Page 1


Rotterdam en Den Haag 2007 College uitwerking voor Spinoza Univercity, coaching and counseling Inleiding fundamenten van geestelijke begeleiding bij de Nederlandse Organisatie Hindoe Geestelijke, thema/vraag: hoe kan je als hulpverlener je handelen en methodiek verantwoorden? Raj Gainda, M.Sc.; M.A,; M.Phil.; B.Ed.; B.Sw.

Performance requirement

(HB 515) 4

Define and discuss the Valuation Theory and the Self Confrontation Method. Omschrijf en bediscussieer de waarderingstheorie en de zelf konfrontatie methode (ZKM). Waarderingstheorie De waarderingstheorie en de zelfkonfrontatiemethode (ZKM) zijn gebaseerd op de narratieve psychologie waarin het verhaal centraal staat dat de persoon vertelt over zichzelf en de wereld. Deze gedragsleer stelt dat mensen denken, voelen en handelen (intentioneel gedrag) op grond van het verhaal dat ze zelf vertellen over betekenisvolle incidenten en situaties in hun verleden, heden en toekomstverwachtingen. [extra ills.,uitleg: het verhaal in de Transactionele Analyse]. “In dit verhaal manifesteren zich affectief getinte waarderingen van gebeurtenissen en relaties ertussen die tezamen een ‘waarderingssysteem’ vormen. Op een dieper niveau spelen daarin twee grondmotieven door: het streven naar zelfbevestiging en het verlangen naar verbondenheid met iets of iemand anders” 1 De wetenschapsfilosofie die de basis vormt van de waarderingstheorie is de geesteswetenschappelijke filosofie en wetenschapsbeoefening van Wilhelm Dilthey. Het kernbegrip bij hem was Verstehen: verstaan + begrijpen + doorgronden. Dit heeft geleid tot de stroming hermeneutiek: de leer van de interpretatie (theorie), maar ook de activiteit van het interpreteren zelf (methodiek). De wisselwerking tussen het inzicht in de delen die het geheel doen kennen, en het inzicht in het geheel dat de delen verklaarbaar maakt, noemen wij de hermeneutische cirkel. In ons geval de oorspronkelijke, losstaande, onsamenhangende individuele gebeurtenissen en de opgeslagen versie ervan en de versie die wij samen de coach met behulp van ZKM creëren tot een betekenisvol geheel. De waarderingstheorie ziet een individu als een dynamische persoonlijkheid die in staat is om op creatieve, constructieve wijze betekenis kan geven aan zichzelf en zijn (sociale) omgeving. Dit doet hij door zijn persoonlijke verhaal te vertellen. Zijn verhaal bestaat uit een reeks gebeurtenissen en betekenisgevingen ervan. De gebeurtenissen zijn in het heden niet op te vragen, maar wel de gekleurde versie in zijn hoofd. Met deze gekleurde versie, die zijn gedrag in het heden en toekomst beïnvloedt, werkt de coach via de ZKM. Waardering slaat op gebeurtenis + betekenisgeving ervan. Deze theorie wordt ook ondersteund door de sociologische actoroptiek die uitgewerkt is in de attributietheorie en het symbolisch interactionisme met als formule: Gebeurtenis 1 + interpretatie > Gebeurtenis 2. Of: gebeurtenis 1 + gevoelens > gedachten > 1

(http://www.socsci.ru.nl/psy/selfcon/info.htm#visie d.d. 10 april 2007).


gebeurtenis 2 en verder. De rationeel emotieve therapie (RET) maakt gebruik van deze formule en dit kan aanvullend of ondersteunend zijn voor ZKM. Een waardering is een uitgesproken woord dat de persoonlijke betekenisgeving uitdrukt van een ervaring, gebeurtenis, probleem, wens, (onbereikbaar) doel, idee, geloof, geliefde of gehate persoon et cetera. Er worden waarden toegekend aan alles wat als relevant gezien wordt. Deze waarden zijn persoonlijk. Deze waarden hebben een cognitief en een affectief element die met elkaar onlosmakelijk verbonden zijn. Je kan ze niet los maken. Een gebeurtenis kan niet (nooit) ongedaan gemaakt worden. Wel is het mogelijk om een betekenis te veranderen. Wel kan het verleden (het geheel van losse gebeurtenissen) van andere waarde, betekenis, interpretatie in het heden voorzien worden zodat de nieuwe waarde het gedrag in de toekomst gaat beïnvloeden. Als iemand door heeft hoe zijn waarderingssysteem werkt, heeft hij de mogelijkheid om met dit inzicht zijn gedrag te beïnvloeden. Waarderingen kunnen positief, (prettige gevoelens) negatief (onprettige gevoelens) of ambivalent (prettig en onprettig) zijn: ze zijn altijd gekleurd en vervormd. De omgeving (buitenwereld) is een beetje anders hetgeen in onze hersens opgeslagen is. Dit komt doordat onze waarnemingszintuigen fysisch gedetermineerd zijn om informatie te generaliseren, weg te laten en toe te voegen. Dit moet gebeuren omdat anders onze hersens de hoeveelheid informatie niet kunnen opslaan. Naast deze automatische processen van vervorming vervormen onze hersens ook automatisch de informatie via dezelfde vervormingsprocessen om overbelasting te voorkomen. Deze 2 keer vervormde informatie wordt opgeslagen met de toevoeging van onze waarderingen. Dus ZMK werkt met deze derde informatie. Situaties en gebeurtenissen gaan gepaard met gevoelens en gedachten en doelen en volgens de waarderingstheorie liggen 2 basismotieven hieraan ten grondslag: zelf-zijn (zelfontplooiing, egoïsme, autonomie, vrijheid, etc.) en niet-zelf-zijn (sociaal zijn, altruïsme etc.). Dus twee doelen die tegenstrijdig kunnen zijn. Dat zorgt voor een verleden die in het heden voor de toekomst verbeterd moet worden. En daar hebben we in het Westen een heleboel methoden (o.a. ZKM) voor ontwikkeld. En die zijn ook nodig omdat we eenmaal zitten met aangeboren driften en instincten en emoties. Daar komen nog gecultiveerde doelen en interpretaties bij. In India had het Boeddhisme [ zie collegedictaat Raj over G.V. vanuit het B. en idem dito vanuit het H.] al voor 500 v.Chr. een oplossing voor menselijke problemen uitgewerkt. Als een persoon in staat is (en dat is hij, desnoods met de methode meditatie) geen gevoelens te hebben en geen enkel doel na te streven, dan heeft hij geen problemen en ook geen verleden, althans zijn verleden heeft geen invloed op zijn heden. Hij leeft in totale onthechting en waardetoekenning vindt niet plaats door hem. Hij heeft dan geen verhalen die hij wil vertellen. Dus ZKM is voor hen niet bruikbaar. ZKM is cultureel bepaald. Op zich geeft de waarderingstheorie een verklaring voor gedrag die bruikbaar is. Net zoals alle gedragstheorieën heeft ook deze theorie zijn beperkingen. Het proces van waarderen wordt uitgelicht en krijgt bijzondere nadruk. De rol van het onbewuste wordt op het eerste gezicht verwaarloosd, evenals de aangeboren driften en instincten. In elk geval is het een theorie die een positieve visie heeft op mensen en hun gedrag en de veranderbaarheid hiervan.


Zelfkonfrontatiemethode (ZKM). De zelf konfrontatie methode is bedoeld om mensen te helpen greep te krijgen op de eigen situatie (wat kan ik?), bewust te worden van motivaties en persoonlijke doelen scherper te krijgen (wat wil ik?). Hierdoor is iemand in staat gerichter sturing te geven aan eigen ontwikkeling en omgeving (hoe doe ik met wat ik kan om te bereiken wat ik wil?). De zelfkonfrontatiemethode is een wetenschappelijk onderbouwde methode, gebaseerd op de waarderingstheorie en theorie van het dialogische zelf, ontwikkeld door de psycholoog prof. H. Hermans van de Universiteit van Nijmegen. De ZKM is een beproefde ingang om vastgeroeste patronen van omgaan met zichzelf en met andere mensen te doorbreken en te verbeteren via een dialoog met zichzelf en de coach. Het is een sociaal agogische methode. Sociaal omdat de nadruk ligt op (mede)mens. En agogisch omdat uitgegaan wordt met een bestaande, ongewenste situatie (het meegeslepen verleden) die op een vaststelbare weg (ZKM) naar een toekomstige, gewenste doelsituatie leidt met meer bewustzijn, welzijn en welbevinden. Van een agogische methode (van Grieks: meta hodos, de weg waarlangs) is er sprake wanneer: - een visie op mensen en gemeenschappen aanwezig is; - een gedragstheorie ten grondslag ligt; - casuïstiek waarop de methode succesvol toegepast aanwezig is; - de methode duidelijk en controleerbaar beschreven is; - overdraagbaar is, onderwezen wordt; - technieken (specifieke en a-specifieke) bevat; - een systematiek heeft; - de opeenvolgende fasen beschreven zijn; - richtlijnen geeft voor ethisch handelen en hulpverlenen; - beroepsbeoefenaars kent (die verenigd zijn). Aan deze voorwaarden, eisen voldoet de Zelf Konfrontatie Methode (ZKM) in ruime mate. Daarom mogen wij hier van een methode spreken. Een methode is kort samengevat: de weg die leidt van een ongewenste situatie naar een gewenste situatie. De ZKM is oorspronkelijk ontwikkeld als een methode om het persoonlijke levensverhaal grondig te bevragen om te komen tot diepgaande, structurele veranderingen. De ZMK helpt mensen om op een systematische wijze te kijken naar hun eigen leven in verleden, heden en toekomst. De ZMK is een methode vanuit de dynamische persoonlijkheidsleer en kan gebruikt worden voor vragen op het gebied van zingeving, relaties, ethiek, geloof, spiritualiteit, gezondheid, arbeid en onderwijs. Dus breed inzetbaar voor een brede doelgroep, vanaf jongeren tot en met ouderen. De methode is op zich zelf niet sekse, milieu of etnisch gebonden. De ZKM helpt op een snelle en indringende manier om de samenhang te ontdekken in het eigen levensverhaal en deze te voorwoorden en onder ogen te zien: een ontdekkingsreis door het eigen leven. Gebeurtenissen, gedachten en gevoelens die ogenschijnlijk los van elkaar lijken te staan, blijken samen te hangen. Verleden, heden en toekomst blijken een geheel te vormen. Er worden patronen en thema’s zichtbaar die steeds weer opduiken in iemands levensverhaal. De persoon krijgt meer inzicht in zichzelf en een betere kijk op wat en hoe men wil en kan veranderen. De ZKM is ook te gebruiken voor studie- en loopbaanbegeleiding. Wij (docenten van de Hogeschool Rotterdam) passen elementen van deze methode toe bij SLC (Studieloopbaancoaching). De ZKM is een kortdurende methode en kent een in tijd beperkte


aantal bijeenkomsten. Onze studenten krijgen gedurende hun gehele studie begeleiding. Zij reflecteren regelmatig op hun levensverhaal in het verleden, het heden en hun toekomstbeeld. Met hun levensverhaal kunnen ze hun ontwikkelingen zichtbaar maken: voor zich zelf en anderen. Hierbij is het een vereiste dat de student zich verbaal in het Nederlands duidelijk en concreet kan uitdrukken. Omdat SLC meer omvat dan alleen hun levensverhaal, maken wij hier slechts gebruik van elementen uit de waarderingstheorie en ZKM. Bij deze methode confronteert de student zichzelf met zijn verleden. Hierbij kunnen de eventueel verdrongen trauma’s weer boven water komen. (Actualisering van achterliggende grondthema’s). Dan is het zaak om de student goed door te verwijzen naar een psycholoog of een psychotherapeut of de decaan. De ZMK heeft een beperkte hoeveelheid specifieke kennis die via korte cursussen aangeleerd kan worden als een specialisatie. De investering in tijd, energie en geld is niet groot voor een coach. De theorie en methode is in korte tijd aan een coachee uit te leggen, als dat gewenst is. Dus een bruikbare methode voor kortdurende coaching. De ZKM heeft 3 functies: de diagnostische, procesbevorderende en evaluerende, waarbij de organisatie en reorganisatie van het waarderingssysteem centraal staat. In het coachingsproces kunnen we 2 fasen herkennen: Assessment gedeelte: de inhoud en organisatie van het waarderingssysteem wordt verkend. Actie gedeelte: de inhoud en organisatie van het waarderingssysteem wordt veranderd. Het geheel vindt plaats via de cyclus: verhaal vertellen > iets met het verhaal doen: reflectie  actie  reflectie  actie  De coach en de coachee hebben een face to face samenwerkingsrelatie van coöperatie en cocreatie. Bij ZMK voeren de coach en de coachee een face-to-face dialoog waarbij de coachee vertelt welke belangrijke gebeurtenissen en situaties hij in het verleden heeft meegemaakt. Door te onderzoeken wat de waardering, betekenis hiervan is, wordt de coachee zich bewust van de onderliggende gevoelens en samenhang. Steeds terugkerende thema’s komen aan de oppervlakte met als resultaat dat de coachee zich bewust wordt van zijn persoonlijke basismotivaties en blokkades. De coachee kan doelgerichter keuzes maken omdat zijn flexibiliteit en zelfsturend vermogen toegenomen zijn (er heeft empowerment plaats gevonden). Literatuur http://www.socsci.ru.nl/psy/selfcon/info.htm#visie http://www.socsci.kun.nl/~hermans/confrontation.htm Zomer, P. (Hoofdstuk 3 uit proefschrift: ‘TCM: design, grounding and testing’). http://www.zomercornelissen.nl/downloads/ Hoofdstuk%20proefschrift%20samenwerking%20in%20onderzoek%20tussen%20team%20en %20begeleider.pdf (geprint 01-05-2007) En zie literatuurlijst


Performance requirement

(HB 515) 6

Define and discuss Solution Focused Brief Coaching (SFBC) a. convictions b. tools c. method. Omschrijf en bediscussieer de Oplossingsgerichte Kortdurende Coaching (OKC) Aannames, convicties, concepten Gereedschappen (technieken) Methode Hierbij gaat het om coaching die relatief kort duurt en oplossingsgericht is. Kort in de zin van beperkte tijdsduur (enkele weken) en slechts een paar zittingen. Oplossingsgericht i.p.v. de probleemgerichte, traditionele benaderingen waar veel aandacht geschonken werd aan het probleem zelf: achterhalen en analyseren van de oorzaken en de dieperliggende oorzaken, anamnese en probleemdiagnose, instandhouders van het probleem, de gefaalde oplossingsmethoden, de probleemhebber en de medegedupeerden, omvang en aard van het probleem, de consequenties daarvan etcetera. Vanuit het lineair denken met oorzaak > gevolg relaties. Bijvoorbeeld de traditionele psychotherapie en psychiatrie. Bij de oplossinggerichte benadering is de coach vanaf het begin gericht op de oplossingsmogelijkheden en hij laat het probleem voor wat het is. De oplossing is wat telt en als een oplossing helpt dan is kennis van het probleem irrelevant. Immers het probleem is opgelost en bestaat niet meer. In deze gehaaste tijd met veel en snelle veranderingen hebben mensen niet veel tijd tot hun beschikking. Problemen moeten snel, simpel, succesvol en pragmatisch opgelost worden. Hier doen de coaches aan mee en zij ontwikkelen concepten en methoden die daarvoor bruikbaar zijn. Een voorbeeld is de ZKM en Transactionele Analyse (T.A.) als reactie op de psychiatrische praktijken. Professionele coaches zijn op zoek naar methoden die snel, kort en succesvol met optimale resultaten toegepast kunnen worden. En zo’n methodiek is de z.g. Oplossingsgerichte Kortdurende Coaching die uit empirische gegevens succesvol blijkt en te koppelen is aan theorieën. Concepten, theorieën en aannames die OKC steunen. Systeemtheorie Deze theorie gaat ervan uit dat mensen in systemen (teams, organisaties, gezinnen, grootgezinnen etc) leven. De systemen bestaan uit subsystemen die met elkaar relaties hebben en met elkaar communiceren. Een verandering in een systeem heeft gevolgen voor de subsystemen: die reageren op elke verandering. Een systeem is dynamisch, is constant in verandering en heeft de neiging om de oude homeostase te behouden: constante streven naar overleving, verbeteringsdrang en behoudingsdrang. OKC maakt gebruik van het gegeven dat mensen naar verbering streven. Dit streven wordt ook door Maslow met zijn behoeftepiramide ondersteund. Het bijzondere van de systeemtheorie is dat wanneer een subsysteem via oplossingsgerichte


coaching verandert, dit een positieve reactie zal uitlokken van zijn medesubsystemen, die veranderen mee en dit is bijkomende meewaarde voor coachen van 1 subsysteem (persoon). Communicatieleer Het systeemdenken is onlosmakelijk verbonden met de communicatieleer. Een systeem bestaat omdat de subsystemen elkaar beïnvloeden door de communicatie. Door het communiceren beïnvloeden zij elkaars denken, praten en handelen. Bij coaching vormen de coach en de coachee een systeem die elkaar beïnvloeden door een dialoog aan te gaan. De communicatieregels worden toegepast. Cybernetica Cybernetica is de wetenschap die zich bezighoudt met controle van en communicatie binnen biologische, sociale en mechanische systemen. Cybernetica is verwant met de systeemtheorie die van toepassing is op alle stelsels met inbegrip van biologische en sociale systemen. Deze leer heeft genoegzaam aannemelijk gemaakt dat het lineair denken zijn grenzen kent en beperkte oplossingsmogelijkheden biedt voor complexe en chaotische systemen en waneer systemen veranderingen meemaken, een nieuwe homeostase willen en moeten bereiken. Chaostheorie De term chaostheorie is een populaire benaming voor een onderdeel van de wiskundige theorie van dynamische systemen. Zij onderzoekt omstandigheden waarin deterministische chaos optreedt en welke eigenschappen die heeft. Het begrip chaos heeft hierbij een technische, systeemtheoretische betekenis, te onderscheiden van het losse alledaagse woordgebruik. Deterministische chaos betekent dat de schijnbare wanorde toch exact bepaald is en geordend tot stand komt volgens regels. Omdat uitgaan van probleemgerichte coaching niet verstandig is, gelet op de moeilijkheid om een probleemanalyse te maken, is een oplossingsgerichte aanpak handiger. Chaos stimuleert creativiteit en inventiviteit en motiveert tot activiteit en aanboren van bronnen. Constructivisme In het coaching wordt het (sociaal) constructivisme gebruikt als een moderne leertheorie. Het constructivisme gaat ervan uit dat mensen zelf betekenis (waarderingen) verlenen aan hun omgeving en dat sociale processen hierbij een prominente rol spelen. Informatie (kennis) wordt door ieder mens op een eigen, persoonlijke wijze geconstrueerd, waarbij men sterk wordt beïnvloed door de reacties en opvattingen in de sociale omgeving. Kennis wordt niet alleen individueel, persoonlijk en subjectief geconstrueerd, maar wordt ook steeds weer gespiegeld aan de opvattingen van anderen. Kennis komt tot stand door interpretatie van informatie. Omdat interpretatie afhankelijk is van de voorkennis en associaties van lerenden, is deze per definitie subjectief van aard. Door eigen kennis te spiegelen aan de kennis van anderen, wordt deze niet alleen verrijkt, maar bereikt deze een hogere mate van intersubjectiviteit. De coach maakt gebruik van deze inzichten. Hij helpt de coachee om zijn eigen nieuwe realiteit te creëren. En zijn nieuwe realiteit zal volgens de systeemtheorie zijn medesubsystemen beïnvloeden. Gereedschappen die een coach en coachee kunnen gebruiken bij OKC Uiteraard een dialoog voeren tijdens de coaching.


De methode van OKC zelf is het beste, juiste gereedschap want hiermee wordt het coachingsdoel bereikt. Vragen stellen: oplossingsgerichte vragen, doelgerichte vragen, vragen over relevante bronnen: steeds met de bedoeling om de coachee aan het denken te zetten. De coachee kan een SWOT analyse maken. Uitgebreide verkenning van sterke kanten en kansen met weglating van zwakke kanten en bedreigingen. De Wonder Vraag stellen (stel dat je probleem door een wonder opgelost is, wat doe je dan….) De wederzijdse competenties. Een vertrouwensrelatie wordt als een noodzakelijke voorwaarde gezien. De methode De methode is een agogische methode die in fasen plaats vindt. 1e Fase Coachee en coach verkennen de gewenste toekomst (doelsituatie) en bespreken de veranderingen die gewenst zijn om het doel te bereiken. In het bijzonder wordt aandacht geschonken aan het moment wanneer het doel bereikt is. De coachee beschrijft zo gedetailleerd en concreet mogelijk zijn toekomstvisie. In tegenstelling tot gangbare coaching wordt niet gedaan aan uitgebreide probleemverkenning. Er wordt niet gedaan aan vertrouwensrelatie opbouwen. 2e Fase De coachee en de coach bespreken het recente verleden. Ze gaan op zoek naar tekens die alsnog te ontdekken zijn in de richting van het gewenste doel. De coach stelt vragen in de richting van “wat al goed werkt”. Dit kunnen kleine stapjes zijn in de richting van het gewenste doel. Dit helpt de coachee om mogelijke voorwaartse stappen te ontdekken en zijn bestaande bronnen efficiënter in te zetten. 3e Fase In deze fase voert de coachee uit wat tot nu besproken is. Actie na reflectie en vooruitblik. Deze activiteiten kunnen gepaard gaan met experimenteren wat wel werkt in de richting van doelbereik. Hier kan het ook gaan om kleine veranderingen in routinematige activiteiten. De bedoeling is dat de coachee gericht wordt (qua denken en handelen) op oplossingen die zullen leiden tot het doel. Voordelen van deze benadering zijn: Tijd en energie wordt bespaard omdat geen probleemdiagnose plaats vindt. Er is meer tijd beschikbaar om oplossingsmogelijkheden te zoeken en uit te proberen en naar bronnen te kijken. Bewustzijn van oplossingsmogelijkheden en bronnen wordt vergroot. Toekomstbeeld en mogelijkheden wordt helder en concreter. De cochee vindt zelf oplossingen en zijn zelfbeeld wordt positiever, zijn zelfvertrouwen neemt toe en hij is meer gemotiveerd om acties te ondernemen. De coachee heeft geleerd dat oplossingsgericht denken en handelen efficiënt is.


Competenties van de coachee: de cochee is een professional die zijn vakgebied beheerst als een expert (de nodige kennis en vaardigheden bezit), gemotiveerd is om in korte tijd een efficiĂŤnte oplossing te zoeken voor een werkprobleem. Competenties van de coach: Is staat te zijn in dialoog de coachee opties te laten ontdekken, haalbare doelen te laten formuleren, inventieve bronnen te laten ontdekken en creatieve oplossingen te laten ontdekken. De coach bezit de algemene competenties van een coach en is gespecialiseerd in de methodiek van OKC. Literatuur http://www.sf-academy.com/overview.html http://www.weiterbildungsforum.ch/en/pdf/IntroBriefCoaching.pdf en zie literatuurlijst

ZKM en coaching