwarmingkosten uitgekiende ventilatie noodzakelijk voor goed klimaat bij de dieren

•

hogere voeropname en daardoor snellere groei, tenzij het té koud is hogere bezettingsdichtheid

Gesloten huisvesting (koud)

yr

Gesloten huisvesting (gematigd klimaat)

•

ig ht pr o

• • •

te ct ed

Steeds vaker zie je ook in juist warme klimaatomstandigheden afgesloten stallen met kunstmatige ventilatie en koelsystemen. In open stallen kun je minder regelen via ventilatie dan in gesloten stallen. Bij een hoge temperatuur hebben de kuikens moeite om het teveel aan warmte kwijt te kunnen. Zeker in een vochtig klimaat. Koeling door waterverdamping werkt goed in een heet en droog klimaat, maar minder in een warm en vochtig klimaat. Daar wordt vaker gekozen voor open stallen.

De klimatologische omstandigheden in een gebied hebben een heel grote invloed op de manier van vleeskuikens houden. Het bepaalt welk type stal gebruikt kan worden. In koudere klimaten is er meer investering nodig in een goed afgesloten, geïsoleerde stal. Een goed en efficiënt ventilatiesysteem is dan noodzaak.

• • • •

co p

Kuikens houden in een warm klimaat eenvoudige stalbouw mogelijk lage verwarmingskosten uitgekiende koeling nuttig hoge ventilatiecapaciteit nodig bij gesloten huisvesting

Gesloten huisvesting in het Midden-Oosten (heet/droog)

H oofd st u k 2 . D e o m g e vi n g van h et ku i ken

• • •

lagere voeropname en daardoor tragere groei lagere bezettingsdichtheid om te veel warmte bij de dieren te voorkomen koeling door waterverdamping mogelijk bij open huisvesting

Open huisvesting in Azië (warm/vochtig)

21

Ventilatie en verwarming verwarmen. Dit geldt bij alle etagesystemen, maar sterker bij gebruik van roostervloeren.

Let er ook op dat in lange stallen met tunnelventilatie het gevaar bestaat dat lucht in de gangen tussen de kooien wel wordt ververst, maar onvoldoende in de kooien zelf.

Laat de benodigde koel- en verwarmingscapaciteit goed doorrekenen door een deskundig adviseur.

Koude kuikens kosten geld en oververhitte kuikens sterven.

ig ht pr o

te ct ed

In etage- en roostersystemen zijn ventilatie- en verwarmingseisen anders. Omdat de dieren van onderaf gekoeld kunnen worden, is per kuiken minder capaciteit nodig dan bij grondhuisvesting.

Bij grondhuisvesting wordt warmte ‘opgeslagen’ in de bodem en kan door broei in de strooisellaag hittestress ontstaan. In etage- en roostersystemen is de luchttemperatuur leidend en die kun je sneller bijsturen. Er is dus minder risico op hittestress. Aan de andere kant moet je ook sneller reageren op kou (risico op ascites) en tijdig bij-

Zorg voor een goede verticale temperatuuruniformiteit: het moet in etage 1 even warm zijn als in etage 4 of 5 (verschil niet meer dan 1-2°C). Plafondventilatoren zorgen hiervoor en moeten goed werken.

yr

Let speciaal op de extra openingen in het gebouw: de doorgang van mestbanden onder de vloer en de deuren voor lift en/of ander uitlaadsysteem aan het einde van de stal. Alleen in een goed geïsoleerd (tegen kou en warmte) gebouw dat vrij van lekkages is, kan het ventilatiesysteem goed functioneren.

co p

Verschil tussen materialen

Voordeel van roosters is optimale ventilatie onder de dieren. Een starre metalen vloer geeft echter meer borstblaren op de drukpunten (links). De flexibele kunststof rooster (rechts) zorgt voor optimale ondersteuning van de lichaamscontouren van het vleeskuiken, wat beschadigingen voorkomt. Let er bij kunststof wel op dat álles van kunststof is: bij kunststof op ijzeren frames kan vuil zich ophopen bij de overgangen tussen materialen. Ook houten latten worden in sommige landen toegepast.

24

Vle e skuike nsignal en

Bij systemen waar de mazen te groot zijn kunnen jonge kuikens met hun pootjes door de roosters zakken (met hun neus op de roosters). Door over de roosters papier te leggen (bij voorkeur speciaal kuikenpapier) kun je dit tegengaan. Beter is natuurlijk om direct de juiste maasbreedte te kiezen....

ig ht pr o

De juiste voerpan

te ct ed

De juiste roosters

co p

yr

Om te voorkomen dat de kuikens in de voerpan klimmen gebruik je in een etagesysteem een speciaal hiervoor ontwikkelde voerpan en in een strooiselstal zet je de voerpan steeds iets hoger. Gebruik je een voerpan voor een strooiselstal toch in een etagesysteem, dan resulteert dat in besmeuring en vermorsing van het voer.

Reiniging stalsysteem

Reiniging verdient extra aandacht, omdat meer materialen in de stal aanwezig zijn, die schoon moeten zijn. Vooral onder de slats kan vuil blijven zitten (kun je moeilijk bij en is aan het zicht onttrokken). En dan heb je na drie rondes een enorm ziekteprobleem. Bij sommige systemen kun je de slats ophangen en zo makkelijk reinigen. Met speciaal schuim zorg je ervoor dat de reiniging overal komt.

H oofd st u k 2 . D e o m g e vi n g van h et ku i ken

25

HOOFDSTUK 3

ig ht pr o

te ct ed

De nieuwe ronde voorbereiden

Goed begonnen is half gewonnen. Jonge kuikens goed ontvangen begint zodra de vleeskuikens van de vorige ronde zijn geladen. In de tijd tussen twee rondes moet een schone, warme en volledig functionele stal worden klaargestoomd. Tussen

yr

twee rondes in kan na terugkoppeling uit de vorige ronde de stal en/of het licht-,

De kuikenstal startklaar: voldoende strooisel, goed op temperatuur, onmiddellijk beschikbaar voer en vers drinkwater.

co p

voer- en entschema worden aangepast.

Checklist voor aankomst eendagskuikens 1. Kachels: functioneren ze goed, slaan ze op juiste temperatuur aan?

2. Controleer thermostaat en voelers.

3. Vloertemperatuur 28-30°C 4. Stel minimumventilatie in en controleer luchtin- en uitlaten.

5. Plaats drinklijnen op juiste hoogte, zonder lekkende en verstopte nippels.

6. Plaats voerlijnen op juiste hoogte en goed gevuld, zonder breuken.

7. Is de stal goed gereinigd?

8. Is het watersysteem schoon?

42

Kuikens lopen en slapen op de vloer, zorg er dan ook voor dat deze voldoende warm is. De lucht in de stal warmt sneller op dan de vloer. Alleen de temperatuur meten van de lucht in de stal is dan ook geen garantie voor een correcte vloertemperatuur. Voel dit met je hand aan de vloer. Een infraroodthermometer is ook mogelijk, maar vertrouw niet blindelings op techniek.

Vle e skuike nsignal en

Het inplannen van uitladen laat een hogere startbezetting toe, maar bij het uitladen komen de kuikens in contact met de vuile buitenwereld: laders rijden in en uit de stal. Dit gaat lijnrecht in tegen het principe schone weg / vuile weg. Bovendien wordt hierbij de stalomgeving bezoedeld met mest, wat een bron van besmetting is voor andere stallen. Wees je van dit risico bewust.

♀

co p

yr

♂

Hogere bezettingsgraad mogelijk bij uitladen In sommige systemen wordt een deel van het koppel (15-30%) op een laag gewicht uitgeladen en geslacht. Hierdoor kun je meer eendagskuikens opzetten. Dit kan geld opleveren, omdat het aantal kilogram vlees per jaar per m² geproduceerd hierdoor flink toeneemt.

De nadelen zijn stress van het uitladen, het mogelijk besmetten van de dieren door vangploegen (slechtere biosecurity) en moeilijkheden om te voldoen aan eventuele wachttijden voor diergeneesmiddelen. Doordat je voor het uitladen voer moet geven zonder anticoccidiosemiddelen neemt de kans op problemen met coccidiose onder de achtergebleven dieren toe.

ig ht pr o

De bezettingsgraad is een keuze van de pluimveehouder, vaak binnen wettelijke kaders. Een hogere bezettingsdichtheid betekent dat je de kosten voor stalinrichting over meer kilogram geproduceerd vlees verdeelt. Daarnaast verminder je in een koud klimaat bij een hogere bezettingsgraad de verwarmingskosten per kuiken.

Een hoge bezettingsdichtheid stelt wel hogere eisen aan de ventilatie en het strooiselmanagement. Bij overbezetting gaan uniformiteit en groei omlaag en je ziet vaker problemen door te nat strooisel en kwaliteitsproblemen door huidletsels.

In warme landen is het klimaat heel duidelijk de beperkende factor.

In de EU mag je wettelijk maximaal 33 kg levend gewicht per m² houden, als je aan bepaalde eisen voldoet 39 kg per m² en bij een constant lage uitval en weinig voetzoollaesies tot 42 kg per m².

te ct ed

Bezettingsgraad

Haankuikens hebben een veel betere voederconversie dan henkuikens. In landen waar zware kuikens gevraagd worden, kan het economisch voordelig zijn haan en henkuikens te scheiden in de stal: hennen worden als eerste geslacht, en de haankuikens worden tot op een hoger eindgewicht afgemest.

H oofd st u k 3 . D e n i e u w e ro n de vo o rberei den

Hier zijn te weinig voerbakken, waardoor de kuikens moeilijk bij het voer en drinken kunnen komen. Daardoor eten ze minder en verwonden ze elkaar bij hun poging om aan voer te komen. Dit geeft kwaliteitsproblemen bij de slachterij.

43

HOOFDSTUK 4

ig ht pr o

te ct ed

Week 1: Een goede start

De eerste levensweek is bepalend voor een goede ronde. Eigenlijk al de eerste dag. De kuikens die op het bedrijf komen hebben hun reserves al aangesproken en moeten dus snel leren eten en drinken. Temperatuur, ventilatie, voerlijnen en

yr

waterlijnen moeten voortdurend bijgestuurd worden. Vergeet niet dat de dieren in

co p

de eerste week hun lichaamsgewicht vervier- of vervijfvoudigen!

Geen darmflora van moeder Het jonge kuiken heeft nog geen eigen darmflora en pikt alle bacteriën op. Of de bacteriën gaan via de cloaca naar binnen.

Zowel de slechte als de goede. In de natuur krijgt het kuiken de flora van de moeder en haar omgeving. Het ontbreken van een moeder in de vleeskuikenhouderij is een onderschat risico.

Oorzaak > Stress Gevolg > Groeiachterstand

Maak het de kuikens zo prettig mogelijk na aankomst, ze hebben een stressvolle tijd achter de rug en moeten zo snel mogelijk eten, drinken … en groeien.

Bij aankomst zijn de eendagskuikens al een hele tijd uit het ei. Niet alle kuikens komen op hetzelfde ogenblik uit: tussen de eerste en laatste kuikens kan een tijdspanne zitten van meer dan 24 uur. Een koppel eendagskuikens is dus al niet uniform. Na uitkomst worden de slechte kuikens uitgeselecteerd. Daarna volgen vaccinaties en transport naar een vreemde omgeving. Dat is allemaal erg stressvol voor het dier. En stress zorgt voor een groeiachterstand.

Stress leidt tot minder opbrengst.

Resultaat > Minder opbrengst

50

Vle e skuike nsignal en

Kwaliteit van eendagskuikens Pak bij aankomst kuikens uit verschillende krat-

kuikens te bepalen en let op uniformiteit. Tel daar-

ten om hun kwaliteit te beoordelen. Onderstaand

naast bij ten minste vijf kratten het aantal kuikens

schema kan hierbij helpen. Weeg 5% van de aan-

ter controle van het geleverde aantal.

gevoerde kratten om het gewicht van de eendagsGoed

Fout

Reflex

Leg kuiken op de rug. Kuiken moet binnen 3 seconden opstaan Schoon, open en glanzend Navel moet gesloten en schoon zijn

Kuiken heeft meer dan 3 seconden nodig om overeind te komen; kuiken is lusteloos Gesloten, dof Knobbeltjes; restant dooier; open navel; veertjes besmeurd met eiwit Rode hakjes, gezwollen hakjes, misvormingen, misvormde tenen, koud

Ogen Navel Pootjes

Temperatuur

Moet 2-3 uur na aankomst 40°C zijn

Rode snavel; vervuilde neusgaten; misvormingen Buikje hard en huid gespannen Dons nat en plakkerig Meer dan 20% van de kuikens is 20% zwaarder of lichter dan het gemiddelde Te hoog vanaf 42°C, te laag onder de 38°C.

yr

ig ht pr o

Snavel Dooierzak Dons Uniformiteit

Pootjes moeten normale kleur hebben en niet gezwollen zijn en voelen warmer aan dan je wang Snavel schoon met gesloten neusgaten Buikje zacht en kneedbaar Moet droog en glanzend zijn Alle kuikens even groot

te ct ed

Controlepunt

Meerdere kuikens met kromme tenen is niet normaal.

Behalve erfelijke aanleg kan het ook het gevolg zijn van vitamine B-gebrek of door een te hoge temperatuur in de uitkomstkast.

Vaak wordt gedacht dat witte kuikens niet goed zijn en de gele kuikens wel, maar dat is niet waar. De gele kleur is het gevolg van het gebruik van formaline in de uitkomstkast. Kuikens die laat uitkomen zitten niet zo lang in de geelkleurende formalinedamp als de kuikens die eerder zijn uitgekomen.

Rode hakjes zijn een signaal dat de temperatuur in de uitkomstkast te hoog was. Hetzelfde geldt voor de rode vlek op de snavels. Deze rode snavels zie je ook doordat de kuikens uit de uitkomstbakken willen kruipen en zich daarbij verwonden aan de randen van de gaatjes in die bakken.

co p

Een gezond kuiken staat binnen drie seconden weer rechtop als je het op de rug legt.

H oofd st u k 4 . We e k 1 : E en g o ede s tart

51

HOOFDSTUK 7

ig ht pr o

te ct ed

Week 4: Aandacht voor ademhaling

Kippen kunnen niet zweten. In plaats daarvan wordt de overtollige warmte via de uitgeademde lucht afgevoerd. De wijze van ademhaling geeft dus belangrijke signalen of de kuikens het warm hebben. Kippen hebben een totaal ander ademha-

yr

lingssysteem dan zoogdieren en zijn daardoor gevoelig voor luchtwegaandoenin-

co p

gen. Let daarom goed op ieder signaal van een beginnend luchtwegprobleem.

De longen van een kip zijn klein en kunnen vrijwel niet uitzetten. Anders dan bij zoogdieren lopen de longen door in de zogenoemde luchtzakken. De luchtzakken zijn een soort ballonnen, verspreid door het gehele lichaam (negen stuks). Via die luchtzakken kunnen kippen in- en uitademen. Als een blaasbalg zuigen ze lucht aan en daarna blazen die weer door de longen naar buiten. Kippen kunnen niet buikademen (ze hebben geen middenrif).

Ze ademen dus alleen door het bewegen van het borstbeen en de ribben. Wanneer deze beweging niet mogelijk is, bijvoorbeeld door strak vasthouden of bij samentroepen bij opschrikken, zullen kuikens snel stikken.

84

De kuikens liggen languit met de bek open en je ziet de keel op en neer gaan. Ze hebben het te warm en proberen zich via de ademhaling te koelen.

Zichtbare luchtwegsignalen • • • •

vieze neusdoppen traanoog of traanstreep open snavel ademen rood oogslijmvlies

Vle e skuike nsignal en

Lu c

ht p

ijp

neusgaten

Anatomie

Voorste luchtzakken Parabronchi Longen Bro nc hu s Achterste luchtzakken

neusholte: bestaat uit meerdere kamers die met elkaar in verbinding staan.

Lu c

snavelopening

longen

ht p

ijp

de luchtpijp: die verstevigd is met kraakbeenringen om niet dicht te klappen tijdens het ademen, vertakt uiteindelijk in twee smallere buizen (bronchiën).

De luchtpijp is meer dan een holle buis

uitademen De lucht van de achterste luchtzakken wordt door de longen geperst, waar de zuurstofopname plaatsvindt. En de lucht uit de voorste zakken wordt nu uitgeademd.

Op deze manier is er een continue eenrichtingstroom van lucht door de longen.

3. Afweercellen in de longen die schadelijke kiemen doden.

Als de trilharen niet goed functioneren, kunnen schadelijke kiemen tot diep in het lichaam doordringen, doordat de luchtzakken door het hele lichaam heen zitten. Dit verschilt van zoogdieren waarbij het niet verder komt dan de longen.

ig ht pr o

De binnenkomende lucht wordt op drie manieren ‘gezuiverd’: 1. Slijmlaag waaraan onzuiverheden blijven kleven.

2. Trilhaartjes die dit terugduwen naar de keel, maar kleinere onzuiverheden, zoals fijnstof en bacteriën kunnen dieper doordringen in de luchtwegen.

Voorste luchtzakken Parabronchi Longen Bro nc hu s Achterste luchtzakken

te ct ed

luchtzakken

inademen De luchtzakken vullen zich door het uitzetten van de lichaamsholtes, lucht wordt van de bek naar de achterste zakken gezogen. Tegelijkertijd wordt lucht van de longen in de voorste luchtzakken gezogen.

trilhaartjes

NH3

slijmlaag

formaline

weefsel

yr

stof

Contact met irriterende stoffen (zoals formaline in de uitkomstkast) tasten trilharen aan, de slijmlaag komt tot stilstand en wordt dikker.

co p

Ingeademde lucht wordt gezuiverd door trilharen in de luchtpijp die een slijmlaagje met daaraan klevende (vuil)deeltjes terugwerken naar de bek.

Schadelijke deeltjes blijven in de stilstaande slijmlaag opgesloten.

De schadelijke deeltjes infecteren de onderliggende weefsels.

Luchtweginfecties

Beginnende infectie, snotterige neus, iets toegeknepen ogen

Gevorderd luchtwegprobleem

H oofd st u k 7 . We e k 4 : Aan dach t vo o r adem h al i n g

Ernstige infectie: neus en ogen zitten volledig dicht 85

te ct ed

ig ht pr o

yr

co p