S
T
U
D
I
M
K
R
A
H
A
S
U
E
S
HYRJE Do të doja që të rinjtë në Ballkanin Perëndimor të jenë më të lidhur, të shkëmbejnë më shumë përvoja dhe njohuri. Kjo është shumë e rëndësishme sepse të rinjtë në Ballkanin Perëndimor, për fat të keq, nuk dinë mjaftueshëm për njëri-tjetrin. Vitet tragjike të nëntëdhjetës na kanë ndarë. Kemi plotë brenga të përbashkëta dhe probleme të cilat mund ti zgjidhim së bashku ose të paktën të ndihmojmë në realizimin e ndryshimeve pozitive. I anketuari nga Serbia
Kaq shumĂ« po ndodh nĂ« Ballkanin PerĂ«ndimor dhe ne do tĂ« donim qĂ« shumĂ« gjĂ«ra tĂ« mos kishin ndodhur kurrĂ«. Historia, bukuria, pĂ«rleshjet, (e kundĂ«rvĂ«na) identitetet, rrĂ«fimet e pĂ«rhershme, problemet e pazgjidhura dhe traumat e thella pulsuese - tĂ« gjitha tĂ« pĂ«rqendruara nĂ« njĂ« rajon. Historia Ă«shtĂ« tani, ajo po ndodh para syve tanĂ«, ne e pĂ«rjetojmĂ« dhe e formojmĂ« duke folur. Po pĂ«rpiqemi tĂ« kuptojmĂ« tĂ« tashmen tonĂ«, por po jetojmĂ« nĂ« tĂ« kaluarĂ«n. ShikojmĂ« pandĂ«rprer pas, nuk mund tĂ« lirohemi nga bishtat, duke i tĂ«rhequr dhe bllokuar dyert e tĂ« kaluarĂ«s tĂ« cilĂ«n duam ta mbyllim. Nuk mundemi ta nisim nga fillimi, ta mbyllim atĂ« derĂ« dhe tĂ« vazhdojmĂ« pĂ«rpara. Ku pĂ«rpara? Duket se rruga jonĂ« e pĂ«rbadhkĂ«t Ă«shtĂ« e caktuar - po shkojmĂ« drejt EvropĂ«s, edhe pse jemi nĂ« EvropĂ«. Gara nĂ« mes dy Evropave nĂ« mendimin tonĂ« Ă«shtĂ« edhe njĂ« paradoks. NĂ« njĂ« rast kam fluturuar prej Beogradit (SerbisĂ«) pĂ«r Brisel (Belgji) pĂ«rmes Cyrihut (Zvicra). Pse po vini nĂ« EvropĂ«? MĂ« pyeti doganieri nĂ« aeroportin nĂ« Cyrih. AsnjĂ«herĂ« nuk e kam lĂ«nĂ«?! Thash, pak i hutuar. NjĂ«ri nga tĂ« shqyrtuerit e ka vĂ«rejtur nĂ« rrjedhim duke krahasuar nivelin e efortit tĂ« cilin njĂ« i ri mesatar duhet ta investoj pĂ«r ta mbritur dhe gjĂ«n mĂ« tĂ« vogĂ«l me nivelin e efortit e njĂ« tĂ« riu mesatat prej BEâsĂ«: Egziston ajo fjalĂ« âstrugglingâ e cila i pasqyron tĂ« gjitha ndjenjat e rinisĂ« shqiptare; rinisĂ« e cila Ă«shtĂ« e kufizuar me faktin se Ă«shtĂ« nĂ« EvropĂ«, por jashtĂ« saj. GjashtĂ« shoqata tĂ« Ballkanit PerĂ«ndimor (BP6) - ShqipĂ«ria, Bosnja dhe HercegovinĂ«, Kosova*, Mali i zi, Mqaedonia e Veriut dhe Serbia janĂ« nĂ« rrugĂ«n drejt Bashkimit Evropian. Demokracizimi i Ballkanit PerĂ«ndimor Ă«shtĂ« nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ« edhe rrugĂ« edhe qĂ«llim. Ishte proces i gjatĂ« por do tĂ« zgjatĂ« akoma dhe mĂ« gjatĂ«. NĂ« fund, kur tĂ« tregohen rezultatet e luftĂ«s pĂ«r demokraci, rajoni jonĂ« do tĂ« jetĂ« mĂ« ndryshe se tani. AtĂ« do ta udhĂ«heqin njerĂ«zit e tjerĂ«, ndoshta mĂ« tĂ« mirĂ« se ne - rinia e sotme. NĂ«se pajtoheni me mua nĂ« fjalinĂ« e fundit, tani pse nuk tentoni tĂ« hiqni dorĂ« vetĂ«m nga pjesa e asaj fuqie, qĂ« rinia e sotme tĂ« mundet sa mĂ« shpejtĂ« tĂ« nis me sundimin! Ky studim krahasues po pĂ«rpiqet tĂ« identifikojĂ« potencialet transformuese tÄ tĂ« rinjve prej trojeve tĂ« BP6 nĂ« proceset e integrimit nĂ« BE dhe ku shtrohen (qĂ«ndrojnĂ«) kĂ«to potenciale, veçanĂ«risht nĂ« dritĂ«n e krizĂ«s sĂ« COVID-it-19. MĂ« saktĂ«, studimi do tĂ« hulumtoj dhe tĂ« analizoj drejtuesit kryesor dhe motivimet pĂ«r pjesĂ«marrjen e tĂ« rinjve nĂ« proceset e marrjes sĂ« vendimeve, si dhe marrĂ«dhĂ«nien nĂ« mes motivimit dhe perspektivave ndaj BEâsĂ« dhe vlerat e saj themelore. Po ashtu studimi tenton qĂ« tĂ« tregoj atĂ« çka bĂ«n qĂ« tĂ« rinjtĂ« tâu pĂ«rmbahen kĂ«tyre vlerave nĂ« vitin 2020, duke e marĂ« parasysh dinamikĂ«n politike dhe sociale nĂ« rajon, si dhe atĂ« qĂ« i motivon tĂ« nisin pĂ«rpara dhe tĂ« bĂ«hen aktiv nĂ« shoqĂ«rinĂ« e tyre dhe tĂ« ardhmen e rajonit. Studimi veçanĂ«risht hulumton se si kriza COVID-19 ndikon mbi motivimin dhe perceptimin e tyre, si dhe atĂ« se si tĂ« rinjtĂ« i perceptojnĂ« efektet e pandemisĂ« mbi pjesĂ«marrjen e tyre tĂ« ardhshme nĂ« krijimin e politikave dhe proceseve tĂ« integrimit nĂ« BE. Analizon cilat janĂ« mjetet dhe qasjet, kur Ă«shtĂ« fjala pĂ«r pjesĂ«marrjen e tĂ« rinjve, mĂ« efektiv, dhe prej tĂ« cilĂ«ve pritet tĂ« jenĂ« mĂ« efikas dhe mĂ« frytdhĂ«nĂ«s nĂ« tĂ« ardhmen. Ky hulumtim Ă«shtĂ« i pĂ«rgatitur nĂ« kuadĂ«r tĂ« projektit tĂ« gjĂ«rĂ« âTĂ« rinjtĂ« e Ballkanit pĂ«r EvropĂ«nâ, tĂ« mbĂ«shtetur nga ana e Bashkimit Evropian, qĂ«llimi i cilit Ă«shte fuqizimi i OCS-vĂ«, veçanĂ«risht organizatave rinore prej BP dhe TurqisĂ«, pĂ«r pjesĂ«marrje mĂ« efektive nĂ« procesin e krijimit tĂ« politikĂ«s dhe ndjekjes tĂ« integrimit nĂ« BE. Kryerja e hulumtimeve ishte detyrĂ« kĂ«rkimore dhe Ă«shtĂ« kryer kryesisht gjatĂ« verĂ«s sĂ« vitit 2020, nĂ« jehonĂ« tĂ« pandemisĂ« COVID-19 e cila ishte mjaft e theksuar nĂ« atĂ« kohĂ« dhe qĂ« ka ndikuar mbi shumicĂ«n e aspekteve tĂ« procesit. PĂ«rveç kĂ«saj, punimi hulumtues pĂ«rkoi me fushatat zgjedhore dhe zgjedhjet tĂ« cilat mbaheshin nĂ« Serbi, nĂ« KosovĂ« dhe Metohi*, MaqedoninĂ« e Veriut dhe Malin e Zi. Prandaj mbĂ«shtetja e plotĂ« dhe bashkĂ«punimi me skuadrĂ«n e CRTA, veçanĂ«risht me Tamara Brankoviq, Nikolla Paunoviq dhe Igor Stojiloviq, ishte jashtĂ«zakonisht e rĂ«ndĂ«sishme, si dhe ekspertiza dhe dedikimi i ekspertĂ«ve rajonalĂ« Lejla KusturicĂ«s, Kreshnik Lokes, Ardit Metaj Dikes, Valentina AtanasovskĂ«s dhe Aleksandra Gligoroviqit. Ne i jemi mirĂ«njohĂ«s Ana Konstatinoviqit pĂ«r mundimin e saj tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m dhe mbĂ«shtetjen nĂ« analizĂ«n e dokumentacionit tĂ« mbledhur.
* Ky përcaktim është pa paragjykim ndaj qëndrimeve mbi statusin dhe është në përputhje me RKSKB 1244/1999 dhe Opinionin e GJND-së mbi shpalljen e pavarësisë së Kosovës
6