Het opnemen van een cd in eigen beheer

HET OPNEMEN VAN EEN CD IN EIGEN BEHEER Een praktische & juridische handleiding

pop5882 CD in eigen beheer.indd 1

2/15/06 8:07:06

pop5882 CD in eigen beheer.indd 2

2/15/06 8:07:07

pop5882 CD in eigen beheer.indd 3

2/15/06 8:07:07

De brochure ‘Platencontracten’ is een uitgave van Poppunt.

Derde druk: vernieuwde uitgave.

Auteurs: Didier Deneuter in samenwerking met Thomas De Mot en Tijs Vastesaeger.

Didier Deneuter is advocaat-vennoot bij Ulys (www.ulys.net) en ­gespecialiseerd in entertainmentrecht.

Thomas Demot is International & Exploitation Manager bij Strictly Confidential.

Tijs Vastesaeger is verantwoordelijk voor het sociaal, fiscaal en juridisch advies bij Poppunt.

POPPUNT vzw Kartuizersstraat 19/7 1000 Brussel T. 02/504.99.00 F. 02/504.99.09 www.poppunt.be advies@poppunt.be info@poppunt.be Wettelijk Depot: D/2006/9498/2 Copyright Poppunt vzw Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder de voorafgaandelijke schriftelijke toestemming van de uitgever.

Hoewel bij de totstandkoming van deze brochure de grootst mogelijke zorg is betracht, bestaat de mogelijkheid dat bepaalde informatie na verloop van tijd verouderd of niet meer juist is. De uitgever, de redactie en de auteurs zijn dan ook niet aansprakelijk voor de gevolgen van activiteiten die ondernomen worden op basis van deze uitgave.

Met de structurele steun van:

pop5882 CD in eigen beheer.indd 4

2/15/06 8:07:08

INLEIDING Tal van redenen kunnen je ertoe brengen om je muzikale prestaties zelf op CD vast te leggen. Sommige DIY-adepten verkiezen het volledige productieproces zelf te controleren zonder inbreng van een platenfirma, zonder concessies te moeten doen op artistiek vlak of met betrekking tot het budget en de timing van de geluidsdrager.

Anderen zien de eigen productie als een noodzakelijke fase in hun carrière: nadat hun demo door verschillende platenfirma’s werd teruggestuurd met de boodschap ‘veelbelovend – succes met de verdere zoektocht’ hopen zij met nieuw kwalitatief materiaal deze belofte in te lossen. Nog anderen zien de opname in eerste instantie als visitekaartje voor uitgevers, boekingsagentschappen en concertorganisatoren.

Wat je motieven ook zijn, het uitbrengen van een CD in eigen beheer is geen risicovrije onderneming die je onbezonnen aanvat…

Didier Deneuter

pop5882 CD in eigen beheer.indd 5

2/15/06 8:07:09

1. HET PLAN Ook hier geldt voor alles: bezint eer ge begint… Een minimum aan voorafgaand kritisch zelfonderzoek is een absolute vereiste. Zijn alle bandleden overtuigd van het plan en even gemotiveerd om er tijd en geld in te investeren? Zal die motivatie nog steeds aanwezig zijn bij de eerste tegenslag(en) of bij een tekort in het budget? Is iedereen overtuigd van het materiaal dat zal worden opgenomen of is het toch beter om eerst nog wat nieuwe nummers te maken?

Neem ook de tijd om een echt ‘business’plan voor het project op te stellen. Vaak ligt de oorzaak van een mislukking niet in de artistieke waarde van de CD maar in het gebrek aan een degelijk en rea­listisch plan.

Stel jezelf in eerste instantie de vraag welk resultaat je beoogt met het project. Beschouw je de opname als een doel op zich (verkoop via eigen kanalen of met behulp van een distributeur of licentienemer) of eerder een noodzakelijke tussenstap voor het bereiken van een ander doel (meer optredens verkrijgen, een samenwerking met een platenfirma of een uitgever)? Budget en werkwijze zullen in beide gevallen geheel verschillend zijn.

Wees in elk geval realistisch met de doelstelling. Hoezeer je ook in de wolken bent van je nummers, bereid je voor op de harde realiteit.

Er bestaan heel wat voorbeelden van groepen die een CD bewust in eigen beheer hebben opgenomen en hiermee hetzij een aardige stuiver hebben verdiend, hetzij ontdekt werden en ‘doorbraken’.

Wellicht veel meer groepen hebben moeten vaststellen dat blijkbaar niemand op hun nochtans goede plaat wachtte. Als je de eigen­ productie als een doel op zich beschouwt, besef dan dat je naast artistiek talent ook een meer dan gezonde dosis moed, geduld en lef nodig hebt om je CD de aandacht te laten krijgen die hij ­verdient.

Daarnaast zal je altijd op de één of andere manier professionele partners moeten betrekken bij je project. Je kan ook een redelijk resultaat bereiken zonder hun steun, inbreng of netwerk, maar het niveau van een door een platenfirma uitgebrachte plaat zal je nooit kunnen evenaren.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 6

2/15/06 8:07:09

2. DE FINANCIERING Eens je doel vooropgesteld, moet je het ook nog toetsen aan de financiële haalbaarheid. De productie van een CD blijft een dure aangelegenheid. Als je over eigen kapitaal beschikt (een goed gespijsde spaarrekening, een rijke vriend of vriendin...) stelt er zich uiteraard geen probleem. Door volledige zelf-financiering heb je het voordeel dat je 100 % controle hebt over het project en je aan niemand rekenschap moet afleggen. Keerzijde hiervan is natuurlijk dat je als enige alle risico’s draagt. Als je eigen middelen beperkt zijn, hoeft dit echter geen onoverkomelijk obstakel te zijn.

• Zo kan je een subsidiedossier opstellen voor de productie. Het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap voorziet een project­ ondersteuning voor de realisatie van een CD of LP die aan bepaalde voorwaarden voldoet. De voorwaarden om in aanmerking te ­komen, zijn ondermeer: een hoogstaande technische kwaliteit en artistiek niveau, een oplage van minimum 1000 exemplaren waarvan minimaal 60% voor verkoop bestemd is. En het boekje van de CD moet een Nederlandstalige versie van de tekst bevatten. Dit geldt uiteraard alleen voor de begeleidende teksten, niet voor de ­liedteksten. Meer info over de subsidies voor opname en publicatie­ projecten in het kader van het kunstendecreet vind je op www.wvc.vlaanderen.be/regelgevingcultuur.

• Sommige groepen slagen erin het project te laten sponsoren, het zij in natura (een muziekwinkel stelt je bijvoorbeeld gratis materiaal ter beschikking, iemand is bereid het drukwerk gratis te ­leveren, hetzij, minder voorkomend, in geld.

• Verdere tekorten worden vaak opgevuld door een lening bij ­kennissen en familie. Maak duidelijke afspraken over hoe en wanneer de lening moet worden terugbetaald.

• G roepen met een uitgebreide schare fans slagen erin deze te ­b etrekken in de voorfinanciering door hen te vragen reeds op voorhand in te tekenen op een CD.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 7

2/15/06 8:07:09

• Als één en ander nog onvoldoende blijkt, kan je beslissen om van bij aanvang partners te betrekken bij het project. Dit soort samenwerking kan verschillende vormen aannemen: zo kan de partner een inbreng doen op het vlak van de exploitatie van de geluidsdrager (verdeling), in de productiekost ( waardoor er sprake kan zijn van een co-productie) of in technische ervaring. Door beroep te doen op de expertise en de contacten van derden kan je inderdaad aanzienlijk veel tijd en geld besparen.

Wees anderzijds ook heel voorzichtig met het beoordelen en aanvaarden van voorstellen.

Soms lijken ze op het eerste zicht erg aantrekkelijk maar binden ze je uiteindelijk langer dan je lief is aan deze partij, terwijl de effectieve meerwaarde achteraf miniem blijkt.

Elke vorm van co-productie moet een billijke verdeling van taken/lasten (en inkomsten) bevatten. Een courant voorbeeld van co-­productie: een opnamestudio of een producer stelt materiaal, ­studiotijd of diensten gratis of tegen een erg voordelige prijs ter ­beschikking van een groep en ontvangt in ruil hiervoor een redelijke deelname in de opbrengsten van de verkoop.

Nog een gouden tip : Als je opteert voor een co-productie, tracht dan in elk geval de voorwaarden van de samenwerking op voorhand en in detail vast te leggen in een geschreven overeenkomst. Het zal je behoeden voor nare verrassingen en niet voorziene putten.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 8

2/15/06 8:07:10

3. DE GROEP Maak vooraleer je van start gaat ook afspraken binnen de groep.

Een eigen productie blijft hoe dan ook een dure aangelegenheid zonder garantie op return. Je kan aan het eind met een behoorlijke schuld opgezadeld blijven.

Ook hier kunnen voorafgaande schriftelijke afspraken tussen de groepsleden veel onheil voorkomen. Deze afspraken kunnen zowel betrekking hebben op de relatie tussen de groepsleden onderling (wie heeft wat ingebracht), als op de relatie van de groep ten aanzien van derden-schuldeisers. Een te vaak voorkomend ramp­ scenario is dit waarbij één groepslid uiteindelijk alleen opdraait voor de schulden, doordat de contracten voor de huur van de studio en de aankoop van het materiaal op zijn naam werden opgesteld.

Het groepsproject kan dan ook best aangevat worden vanuit een bepaalde juridische structuur.

De specifieke vorm van deze structuur heeft heel wat praktische en juridische gevolgen en de spelregels zullen gevoelig verschillen.

Maak een grondige afweging tussen de voor- en nadelen die aan iedere organisatievorm verbonden zijn voor je eigen situatie (ook je sociaal statuut!) en laat je hierbij adviseren door een specialist.

Hierna volgt een summier overzicht van de mogelijkheden.

3.1 DE FEITELIJKE VERENIGING Een feitelijke vereniging ontstaat van zodra twee of meer personen het idee ontwikkelen om gezamenlijk een project te verwezenlijken.

Een groep die bij optredens of opnamen opereert zonder enige ­formaliteit of structuur, doet dit juridisch als feitelijke vereniging. De leden van een feitelijke vereniging kunnen onderling afspraken ­maken waaruit zij rechten en plichten kunnen bekomen.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 9

2/15/06 8:07:10

Wegens het ontbreken van een wettelijke regeling, heeft de feitelijke vereniging echter geen rechtspersoonlijkheid. Dit betekent dat de buitenwereld de vereniging (de groep) niet als een aparte 足persoon met een eigen vermogen zal behandelen.

Ten aanzien van derden blijven de individuele leden van de groep dus als enige gehouden voor nakoming van alle verplichtingen en dit met hun eigen vermogen. Als je productie dus verlieslatend blijkt, kan de eventuele schuldeiser alle leden (of enkele van hen) persoonlijk aanspreken.

Een feitelijke vereniging is dan ook niet de meest aangewezen organisatievorm. Indien je er toch voor opteert, maak dan een geschreven samenwerkingsovereenkomst tussen alle leden waarbij de rechten en plichten worden vastgelegd.

Vergeet daarbij evenmin een eventuele groepssplit of het lot van een lid dat de groep verlaat te regelen: wie is eigenaar van aan足 gekocht materiaal, wie mag de groepsnaam blijven gebruiken, wie heeft welke rechten op de nummers, wat is het lot van eventuele contracten die intussen werden getekend, hoe zal de eventuele schuldenlast en de winst onderling verdeeld worden?

3.2 DE VERENIGING ZONDER WINSTOOGMERK Door de oprichting van een vereniging zonder winstoogmerk (VZW) verkrijgt de groep rechtspersoonlijkheid. Dit wil zeggen dat de groep na ar buite n toe zal e rke nd worde n als e e n apar te (rechts)persoon met een eigen en afgescheiden vermogen.

Praktisch houdt dit in dat de VZW zelf, in eigen naam en met haar eigen vermogen, allerlei contracten kan sluiten, aankopen doen, een lening aangaan, een subsidieaanvraag indienen, etc... Daar komt bij dat, indien het financieel fout loopt, in principe enkel het vermogen van de VZW kan aangesproken worden voor schadeclaims en schulden tegenover derden.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 10

2/15/06 8:07:10

De oprichting van een VZW biedt trouwens niet alleen extern maar ook intern meer zekerheid voor de groepsleden. De wens van de leden om gedurende een bepaalde tijd een gemeenschappelijk doel na te streven (het maatschappelijk doel), zal in de statuten van de VZW een concrete inhoud krijgen. Door het onderschrijven van de statuten gaan de leden immers automatisch onderling een contract aan, waarin verplicht een aantal praktische zaken geregeld moeten worden.

Vragen die verplicht in de statuten een antwoord moeten vinden zijn ondermeer: wie van de leden mag de VZW naar buiten toe vertegen­ woordigen, m.a.w. wie zal de contracten namens de VZW aangaan en wie zal instaan voor het innen van de inkomsten? Tot welk ­bedrag zal deze persoon bevoegd zijn? Wat moet er gebeuren wanneer één van de leden er de brui aan geeft? Wat is het lot van het gezamenlijk aangekochte materiaal?

Andere voordelen van de oprichting van een VZW liggen in een ­gunstiger fiscaal regime.

Ondanks deze onmiskenbare voordelen, houdt de werking via een VZW ook verantwoordelijkheden in: allereerst zal de groep de VZW als een eigen persoon moeten erkennen. Gelden van de VZW ­kunnen dus niet zomaar voor eigen gebruik aangewend worden.

Ook zijn de leden gehouden een aparte boekhouding te voeren, aangiften te doen in de rechtspersonenbelasting, te voldoen aan BTW-verplichtingen etc.

11 pop5882 CD in eigen beheer.indd 11

2/15/06 8:07:10

3.3 DE VENNOOTSCHAP Een vennootschap is een samenwerkingsvorm waarbij de leden hun middelen en activiteiten samenbrengen om winst te maken. Deze vennootschap kan zowel een burgerlijk als een handelskarakter hebben.

De wet voorziet verschillende vennootschapsvormen met elk een apart juridisch regime.

Door de oprichting van een vennootschap ontstaat er een aparte (rechts)persoon die de activiteit met haar eigen vermogen (maatschappelijk kapitaal) zal voeren, dit met uitsluiting van het eigen vermogen van haar vennoten. Ook hier is de risicobeperking een belangrijk voordeel van de vennootschap.

Een ander voordeel ligt in een gunstiger regime van de vennootschapsbelasting.

Nog veel meer dan bij een VZW, is het oprichten en houden van een vennootschap een dure aangelegenheid die slechts zin heeft als er regelmatige inkomsten in het vooruitzicht zijn. Ook zijn er een aanzienlijk aantal boekhoudkundige en administratieve verplichtingen verbonden aan een vennootschap.

Het is dan ook ten stelligste af te raden deze stap te zetten zonder verregaand onderzoek en extern advies.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 12

2/15/06 8:07:11

3.4 GASTMUZIKANTEN Als je bij de opnames sessiemuzikanten inschakelt, moeten er ­afspraken worden gemaakt.

Als uitvoerend kunstenaar hebben ook sessiemuzikanten naburige rechten op hun prestatie, zelfs als die heel miniem is. In sommige gevallen hebben zij als arrangeur ook auteursrechten op een song.

Juridisch gezien moeten zij dan ook geraadpleegd worden bij de verdere exploitatie van de plaat, bv. als je een licentiecontract ­tekent. Aangezien je na de opname misschien geen contact meer hebt, kan je zulke situaties beter vermijden.

In veel gevallen wordt daarom overeengekomen dat de gastmuzikant afstand doet van zijn naburige rechten ten voordele van de groep.

Om nare discussies achteraf te vermijden, kan je best de ­afspraken op voorhand vastleggen in een overeenkomst met bepaling van de vergoedingswijze (flat fee of royalty), welke rechten worden over­ gedragen etc.

De Belasting over de Toegevoegde Waarde (BTW) zie je best evenmin over het hoofd. De BTW is een belasting op goederen en diensten die uiteindelijk door de eindgebruiker wordt gedragen doch stapsgewijs, in elke fase van het productieproces wordt geïnd.

13 13 pop5882 CD in eigen beheer.indd 13

2/15/06 8:07:11

4. DE BTW De Belasting over de Toegevoegde Waarde (BTW) zie je best evenmin over het hoofd. De BTW is een belasting op goederen en diensten die uiteindelijk door de eindgebruiker wordt gedragen doch stapsgewijs, in elke fase van het productieproces wordt geïnd.

In veel gevallen zal je als eigen beheer-producent door de Belgische administratie als BTW-plichtig worden beschouwd voor je activi­ teiten. Als basisregel verklaart artikel 4 van de BTW-wet als BTW-plichtig : “ … eenieder die in de uitoefening van een economische activiteit geregeld en zelfstandig, met of zonder winstoogmerk, hoofdzakelijk of aanvullend, leveringen van goederen of diensten verricht … “ Om de werking van BTW te schetsen volgend voorbeeld : Omdat je als groep een meerwaarde toevoegt en die toevoeging een product oplevert (de CD) moet je bij de verkoop BTW aanrekenen aan de koper. Deze BTW draag je af aan de fiscus.

Anderzijds heb je tijdens het productieproces als groep zelf een aanzienlijk bedrag aan BTW betaald (op de huurprijs van de studio, bij aankoop van materiaal, op de masteringkost, de persingkost…).

Als BTW-plichtige kan je deze bedragen verrekenen met de BTW die je zelf verschuldigd bent op de verkoop van de CD. Als je meer BTW hebt betaald dan geïnd, zal je het verschil recupereren. Het resultaat is dan ook dat je slechts BTW afdraagt op de toegevoegde waarde.

In die zin is de BTW-plicht vaker een voordeel dan een nadeel.

Keerzijde is wel dat de BTW-plicht aanzienlijke administratieve ­verplichtingen met zich meebrengt : zo zal je periodieke BTW­a angiften moeten indienen, zal je bij in- en uitgaande facturen ­nauwgezet rekening moeten houden met de BTW-bedragen en is een gedetailleerd stock-beheer nodig van de CD’s met regelmatige staten van de voorraden, verkochte exemplaren en het aantal CD’s dat werd weggegeven, liefst met aanduiding van de bestemmeling en de datum.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 14

2/15/06 8:07:11

Op die manier vermijd je niet alleen lastige confrontaties met de ­belastingsadministratie maar krijg je ook een duidelijk beeld van het bedrag dat je opzij moet zetten voor afdracht van BTW. De BTWwet voorziet ook een bijzonder regime voor kleine ondernemingen.

Voor ondernemingen met een jaaromzet van hoogstens 5.580 is er een mogelijkheid tot belastingsvrijstelling, wat inhoudt dat je geen BTW zal moeten voorzien op je verkoopfacturen en dat je bevrijd bent van de hele administratieve rompslomp. Er is echter ook een keerzijde aan de medaille: vermits je zelf geen BTW moet doorrekenen, heb je evenmin recht op aftrek van de door jou betaalde BTW. Aangezien deze “kleine-ondernemers-regeling” je ervan weerhoudt om de BTW die je hebt betaald over je aankopen af te trekken of ­te recupereren, is het niet altijd raadzaam om voor deze regeling ­t e opteren. Vooral wanneer je te kampen krijgt met aanzienlijke ­investeringen, kan je beter overgaan naar de normale belastings­ regeling. De voorbelasting over je investering zal dan immers ­r uimschoots de BTW compenseren die je over je eigen verkopen verschuldigd bent.

Een BTW-nummer aanvragen gebeurt bij je lokaal BTW-controlekantoor.

De aanvraag gebeurt door middel van een speciaal formulier ­(formulier nr. 604A).

Voor het opzetten van je boekhouding doe je best een beroep op een boekhouder/belastingsadviseur: hij zal je niet alleen advies kunnen verlenen over het voeren van de boekhouding maar zal je eveneens kunnen bijstaan voor het uitwerken van een belastingsregime dat is afgesteld op jouw specifieke situatie. Verder kan deze belasting­ adviseur je ook helpen bij het aanvragen van een BTW-nummer en het doen van je BTW-aangifte.

Bruikbare informatie vind je onder meer op de UNIZO website (www. startersservice.be).

15 pop5882 CD in eigen beheer.indd 15

2/15/06 8:07:12

5. HET BUDGET Als het voorbereidende werk achter de rug is, kan je van start gaan met je budgetopmaak.

Gedurende heel het project zal een realistisch opgemaakt budget het centrale element zijn waarop je steeds kan terugvallen bij beslissingen.

Aangezien elke productie eigen uitgangspunten, middelen, noden en doelstellingen heeft, en de mogelijkheden onbeperkt zijn, is het onmogelijk hierin gedetailleerde, algemeen geldende richtlijnen te geven.

Er zijn verschillende mogelijkheden om een werkbudget op te stellen. De gemakkelijkste is te werken met een gesplitste uitgaven- en inkomstenkolom. Om tijdens het productieproces te kunnen bijsturen, kan je best naast de kolom voor het gebudgetteerd bedrag, een kolom maken waarin je telkens het werkelijke bedrag inschrijft.

5.1 DE UITGAVEN Een belangrijke voorafgaande opmerking bij het redigeren van je onkostenstaat, is dat je bij elk element dat je in de begroting ­opneemt best een redelijke vergissingmarge van bv. 10% voorziet.

De praktijk leert immers dat elke productie geconfronteerd wordt met onvoorziene bijkomende kosten.

Volgende posten komen meestal voor aan de uitgavenzijde.

1. De eigenlijke opnames Een groot deel van het budget wordt besteed aan de opnamekost.

Zoals verder nog aan bod komt, is de studiokost op voorhand niet steeds eenvoudig te begroten.

Tarieven van studio’s variëren en de prijzen zijn niet steeds recht evenredig met de service en de kwaliteit die geleverd wordt. Neem voldoende tijd om een vergelijkend prijs/kwaliteit onderzoek te ­verrichten en offertes te vragen. Informeer je ook wat precies in het basistarief inbegrepen is. Veel variaties zijn denkbaar in aanwezig opnamemateriaal, randapparatuur, technicus…. Meestal hanteren

pop5882 CD in eigen beheer.indd 16

2/15/06 8:07:12

de studio’s een uurtarief. Als je een hele CD opneemt, is een ­dagtarief vaak voordeliger. Ook daar zijn er verschillen: in sommige studio’s zijn nachtelijke overuren in het dagtarief inbegrepen, ­andere hanteren een strikt uurschema, nog andere hebben een apart nachttarief.

Hou er bovendien rekening mee dat het opnamemateriaal doorgaans niet in de studiokosten inbegrepen is en je dus nog een ­bedrag zal moeten uittrekken voor de bandkosten.

Hetzelfde geldt voor het salaris van alle personen waarop je tijdens de opnames een beroep wil doen: de geluidstechnicus en eventueel de producer, de arrangeur, sessiemuzikanten, etc.

Trek tenslotte ook nog een deel van het budget uit voor diverse ­bijkomende kosten waarmee de opnames kunnen gepaard gaan.

Denk hierbij bijvoorbeeld aan verplaatsingskosten, kosten voor ­logement en catering of huur van instrumenten.

De grootste onzekerheid bij de budgettering is de studiotijd die je denkt nodig te hebben. Probeer hierin realistisch te zijn en vraag raad bij collega’s en de mensen van de studio. Vergeet in geen ­geval de tijd in te calculeren die nodig is voor de opstelling.

Bijkomend moeten nog de kosten voor montage, de premastering en de mastering van de opnames begroot worden. Wanneer er ­gemastered wordt in een gespecialiseerde studio, dan zal je dit nog eens ongeveer 400 à 500 € kosten.

2. De persing & de verpakking In de eerste plaats breng je de kosten voor de fabricage van de CD in rekening, met name de kosten voor het branden of persen van de CD. Vervolgens moet je een bepaald bedrag voorzien voor de realisatie van het hoesje van de CD. Aangezien de meeste perserijen in de praktijk een minimumoplage van 1.000 CD’s vooropstellen en de perskosten (inclusief het ­hoesje in vierkleurendruk)

17

pop5882 CD in eigen beheer.indd 17

2/15/06 8:07:12

gemiddeld 1,2 € bedragen, loopt de fabrica­gekost al snel op tot 1.200 €, exclusief de BTW van 21% die hierop nog eens verschuldigd is.

Tenslotte - maar niet te verwaarlozen - moeten er bij het persen van de CD mechanische reproductierechten worden betaald aan SABAM, die 8 % van de verkoopprijs bedragen (met een minimum van ca. 0.8312€ per CD) en waarop een BTW tarief van 6% van ­toepassing is. Deze vergoeding, die uiteindelijk – na afhouding van een beheersvergoeding door SABAM - toekomt aan de auteur van het werk, moet door iedere producent betaald worden, ook indien de producent zelf de auteur van het opgenomen werk is. SABAM kent soms minimumvergoedingen en promotionele kortingen toe op de eerste persing. Hierover bestaan echter geen vaste regels of ­tarieven, dus je moet zelf een regeling met SABAM treffen.

3. De distributie & de promotie Deze categorie kan ten eerste de vergoeding behelzen die moet ­b etaald worden als je beroep wenst te doen op een distributeur.

Deze vergoeding bestaat veelal uit een percentage op de gerealiseerde verkoop van de CD. Het spreekt dan ook voor zich dat er geen distributiekosten moeten worden voorzien bij het uitbrengen van een promo CD waaraan geen enkele commerciële exploitatie is verbonden.

Onderschat zeker de eigen promotiekosten niet. Maak een ruime inschatting van deze kosten en houd rekening met zoveel mogelijk elementen die aan de promotie verbonden zijn: het weggeven van gratis exemplaren van de CD, het drukken en verspreiden van ­affiches, het opstellen van een persmap, kleinere kosten zoals het aanschaffen van postzegels en enveloppen, telefoongesprekken, verplaatsingskosten, een elektronische mailing etc…

4. De royalties voor de uitvoerende kunstenaars Afhankelijk van de regeling die je trof met sessiemuzikanten of een co-producent, kan een aparte kostenpost bestaan in de royalties die je aan hen verschuldigd bent op de verkochte exemplaren.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 18

2/15/06 8:07:13

5.2 DE INKOMSTEN Zoals eerder reeds uiteengezet, kunnen ook je bronnen van in­ komsten erg variëren. Zeker voor de toekomstige inkomsten is een gezonde dosis realisme nodig.

1. Financiering De eerste posten zijn de middelen die je bij aanvang van het project vrijgemaakt hebt : eigen inbreng, een investering door derden, ­tegemoetkoming door de overheid etc.

2. Directe inkomsten Deze inkomsten kunnen vooropgesteld worden als je de CD te koop aanbiedt. De begroting hangt uiteraard af van de verkoopprijs van de CD. Deze prijs verschilt naar gelang het verkoopskanaal: verkoop op concerten, directe verkoop of verkoop via een tussenpersoon (bv. een distributeur of licentienemer).

Het is echter geen gemakkelijke opdracht om de inkomsten uit ­verkoop op een nauwkeurige wijze te voorspellen.

Het heeft geen enkele zin om kost wat kost je begroting in evenwicht te brengen door inkomsten voorop te stellen waarvan de haalbaarheid zeer twijfelachtig is.

3. Indirecte inkomsten Soms is het een optie om indirecte inkomsten in de begroting op te nemen. Voorbeelden van deze posten zijn de inkomsten uit op­ tredens die je naar aanleiding van het uitbrengen van de CD zal ­uitvoeren, of de inkomsten uit merchandising.

19 pop5882 CD in eigen beheer.indd 19

2/15/06 8:07:13

5.3 VOORBEELD VAN EEN VOORLOPIGE BEGROTING Om je op weg te helpen om een correcte begroting op te stellen, krijg je hieronder een beeld van hoe zo’n begroting er kan uitzien.

We vertrekken van een low budget productie voor een full album op 1000 exemplaren, waarvan er 750 verdeeld worden via een dis­ tributiefirma. Nogmaals: de cijfers die hierin worden vermeld, gelden slechts als voorbeeld. De uiteindelijke costing zal voor het over­grote deel afhankelijk zijn van je eigen keuzes en het genre waarin je ­actief bent. Zo kan de studiokost voor een dance-plaat te verwaarlozen zijn in vergelijking met andere genres. Prijzen in euro excl. BTW.

BASISGEGEVENS Album PPD Packaging Aantal

12 Jewelbox 1000

KOSTEN Opnames / technicus / studio Mastering

500

Catering

200

Vervoer

100

Lay-out, films & proeven

400

Fabricage / persing

pop5882 CD in eigen beheer.indd 20

3500

1100

2/15/06 8:07:13

Mechanische rechten (6% BTW)

750

Eigen promotie - verzendmateriaal - advertentie - bureaukosten - representatie - homepage - totaal

1250

Distributie - 18% op 750 stuks

1600

TOTAAL

9400

INKOMSTEN Financiering - Eigen inbreng

PM

- Subsidie

PM

Directe inkomsten - eigen verkoop o.a. bij optredens

2000

- inkomsten distributie

3440

TOTAAL

PM

21 pop5882 CD in eigen beheer.indd 21

2/15/06 8:07:13

6. DE PRODUCTIE De eigenlijke productie van een CD verloopt in een aantal fasen, gaande van een grondige artistieke voorbereiding tot en met het persen van de CD en het drukken van de hoes. Er komt met andere woorden heel wat meer bij kijken dan de loutere opname van je favoriete nummers in de studio. Zoals je reeds hebt gemerkt, hangt aan elke fase een prijskaartje vast dat varieert naargelang de keuzes die je in ieder stadium van de productie moet maken.

6.1 DE VOORBEREIDING Studiotijd kost geld. Het komt er dan ook op aan om de kostbare tijd in deze studio’s tot een minimum te beperken.

Vooraleer effectief de studio in te trekken, moet je als groep volledig voorbereid zijn: een degelijke artistieke en praktische voorbereiding is cruciaal. Want zelfs als je je aan deze gouden regel houdt, kom je in de studio waarschijnlijk nog voor de verrassing te staan dat je er meer uren doorbrengt dan oorspronkelijk gepland.

Bezin je in de eerste plaats over de artistieke kant: staat het materiaal volledig op punt en zijn de groepsleden het eens over het op te nemen repertoire?

Voorkom ‘artistieke’ discussies tussen de groepsleden in de studio als deze net zo goed in het repetitielokaal kunnen worden uit­ gevochten. Zorg bovendien voor unanimiteit binnen de groep over de ‘sound’ die je verwacht van de opname.

Vraag je tevens af hoe het met de studio-ervaring van de groep en van de individuele groepsleden gesteld is. Als je nog nooit in een professionele of semi-professionele studio bent geweest, roep je best de hulp van een ‘kenner’ in die je voor en tijdens de opnames begeleidt. Misschien is het in dit geval niet verstandig om onmiddel­ lijk een commerciële full CD uit te brengen. Doe eerst de nodige ­ervaring op door het opnemen van een kwaliteitsdemo of single CD.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 22

2/15/06 8:07:14

Hoe selecteer je een studio die op jouw maat is gesneden?

- Buig je allereerst over de vraag of de opname van de CD wel ­volledig in een professionele studio moet gebeuren. Wanneer je in hoofdzaak elektronische muziek opneemt, kan je vaak een groot deel van de werkzaamheden in een home studio realiseren.

Naast de afwezigheid van tijdsdruk, biedt de home studio het voordeel dat je wellicht vertrouwd bent met het aanwezige materiaal.

Indien je over de nodige technische kennis beschikt, kan je in ­dergelijke omstandigheden vaak mooiere resultaten behalen dan in een professionele studio met peperduur materiaal dat niet optimaal wordt benut.

Wat de opname van akoestisch geluid betreft, is het zo dat het ­verschil tussen de home studio of budgetstudio en de professionele studio zich wél zal laten voelen. Bij akoestische opnames heb je immers aanvullend materiaal nodig, moet je beschikken over een akoestisch aangepaste ruimte en over een grondige kennis van akoestiek (bijvoorbeeld voor het juist plaatsen van de micro’s). In dit geval trek je dus beter naar een professionele studio die daartoe is uitgerust.

Een tussenoplossing ligt in een combinatie van de home studio en de professionele studio. Deze laatste schakel je dan pas in op het moment dat je een stem of een ander akoestisch geluid wil op­ nemen. Met een multisporenrecorder worden de opnames van de home studio gecombineerd met de nieuwe, akoestische opnames van de professionele studio. Met dit geheel kan men op eigen ­tempo thuis opnieuw aan de slag tot er een nieuwe of finale versie is. Terug in de professionele studio kan deze versie dan verder afgewerkt en gemixt worden. Wil je op een dergelijke manier werken, dan moeten de formaten waarmee de home studio en professionele studio ­werken compatibel zijn. Professionele studio’s kunnen meestal ­verschillende formaten aan, maar verifieer dit in elk geval voor je eraan begint.

23 pop5882 CD in eigen beheer.indd 23

2/15/06 8:07:14

- Stel je ook de vraag hoeveel sporen je nodig denkt te hebben voor je opname (16, 24 of meer). Bijna alle professionele studio’s ­beschikken minstens over een analoge of digitale 24 sporenrecorder, wat voor de meeste opnames wel volstaat. Heb je meer sporen ­nodig, ga dan op zoek naar een professionele studio die dergelijke opnames aankan.

Bij het afwegen van de verschillende opties, moet je in de eerste plaats uitgaan van de artistieke vereisten die je aan de opname stelt. Laat je daarbij leiden door de functie die de CD uiteindelijk zal vervullen. Wanneer je een commerciële exploitatie beoogt, ga dan na of de studio wel ervaring heeft met dergelijke kwalitatief hoogstaande opnames.

Een studio die gewend is om demoproducties af te leveren, zal dan misschien niet aan je verwachtingen kunnen voldoen. Wees daarom niet verlegen om een overzicht te vragen van de recente producties van de studio.

Een dergelijk overzicht geeft je trouwens meteen een idee over de muzikale stijl van de studio. De ‘kleur’ van de opname kan immers gevoelig verschillen naargelang de studio gespecialiseerd is in Vlaamse ballades dan wel in metal.

- Een ander selectiecriterium is de aard van de opname: een akoestische plaat vergt een geheel andere opnameruimte, set-up en ­materiaal dan een live-opname.

- Om artistieke of klanktechnische redenen kan je voorkeur uitgaan naar analoge of digitale opnameapparatuur. Veel professionele ­studio’s bieden beide opties aan: overleg op voorhand met de technicus wat voor jullie de beste oplossing is. Kies bij voorkeur een ­studio dicht bij je woonplaats, zelfs als deze iets duurder is. Het zal je immers sparen van een hoop bijkomende reiskosten, organisa­ torische problemen en vermoeidheid.

- Tot slot: bepaalde studio’s zullen je misschien voorstellen de ­studio non-stop (dag en nacht) te boeken aan een lager tarief. Hoe aantrekkelijk een dergelijke ‘lock out’ praktijk ook mag lijken voor ­je (beperkte) budget, uit menselijke overwegingen is dit niet altijd ­a an te raden. Zelfs al werkt men spoor per spoor en kunnen de

pop5882 CD in eigen beheer.indd 24

2/15/06 8:07:14

­ uzikanten tussen de opnamesessies wat uitrusten, dan is er nog m de geluidstechnicus, die meestal niet over deze luxe beschikt…

Ook kan het voor jezelf misschien beter zijn ergens tussen de sessies enkele dagen rust in te lassen. Laat je dus niet zomaar onder druk zetten door een studiobaas die je zo’n ‘lock out’ opdringt.

Een andere constructie waarvoor je moet uitkijken, is de zogenaamde ‘lege uren deal’ van sommige studio’s: je kan de studio dan tegen een verminderd tarief gebruiken tijdens de niet-geboekte uren maar moet opkrassen van zodra men een echte boeking heeft. Indien je op een dergelijke deal zou ingaan, probeer dan in ieder geval met de studiobaas een deadline af te spreken waarop de opnames ­definitief afgerond moeten zijn. Dit om te vermijden dat de opnames te lang aanslepen.

6.2 DE OPNAMES 1. Hoeveel studiotijd heb je nodig?

Vooral wanneer je weinig studio-ervaring hebt, is het bepalen van de vereiste studiotijd een moeilijke opdracht. Verschillende factoren spelen hierbij een rol.

- Het doorslaggevend element is wellicht de keuze tussen live ­opnames dan wel opnames spoor per spoor.

Elk instrument afzonderlijk opnemen, duurt meestal langer. ­Concreet mag je dan toch rekenen op een dag per nummer. Der­ gelijke opnames beginnen gewoonlijk met het inspelen van de drumpartijen over een “clicktrack”. De drummer kan zich daar op voorbereiden door eerst de BPM (Beats Per Minute) van alle ­n ummers te bepalen en ze vervolgens mee te spelen met een ­d rumcomputer. Een andere mogelijkheid is het opnemen van ­‘guides’. De andere groepsleden spelen dan mee ter ondersteuning, Daarna worden hun partijen vervangen door definitieve opnames.

25 pop5882 CD in eigen beheer.indd 25

2/15/06 8:07:15

Het opnemen van de “guides” kan ook met “click” of zonder. Als de groep erg tempovast is, is een “click” niet nodig. Dan heb je meer een live-gevoel. Wanneer de groep speelt met hoorbare tempoverschuivingen, ­gebruik je beter de “click”. Live opnames kunnen een pak sneller gaan mits voldoende voorbereiding zodat je goed op elkaar bent ingespeeld. Eventueel kan je ook kiezen om te werken met ‘overdubs’: je neemt dan weliswaar live op, maar later worden aan deze opname nog bijkomende elementen toegevoegd zoals extra stemmen of gitaren.

- Een tweede factor is de muziekstijl van je groep. Het spreekt voor zich dat het opnemen van ruiger materiaal dat ‘vet’ mag klinken, minder tijd in beslag zal nemen dan het producen van geraffineerde popnummers waarbij de instrumenten zuiver moeten worden weergegeven.

- Tenslotte is er natuurlijk ook nog de factor van je eigen kunde ­(of onkunde). Voldoende talent en voorbereiding vermijden dat er ­onnodig veel ‘takes’ moeten worden gedaan.

Tel bij je planning nog een halve studiodag voor het opstellen en ­afregelen van de drums en versterkers.

Meestal zal de geluidstechnicus (of de producer) je wel een rea­ listische inschatting kunnen geven van de benodigde studiotijd.

Aarzel dan ook niet met hen vooraf te overleggen.

2. Producing - de ‘sound’ van de opname Maak aan de geluidstechnicus duidelijk welke ‘sound’ je precies zoekt. Vaak lukt dit door hem wat materiaal door te spelen van ­andere artiesten waarvan de klankkleur van de opname je wel aanspreekt.

Voor een optimaal resultaat, als je budget dit toelaat, is het uit­eraard beter beroep te doen op een producer. In dat geval maak je ook best op voorhand duidelijke afspraken over het gewenste resultaat, de manier van samenwerken (hoeveel inspraak heeft de producer?) en uiteraard ook de financiële condities. Deze vergoeding kan de vorm aannemen van een royalty op de platenverkoop, een vaste vergoeding (flat fee), of een combinatie van beiden.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 26

2/15/06 8:07:15

3. Voorbereiding van de master De opnames in de studio worden gerealiseerd met een digitale ­of analoge sporenrecorder. Dit opnamemateriaal dient vervolgens te worden afgemixt. Hierna een kort overzicht van de verschillende stappen tot het bekomen van een opname die klaar is om te ­masteren.

Omdat de personen die tussenkomen bij het masteren, niet 100% op de hoogte zijn van de opnames, wordt best een tracklisting ­o pgesteld van de opgenomen nummers. Deze bevat het aantal nummers, de volgorde waarin de nummers op de tape voorkomen, de duur van de nummers, de exacte positie van het begin en het einde ervan, etc.

Deze indexering dient nauwkeurig te gebeuren door het vermelden van ID’s op tijdcode, zodat de mastering engineer de nummers ­gemakkelijk kan terugvinden.

Best wordt er ook nog een bijlage toegevoegd met de eventuele bijzonderheden waarop de mastering technicus moet letten tijdens het premasteren, zoals het veranderen van de volgorde van de nummers , het wijzigen van de intervallen tussen de nummers, het ­verwijderen van onregelmatigheden aan het begin en het einde van nummers (geruis, gekraak, getik, …), het toevoegen van in- en ­outfades, de exacte positie van de PQ-codes (zeer belangrijk bij live opnames en bij in elkaar overlopende nummers), etc…

Verzeker je er tenslotte van dat je eveneens over een reservekopie (het nut hiervan zal je snel duidelijk worden in het geval van een ­‘ongelukje’…) beschikt en neem alle opnamebanden onmiddellijk mee.

27 pop5882 CD in eigen beheer.indd 27

2/15/06 8:07:15

6.3 MASTERING De term mastering slaat eigenlijk op twee verschillende fasen in het productieproces - de premastering en de eigenlijke mastering - die omwille van hun vage grens vaak in één adem worden genoemd.

Aangezien mastering de mogelijkheid biedt om de ‘sound’ van de opname nog wat bij te schaven en een aantal vergissingen die ­tijdens de opnames of mixen zijn gebeurd, nog recht te zetten, is het een heel belangrijke etappe van de productie. Anderzijds is ze niet goedkoop.

Zeker als je slechts over een beperkt budget beschikt, bespreek je best vooraf met de mastertechnicus hoeveel tijd er zal besteed worden aan het masteren. Bedenk echter wel dat teveel bezuinigen op dit punt niet verstandig is, vermits de mastering het verschil kan maken tussen een matige en een uitstekende productie.

In de eerste plaats wordt overgegaan tot editing (montage) van de nummers. Hierbij worden de nummers in hun definitieve volgorde en met de juiste tussentijden na mekaar gezet. Ook worden storende geluiden tussen de nummers verwijderd.

Vervolgens worden de laatste schoonheidsfoutjes met een equa­lizer en een compressor weggewerkt en de frequenties en volume­ niveaus gelijkgesteld. Vaak worden ook nog in overleg bijkomende effecten toegevoegd.

Tenslotte wordt een PQ-code aangebracht die ervoor zorgt dat ­razendsnel kan overgesprongen worden van nummer tot nummer en dat de afspeelvolgorde van de nummers op de CD door de ­beluisteraar kan gemanipuleerd worden.

Het resultaat van al deze handelingen wordt vastgelegd op een ­Umatic tape die kan dienen voor het vervaardigen van een glas­master door het persbedrijf. Van de U-Matic tape wordt eveneens een veiligheidskopie gemaakt op DAT.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 28

2/15/06 8:07:15

7. PERSING – DRUKWERK & VERPAKKING Als je CD ook bedoeld is voor verkoop, ben je nu klaar om van de gerealiseerde masteropname CD’s te laten fabriceren. Dit gebeurt door een gespecialiseerd bedrijf dat ook zorgt voor de druk van de labels, inlay en de verpakking.

7.1 PERSING De perserij maakt aan de hand van de U-matic tape een zgn. glass master aan, de matrijs voor persing van de eigenlijke CD’s.

Perserijen verschillen onderling zowel op vlak van tarieven als van verleende service, dus licht je hierover ook op voorhand in. Vraag zeker details over de tarieven naargelang de oplage, leverings­ termijnen en vraag een offerte op papier.

Vaak ligt de minimum-oplage op 500 stuks, hoewel sommigen ook een oplage van 300 stuks aanvaarden.

Laat je niet blind verleiden door de kwantitatieve kortingen die ­perserijen je soms aanbieden: een lagere eenheidsprijs in ruil voor persing van een grote oplage heeft geen zin als nadien je stock ­onverkoopbaar blijkt.

Hetzelfde geldt voor ‘gratis diensten’ die worden aangeboden bij een grotere oplage. Wanneer voorgesteld wordt bepaalde kosten (zoals het vervaardigen van de glass master of het drukwerk) te ­verminderen, reken dan steeds uit of deze besparing per extra ­geperste CD inderdaad een verschil betekent.

Vergeet ook niet dat mechanische reproductierechten verschuldigd zijn op de persing.

Overigens is het bijpersen van een CD zo gebeurd.

29 pop5882 CD in eigen beheer.indd 29

2/15/06 8:07:16

7.2 DRUKWERK Verwaarloos het visuele aspect van je CD niet. Een verzorgde, ­o riginele look is een belangrijk aspect van de promotie. Mits wat creativiteit en hulp van een bevriend graficus of fotograaf kan je met een minieme extra kost een hoesontwerp creëren dat uit de band springt. Het drukwerk wordt aangemaakt op basis van films die ­hetzij door een gespecialiseerd bureau of drukker, hetzij door de perserij zullen worden gemaakt. Dit laatste is meestal duurder.

Informeer je bij de perserij welke de technische vereisten zijn van de films als je deze taak uitbesteedt aan een derde.

In het basistarief van de perserij is meestal de aanmaak van het ­CDlabel, een kleuren inlay en een booklet van twee of vier pagina’s met rectozijde in kleur inbegrepen. Mits betaling van een supplement kunnen meer prestigieuze booklets aangemaakt worden.

1. Het label Op de CD zelf wordt een etiket, het zogenaamde label, aan­gebracht.

Hou er bij het ontwerp van het label rekening mee dat de labelfilm een aantal vermeldingen moet bevatten.

- D e vermelding SABAM als de werken bij deze beheersvennootschap werden aangegeven.

- Een cataloognummer dat je zelf kiest (bv. de initialen van de groep gevolgd door 001). Als je een barcode aanbrengt, zal deze cor­ responderen met het cataloognummer (zie verder).

- Het CD-technologie logo -D e zgn. ‘all rights reserved clause’ in een taal naar keuze, bv. ­“All rights of the producer and of the owner of the copyright ­reserved. Unauthorized copying, public performance, broadcasting, hiring or rental of this recording prohibited. Made in the EU”.

- Titel van het album, de nummers en de rechthebbenden (dit laatste kan ook vermeld worden op de achterzijde van de inlay).

pop5882 CD in eigen beheer.indd 30

2/15/06 8:07:16

- Ook de symbolen © en mogen niet ontbreken. Het symbool duidt de producent van de CD aan, met andere woorden jezelf. Je laat het symbool volgen door het jaar van de eerste vastlegging op geluidsdrager en je naam: 2002 (Naam).

Het © symbool (gevolgd door het jaar van eerste vastlegging en de naam van de auteur) duidt op de houder van de auteursrechten op de vastgelegde werken. Dit kan zowel slaan op de muziekwerken als op het grafisch ontwerp. Gebruik van dit symbool komt voort uit de Amerikaanse auteurswetgeving, die de bescherming van ­werken traditioneel slechts erkende na registratie.

2. De inlaycard De inlaycard is het inlegvel dat zichtbaar is aan de zijkanten en de achterzijde van een jewel box. De afmeting van de inlaycard (ca.

118 x 138 mm) verschilt van die van de booklet, omwille van de twee zijstroken van de box die zichtbaar moeten zijn.

Op de achterzijde van de inlay vermeld je best nogmaals een ge­ detailleerde tracklisting met aanduiding van de tijdsduur van ieder nummer. Radioprogrammeurs zijn je hiervoor dankbaar.

Voorzie ook een plaatsje voor het aanbrengen van de streepjescode.

Deze code, die door bepaalde perserijen kan worden verschaft, maakt het de (eventuele) distributeur mogelijk aan de CD een ­referentienummer toe te kennen voor de verkoop. Beschik je nog niet over een streepjescode, laat hiervoor dan een blanco vakje vrij: de code kan later nog worden toegevoegd.

3. De booklet Een booklet kan zoveel pagina’s bevatten als je zelf wil, maar je voorziet beter twee verzorgde velletjes in kleur dan 10 onbeduidende pagina’s met informatie waarin geen mens geïnteresseerd is.

31 pop5882 CD in eigen beheer.indd 31

2/15/06 8:07:16

Hou reeds bij het ontwerp van de lay-out rekening met de standaardafmetingen van de uiteindelijke verpakking. Voor een kartonnen hoesje of een DigiPack gelden immers andere afmetingen en vereisten dan voor de standaard jewelbox. Dit zal trouwens ook een impact hebben op de prijs.

Een booklet voor een jewelbox dient een grootte te hebben van ­ongeveer 120 mm op 120 mm. Zorg dat het grafisch ontwerp aan dit formaat aangepast is.

Ook voor de inhoud van de booklet kan je je inspiratie de vrije loop laten. Vaak wordt nogmaals het label vermeld.

Vergeet vooral niet de informatie mee te geven die voor de exploitatie van de groep of de CD van belang kan zijn. Een contactadres, de URL van je website of de gegevens van je manager of boekingskantoor zijn een minimum.

7.3. DE VERPAKKING Naast de gebruikelijke jewel box, beschik je nog over tal van mogelijkheden om je CD’s te verpakken, zoals een kartonnen hoesje, een DigiPack of een kartonnen koffertje, waardoor je aan je CD een persoonlijker uitzicht kan geven.

Beschik je slechts over een beperkt budget, dan zal je keuze misschien uitgaan naar een kartonnen enveloppehoesje. Hierdoor ­bespaar je niet enkel een hoop productiekosten, ook de porto­kosten bij levering en bij promo mailing zullen een pak lager zijn. Het ­enveloppehoesje is trouwens een courante verpakking voor singleCD’s.

Opteer je voor een niet-standaard verpakking, realiseer je dan wel dat dit vanuit commercieel oogpunt soms moeilijkheden oplevert. Men stelt vaak vast dat (vooral grote) platenketens niet geneigd zijn deze CD’s in te kopen, vermits hun rekken niet op afwijkende af­metingen zijn voorzien.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 32

2/15/06 8:07:16

8. AUTEURSRECHTEN - SABAM Tijdens de productie van je CD kom je in elk geval in aanraking met SABAM. Deze beheersvennootschap voor auteursrechten int en verdeelt vergoedingen die verschuldigd zijn voor het gebruik van haar repertoire. Dit zijn werken die direct bij haar werden aangegeven of die zij vertegenwoordigt door overeenkomsten met buitenlandse beheersvennootschappen.

Een kort overzicht van de werking van SABAM is hier dus op zijn plaats. Meer hierover vind je ook in het tipboekje ‘Muziekuitgave en auteursrecht’.

8.1 BESCHERMING VAN DE OPGENOMEN TITELS Auteursrecht ontstaat automatisch, door de creatie van het werk, zonder verdere formaliteiten. Om van deze wettelijke bescherming te kunnen genieten, is een depot van je werken bij SABAM dus geenszins noodzakelijk.

Het depot van je werken bewijst wel zijn praktisch nut op een ander vlak, met name dat van het bewijs. Er is immers een verschil tussen het ontstaan van het auteursrecht en het bewijs ervan. Wil je verhinderen dat anderen auteursrecht claimen op jouw nummers, dan zal je moeten bewijzen dat het inderdaad jouw nummers zijn. En dit ­bewijs wordt enorm vereenvoudigd door een depot van deze nummers bij SABAM. Als je al lid bent bij SABAM dan is dit depot gratis.

Niet-leden betalen 25 euro per depot.

8.2 AANSLUITING & AANGIFTE VAN DE WERKEN SABAM maakt een onderscheid tussen uitgegeven en onuitgegeven werken. Uitgegeven werken zijn - zoals de benaming reeds aangeeft werken waarbij je een beroep doet op een uitgever of zelf als uitgever optreedt. In het kader van een eigen-beheer-productie zal je over het algemeen te maken hebben met onuitgegeven werken. Het Algemeen Reglement van SABAM zegt hierover het volgende:

33

pop5882 CD in eigen beheer.indd 33

2/15/06 8:07:17

“De aangifte van onuitgegeven werken wordt aan de beoordeling van de rechthebbende overgelaten. Evenwel kan deze laatste geen aanspraak maken op de uitkering van rechten voor de periode voorafgaand aan deze aangifte.”

Wil je dus in de toekomst de uitbetaling verzekeren van je rechten als auteur, dan ben je genoodzaakt je nummers bij SABAM aan te geven. Dit impliceert meteen dat je je ook als lid bij SABAM zal moeten aansluiten. Beoog je geen exploitatie van je werken, dan heeft de aangifte ervan uiteindelijk weinig zin.

1. Lidmaatschap Het lidmaatschap bij SABAM is verbonden aan een aantal voorwaarden.

Ten eerste zal je het lidgeld moeten betalen door inschrijving op een ‘maatschappelijk aandeel’. Hierdoor word je vennoot-stagiair van de CVBA Burgerlijke Vennootschap SABAM. Een maatschappelijk aandeel kost 124 euro maar je bent niet verplicht dit aandeel integraal te storten.

Een gedeeltelijke betaling is eveneens mogelijk, je betaalt dan slechts één vierde. Het verschil is dat je dan geen stemrecht hebt op de algemene vergaderingen en evenmin verkiesbaar bent voor bestuursmandaten.

Ten tweede moet je met SABAM een cessieovereenkomst sluiten waarmee je je vermogensrechten als auteur aan SABAM afstaat. Dit gebeurt door middel van de “Overeenkomst van aansluiting en ­fiduciaire afstand”.

Ten derde moet je als auteur van muziekwerken (componist of tekstschrijver) voldoen aan een kwantitatieve voorwaarde: je moet ten minste 5 werken voorleggen of een aantal werken met een ge­ zamenlijke duurtijd van minstens 15 minuten. Maar niet getreurd als je op basis van deze laatste voorwaarde nog niet onmiddellijk in aanmerking komt voor lidmaatschap: SABAM houdt je dossier ­zolang in beraad maar beschermt je werken vanaf de aangifte. De uitbetaling van de uitvoerings- en reproductierechten wordt evenwel nog uitgesteld.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 34

2/15/06 8:07:17

Tenslotte moet je vanaf je tweede jaar na aansluiting een bijdrage betalen in de administratiekosten. Voor auteurs-componisten bedraagt deze bijdrage jaarlijks 25 euro. Maar dit bedrag haal je er zó weer uit, want op voorwaarde dat je systematisch je nieuwe nummers aangeeft, de playlist van je optredens indient, etc, int SABAM je auteursrechten en bezorgt ze aan jou.

Om lid te worden van SABAM, verzoek je de Dienst Aanvaardingen om je het modelformulier “Aanvraag tot lidmaatschap in hoe­ danigheid van auteur en opgave van de werken” op te sturen.

Iedere auteur-componist moet afzonderlijk een aanvraag tot ­lidmaatschap en aangifte van werken indienen: als groep lid worden van SABAM is niet mogelijk. Na een controle van je aanvraag zal je (na enkele maanden) een contract als vennoot-stagiair toegestuurd krijgen. Na ondertekening van dit contract, wijst SABAM je een ­lidnummer toe dat je moet vermelden bij iedere correspondentie.

Mocht je het idee hebben om de kosten van het lidmaatschap te drukken door slechts één groepslid te belasten met de aangifte, ­b edenk dan dat bij latere conflicten de aangifte bij SABAM een ­b elangrijke rol zal spelen. Men zal er immers van uitgaan dat ­diegene die de aangifte deed, de rechthebbende is. Hij is dus de enige die in aanmerking zal worden genomen voor de verdeling van de opbrengsten.

2. De aangifte Ook als je reeds lid bent van SABAM, moet je individueel aangifte doen van de nummers waaraan je hebt meegewerkt.

Als je groep bestaat uit meerdere auteurs of componisten, moet je dus eerst uitvechten welke prestaties aan wie toe te schrijven zijn, zodat hierover geen discussie meer kan bestaan.

Voor de aangifte van je werken, die voor leden gratis is, gebruik je het document “Aangifteformulier voor muziekwerken en liedjesteksten”.

Let wel: ook al gebeurt de aangifte individueel, het formulier moet door alle rechthebbenden ondertekend worden.

35 pop5882 CD in eigen beheer.indd 35

2/15/06 8:07:17

3. A anvraag tot reproductie & bet aling van de mechanische reprodctierechten Artikel 1 van de Auteurswet van 30 juni 1994 bepaalt dat alleen de auteur van een werk van letterkunde of kunst het recht heeft om het op welke wijze of in welke vorm ook te reproduceren of te laten ­reproduceren.

Als je muziek op CD wil zetten, dan heb je daarvoor de toelating ­nodig van de Dienst Incasso bij SABAM. Een dergelijke “Aanvraag tot reproductie op geluidsdrager” moet hoe dan ook ingediend ­worden, ongeacht of je eigen werk of dat van een ander wil uitbrengen en ongeacht of er al dan niet bij SABAM aangifte werd gedaan van de op te nemen nummers. Men zal je vragen een aantal ge­ gevens in te vullen zoals de naam van de perserij, de bestelde ­oplage, de totale duur, de verkoopprijs, etc…

Zolang je niet beschikt over een toelating van SABAM of een attest van non-interventie (als de muziek niet voorkomt in het SABAM­repertoire), mag de perserij niet tot persing van de CD’s overgaan.

SABAM kent twee verschillende toelatingssystemen: een “algemene en permanente toelating tot reproductie” en een “toelating werk per werk”. Het eerste (meer voordelige) systeem is voorbehouden voor producenten uit de fonografische industrie die onderworpen zijn aan een BIEM-contract afgesloten tussen SABAM en IFPI. Als eigen-beheer-producent word je dus in de regel geconfronteerd met het tweede systeem. Eigen aan een toelating werk per werk, is dat je reeds vooraf en over de gehele oplage van de persing aan SABAM een vergoeding verschuldigd bent, en niet op verkochte exemplaren.

De omvang van deze vergoeding, het zogenaamde mechanisch reproductierecht, is afhankelijk van twee elementen.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 36

2/15/06 8:07:18

Een eerste factor is het aantal titels dat tot het SABAM-repertoire behoort. Het spreekt voor zich dat je geen auteursrechten moet ­betalen voor werken die niet bij SABAM werden ondergebracht.

Een tweede factor is de netto-verkoopprijs van de CD aan het ­publiek.

De mechanische reproductierechten bedragen namelijk 8% van deze verkoopprijs, met een minimum van 0,8312 euro per album.

Na het indienen van je aanvraag, zal je van SABAM een factuur ­ontvangen van de verschuldigde reproductierechten, waarop nog eens 6% BTW in rekening wordt gebracht. Pas na de betaling van deze factuur, krijg je de toelating om tot persing over te gaan. Een kopie van deze toelating wordt door SABAM zelf naar de fabrikant gestuurd.

Let wel: de toestemming van SABAM geldt slechts onder het voorbehoud dat de exemplaren op een geoorloofde wijze worden ­vervaardigd. Als bijvoorbeeld naderhand zou blijken dat geen rekening werd gehouden met de rechten van de uitvoerende kunstenaars, is deze toelating waardeloos…

Kan je aan de betaling van mechanische reproductierechten ont­ komen?

Je zou er natuurlijk voor kunnen opteren om je eigen nummers niet bij SABAM aan te geven. Je bent dan voor deze nummers geen ­m echanisch reproductierecht verschuldigd, omdat zij niet voor­ komen in het SABAM-repertoire. Deze werkwijze wordt echter ­afgeraden, want de voordelen wegen niet op tegen de nadelen: voor niet aangegeven nummers zal SABAM niet alleen geen mecha­ nische reproductierechten maar ook geen uitvoeringsrechten innen indien je je werk openbaar maakt (live, via radio, ...).

Uiteraard kan je er ook steeds voor kiezen de te persen oplage ­beperkt te houden, zodat de mechanische reproductierechten over de hele oplage beperkt blijven.

37 pop5882 CD in eigen beheer.indd 37

2/15/06 8:07:18

Tenslotte neem je bij een beperkte oplage van CD’s, best eerst ­c ontact op met de afdeling mechanische reproductierechten bij SABAM. Soms kan je minimumvergoedingen of kwantitatieve ­verminderingen overeenkomen.

Een korting wordt eveneens toegekend voor demo-CD’s voor ­promotioneel gebruik.

De gehanteerde standaardvoorwaarden zijn echter weinig interessant: de oplage mag maximum 50 CD’s bedragen en de CD’s, die de uitdrukkelijke melding moeten bevatten “demo - not for sale”, mogen onder geen beding verkocht worden. Gelet op de inves­ teringen die je hebt gedaan voor de productie van de CD, is dit meestal geen aanrader...

4. Uitbetaling van de rechten Naast de inning van auteursrechten, staat SABAM als beheers­ vennootschap ook in voor de uitbetaling van deze auteursrechten aan de rechthebbenden. Voor de uitbetaling wordt er door SABAM een onderscheid gemaakt tussen enerzijds de “uitvoeringsrechten” en anderzijds de “mechanische reproductierechten”. De uit­ voeringsrechten zijn de auteursrechten die verschuldigd zijn als je werk publiek uitgevoerd wordt (live, via radio ...)

Heeft de band zijn eigen materiaal geschreven, dan is de band ­tegelijkertijd ‘producent’ en ‘auteur’. Hebben zij de opgenomen nummers bij SABAM aangegeven (en dus mechanische reproductierechten betaald), dan krijgen zij die rechten na minimaal een half jaar weer terug van SABAM onder de vorm van auteursrechten.

Hiervan wordt weliswaar door SABAM een bepaald percentage ­administratiekosten afgehouden.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 38

2/15/06 8:07:18

9. NABURIGE RECHTEN 9.1 NABURIGE RECHTEN VAN DE UITVOERENDE KUNSTENAAR Tekstdichters en componisten worden beschermd via het auteursrecht en vertrouwen het collectieve beheer van hun rechten toe aan Sabam.

De Auteurswet van 30 juni 1994 heeft een vergelijkbaar beschermings­ regime ingevoerd voor uitvoerende kunstenaars. Men spreekt in dit verband over de “naburige rechten” die zij op hun prestaties kunnen laten gelden.

Als zanger of muzikant word je aanzien als uitvoerend kunstenaar en kan je exclusieve rechten laten gelden op jouw prestatie (de ­uitvoering).

Net zoals bij het auteursrecht heeft de titularis van naburige rechten het exclusieve recht op vastlegging/ reproductie en op openbaarmaking van zijn prestatie. De geldigheidsduur van deze rechten is 50 jaar na de eerste vastlegging van de prestatie.

De naburige rechten spelen op een dubbel niveau: - Het recht op de vastlegging van de prestatie en haar openbaarmaking wordt op individuele basis geregeld in de contractuele ­relatie tussen de artiest en de producent.

Om deze reden werd reeds hoger aangestipt dat je als eigen beheer producent een geschreven overeenkomst moet opmaken met sessie-muzikanten en met de groepsleden.

- Daarnaast heeft de uitvoerende kunstenaar eveneens secundaire gebruiksrechten op verdere exploitatie van zijn vastgelegde ­uitvoeringen. Deze rechten worden collectief door de beheers­ vennootschappen bij de gebruikers geïnd en verdeeld volgens wettelijke sleutels.

Deze rechten zijn de ‘vergoeding voor privé-kopie’, nl. de taksen ­op blanco-geluidsdragers en opnameapparatuur, ‘de billijke ver­ goeding’ die verschuldigd is wanneer de opnamen op een andere

39 pop5882 CD in eigen beheer.indd 39

2/15/06 8:07:18

wijze dan live openbaar worden gemaakt (bv. in winkels, horeca­ zaken, discotheken...), de vergoeding voor doorzending via kabel en satelliet en tenslotte de vergoeding voor verhuur en uitlening.

Om aanspraak te kunnen maken op secundaire gebruiksrechten moet je je als uitvoerend kunstenaar eveneens aansluiten bij de ­beheersvennootschap. De beheersvennootschap voor de naburige rechten is Uradex. Net zoals bij SABAM kan je met Uradex een ‘overeenkomst van aansluiting en fiduciaire afstand’ aangaan. Dit kost 49,57€, je wordt dan een van vennoten van Uradex. Niet-leden kunnen eveneens een mandaat geven aan Uradex. Dit is gratis.

Wanneer je je aansluit bij deze vennootschap en regelmatig aangifte doet van de opname van je prestaties, zorgt zij ervoor dat je een vergoeding ontvangt voor het secundair gebruik dat anderen van je prestaties maken.

9.2 NABURIGE RECHTEN VAN DE PRODUCENT De Auteurswet kent niet alleen naburige rechten toe aan uitvoerende kunstenaars maar ook aan de producent van geluidswerken.

Als “producent van geluidswerken” moet worden beschouwd ­“iedere fysieke persoon of rechtspersoon die de financiering en de aansprakelijkheid op zich neemt voor het realiseren van een eerste vastlegging van geluid.”

Ook als eigen-beheer-producent beantwoord je dus aan deze ­o mschrijving. Je zal bovendien (tenzij er andere contractuele ­afspraken zijn bv. een co-productie) de enige echte ‘masterowner’ zijn. Het is deze masterowner die kan beslissen over de exploitatie van de opname en die contracten kan aangaan (voor zover hij ­n atuurlijk de schriftelijke toestemming heeft verkregen van de ­uitvoerende kunstenaars).

Net als de uitvoerende kunstenaar, beschikt de producent over secundaire gebruiksrechten die collectief worden beheerd. De rechten van de producenten worden geïnd door de beheersvennootschap SIMIM.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 40

2/15/06 8:07:19

10. PROMOTIE En dan ontvang je de dozen CD’s van de perserij....

Geen moment om op je lauweren te rusten. Integendeel. Voor veel groepen begint nu pas de lijdensweg. Hoe die fantastische CD in de kijker brengen?

Toegegeven: je eigen CD promoten is een moeilijke en kostelijke ­opdracht. Met je eigen beheer productie de concurrentie aangaan met platenfirma’s is onbegonnen werk.

Op dit vlak zal je dan ook bijzonder creatief moeten zijn.

10.1 OPTREDEN Voor een groep met weinig naambekendheid zijn optredens nog steeds de gemakkelijkste en meest efficiënte manier om naam te krijgen, te overtuigen en een netwerk uit te bouwen.

Zorg dan ook dat je naar aanleiding van de release op voorhand minstens een aantal speeldata hebt kunnen versieren.

Sommigen organiseren naar aanleiding van de release een echte showcase waar ze naast de lokale fans ook enkele belangrijke of minder belangrijke spelers uit de muziekindustrie (platenfirma’s, boekingsagentschappen) en de pers uitnodigen. Op voorwaarde dat ze degelijk is voorbereid, kan een showcase inderdaad vruchten afwerpen.

Tracht je uitnodigingen gericht te sturen en volg ze op. Het in het wilde weg en anoniem versturen naar een massa adressen die je via via op de kop kon tikken, zal hoogstwaarschijnlijk weinig volk op de been brengen.

41 pop5882 CD in eigen beheer.indd 41

2/15/06 8:07:19

10.2. DE MEDIA Het bespelen van de media is de meerwaarde van de platenfirma’s die door de jaren heen een uitgebreid netwerk aan contacten ­hebben opgebouwd.

Het verschil met een release van een platenfirma zal je hier het meeste voelen.

Niet getreurd echter. Zelfs binnen de nationale media kan je ­p rogrammators van specifieke programma’s en journalisten van genregebonden tijdschriften vinden die bereid zijn om aandacht te schenken aan je opname. Een kwestie dus van selectief en rea­listisch tewerk te gaan.

Zenders zoals Studio Brussel hebben een dag waarop de promotie­teams van platenfirma’s hun nieuwe producten komen voorstellen. Stuur je CD op en probeer een afspraak te maken met de samensteller van het programma waarin je denkt dat jouw muziek zou ­passen. Zend je CD ook naar programma’s die demo’s draaien. Zelfs al gaat het strikt genomen niet over een demo, alle airplay is goed.

Vergeet overigens de kleinschaligere media (vrije radio’s, regionaal gerichte pers en fanzines) niet.

10.3 NETWERKING Onderschat de impact van je eigen netwerk niet. Je fans, vrienden, kennissen, collega’s en contacten kunnen zorgen voor mond tot mond reclame, nog steeds de beste publiciteit die er is.

Met enkele interessante contacten in je netwerk kan je al veel ­bereiken.

De mogelijkheden zijn divers en genregebonden. Een bekender ­a rtiest die jullie naam laat vallen bij een interview, een DJ die je dancetrack geregeld draait in de clubs, ... het zijn vaak dergelijke zaken die aan de basis liggen van een – bescheiden – doorbraak.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 42

2/15/06 8:07:19

10.4 ORGANISATIES Er zijn een aantal organisaties waar je voor de promotie van je CD nuttige informatie kan vinden. Zo is er bijvoorbeeld de databank van Poppunt, te raadplegen op www.poppunt.be, waar je de contactgegevens kan terugvinden van plaatsen waar je kan optreden, waar je je showcase kan aankondigen,... Je kan er ook je groep registreren en zo je gegevens achterlaten voor organisatoren. Dit laatste kan je ook op de website van Muziekcentrum Vlaanderen: www.muziekcentrum.be. Deze organisatie stelt zich tevens tot doel om de Vlaamse muziek en het Vlaamse muziekleven in het algemeen in binnen- en buitenland te promoten.

10.5 PROMOTIEMATERIAAL Stel een aantrekkelijk dossier samen dat een duidelijk beeld geeft van je profiel. Hou je dossier echter kort en overzichtelijk.

Voeg een bio toe waarin je de (relevante) achtergronden van de ­leden schetst en de nieuwste release voorstelt.

Als je eerder al wat media-aandacht had, kan je eveneens een persdossier samenstellen met een overzicht van artikels. Ook een overzicht van enkele interessante optredens bv. voorprogramma’s die in het verleden werden verzorgd, kan nuttig zijn.

Soms is het toevoegen van fotomateriaal een bijkomende troef.

Vergeet uiteraard niet je contactgegevens en URL te vermelden en deze van je eventuele manager of boeker.

Andere promotietools kunnen een eigen website zijn of een elektronische nieuwsbrief waarbij inschrijvers op de hoogte gehouden ­worden van nieuwe concertdata, etc.

Maak gebruik van de voordelen van het internet. Het is een medium waarmee je als autonoom producent de achterstand ten aanzien van de platenfirma’s op het vlak van verspreiding en promotie wat kan inhalen.

43

pop5882 CD in eigen beheer.indd 43

2/15/06 8:07:20

De voordelen spreken voor zich: met een minimum aan kosten kan je een eigen etalage creëren waarin je het project en je materiaal aan een onbeperkte doelgroep op constante wijze voorstelt of zelfs verkoopt. Ook hier voeten op de grond houden: zonder een gerichte strategie zal je er niet in slagen veel meer bezoekers dan je eigen fans en kennissen naar je site te lokken.

1. De content Websites bestaan in alle formaten en prijsklassen.

Wat ook het budget is, je site is in de eerste plaats bedoeld als ­informatief promotiemiddel. Het hoger beschreven promotiemateriaal zal dan ook zeker moeten opgenomen worden.

Laat daarnaast je inspiratie de vrije loop of laat je inspireren door sites van andere artiesten.

Uiteraard kan je ook geluidsmateriaal op je site plaatsen, hetzij in formaten die gedownload kunnen worden (MP3), hetzij in real audio of diens nieuwere variant liquid audio. Via een website als legaldownload.be kan je ook via je eigen website je muziek verkopen, en tóch gebruik maken van hedendaagse betaalmethodes als Visa of een 0900-nummer.

Om je site te onderscheiden van het onbeperkte aanbod moet je hem promoten. Dit kan zowel analoog als on-line.

Neem in elke communicatie je URL op.

Veruit de meest efficiënte wijze is het gebruik van links. Laat je link opnemen in sites die een zelfde doelgroep beogen als de jouwe, in sites van bevriende artiesten, e-magazines, etc.

2. On line distributie Op het internet vind je heel wat initiatieven die zich richten op de promotie en distributie van muziek. Deze online distributeurs verspreiden de muziek zowel via downloads (MP3) als op geluidsdrager. In die zin zijn het online postorder­bedrijven.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 44

2/15/06 8:07:20

Dergelijke initiatieven kunnen een zekere meerwaarde bieden voor een jonge groep. Ook hier komt het er op aan om het kaf van het koren te scheiden en de voorwaarden van de samenwerking in 足detail te onderzoeken. Vaak wordt gewerkt met moeilijk geformuleerde toetredingscontracten, waar af en toe een valkuil in verwerkt is. Je moet vooral opletten voor (verdoken) clausules waarbij je 足exclusieve rechten overdraagt. Win bij twijfel advies in.

Vergeet ook niet dat het bedrijf achter de website meestal anoniem blijft en je bij problemen moeilijk een rechtstreeks aanspreekpunt zal vinden.

45 pop5882 CD in eigen beheer.indd 45

2/15/06 8:07:20

11. VERKOOP Verschillende mogelijkheden bestaan om je CD’s te verkopen. Je kan het zelf doen, of werken met tussenpersonen. Verwacht van deze laatsten echter geen wonderen. Het aanbod nieuwe producties is erg groot en distributiefirma’s of licentienemers zijn niet steeds geneigd inspanningen te leveren voor een groep met weinig ­bekendheid.

Vaak blijven groepen voor de verkoop van hun CD aangewezen op zichzelf. Hierna volgt een overzicht van enkele verkoopswijzen.

11.1 EIGEN VERKOOP 1. Verkoop bij optredens Deze verkoop is het meest eenvoudige en vaak ook het meest ­e fficiënte verkoopskanaal. Sommige groepen slagen erin bij ­concerten aanzienlijke aantallen te verkopen.

2. Verkoop op consignatiebasis Je kan je CD aanbieden aan onafhankelijke platenzaken die bereid zijn ze te koop aan te bieden, evenwel zonder dat zij ze zelf aan­ kopen. De platenwinkel zal je met andere woorden slechts de verkochte exemplaren vergoeden (meestal na afhouding van een kleine commissie). De niet verkochte aantallen worden geretourneerd.

Dit verkoopskanaal kan nuttig zijn als bijkomend middel op lokaal niveau of in zeer genregerichte zaken.

Als hoofdkanaal is het echter moeilijk om te beheren en erg kostenintensief, zowel voor de groep als voor de platenwinkel.

3. Diversen Andere denkbare manieren zijn de verkoop via je website, in je ­lokale stamkroeg, voorintekening door fans etc.

pop5882 CD in eigen beheer.indd 46

2/15/06 8:07:20

11.2 VIA TUSSENSCHAKELS Hoeveel ondernemingszin en strategieën je ook aan de dag legt voor verkoop van je CD’s, de reikwijdte van je acties zal toch steeds beperkt zijn. Slechts door het aangaan van een distributie-overeenkomst of een licentie-overeenkomst zal je erin slagen je CD een ­grotere verspreiding te verlenen.

1. Distributie De essentiële taak en de meerwaarde van een distributiefirma is de verspreiding verzorgen van geluidsdragers door ze aan de winkels te koop aan te bieden, te bevoorraden en de administratie van ­bestellingen en leveringen te onderhouden. Soms zal een distributeur ook een eerder minieme promotietaak op zich nemen.

Zoals gezegd vergt het voor een onbekende groep heel wat overredingskracht om een distributiefirma bereid te vinden. Zoek naar firma’s die ervaring hebben in jouw genre, nodig een vertegenwoordiger uit op een optreden, stel een klein dossier samen met jullie merites …

Er bestaan heel wat verschillende vormen van samenwerking met een distributeur, gaande van de meest vrijblijvende overeenkomst op consignatiebasis, een pression and distribution overeenkomst (P&D deal) - waarbij de distributeur wel instaat voor de aanmaak van de geluidsdragers maar verder geen marketing of promotie doet tot een samenwerking waar de distributeur tevens voor een bepaald bedrag aan promotie en marketing spendeert. De vergoeding van de distributeur varieert naar gelang zijn takenpakket.

Bij het aangaan van een overeenkomst met een distributeur moeten volgende zaken geregeld worden: - de duur van de overeenkomst, - het territorium - de aard van de distributie (al dan niet op consignatiebasis) - specifieke taken van de distributeur - de vergoeding van de distributeur

47

pop5882 CD in eigen beheer.indd 47

2/15/06 8:07:20

- de manier en het tijdstip van afrekening - d e exclusiviteit : tracht nooit toe te geven op het recht van de groep om te blijven verkopen tijdens optredens. Meestal verplicht de distributeur je wel een minimumprijs voor eigen verkoop te ­acht dan de rechten op deze exploitatievorm te behouden.

2. De licentie Bij een licentie-overeenkomst geeft de licentiegever (de groep) het recht aan een licentienemer (meestal independent platenfirma) de opnamen te reproduceren en te exploiteren. Tot het takenpakket van de licentienemer behoren meestal de persing, de promotie en de verdeling van de geluidsdragers.

Licenties bestaan ook in verschillende vormen.

Een licentiedeal regelt minimum volgende zaken.

- H et voorwerp van de licentie: hetzij een heel album, hetzij een track bv. voor een compilatie-album - Het territorium: een bepaald land of wereldwijd - De exclusiviteit - De duur van de licentie: vaak variërend tussen 3 en 10 jaar - Het formaat: CD, vinyl, ring tones, …

- De taken en kosten van de licentienemer: vaak neemt deze de kosten voor de aanmaak van het artwork op zich en soms zelfs de masteringkost (zie verder).

- De royalty toekomend aan de licentiegever: afhankelijk van de afrekenbasis en het financieel risico dat de licentienemer draagt variërend tussen 15% en 25% - Het eventueel voorschot op royalties - De afrekenbasis Licentie-overeenkomsten worden veel gebruikt in het dance genre.

Vaak gaat het om één of enkele tracks die in licentie worden ge­ geven voor exploitatie op maxi-CD of op compilatie-albums. Maar ook binnen andere genres vinden licentie-overeenkomsten de laatste tijd meer opgang. Maar hoewel de licentienemer kan besparen op de opnamekost, zijn er ook nadelen aan verbonden: de A & R manager bij een platenfirma heeft graag inspraak in de totstand­ koming van de productie en wordt nu geconfronteerd met een vaak

pop5882 CD in eigen beheer.indd 48

2/15/06 8:07:21

afgewerkt product waaraan hij misschien liever enkele zaken anders had gezien.

Als je een licentie wil bekomen, is het daarom aan te raden de ­opname nog niet te masteren zodat in overleg nog zaken kunnen bijgestuurd worden. Een tweede nadeel voor de platenfirma is dat zij geen producent zijn van de opname, maar slechts tijdelijk houder van de exploitatierechten – een gevoelig punt. Hou er dus rekening mee dat, als je bij je zoektocht naar een artiestenovereenkomst reeds bot ving, de kans op het verkrijgen van een licentie-overeenkomst niet noodzakelijk hoger zal liggen.

BESLUIT Zoals je ziet, komt er veel kijken bij het uitbrengen van een CD in ­eigen beheer. Het artistieke aspect, namelijk het op band zetten van je beste nummers, is maar een klein onderdeel in het hele proces.

Je wordt als het ware je eigen platenfirma, dus je moet ook de ­z akelijke kant onder de knie hebben. Kort samengevat is het dan ook geen karwei dat je onvoorbereid kan aanvangen. Als je de ­nodige stappen onderneemt op vlak van groepsstructuur, financiën, productie, rechten en promotie/verkoop, kan een groep met succes zelf een CD uitbrengen. Mits dit succes op een realistische manier wordt gedefinieerd. Het scenario waarbij een groep zelf een CD ­uitbrengt, een gigantische hit scoort, veel geld verdient en voor de volgende CD de platenfirma’s van zich af moet slaan, wordt slechts uiterst zelden realiteit. Misschien moet je het eerder bekijken als een visitekaartje, een bewijs dat je het als groep echt meent of een opstap naar een hoger niveau. Groepen die vaak spelen en op een omvangrijke groep fans kunnen rekenen, maken kans om er ook ­financieel goed uit te komen of er zelfs iets aan over te houden. Sta je op dat vlak nog niet zo ver, dan is het wellicht een beter idee om met demo’s en optredens een fanbase op te bouwen, alvorens je groep in een financieel avontuur te storten.

49 pop5882 CD in eigen beheer.indd 49

2/15/06 8:07:21

NUTTIGE ADRESSEN POPPUNT VZW Kartuizersstraat 19/7 1000 Brussel 02/504.99.00 www.poppunt.be SABAM CVBA Aarlenstraat 75-77 1040 Brussel www.sabam.be URADEX CVBA Belgicalaan 14 1080 Brussel Tel. 02/421.53.40 www.uradex.be S.I.M.I.M. Almaplein 3 bus 5 1200 Brussel Tel. 02/775.82.10 www.bvergoed.be Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Administratie Cultuur – Infocel Muziek Arenbergstraat 9 1000 Brussel Tel. 02/553.68.83 www.popbeleid.be Muziekcentrum Vlaanderen Steenstraat 25 1000 Brussel 02/504.90.90 www.muziekcentrum.be

pop5882 CD in eigen beheer.indd 50

2/15/06 8:07:21

Hieronder nog enkele URL’s van sites waar je wat aanvullende achtergrondlectuur kan vinden: www.indiecentre.com musicians.about.com www.CDbaby.net www.indie-music.com www.musicbizacademy.com

51 pop5882 CD in eigen beheer.indd 51

2/15/06 8:07:21

POPPUNT vzw Kartuizersstraat 19/7 1000 Brussel Tel 02 504 99 00 Fax 02 504 99 09

pop5882 CD in eigen beheer.indd 1

Algemeen: info@poppunt.be Popadvies: popadvies@poppunt.be

2/15/06 8:07:06