Page 1

JAARGANG 105 | NUMMER

GRAM VAKBLAD VAN DE

2

Maart 2014

Composteren en milieubelasting

Nog veel milieuwinst mogelijk bij recycling van glas, kunststof en papier Recycling drankenkartons geeft positief milieueffect Investeren in terugwinnen fosfaat


Close-Up

Transvision biedt oplossing voor routeoptimalisatie Routeoptimalisatie in afvalland staat bekend als een lastig probleem. Handmatige oplossingen en statische routeplanners schieten vaak tekort. “Afvalinzameling ís een complex vraagstuk”, beaamt Martijn Schimmer, Regional Manager van Transvision. “Dat vraagt om dynamische, specifieke oplossingen.” Met de Transvision Waste Planner kan elke inzamelaar optimaal zijn routes laten plannen en zo flink besparen op zijn logistieke kosten. Routeoptimalisaties van 15 procent of een veelvoud daarvan zijn geen uitzondering. Transvision is een van oorsprong Deens bedrijf dat

tot gevolg. De kostenbesparingen zijn aanzienlijk.”

gespecialiseerd is in het oplossen van logistieke plan-

Voor Twente Milieu ontwikkelde Transvision een route-

ningsvraagstukken. Het bedrijf streek zeven jaar ge-

en fleetplan voor het legen van ondergrondse contai-

leden neer in Nederland, maar maakte meteen een

ners. Twente Milieu heeft zo’n 2000 ondergrondse con-

vliegende start. Transvision mag zich nu al klanten

tainers in beheer, waarvan de meeste gekoppeld zijn

toerekenen als Van Gansewinkel, Saver, Sita NEWS,

aan een volmeldingssysteem. “Gooit iemand ’s avonds

Twente Milieu en andere grote inzamelaars. “We heb-

twintig vuilniszakken in die container, dan moet die

ben ons volledig gespecialiseerd op de afvalinzamel-

containers de volgende dag geleegd worden. Onze

markt, door goed naar onze klanten te luisteren en

partner Bwaste stuurt ons ’s nachts vulgraadinforma-

slimme, nieuwe softwareoplossingen te bedenken”,

tie van iedere container toe. Op basis die informatie

verklaart Schimmer het succes. “Bestaande routeplan-

genereren wij can-do en must-do orders en passen wij

ners zijn vaak statische oplossingen, niet geschikt voor

onmiddellijk de route aan. De chauffeur stapt in zijn

complexe vraagstukken als omgekeerd inzamelen en

auto en ziet op zijn boordcomputer waar hij die dag

anticipatie op vulgraden van ondergrondse containers.

heen moet.” Twente Milieu verklaart in een vakblad

Onze intelligente systemen zijn enorm doorontwikkeld

voor logistiek dat met de hulp van Transvision veel ef-

en sluiten nauwkeurig aan bij de vraag.”

ficiënter gepland wordt. Op de logistieke kosten werd al meteen een besparing van 25 procent genoteerd. Sa-

Transvision Waste Planner

ver laat Transvisions systemen een route- en fleetplan

De Transvision Waste Planner bestaat uit twee onder-

creëren voor het legen van de milieustraatcontainers.

delen, Transvision Route Planner en Transvision Fleet

“Die wagens rijden nu vooral vaste routes, maar er

Planner. Veel inzamelbedrijven en gemeenten maken

is geen zicht op of de containers op de verschillende

met Transvision Waste Planner gebruik van een combi-

milieustraten daadwerkelijk vol zijn en geleegd moe-

natie van beide systemen. Schimmer: “Wij beheren de

ten worden. Wij ontwikkelen daar een slimme webap-

data en berekenen op basis van onze geavanceerde al-

plicatie voor, waarmee de medewerker eenvoudig de

goritmen de beste oplossingen. Dat vereist geen grote

volle container kan ingeven. Deze collectieorder wordt

aanpassingen, want onze Waste Planner is moeiteloos

vervolgens automatisch gegenereerd en gepland en

te koppelen aan elk bestaand softwaresysteem dat in

naar de Prometheus boordcomputer in het voertuig

de markt is.”

verstuurd. Kijk, dan ben je naast dynamisch ook in een Van

Gansewinkel

keer papierloos.” Onze specialisatie heeft ertoe geleid

zocht

bijvoorbeeld

dat we een competence center hebben opgezet, waar-

een

systeem

voor

bij we onze klanten advies geven en ondersteunen bij

de inzameling van

het maken van keuzes voor omgekeerd inzamelen of

haar rol- én afzet-

het optimaliseren van de huidige huis-aan-huis routes.

containers. “Dan heb je aan een statische

Gratis seminar

routeplanner

niet

U hebt de unieke kans op 1 of 3 april aanstaande meer

de

te horen over Transvision Waste Planner tijdens de

ene container moet eens per week geleegd, de ander

gratis middagseminars van Transvision. Hier vertellen

eens in de drie weken. Bovendien wil je weten waar het

klanten over de resultaten die zij al geboekt hebben

voertuig naartoe moet, hoe het zit met doorwisselen,

met de oplossing van Transvision en kunt u een demo

containers stapelen. Met de intelligente software van

krijgen van het systeem. U kunt zich hiervoor inschrij-

Transvision Waste Planner hebben we het hele traject

ven via www.transvision.eu.

genoeg,

want

geautomatiseerd en geoptimaliseerd. Met veel minder vervoersbewegingen en dus ook minder CO2-uitstoot

2

GRAM

|

maart 2014

Tekst: Hetty Dekkers


inhoudsopgave

Vakblad van de NVRD

Hergebruik? Graag nog een tandje erbij! 6

De afspraken tussen rijk, gemeenten en bedrijfsleven stellen nieuwe ambities voor het verduurzamen en hoogwaardig recyclen van verpakkingsafval. Bij drie belangrijke stromen – glas, papier en kunststof – valt nog veel winst te boeken, leert een rondgang langs de betrokken recyclingbranches.

Urine-fosfaat wordt kunstmest 11

Overal in Nederland, te beginnen in Amsterdam, investeren waterschappen in installaties voor de terugwinning van fosfaat. Het doel is sluiten van de kringloop.

Nederland is klaar voor gescheiden inzameling drankenkartons 21

In Duitsland zamelen we de drankenkartons samen in met kunststof en metalen verpakkingen. Dit werkt al jaren uitstekend en zorgt, na automatische sortering in sorteercentra, voor een kwalitatief goed te recyclen stroom van zowel kunststof als drankenkartons.

Recycling is niet meer vrijblijvend 22

De Europese Bouwproductenverordening stelt dat rekening gehouden moet worden met de recyclebaarheid van bouwwerken en van de materialen en delen ervan na sloop. Ook gelden er eisen voor duurzaamheid en het gebruik van milieuvriendelijke grondstoffen. Daarmee is recycling niet meer vrijblijvend en een steun in de rug voor de nog jonge maar zeer innovatieve recyclingindustrie.

5 Bezem 10 Mag het een tasje minder zijn? 15 Benchmark Gemeente Schoon 16 Afvalstoffenheffing houdt gemeentelijke gemoederen bezig 18 Vakwerk 20 Pilot inzameling drankenkartons 24 Wijzer in zwerfafvalaanpak 25 NVRD Nieuws Foto: Nedvang. Lees verder op pag. 6

26 Branchegenoten 28 Topman VNG over transitie en burgerparticipatie rond de afvalbak 30 Nieuws op de markt 34 Agenda

Lees verder op pag. 12

GRAM

|

maart 2014

3


GEEN COMPROMIS

ALTIJD INZETBAAR HOLDER is het gehele jaar inzetbaar: o.a. voor onkruid borstelen, maaien, snoeiwerkzaamheden, blad ruimen, vegen, versnipperen en de winterdienst. Per saldo goedkoper: één aandrijfmachine voor alle voorkomende werkzaamheden!

DÉ SPECIALIST IN GEIJKTE MOBIELE WEEGSYSTEMEN Waarom? Naast onze jaren aan ervaring bent u bij ons verzekerd van service van a tot z. Wij bieden u een breed en innovatief scala aan geijkte mobiele weegsystemen. Wij denken graag voor u of met u mee. Neem vrijblijvend contact met ons op via info@welvaarts.com of bel naar +31 (0)73 6 927 927.

Gebr. De Vor Achterveld BV Tel. 0342 45 95 41

info@devor.nl

www.devor.nl

Zoek en vind: Holder Nederland

De Tweeling 4, 5215 MC ’s-Hertogenbosch www.welvaarts.com


BEZEM De helaasheid der dingen Ik vraag mij af of een van de lezers van deze bezem een bestuurder of mogelijk een raadslid is. De heren en dames politici zijn, in ieder geval op gemeentelijk niveau, ontzettend druk, met zichzelf en met de politiek. Voor velen zal het voelen als de lange afstanden van Sven Kramer: ik ben de beste, maar moet dat nog wel even laten zien. Echter, had Sven dat nog helemaal zelf in de hand. Als politicus heb je dat eigenlijk niet. Zeker lokaal niet. Den Haag is leidend en de burger grillig. Hoe hard je ook je best doet om de openbare ruimte schoon, heel en veilig te krijgen. Hoeveel initiatieven je ook neemt om mensen beter afval te laten scheiden. Of hoeveel euro’s je ook terug geeft omdat diftar zo’n succes was. Zoals de Vlaamse schrijver Dimitri Verhulst al schreef: “het is de helaasheid der dingen”. Laat het nu Vlaanderen zijn dat het qua hergebruik en afvalbeleid het beste doet in Europa. Hoe dat komt? Tja, door een centrale sturing. Gemeenten hebben zeker nog wel de ruimte om eigen beleid te maken, maar wel binnen de kaders van het Vlaamse beleid. Inclusief bonus-malus en verplichte diftar voor alle gemeenten. Dan kom je nog eens ergens.

Heb je dan als individuele raad of wethouder niets te vertellen? Natuurlijk wel. Al is het dan ieder voor zich. Afval & reiniging is voor een stad vaak een interessant politiek issue en een dankbaar scoringsmiddel. Veel burgers en dus potentiële kiezers zijn erg gesteld op hun eigen omgeving. Nog wel. Want bij gemeenten klopt een grote nieuwe taak aan. De grootse binnenkomst van het sociale domein. Een nieuwe taak met veel geld, veel meer dan het fysieke domein. En dan weet ik het wel, dan verschuiven de accenten. Het fysieke domein wordt ondergeschikt. Een rioolbuis zit niet op de publieke tribune tenslotte. Als we dat dan toch weten, laten we dan, net als in Vlaanderen, het afvalbeleid ook centraler gaan regelen. Zet die bron- en nascheidings- en pro- en contradiftar stokpaardjes in de kast, naast mij en pak het nu eens gezamenlijk op.

GRAM

|

maart 2014

5


N O G VE EL MILIE U WINST MOGE L Ij K B Ij G L A S , K U NS TS TOF E N PA PIE R

Hergebruik? Graag nog een tandje erbij! De afspraken tussen rijk, gemeenten en bedrijfsleven stellen nieuwe ambities voor het verduurzamen en hoogwaardig recyclen van verpakkingsafval. Bij drie belangrijke stromen – glas, papier en kunststof – valt nog veel winst te boeken, leert een rondgang langs de betrokken recyclingbranches. Zo vinden kunststofrecyclers de huidige sorteernormen te laag. "Ik vergelijk het met een glaasje bier waar nog acht druppels zeepsop in zitten." Met de Raamovereenkomst Verpakkingen (looptijd tot

boven tafel komen. De verklaring voor het slechte re-

2023) wil staatssecretaris Wilma Mansveld een slinger

sultaat in 2012 is simpelweg dat vele tonnen glas niet

geven aan de circulaire economie. De inzet is hoog-

voor het eind van dat jaar een meetpunt zijn gepas-

waardige recycling van verpakkingsafval en duurzame-

seerd, dus niet aantoonbaar zijn gerecycled. Ze hebben

re verpakkingsmaterialen. De eind 2012 beklonken af-

vermoedelijk ergens in tussenopslag gelegen vóór het

spraken tussen rijk, gemeenten en bedrijfsleven geven

transport naar de eindverwerker die de metingen ver-

daartoe volop handvatten, schreef de bewindsvrouw

richt.” De ontwikkelingen in de markt spelen ook mee,

alweer ruim een jaar geleden aan de Tweede Kamer.

aldus Van Notten. “Er zijn nieuwe partijen bijgekomen

Neem de ‘Verduurzamingsagenda Verpakkingen’ die

die vanuit België en Duitsland aan het Nederlandse glas

aan de overeenkomst is vastgeniet om voor de komen-

trekken. Dat zijn partijen die in hun thuisland contrac-

de tien jaar (inmiddels dus nog maar negen) structureel

ten hebben verloren en de gemiste volumes proberen

werk te maken van het vergroenen van verpakkings-

aan te vullen. Er zijn gemeenten die een rechtstreeks

materialen. Met het programma Van Afval naar Grond-

contract hebben met verwerkers in het buitenland.”

stof (VANG), dat de staatssecretaris eind januari naar de Tweede Kamer stuurde, maakt ze haar ambities con-

Samen aan de bak

creet: over tien jaar moet de jaarlijkse hoeveelheid van

De neergaande lijn in 2012 betekent in elk geval niet

tien miljoen verbrand of gestort afval zijn gehalveerd.

dat er meer glas in het restafval terechtkomt, stelt Van

In 2020 moet 75 procent van het huishoudelijk afval en

Notten. “Feit blijft wel dat er nog steeds te veel glas

het afval van kantoren en winkels worden gescheiden

in het grijze afval zit.” Volgens de sorteeranalyses van

om het beter te kunnen recyclen.

RWS Leefomgeving zat er in 2012 gemiddeld 5,1 procent glas in het restafval (4,7 procent in 2011). Omge-

Robbert van Notten: Gemeenten moeten meer werk maken van kleurgescheiden inzamelen van glas

rekend is dat percentage goed voor circa 100 duizend ton glas (jaarlijks wordt er 430 duizend ton glas ingezameld). De huisvuilzak is dan ook de belangrijkste plek waar nog winst te behalen valt. De inspanningen van SDV samen met Nedvang zijn erop gericht met campagnes burgers te stimuleren hun glas beter te scheiden. In november is de campagne ‘Samen aan de bak’ gestart. “Daarnaast willen we achterblijvende ge-

Glas

meenten gaan helpen. Dat is in hun eigen belang”, zegt

Mooie ambities, maar de werkelijkheid is anders. De

Van Notten, “want restafval blijft het duurst om te ver-

inzameling van glas laat een minder goede ontwikke-

werken. Vooral onder allochtonen, studenten en twee-

ling zien. Het monitoringrapport over de resultaten van

verdieners zou het afvalscheidingsgedrag verbeterd

de inzameling in 2012 van Nedvang, de organisatie

kunnen worden. Als de grote steden het landelijk ge-

van het verpakkende bedrijfsleven die de inzameling

middelde inzamelpercentage zouden realiseren, neemt

en recycling organiseert, is op het moment van het

het totale resultaat met vijf procent toe.” Kortom, dan

interview nog niet officieel uit. Directeur Robert van

komt de negentig procent wel in beeld.

Notten van Stichting Duurzaam Verpakkingsglas (SDV)

6

deelt alvast een inzamelresultaat van 71 procent mee.

Ook zou Van Notten willen dat meer gemeenten werk

En dat getal is moeilijk wennen voor Van Notten, want

maken van het kleurgescheiden inzamelen van glas.

hij is scores tussen de 80 en 85 procent gewend. De

Apart inzamelen van wit glas levert een kwart hogere

doelstelling van 90 procent is tot nu toe pas voor het

vergoeding op. “Dat zou gemeenten moeten prikkelen.

eerst gehaald in 2010 (91 procent). Toch is de SDV-

Alleen van honderd procent wit glas kunnen producen-

directeur niet somber. “In de eerste drie kwartalen van

ten weer wit verpakkingsglas maken. Nu moet er veertig

2013 zien we de tonnages die we misten in 2012 weer

procent primaire grondstof bij. Hoe minder daar van no-

GRAM

|

maart 2014


dig is, hoe duurzamer het witte verpakkingsglas en hoe meer we de circulaire economie in praktijk brengen.”

Papier Het hergebruiksdoel voor papier is 75 procent, ook in

In het restafval zit nog 14 procent droog karton en papier, waarvan de helft prima geschikt is voor hergebruik

de nieuwe Raamovereenkomst. Al jaren zit ons land op een score van ruim tachtig procent. In het restafval zit echter nog zo’n 14 procent droog karton en papier,

land wordt ingezameld, gaat het om tientallen miljoe-

waarvan de helft prima geschikt is voor hergebruik,

nen euro’s. Die inkomsten willen gemeenten zeker niet

weet directeur Wienus van Oosterum van Papier Recy-

missen.”

cling Nederland (PRN). Ook hier zijn de inspanningen, net als bij glas, erop gericht gemeenten die achterblij-

Erger nog, vindt Van Oosterum, is dat in een van de

ven te stimuleren een tandje bij te zetten. “We zitten

aanvullende studies bij het KIDV-rapport door onder-

nadrukkelijk bij een 25-tal gemeenten op schoot. Dat

zoekers van Wageningen Universiteit de suggestie

zijn inderdaad de grote steden.” Ook hier lopen sa-

wordt gewekt dat drankverpakkingen en papier/karton

men met Nedvang voorlichtingscampagnes, maar met

prima samen verwerkt kunnen worden. “De recycling-

een bescheiden budget: 50 duizend euro van PRN en

fabriek in Noord-Duitsland die hiervoor wordt aange-

eenzelfde bedrag van Nedvang voor het zogenoemde

haald, verwerkt een combinatie van drankenkartons

‘GPG-project’, dat de inzameling van papier- en glas

en oud karton, afkomstig uit Zweden waar men papier

bij gemeenten wil verbeteren. Van Oosterum vindt dat

(niet-verpakkingen) en karton (verpakkingen) geschei-

er wel wat geld bij mag. Financieel gezien is er volop

den inzamelt. Dat is een heel ander mengsel. Het is een

ruimte bij Stichting Afvalfonds, rekent de PRN-directeur

omissie dat niet in het rapport te vermelden”, zegt Van

voor. “De inkomsten uit papieren en kartonnen verpak-

Oosterum. “Drankenkartons zijn technisch gezien niet

kingen waren voorheen goed voor 24 procent van de

te verwerken in de reguliere oudpapierstroom door de

Verpakkingenbelasting. Vertaald naar het nieuwe Af-

vervuilingsresten en het kunststof- en aluminiumaan-

valfonds gaat het om een bedrag van circa twintig mil-

deel.” De combinatie met de kunststofinzameling is,

joen euro. Wordt het niet eens tijd extra middelen uit

vindt hij, is dan ook veel logischer. “De bestaande sor-

te trekken om meer papier uit het restafval te trekken?”

teerfabrieken voor kunststofverpakkingen, zoals die van SITA in Rotterdam, zijn hier al op voorbereid. In het

Een deel van de nu nog voor recycling onbruikbare ze-

buitenland gebeurt dit standaard. Ons land heeft een

ven procent oudpapier in het huishoudelijk restafval

onverwoestbaar imago als kampioen papierrecycling in

bestaat uit drankenkartons. Afgelopen jaar is onder

Europa. Gooi dat niet te grabbel.”

de vlag van het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV) eindelijk de langverwachte proef gehouden met

Kunststofafval

vier inzamelsystemen. Drankenkartons inzamelen met

De gescheiden inzameling van kunststof verpakkings-

het oudpapier scoort het laagst, mede omdat er verlie-

afval van huishoudens is zeer succesvol. Volgens Ned-

zen optreden bij het sorteren van beide stromen. Ook

vang wordt er voldoende kunststofafval ingezameld

wordt er in het eind december verschenen eindrap-

om twee en een half keer de Rotterdamse Kuip te vul-

port van de pilot gewezen op de vervuilingseffecten

len (in 2012 105 duizend ton, in 2008 bij de start van

door sap- en zuivelresten. Om de exacte omvang van

de kunststofinzameling slechts 3000 ton). Een grote

deze effecten te kunnen bepalen, is vervolgonderzoek

stap in de goede richting, meent Bernard Merkx. Om

nodig, aldus het rapport. De lange papiervezels (voor

tot een meer circulaire economie te komen, moet de

het eerst gebruikt ‘na de boom’) uit drankenkartons wil

recycling van kunststof nog aanzienlijk verbeteren. In

de papierindustrie heel graag hebben. “Laat daar geen

volume maar vooral in kwaliteit. Voor het niet-verpak-

twijfel over bestaan”, zegt Van Oosterum, “maar zamel

kingskunststof is bar weinig geregeld, vindt Merkx.

drankenkartons niet samen in met papier en karton.”

Denk aan tuinmeubels, speelgoed, huishoudelijke pro-

Hij reikt een aantal argumenten aan. “Uiteraard maken

ducten, die op de gemeentelijke milieustraat belanden

we ons grote zorgen om de ‘insleep’ van vervuiling die

of via het gemengd afval de afvalovens ingaan, samen

funest is voor het recyclingproces. Ook zijn er dan ex-

goed voor ruim veertig procent van het kunststofafval.

tra chemicaliën nodig, wat niet bepaald duurzaam is.”

Merkx is lid van het bestuur van de NRK, de branche-

Verder zijn de financiële gevolgen aanzienlijk, stelt Van

club voor de rubber- en kunststof- industrie, waarbin-

Oosterum. “Ervaringen in Engeland leren dat de econo-

nen hij ook het bestuur van de afdeling NRK Recycling

mische waarde van het oudpapier bijna halveert. Om-

vertegenwoordigt. Ook is Merkx erevoorzitter van PRE

gerekend naar de duizend kiloton die jaarlijks in ons

(Plastics Recyclers Europe). Vanuit die hoedanigheid

GRAM

|

maart 2014

7


Kunststof tuinmeubels, speelgoed en huishoudelijke producten zijn samen goed voor ruim veertig procent van het kunststofafval

doel wordt ook keurig gehaald, maar deze zuiverheid is voor de kunststofrecyclers te laag”, oordeelt Merkx. “Ik vergelijk het met een glaasje bier waar nog acht druppels zeepsop in zitten. Wij moeten vaak weer met deze voorgesorteerde stromen aan de slag om de zuiverheidsgraad op te voeren alvorens het te verwerken.” Een zuiverheidsdoel van 98 procent vindt Merkx wel reëel. “Voor de meeste kunststoffen is dat geen enkel probleem met de huidige stand van de sorteertechno-

weet hij dat Brussel de recyclinglat voor al het kunst-

logie.” Ook de technisch geavanceerde sorteerfabriek

stofafval flink hoger gaat leggen. “Het recyclingdoel

van SITA in Rotterdam kan een aanzienlijk hoger sor-

van 22,5 procent voor verpakkingen is niet meer van

teerresultaat realiseren, “maar er zijn onvoldoende

deze tijd. Gesproken wordt over recyclingpercentages

prikkels”, zegt Merkx. “Als ze beter sorteren, krijgen ze

van zestig tot tachtig procent; voor de inzameling er-

daar niet voor betaald.”

van praat je dan over 85 tot 95 procent. Dat voor alle kunststofafvalstromen.” De in januari door het Europar-

Als aan een aantal voorwaarden is voldaan, vervalt

lement aangenomen motie van de Italiaanse socialist

2015 de wettelijke statiegeldplicht op grote petfles-

Vittorio Prodi doet er nog een schepje bovenop. Europa

sen. Het risico dat petflessen een laagwaardigere

moet het afgedankte kunststof als grondstof voortaan

herbestemming krijgen, zodat recycling veel minder

weren van stortplaatsen en verbrandingsovens.

milieuwinst oplevert, is reëel, stelt Merkx. “De nu ingezamelde statiegeldflessen komen grotendeels weer

8

Zuiveringsgraad omhoog

als petfles terug in de markt (bottle to bottle), som-

In de Raamovereenkomst zijn normen afgesproken

mige zelfs uit 100% recyclaat! Van de via de afvalbak

voor het sorteren van tal van kunststofstromen, ge-

ingezamelde petflessen worden veelal non-food pro-

baseerd op de Duitse DKR-normering. Voor PP (poly-

ducten gemaakt, zoals vezels voor kleding, folies of

propyleen, wat zit in onder meer bloempotjes en mar-

verpakkingsbanden voor de industrie. Als gemeenten

garinekuipjes) en PE (polyethyleen, plastic gebruikt in

in 2015 verantwoordelijk worden voor alle afvalfrac-

tassen en zakken, maar ook in buizen, vaten en krat-

ties, waarschuwt Merkx, kunnen ze met de huidige

ten) geldt een zuiverheidsgraad van 92 procent. “Dat

sorteerspecificaties afzetproblemen krijgen. “Ze zullen

GRAM

|

maart 2014


in ieder geval hun kunststoffracties beter moeten laten

Netwerkinfo

sorteren. Mijn advies: ga ook zo snel mogelijk met de

Stichting Duurzaam Verpakkingsglas (SDV),

mensen om de tafel die er grondstof van moeten ma-

Robert van Notten (directeur), robert@vannotten.com,

ken, met ons recyclers dus. Recycling is veel meer dan

info@duurzaamglas.nl, www.duurzaamglas.nl

inzameling alleen. Daarvan is pas sprake als de keten

Papier Recycling Nederland (PRN), Wienus van

gesloten is.”

Oosterum (directeur), dir@prn.nl, www.prn.nl. European Plastics Recycling Association (EuPR), Bernard Merkx (erevoorzitter, tevens bestuursvertegenwoordiger van NRK Recycling en bestuurslid van

Tekst: Pieter van den Brand

diezelfde NRK, de brancheorganisatie voor de rubber-

Foto's: Nedvang

en kunststofindustrie), merkx@nrk.nl

‘ Ik wil per maand weten hoeveel textiel is ingezameld.’ Wij regelen dat. Wij zijn stichting KICI. Specialist in inzameling en hergebruik van textiel. Wij doneren de gehele opbrengst aan goede doelen in binnen- en buitenland. Bel 070 383 0306 voor een vrijblijvend gesprek. www.kici.nl

GRAM

|

maart 2014

9


Mag het een tasje minder zijn? Met een combinatie van beprijzing en goede communicatie, kan een grote vermindering worden bereikt van het aantal plastic tasjes dat winkels uitdelen. Een pilot van het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV) en de Raad Nederlandse Detailhandel (RND) leverde een forse daling op van het aantal uitgegeven tasjes per aankoop, variërend van 48 tot zelfs 77 procent. Ook werden significante dalingen behaald in het aantal gratis tassen per aankoop. In 2012 werden tussen de 57 en 95 procent gratis tassen uitgegeven; in de pilotperiode in 2013 lag dat getal op 4 tot 31 procent. Van 10 oktober tot eind december 2013 voerden KIDV en

grote tassen minimaal 10 cent per tas. De kleinste tas-

RND de pilot ‘Mag het een tasje minder zijn?’ uit om te

sen werden nog wel gratis verstrekt, maar alleen als

onderzoeken of beprijzing van plastic tassen de uitgifte

klanten daar expliciet om vroegen. De pilot werd on-

van het aantal tassen in winkels vermindert. Ook werd

dersteund door een gerichte communicatiecampagne,

onderzocht of beprijzing van draagtassen het gedrag

gericht op zowel klanten als winkelmedewerkers.

van consumenten bij het winkelen beïnvloedt. De pilot is

jeroen van Dijken, secretaris Raad Nederlandse De-

een onderdeel van de Raamovereenkomst Verpakkingen

tailhandel: "Beprijzen van plastic tasjes werkt om het

2013-2022. Daarin hebben de overheid en het verpak-

aantal tasjes te verminderen. Maar bewustzijn bij de

kend bedrijfsleven afspraken gemaakt over de inzame-

burger is cruciaal. Hij kan bijdragen aan een beter mi-

ling en het hergebruik van verpakkingsmaterialen.

lieu door zelf een tas mee te nemen naar de winkel. De overheid zou moeten bijdragen aan dit bewust-

Zelf een tas meenemen

zijn met een voorlichtingscampagne. In die campagne

De pilot werd uitgevoerd in drie gemeenten (Deventer,

moet aandacht zijn voor milieuvraagstukken bij zowel

Tilburg en Zoetermeer) en er deden negen winkelke-

webshops als ‘stenen winkels’. De grote winkelketens

tens mee: Blokker, Bart Smit, Intertoys, Intergamma,

hebben het initiatief genomen om, samen met het mid-

Kruidvat, Hema, C&A, V&D en Zeeman. Deze winkels

den- en kleinbedrijf, de horeca en ambulante handel

vroegen hun klanten zelf een tas mee te nemen en

onze gezamenlijke verantwoordelijkheid te nemen

benadrukten het belang van hergebruik van plastic

voor vermindering van het aantal tasjes.”

tassen. Als klanten in de winkel toch een tas wilden hebben, vroegen de winkeliers voor middelgrote en

GRAM

|

maart 2014

Foto: Nationale Beeldbank

10

Bron: Kennisinstituut Duurzaam Verpakken


Urine-fosfaat wordt kunstmest Overal in Nederland, te beginnen in Amsterdam, investeren waterschappen in installaties voor de terugwinning van fosfaat. Het doel is sluiten van de kringloop. ‘Fos-vaatje’ staat er met koeienletters op drie fonkel-

digt namelijk bij lange na niet de investering van 4,5

nieuwe roestvrijstalen tanks. Na een korte opstartpe-

miljoen euro”, zegt De Danschutter. Op een afschrij-

riode is de grote rioolwaterzuiveringsinstallatie van

vingstermijn van twintig jaar zou struviet 225 euro per

Waternet in Amsterdam-West sinds januari dit jaar in

ton moeten opbrengen. “Struviet levert op dit moment

staat om jaarlijks 1000 ton struviet, ofwel 125 ton

slechts 50 euro per ton op”, vertelt de technoloog.

puur fosfaat uit rioolslib terug te winnen. Struviet is de meststof die vanuit het Fos-vaatje in een container

De primaire beweegreden voor de terugwinning is dat

wordt gestuwd.

het struviet tot voor kort op ongewenste plekken in de vergistingsreactor en in de leidingen neersloeg. “We

Producent

moesten ongeveer één keer per jaar een deel van de

Het hergebruikte fosfaat kan nagenoeg zonder bewer-

zuiveringsinstallatie stilleggen om met een bobcat en

kingen rechtstreeks worden afgezet bij kunstmestpro-

met de hand de keiharde grijze aangekoekte stof uit

ducent ICL Fertilisers, die enkele kilometers verderop

de slibvergistingsbassins te bikken”, herinnert De Dan-

in het Amsterdamse havengebied is gevestigd. “We

schutter zich.

produceren straks genoeg struviet om jaarlijks zevenduizend hectare grasland te bemesten”, zegt jacqueline

“Dat komt doordat we sinds enkele jaren slib vergisten

de Danschutter, coördinator hergebruik grondstoffen

tot biogas in combinatie met biologische fosfaatverwij-

bij Waternet. Waternet is de uitvoeringsorganisatie van

dering. In dat zuurstofloze proces stijgt de zuurgraad.

waterschap Amstel, Gooi en Vecht dat de uitwerpselen en urine van ruim 1 miljoen mensen in het stroomgebied rond Amsterdam verwerkt.

Jacqueline de Danschutter: “Struviet was

De nieuwe installatie behoort in één klap tot de groot-

het probleem en struviet is de oplossing.”

ste fosfaatfabrieken van de Europese Unie. Waterschap Vallei en Veluwe werkt in Amersfoort en in Apeldoorn aan fabrieken van soortgelijke grootte (900 ton). Al dat fosfaat komt vooral uit menselijke urine. Een mens plast jaarlijks ongeveer 1 kilogram pure fosfaat. Door de eutrofiëring (voedselverrijking of overbemesting met voedingsstoffen, red.) van het oppervlaktewater zijn de waterschappen overal in Nederland gehouden de meststof uit het rioolwater te halen. Met de terugwinning ervan en het hergebruik in de kunstmestindustrie, slagen de waterschappen erin de kringloop voor een groot deel te sluiten. Fosfaat is een essentiële meststof zonder welke de voedselproductie in de wereld zich op een bedroevend laag peil zou bevinden. Het onontbeerlijke mineraal geldt echter als een eindige grondstof. Eerder dan olie of aardgas zal fosfaat, dat slechts op enkele plaatsen in de wereld waaronder Marokko en China wordt gewonnen, uitgeput zijn. De termijn waarop dat zal gebeuren, is overigens niet duidelijk. De schattingen over de absolute fosfaatschaarste lopen uiteen van 60 tot enkele honderden jaren.

Struviet als storing Toch heeft het waterschap Amstel, Gooi en Vecht niet louter vanuit nobele bedoelingen geïnvesteerd in de struviet-reactor. “De opbrengst van struviet rechtvaar-

GRAM

|

maart 2014

11


We moeten wel aantonen dat er geen verontreinigingen uit het rioolwater meeliften naar de akkers. De aangename temperatuur van vergisting en de aanwezigheid van

of/of, maar van en/en”, meent Cora Uijterlinde, spe-

stoffen als ammonium en magnesium zorgen voor de spontane neer-

cialist bij kennisinstituut STOWA in Amersfoort. “De-

slagreactie.” De kosten van de jaarlijkse onderhoudsbeurt bedroegen

centrale sanitatie is natuurlijk lastig in te passen in

enkele honderdduizenden euro’s per jaar.

de bestaande bouw en in grote steden. In geval van

“Struviet was het probleem en struviet is de oplossing”, zegt de afval-

een geheel nieuwe woningwijk kan echter worden be-

watertechnoloog. Door struviet nu onder gecontroleerde omstandig-

spaard op de aanleg van een rioolstelsel, namelijk de

heden in het Fos-vaatje te laten neerslaan, verdient de installatie zich

aanleg en energie van een transportsysteem naar de

binnen tien jaar terug, exclusief de opbrengst van het struviet.

waterzuivering die daarmee gepaard gaat. Zeker wanneer een gemeente als beleid heeft om de lokale kring-

Wetswijziging

loop zoveel mogelijk te sluiten, kan nieuwe sanitatie

Om de tweedehands kunstmest van menselijke oorsprong echter zon-

soelaas bieden.”

der zorgen in de landbouw af te zetten, was een wetswijziging noodzakelijk. Struviet werd tot 2014 gezien als een afvalstof. Sinds begin

Anders dan bij de discussie over bijvoorbeeld de zui-

dit jaar geldt struviet, net als in Duitsland, als een meststof die over de

verheid en herbruikbaarheid van afvalplastic als gevolg

akkers mag worden uitgereden. “We moeten wel aantonen dat er geen

van de voor- of nascheiding, vindt in de afvalwaterwe-

pathogenen en andere verontreinigingen uit het rioolwater meeliften

reld hierover tot nog toe weinig discussie plaats. “De

naar de akkers”, zegt jacqueline de Danschutter. Ze denkt dat dit geen

zuiverheid van beide routes lijkt vergelijkbaar”, zegt

problemen zal opleveren. “De verblijftijd in de vergistingstanks met

Uijterlinde. Volgens adviseur Bjartur Swart van Earth

zijn zuurstofloze regime en hoge temperatuur zal voldoende zijn om

Care Solutions moet de vorming van struviet uit urine

de meeste bacteriën en virussen te doden”, zegt ze. “Verder is struviet

voor de kunstmestindustrie geen doel op zich zijn.

een schoon kristal waaraan geen verontreinigingen als medicijnresten

“Gemeenten en waterschappen zouden meer moeten

of hormonale stoffen vastplakken. Vervelende stoffen hechten voor

kijken op welke plek in de buurt structureel behoefte

vrijwel honderd procent aan de slibdeeltjes en die worden netjes ge-

is aan fosfaat. Dat kan een moestuin, stadstuin of een

droogd en verbrand.”

boer uit de buurt zijn. Daar kan, eventueel met een hygiëneslag, pure urine direct op de bodem worden

Scheiding aan de bron

gebracht. je hoeft er dan geen struviet van te maken.”

Veel waterschappen, niet zelden in samenwerking met gemeenten, zijn aan het werk om fosfaat uit de rioolwaterzuiveringsinstallatie terug te

Bloemkolen

winnen in de vorm van struviet (zie kader). Er zijn echter ook experi-

Pardon, pure urine in een moestuin? “Uit onderzoek

menten om urine terug te winnen aan de bron, nabij de toiletpot dus.

blijkt dat mensen moeite hebben als urine wordt aan-

Een rijtje van 32 woningen in Sneek kent een geheel decentrale sanita-

gebracht op snelgroeiende gewassen als spinazie of

tie. Daarbij wordt niet alleen struviet teruggewonnen; in de garagebox

sla. De tijd tussen urineren en consumptie van het ge-

van een van de bewoners worden ook fecaliën vergist samen met slurry

was is dan te kort. Daarentegen hebben ze bij bloem-

van groente- en fruitafval die met een grinder in de keuken is verma-

kolen die in een half jaar groeien al minder bezwaar

len. Verderop in Sneek gebeurt hetzelfde in een appartementencomplex

en bij de urinebemesting van walnotenbomen hebben

voor senioren. Verschillende kantoorgebouwen, zoals het provinciehuis

ze geen enkele bedenking.” Separate urinescheiding

van Drenthe, vangen urine in de urinoirs waar de kantoorgemeenschap

kan ook in grote steden of in kantoorgebouwen zowel

de kleine boodschap doet. Dat gebeurt bij wijze van demonstratiepro-

stikstof als fosfaat nieuw nuttig emplooi bezorgen, be-

ject ook op het ministerie van Infrastructuur en Milieu in Den Haag.

toogt Swart. “je kunt de urine en zwart water voeren aan algen, waaruit je waardevolle eiwitten kunt isole-

Kansen in nieuwbouw

ren of biobrandstoffen kunt maken.”

Dreigt hier dezelfde richtingenstrijd tussen voorstanders van scheiding aan de bron en de apologeten van nascheiding, die we tot voor kort

Gele stroom

kenden van plastic verpakkingsafval en gft? “Het is geen kwestie van

Bij waterschap Hunze en Aa’s in Drenthe is een proef uitgevoerd om uit urine van onder meer het provinciehuis in Assen elektrische stroom te maken. Gele

Bjartur Swart: “ Uit onderzoek blijkt dat mensen moeite hebben als urine wordt aangebracht op snelgroeiende gewassen als spinazie of sla.” 12

GRAM

|

maart 2014

stroom heette dit prompt. Door flink magnesium toe te voegen, ontstond struviet. Die werd verwarmd, waarna ammoniak ontweek en het fosfaat-kunstmest achterbleef. De ammoniak produceert in een brandstofcel met behulp van zuurstof en membranen elektrische stroom. Onderzoekers van Wetsus in Leeuwarden beproeven een soortgelijke brandstofcel, maar dan met bacteriën.


Struvietinstallatie op de RWZI in Amsterdam-West. Foto: Waterschap Amstel, Gooi en Vecht

Niet vies

Fos-vaatje, maar ze sluit op termijn zelfs een geheel autonoom woon-

In Amsterdam vindt ook jacqueline de Danschutter dat

wijkje zoals de huizen in Sneek niet uit. Ook experimenten met algen

de verwerkingsroute op de rioolwaterzuiveringsinstal-

worden op hun merites bekeken.

latie experimenten met bronscheiding niet uitsluit. “Wij

Op het provinciehuis in Assen bevalt de gescheiden opvang van urine

zijn niet vies van pure urine”, zegt ze. “Wij gaan ook

inmiddels goed, meldt een woordvoerder van de provincie. In juni vo-

experimenten uitvoeren met de inzameling van zuivere

rig jaar ontvingen de ambtenaren als dank voor hun dagelijkse vrijwil-

urine, bijvoorbeeld tijdens de vele evenementen, mu-

lige bijdragen allemaal een zakje groene gazonmest om in hun tuin te

ziekfestivals en openluchtconcerten in de hoofdstad.

verspreiden. “Het is een prima meststof. We onderzoeken of het ook

We gaan waarschijnlijk ook de urine die in de waterloze

geschikt is op golfbanen en voetbalvelden”, aldus Danschutter.

urinoirs van de poptempel Heineken Music Hall (maximaal 5500 bezoekers per concert) tot struviet verwerken.” Nu wordt het nog rechtstreeks bijgemengd in het

Tekst: René Didde

Struviet Rioolwater wordt gezuiverd door bacteriën die met behulp van veel zuurstof organische vervuiling afbreken. Na gedane arbeid sterven de bacteriën en zakken ze als slib in bezinktanks uit. In het slib zit behalve veel koolstof ook stikstof (ammonium) en fosfaat. De koolstof wordt in slibvergisters op steeds meer plaatsen omgezet in biogas (een mengsel van methaan CH4 en CO2), dat kan worden omgezet in groene elektriciteit of kan worden opgewerkt tot groen gas. Dat gas kan worden bijgemengd in het aardgasnet of dienen als transportbrandstof. Fosfaat kan na de slibvergisting uit het digestaat worden verwijderd door magnesiumchloride (zeg maar strooizout) toe te voegen, terwijl het geheel wordt belucht. Bij een zuurgraad van pH 8 kristalleren de stoffen tot ammoniummagnesiumfosfaat (MgNH4PO4.6H2O), ofwel struviet.

Slow-release mest Proeven met sportvelden en experimenten met landbouwgewassen als spruiten tonen dat struviet vergelijkbare bemestende waarde heeft als conventionele kunstmest. Struviet geldt zelfs als een slow-release meststof. Het geeft fosfaat langzaam aan het groeiende gewas af. Hierdoor is het langer werkzaam. Fosfaat is cruciaal voor de groei van planten. Het speelt onder meer een belangrijke rol in de energiehuishouding.

>>>

GRAM

|

maart 2014

13


Energie- en grondstoffenfabriek Vrijwel alle 24 waterschappen werken aan vergaande benutting van grondstoffen en energie uit afvalwater. De waterzuivering kost veel energie, onder meer door de intensieve beluchting in de grote bassins waar het rioolwater een tijdlang verblijft. De waterschappen proberen hun rendement te verbeteren en het uitgegiste digestaat beter te benutten. Doel is uiteindelijk tot klimaatneutrale of zelfs energieleverende installaties te komen. ‘Energiefabriek’ heet dit concept. Daarnaast proberen ze in de ‘Grondstoffenfabriek’ waardevolle grondstoffen als fosfaat en stikstof terug te winnen. Daarbij komen ook waardevolle stoffen en vezels uit bijvoorbeeld toiletpapier in beeld. Dat eenmalig en zeer kortstondig gebruikte toiletpapier kan in de rioolwaterzuivering worden afgescheiden en als grondstof voor asfalt dienen. Het kan ook als isolatiemateriaal in de woningbouw worden toegepast. Speciale bacteriën blijken vetzuren in het afvalwater aaneen te rijgen tot biopolymeren waar onder meer plastics als PET van kan worden gemaakt.

Grondstoffenrotonde In het Ketenakkoord Fosfaatkringloop hebben twintig partijen in 2011 afspraken gemaakt om voor 2015 een grondstoffenrotonde voor fosfaat op te richten. De initiatiefnemers willen aanbod van fosfaat door bijvoorbeeld waterschappen en de vraag bij kunstmestindustrie of de Foto’s toiletpotten en opslag: Rob Elfring Fotografie

landbouw dichter bij elkaar brengen.

Bij Zandrecycling Nederland komt 100% van uw RKG-slib en veegzand goed terecht. Riolerin18gsvat/mkd20agmen stand 417 aart al Gorinchem

Evenementenh

Wilt u af van uw riool-, kolk-, gemaalslib of veegzand? Zandrecycling

RKGV-specialist sinds 1988

Nederland laat u graag zien hoe het kán en hoe het hóórt. We zijn im-

Meerdere locaties in Nederland

mers de enige afvalverwerker in Nederland die volledig is toegespitst

Snelle dienstverlening

op het verwerken van RKGV. Ofwel het reinigen en recyclen tot schone (bouw)materialen, en het verwerken van restfracties volgens de kleinste

Diverse transportmogelijkheden

paragrafen van de Milieuwet. Kijk op www.zandrecycling.nl, of bel

ISO- en VCA-gecertificeerd

0174-24 39 50 voor meer info, een vrijblijvende afspraak of een offerte.

Gratis afvalstroomnummer

Af van uw RKGV-afval? Zó hoort ‘t. Zandrecycling Nederland BV • ABC Westland 227, 2685 DC Poeldijk • T 0174-243950 • F 0174-291148 • www.zandrecycling.nl • info@zandrecycling.nl

14

GRAM

|

maart 2014


Benchmark Gemeente Schoon 2014 Ook in 2014 organiseren Gemeente Schoon en NVRD weer de benchmark Gemeente Schoon. Deze biedt gemeenten en reinigingsbedrijven een professioneel netwerk waarbinnen actief van elkaar wordt geleerd. De benchmark brengt professionals samen in een leerproces, dat wordt ondersteund door een objectief inzicht in zowel de eigen aanpak als die van anderen. Resultaat is een toetsing van het eigen beleid en een bondig inzicht (al dan niet geanonimiseerd) in beleid, aanpak en kosten van andere organisaties.

De benchmark is afgebakend op het thema (zwerf-)

Wat levert het op?

afval in de openbare ruimte: beleid, beheer en uitvoe-

Doelstelling is dat u zowel in rapportages als tijdens

ring. Met behulp van kwalitatieve en kwantitatieve in-

bijeenkomsten concreet inzicht krijgt in de aanpak en

dicatoren worden de volgende gebieden (en dwarsver-

prestaties van uw collega-gemeenten/-bedrijven in re-

banden daartussen) inzichtelijk gemaakt:

latie tot uw eigen organisatie. Concrete producten zijn:

• kwaliteit (ambitie, monitoring & resultaat, burgertevredenheid, klachten & meldingen) • kosten en inzet • vaardigheden (opdrachtgever-/-nemerschap, inrichting contract & opdracht, stuurinformatie) • aanpak (inzoomen op specifi eke onderwerpen) • prestatiebepalende factoren

• deelname aan een netwerk van experts • individuele rapportage: in een oogopslag uw eigen resultaten naast die van andere organisaties • drie benchmarkbijeenkomsten: bespreken resultaten, netwerken, uitwisselen kennisvragen • rapportage: algemene analyse op geaggregeerd niveau

Voor wie? De benchmark is bedoeld voor zowel regie-gemeenten

Kalender

als publieke reinigingsdiensten en -bedrijven. Afhanke-

De benchmarkkalender 2014 ziet er als volgt uit:

lijk van het type organisatie wordt een bepaalde invals-

• start vragenlijst benchmark: april

hoek gekozen en wordt op onderdelen een apart bench-

• bijeenkomst 1 (+tussenrapportage): mei

marktraject doorlopen. Resultaten worden algemeen

• bijeenkomst 2 (+tussenrapportage): september

en/of groepsgewijs behandeld, afhankelijk van de bin-

• bijeenkomst 3 (+eindrapportage): december

nen een onderdeel gehanteerde mate van anonimiteit.

Kosten Wat wordt van u verwacht?

Deelname is gratis voor deelnemers aan Gemeente

Hoe actiever de participatie van deelnemende organi-

Schoon. Niet-deelnemers aan Gemeente Schoon beta-

saties, des te waardevoller het leerproces is. De insteek

len een vergoeding voor deelname aan de benchmark.

is te zoeken naar een goede balans tussen leren en uit-

Zowel deelname aan Gemeente Schoon als de aparte

vraag van gegevens. Zo blijft de tijdsinvestering laag

bijdrage voor deelname aan de benchmark kunt u be-

en het rendement van een kennisnetwerk hoog.

talen vanuit de zwerfafvalgelden van het Afvalfonds.

Informatie / aanmelding Voor meer informatie en/of aanmelding kunt u contact opnemen met NVRD: Ismael Morales, tel.088-3770024.

GRAM

|

maart 2014

15


Afvalstoffenheffing houdt gemeentelijke gemoederen bezig Recentelijk heeft de Rechtbank Midden-Nederland uitspraak gedaan in een geschil tussen de gemeente Rhenen en een inwoner. Die was in beroep gegaan, nadat de gemeente zijn bezwaar tegen onder meer de aanslag afvalstoffenheffing ongegrond had verklaard. De inwoner stelde dat de gemeente haar begroting voor afval niet op orde had en een te hoge bestemmingsreserve had opgebouwd. De essentie van de uitspraak is dat gemeenten hun afvalstoffenheffing goed moeten onderbouwen. Het beroep van de inwoner was gericht tegen de aanslagen riool- en

hoogte en besteding van reserves tot de gemeentelij-

afvalstoffenheffing op grond van de Verordening op de heffing en de

ke beleidsvrijheid behoort en niet ter toetsing aan de

invordering van respectievelijk riool- en afvalstoffenheffing. Dit arti-

rechtbank staan.

kel beperkt zich tot de afvalstoffenheffing. Volgens de inwoner was de begrotingssystematiek van de gemeente onzorgvuldig en ontbrak een

Juridische context

goede onderbouwing van de kosten. De gemeente zou jaarlijks minder

De gemeente heeft een wettelijke plicht tot de inza-

kosten maken dan in de begroting opgenomen, waardoor al jaren dis-

meling van huishoudelijk afval. De kosten die de ge-

proportioneel grote reserves opgebouwd waren. De aanslagen voor de

meente daartoe maakt, kunnen 贸f door een afvalstof-

afvalstoffenheffing zouden daarom vernietigd moeten worden. Volgens

fenheffing 贸f door een reinigingsrecht verhaald worden

de gemeente Rhenen zijn de reserves gevormd met geld dat over was

op de aanbieder van het afval. De afvalstoffenheffing

van de exploitatie. Door onverwachte omstandigheden is er minder

wordt geheven op grond van artikel 15.33 Wet milieu-

geld uitgegeven en meer binnengehaald. De heffing zou de opbrengst-

beheer en het reinigingsrecht op grond van artikel 229

limiet uit de Gemeentewet niet overschreden hebben.

Gemeentewet. De afvalstoffenheffing wordt geheven in het gehele grondgebied, dus ook daar waar geen

Opbrengstlimiet

afval wordt aangeboden. Voor de afvalstoffenheffing

Via een bewijsrechtelijke omweg stelt de rechtbank dat zij moet be-

geldt dat hij maximaal kostendekkend mag zijn. Met

oordelen of de opbrengstlimiet (zoals bedoeld in artikel 229b, eerste

andere woorden, de gemeente zal haar afvaltarieven

lid, van de Gemeentewet) overschreden wordt. Deze overschrijding kan

in overeenstemming met de geraamde kosten moeten

zich voordoen als er kostenposten zijn opgevoerd die onjuist (bewe-

vaststellen.

zen) zijn of waarvan de gemeente op voorhand wist dat deze niet in de begroting thuishoorden. Als na eliminatie van de onjuiste kosten-

Voorziening en reserves

posten blijkt dat de opbrengstlimiet met meer dan 10 procent wordt

De rechtbank heeft opgemerkt dat de gemeente Rhe-

overschreden, dan wordt de verordening in zijn geheel onverbindend.

nen wel erg royaal begroot. Betekent dit nu dat een ge-

Vernietiging van de opgelegde aanslag is dan op zijn plaats.

meente de voorziening of reserves structureel niet mag laten toenemen? Hoe kan de gemeente deze redelijk in

De essentie van de uitspraak is dat de rechtbank moet kunnen beoorde-

de hand houden? Daartoe moeten eerst de begrippen

len of de gemeente op inzichtelijke en controleerbare wijze heeft vast-

reserves en voorzieningen nader beschouwd worden.

gelegd welke uitgaven zij in welke mate door welke heffingen beoogt te dekken. Zonder verdere, meer gedetailleerde, cijfermatige toelich-

Reserves worden gevormd door bestemming van het

ting kan niet beoordeeld worden of de lasten juist zijn begroot en dus

resultaat, zijn vrij besteedbaar en behoren tot het eigen

ook niet of sprake is van een limietoverschrijding. Het alleen overleg-

vermogen. Het Besluit begroting en verantwoording

gen van een programmabegroting en een (mondelinge) toelichting aan

provincies en gemeenten (BBV) kent twee soorten reser-

een belanghebbende is onvoldoende, zo is af te leiden uit de motivatie

ves: de algemene reserve en de bestemmingsreserves

van de rechtbank.

die samen het eigen vermogen vormen. De algemene reserve bestaat uit componenten waaraan de raad geen

Op de eerste plaats constateert de rechtbank dat de geraamde, totale

bepaalde bestemming heeft gegeven. Een bestem-

opbrengsten de geraamde, totale kosten niet overschrijven. Voor de

mingsreserve is een reserve waaraan de raad een be-

afvalstoffenheffing zijn de opbrengsten 4 procent lager dan de kosten.

paalde bestemming heeft gegeven, zoals bijvoorbeeld

Die onderdekking wordt opgevangen door de opgebouwde reserves.

de reserve afvalstoffenheffing. Deze reserve wordt,

Vervolgens blijken echter de geraamde kosten onvoldoende gespeci-

zeker in diftargemeenten, gebruikt voor het tegengaan

ficeerd te zijn. Daardoor is niet goed controleerbaar of het echt om

van een jojo-effect van de tarieven. Vaak zie je ook dat

lasten gaat, die toe te rekenen zijn aan het belastingjaar waarop de aan-

eenmalige uitgaven uit de reserves betaald worden.

slag betrekking heeft. Daarnaast merkt de rechtbank op dat het door de oplopende reserves erop lijkt dat de gemeente Rhenen de kosten

Doel van het treffen van voorzieningen is dat de ge-

structureel te hoog begroot. Ten overvloede stelt de rechtbank dat de

meente in de toekomst kan voldoen aan financi毛le

16

GRAM

|

maart 2014


val te verminderen zoals subsidies voor het inzamelen van oudpapier of voor kringloopwinkels en de kosten voor maatregelen om hergebruik te bevorderen of voor afvalpreventie. Ook de kosten van heffing en invordering (waaronder kwijtscheldingskosten), de kapitaallasten en de omzetbelasting die ingevolge de Wet op het BTW-compensatiefonds recht geeft op een bijdrage uit het fonds (artikel 15.33, tweede lid, Wet milieubeheer) zijn verhaalbaar.

In de praktijk Hoe gaat dat dan in zijn werk? Stel nu de inzameling van huishoudelijk restafval. In de begroting zullen basisgegevens moeten worden opgenomen: tonnage, aantal Foto Hugo Vermonde / Nationale Beeldbank

geregistreerde ledigingen (bij diftar), inzamelkosten, uren en tarief van de (al dan niet eigen) inzamelaar en uren en tarief van eigen personeel. Daarnaast kunnen aanverwante taken als bijvoorbeeld toezicht en handhaving worden toegerekend aan de inzameling van het restafval. Een bronvermelding is hierbij een absolute must: waar komen de cijfers vandaan? Vaak is dit een opgave door de gemeente of door de inzamelaar of verwerker, CBS-cijfers en dergelijke. Ook kunnen de geindexeerde gegevens van het afgelopen begrotingsjaar of uit de jaarrekening worden gebruikt. Op de kosten wordt de NEA-index toegepast. Deze index kan ook ge-

verplichtingen en dat duidelijk is wat voor invloed dat

bruikt worden om het te verwachten tonnage voor het

heeft op de financiële positie van de gemeente. Het BBV

begrotingsjaar in te schatten. Dit blijft onzeker maar

legt het onderscheid tussen reserves en voorzieningen

dit is, mits goed gedocumenteerd, te verantwoorden.

bij de mogelijkheid dat de raad de bestemming kan

Hetzelfde geldt onverkort voor alle andere kostenpos-

wijzigen. Aan een voorziening ligt een plan ten grond-

ten. Ook voor de kapitaallasten. Aangegeven moet

slag, waarin de raad aangeeft waarvoor de voorziening

worden welke (vervangings)investeringen deze betref-

bedoeld is en welke kostenposten structureel gedekt

fen, hoe de afschrijving is berekend, door aan te geven

kunnen worden hieruit. Wijziging van een voorziening

welke systematiek, afschrijvingsperiode en gehanteer-

is dan niet mogelijk.

de rente zijn gehanteerd. Het opnemen van een stelpost is uit den boze. Want deze is niet controleerbaar

De rechtbank heeft duidelijk aangegeven dat de om-

voor de buitenwacht. En dat is juist wel de voorwaarde

vang van de reserves vrij is. Dus kan deze jaarlijks

die de rechtbank in zijn vonnis heeft gesteld.

toenemen. Er is geen maximum gesteld. De raad kan financiële middelen uit deze bestemmingsreserves

Tekst:

onttrekken en die aanwenden voor een ander doel. De

mr.ir. Theo van Rooijen (op persoonlijke titel)

wijze van verantwoording voor het aanvullen van de reserves is essentieel.

Tips Hoe verantwoordt de gemeente haar afvalstoffenbegroting en

Gevolgen voor gemeentelijke afvalstoffenbegroting

berekening van de afvalstoffenheffing? • zorg ervoor dat de totale lasten in balans zijn met de totale

De uitspraak van de Rechtbank betekent dat de ge-

inkomsten (de heffing mag maximaal kostendekkend zijn)

meente de ramingen moet specificeren met een zeer

• detailleer de begroting cijfermatig zo veel mogelijk door per

gedetailleerde, cijfermatige toelichting. De gemeente mag bij de ramingen een voorzichtigheidsmarge in acht nemen, maar deze marge moet wel zodanig zijn dat de kosten van de afvalstoffenheffing niet hoger worden geraamd dan op grond van de realiteit nodig is. Over welke kostenposten praten wij dan? De Handreiking ‘Kosten toerekening leges en tarieven 2010’

kostenpost de brongegevens, de tarieven, de basiseenheid en de berekening in de begroting standaard op te nemen • documenteer zo goed en zo overzichtelijk mogelijk, alleen het overleggen van een programmabegroting volstaat niet • gebruik een standaard format voor de begroting en de berekening van de tarieven • maak een voor de inwoner begrijpelijke toelichting op de begroting

van het Ministerie BZK rekent hiertoe onder meer de

en op de berekening van de tarieven voor de afvalstoffenheffing en

verwerkingskosten, de inzamelings- en transportkos-

reinigingsrechten.

ten, de kosten van maatregelen om de hoeveelheid af-

GRAM

|

maart 2014

17


VAKWERK

Wil Welvaarts (49) is opzichter beheer bij de gemeente Etten-Leur. Als zodanig is hij verantwoordelijk voor de afvalinzameling in zijn gemeente. Welvaarts werkt nu zes jaar in deze functie en heeft zich nog geen dag verveeld. Hij had het onder meer druk met grote projecten, zoals de invoering van diftar.

Afval verveelt nooit Wat houdt uw functie in?

het te voeren beleid. Dat bevalt me uitstekend. Ik kan

Ik controleer de dagelijkse gang van zaken rondom de

mijn ideeën kwijt en daar wordt naar geluisterd. Toen

afvalinzameling. Ik regel de contracten met de inzame-

ik hier pas kwam werken, mocht ik al een zelfbedachte

laar, stuur het personeel van de gemeentewerf en de mi-

pilot uitvoeren waarbij zes gezinnen zo min mogelijk

lieustraat aan en controleer de facturen. De afgelopen

restafval produceerden. Ze brachten het tot één kilo per

jaren hebben we veel grote projecten gehad, waaronder

persoon per week. Dan kun je het gemeentebestuur la-

de invoering van diftar, nieuwe milieustraat, een andere

ten zien dat we anderhalf miljoen euro zouden besparen

manier van contracteren. We hebben nu alles onderge-

als heel Etten-Leur het zo deed. Dat zijn eye-openers.

bracht bij één inzamelaar, Van Gansewinkel/WCS combinatie. Die doet onder meer ook het datamanagement.

Zit u veel achter uw bureau?

Al die projecten samen leverden veel werk op, maar het

We leven in een digitale tijd en daar doen wij als ge-

resultaat is verbluffend. Ons scheidingspercentage is de

meente natuurlijk volop aan mee. Maar je kunt daar niet

laatste drie jaar gestegen van 52 naar 74 procent. Ande-

alleen mee toe. Ik geloof in persoonlijk contact en ga

re gemeenten komen bij ons kijken hoe we dat gedaan

vaak praten met de bewoners. Niet alleen op bijeenkom-

hebben, dat betekent dat we op de goede weg zitten.

sten, maar ook bij de mensen thuis. Ik had eens een appartementencomplex waar veel bezwaren waren tegen

18

Wat deed u hiervoor?

de ondergrondse containers. Toen ik daar op bezoek

Ik ben nu zes jaar in dienst bij de gemeente Etten-Leur,

ging, kon ik de mensen zo goed helpen met wat uitleg,

als opzichter beheer. Daarvoor werkte ik bij de gemeente

tips en tegemoetkomingen, dat ze me hartelijk uitzwaai-

Schijndel, als beheerder afval en gemeentewerf. Maar in

den. Nog voor ik weg was, gingen ze al bakken zoeken

die functie was ik niet operationeel en budgettair verant-

waar ze hun verschillende soorten afval in konden doen.

woordelijk. Deze baan is veel omvattender, ik heb hier

Dat zijn mooie dingen. Ik kreeg ook eens een telefoontje

meer verantwoordelijkheden en mag meedenken over

van een meneer die dacht dat je in Breda alles gratis aan

GRAM

|

maart 2014


De rubriek Vakwerk gaat over het vakmanschap en de bevlogenheid in de branche. In afval- en beheer van de openbare ruimte werken vele professionals, die hart hebben voor de ‘schone zaak’. Wat drijft hen in hun werk? En waarom doen zij dit werk graag en goed?

de straat kon zetten. ‘En wij moeten veel betalen, via

Wat geeft u veel voldoening?

diftar’, klaagde hij. Zulke telefoontjes neem ik graag zelf

Dat we zulke mooie resultaten geboekt hebben. Het

aan. Dan leg ik even uit hoe het zit, dat wij het niet eer-

restafval is afgenomen van 9400 ton in 2011 naar 5200

lijk vonden als een alleenwonende bejaarde net zo veel

ton vorig jaar. We zamelen vooral veel meer gft en plas-

moet betalen als een gezin met zes kinderen, en dan is

tic in dan voorheen. Voor de burgers betekende diftar

het weer goed. je kweekt begrip en tevredenheid met

een enorme omslag, maar nu is de storm gaan liggen en

zo’n persoonlijke aanpak, maar je voorkomt ook veel

scheiden ze beter dan ooit. Ook de milieustraat is een

bezwaren. Het werkt preventief. Overigens werkt dat

succes waar ik trots op ben. We zijn vooraf overal ge-

ook de andere kant op, richting gemeentebestuur. Ook

weest om ideeën op te doen. Uiteindelijk kwamen we bij

de raad en het college begrijpen je standpunt beter als

een verdiepte milieustraat uit, waar de containers lager

je hen spreekt en goed voorlicht. Voordat we het traject

staan dan het rijvlak. Dat geeft een mooi, rustig beeld.

van diftar en nieuwe milieustraat ingingen, hebben we

We hebben zelfs een delegatie uit Australië op bezoek

hen bijvoorbeeld meegenomen naar de milieustraat in

gehad die kwam kijken naar ons concept. ‘It’s so clean’,

Roosendaal en een kunststofverwerker in Waalwijk. We

riep iemand verrast uit. Dat komt omdat we het terrein

hebben er een mooi en leerzaam dagje uit van gemaakt.

zorgvuldig schoon houden, kon ik antwoorden. Er ligt

De raadsleden en wethouder waren onder de indruk van

hier nog geen papiertje op de grond en dat doen we

wat ze zagen en begrepen daardoor beter dat onze ei-

bewust. Als je van de burgers wat vraagt, moet je zelf

gen milieustraat hard aan vervanging toe was. In de bus

het goede voorbeeld geven.

konden bestuurders en verantwoordelijke ambtenaren ook eens ongedwongen met elkaar praten. Dat levert

Anticipeert u vaak op klachten van burgers?

meer op dan achter je bureau blijven zitten.

Voortdurend. Vorige zomer was het nogal heet en hoorde ik veel mensen klagen over stank en maden in hun

Bent u ambitieus?

gft-container. Dit zomerseizoen gaan we daarom de gft-

ja zeker. We hebben al prachtige resultaten geboekt,

container elke week ophalen. Op de nieuwe milieustraat

maar ik wil nog hogere scheidingspercentages. Restaf-

hebben we duidelijke rode en groene pijlen aangebracht

val bestaat niet, is mijn opvatting. Ik heb in een bench-

als routewijzers voor gratis en betaald. Mensen die kleu-

mark ooit gezegd dat we toe moeten naar nul kilo rest-

renblind zijn vonden dat minder handig. Toen hebben

afval. Misschien is het een utopie, maar wel een streven.

we er toch maar teksten ingeschilderd. je leert voortdu-

Misschien worden grondstoffen in de toekomst wel zo

rend bij, al heb je het nog zo goed uitgedacht.

duur, dat het vanzelf makkelijker gaat. Vooralsnog wil ik ook graag andere gemeenten helpen met het verhogen

Wat vindt u interessant aan uw werk?

van hun scheidingspercentage. Door congressen, lezin-

Afval verveelt nooit. Het is dynamische bedrijfstak, waar

gen, werkbezoeken. je moet niet zelf het wiel uit willen

altijd nieuwe uitdagingen wachten. Nu zijn we weer be-

vinden, maar leren van elkaar.

zig met drankenkartons, op de milieustraat hebben we een container neergezet voor plastic tuinmeubelen, we

Wat vindt u vervelend aan uw werk?

gaan meer inzetten op burgerparticipatie. Een goede

Ik heb hier nog nooit een saaie dag gehad. Wat me wel

coach komt binnenkort gemotiveerde burgers uitleggen

zorgen baart, is het zwerfafval en het toenemende aantal

hoe ze anderen op een nette manier aan kunnen spre-

illegale bijplaatsingen bij milieuparkjes. Mensen nemen

ken op asociaal afvalgedrag. Zo blijf je altijd op zoek

hun Plastic Hero-zak mee naar een verzamelcontainer

naar vernieuwing en verbetering. Het maatschappelijk

en zetten hem er naast als ie niet door de opening blijkt

belang van afval is groot en ik ben blij dat ik kan helpen

te passen. Dat vind ik vervelend, want ik kan de klagers

mensen de goede kant op te sturen. Als we met zijn

geen weerwoord geven en we willen niet hebben dat dat

allen blijven consumeren zoals we vijftien jaar geleden

plastic in het milieu terecht komt. Ik kan er nog geen

deden, dan komen we in nood. De grondstoffen raken

definitieve oplossing voor bedenken. Ook de raad heeft

op, je móet recyclen en het restafval terugdringen.

nu opdracht gegeven het probleem aan te pakken. Dat wordt mijn uitdaging voor de komende jaren.

Tekst: Hetty Dekkers

GRAM

|

maart 2014

19


PR O EF INZAME LE N DRANKE NKARTONS

Schudden voor gebruik, scheiden na gebruik Op de valreep van 2013 heeft het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken een rapport over de inzameling van drankenkartons aan de staatssecretaris gestuurd. Dat was net op tijd, want volgens het Verpakkingenakkoord moest de proef met de inzameling van drankenkartons vóór 2014 zijn afgerond. Wat zijn de resultaten van de proef? Kunnen binnen afzienbare tijd alle gemeenten drankenkartons gaan inzamelen en recyclen? De belangrijkste conclusie van het rapport is dat de recycling van dran-

Duidelijk is in elk geval dat de inzameling en recycling

kenkartons een positief milieueffect heeft. De milieuwinst is verge-

van drankenkartons qua milieuwinst vergelijkbaar is

lijkbaar met die van de inzameling en recycling van kunststof verpak-

met die van kunststof verpakkingen. De inzamel- en

kingen. Ook de kosten van de inzameling en recycling liggen op een

sorteerresultaten bieden nog veel potentie tot verbe-

vergelijkbaar niveau, al geeft het rapport hiervoor nog een ruime band-

tering. Uiteindelijk zullen daardoor ook de kosten van

breedte aan van € 430 tot € 975 per ton. Uit het draagvlakonderzoek

de inzameling en recycling nog verder kunnen dalen.

dat tijdens de proef is uitgevoerd, blijkt ook dat Nederlanders graag

Ervaringen in omringende landen schetsen wat dat be-

bereid zijn om de drankenkartons te scheiden.

treft ook voor Nederland een lonkend perspectief.

Nieuw begrip

Voorteken

jammer genoeg doet het rapport geen uitspraak over het recycling-

Het wachten is nu op besluitvorming door de staats-

percentage dat behaald kan worden. Inzicht hierin is nodig wanneer

secretaris. Deze is aangekondigd in de eerste helft van

de staatssecretaris zou besluiten een recyclingpercentage voor dran-

dit jaar. In een Europese consultatie naar de doelstel-

kenkartons in het verpakkingenbesluit op te nemen. In plaats daarvan

ling voor afvalscheiding, heeft Nederland onlangs aan-

komen de onderzoekers met een nieuw begrip: ketenrendement. Dit

gegeven dat een Europese recyclingdoelstelling van 50

begrip is niet bruikbaar in de politieke besluitvorming of in de gemeen-

procent voor drankenkartons realistisch is. Wellicht is

telijke beleidsvorming.

dat een voorteken. Het eindrapport en alle deelrapporten staan op de website van het KIDV: www.kidv.nl

Korte proefperiode De proefperiode heeft uiteindelijk ongeveer 6 maanden geduurd. In

Tekst: Maarten Goorhuis,

deze korte tijd is er ontzettend veel informatie verzameld en geana-

senior beleidsmedewerker NVRD

lyseerd met behulp van een LCA-studie, een draagvlakonderzoek en verschillende technische onderzoeken. De resultaten daarvan zijn in het eindrapport opgenomen. Volgens de onderzoekers levert de nascheiding van drankenkartons de beste resultaten, gevolgd door het inzamelen van drankenkartons samen met kunststof verpakkingen. De relatief korte proefperiode heeft de resultaten in sommige proefgebieden parten gespeeld. De behaalde inzamelresultaten tijdens de proef zijn daardoor nog een stuk lager dan op langere termijn verwacht mag worden. Om dat te illustreren, geeft het rapport ook inzicht in de recyclingpercentages die in België, Duitsland en Luxemburg worden gehaald met vergelijkbare systemen. Daar blijkt het recyclingpercentage inmiddels tussen de 70 en 90 procent te liggen. Rendement Bij de sortering van het ingezamelde materiaal in de installatie van Sita in Rotterdam waren forse aanloopproblemen. Door de korte proefperiode telden deze problemen zwaar mee in het gerapporteerde resultaat. Duitse sorteerders, die meer ervaring hebben met de sortering van drankenkartons, geven echter aan dat met het in Nederland ingezamelde mengsel een scheidingsrendement voor drankenkartons van meer dan 90 procent haalbaar is. Geconcludeerd kan worden dat de proef met de inzameling van drankenkartons met veel haast in een relatief korte periode is uitgevoerd.

20

GRAM

|

maart 2014


Nederland is klaar voor gescheiden inzameling drankenkartons Tijdens een bezoek aan recyclingfabriek Papierfabrik Niederauer Mühle (PNM) in Duitsland op 21 januari zagen geïnteresseerde gemeenten, afvalinzamelaars en verwerkers hoe drankenkartons worden gerecycled tot nieuw papier. Na afloop ging men in discussie over de conclusies uit de pilot en de toekomst van de inzameling en recycling in Nederland. De deelnemers waren vrij eensgezind: Nederland is er klaar voor. Dr. Zanders, technisch directeur van de papierfabriek

Bernheze, Deventer, Zutphen, Bronckhorst, Oosterhout, Overbetuwe en

in Kreuzau laat enthousiast zien hoe grote balen dran-

Steenwijkerland gewoon door. Steeds meer gemeenten willen de hoe-

kenkartons staan opgestapeld en dagelijks worden

veelheid huishoudelijk afval die nu nog wordt verbrand in een afval-

aangeleverd. Deze fabriek verwerkt ook de ingezamel-

verbrandingsinstallatie (AVI) verminderen. Zij stimuleren de burger om

de drankenkartons uit Nederland. “In Duitsland zame-

waardevolle stromen apart te houden en aan te bieden voor recycling.

len we de drankenkartons samen in met kunststof en

Daarom geven gemeenten de voorkeur aan inzameling van een gecom-

metalen verpakkingen. Dit werkt al jaren uitstekend en

bineerde stroom van verschillende verpakkingen, het zogeheten PMD

zorgt, na automatische sortering in sorteercentra met

(plastic, metaal en drankenkartons), zoals we dat ook in Duitsland en

NIR (Near Infra Red) technologie voor een kwalitatief

België kennen, aldus Inge Eggermont, directeur van Stichting HEDRA.

goed te recyclen stroom van zowel kunststof als drankenkartons.” De drankenkartons worden eerst in grote

Meer onderzoek

stukken gescheurd en vervolgens in een grote trommel

Het KIDV-rapport over de pilot geeft aan dat meer onderzoek nodig

met water opgelost. Hierdoor worden de papiervezels

is. Onder andere om te bepalen welk systeem van inzameling op de

van elkaar losgeweekt en in een tweede trommel van

lange termijn kostenefficiënt is. De kosten die nu zijn berekend tijdens

het kunststof en aluminium gescheiden. “De kwaliteit

de pilotperiode, zijn gebaseerd op werkelijk gemaakte kosten bij een

van de papiervezels is optimaal wanneer grote volumes

over het algemeen lage inzamelrespons en met een alles behalve ef-

worden ingezameld. De lege drankpakken blijven dan

ficiënte logistiek. Dit zou moeten gebeuren op basis van realistische

minder lang liggen voordat ze worden herverwerkt”,

verwerkingskosten en inzamelhoeveelheden die gelden als een systeem

aldus Dr. Zanders.

eenmaal goed is opgestart. Inge Eggermont: “In landen als België en

Geert Steeghs van afvalinzamelaar en sorteerder SITA

Duitsland draait een systeem van inzameling en recycling van drankkar-

spreekt uit dat in Nederland de techniek om dranken-

tons al meer dan 15 jaar. Het is daarom realistisch om te kijken naar de

kartons te sorteren bijna klaar is: “Het is nu wachten

kosten per ton ingezamelde drankenkartons die daar worden gemaakt.

op een landelijk inzamelsysteem, waarbij gemeenten

Wij verwachten dat op de langere termijn ketenkosten van tussen de

bij voorkeur op eenzelfde manier de drankenkartons

300 en 400 euro per ton realiseerbaar zijn. Uiteraard steunen wij ver-

inzamelen. Dan gaan de sorteerkosten per ton fors om-

volgonderzoek naar de kosten en het milieueffect.”

laag.” Ambities Mansveld Verzamelen met drager

Staatsecretaris Wilma Mansveld van Infrastructuur en Milieu heeft met

Zowel gemeenten als consumen-

haar brief aan de Tweede Kamer van 28 januari de recycling van huis-

ten zijn enthousiast over de recy-

houdelijk afval een prominente plaats gegeven in het afvalbeleid voor

cling van drankenkartons. Uit het

de komende jaren. In 2020 moet 75 procent van het huishoudelijk afval

draagvlakonderzoek van het Ken-

worden hergebruikt. De inzameling van drankenkartons past perfect in

nisinstituut Duurzaam Verpakken

het programma Van Afval Naar Grondstof (VANG). Nu uit het onderzoek

(KIDV) blijkt dat 82 procent van de

blijkt dat Nederlandse burgers deze extra stroom graag scheiden en ook

consumenten positief staat tegen-

de gemeenten massaal voorsorteren, is maar één conclusie mogelijk:

over gescheiden inzameling van

Nederland is klaar voor inzameling en recycling van drankenkartons.

drankenkartons. De voorkeur gaat uit naar inzamelen met een drager.

Tekst: Jelmer Vierstra (Schuttelaar & Partners)

Ook gemeenten zijn te spreken over gescheiden inzamelen van drankenkartons. Het merendeel van de 36 pilot gemeenten is na 1 november, de officiële einddatum van de pilot, doorgegaan met inzamelen. Ondanks het stopzetten van vergoeding van het Afvalfonds Verpakkingen per 1 februari, gaan gemeenten als Almere, Apeldoorn,

Inge Eggermont (HEDRA): “Wij verwachten dat op de langere termijn ketenkosten van tussen de 300 en 400 euro per ton realiseerbaar zijn.” GRAM

|

maart 2014

21


Recycling is niet meer vrijblijvend De Europese Bouwproductenverordening stelt dat rekening gehouden moet worden met de recyclebaarheid van bouwwerken en van de materialen en delen ervan na sloop. Ook gelden er eisen voor duurzaamheid van bouwwerken en het gebruik van milieuvriendelijke grondstoffen en secundaire materialen in het bouwwerk. Daarmee is recycling niet meer vrijblijvend en een steun in de rug voor de nog jonge maar zeer innovatieve recyclingindustrie. Voorbeelden van optimale(re) recycling zijn kunstgras en substraatmateriaal uit de kassenteelt. De Europese Bouwproductenverordening (CPR) jaagt een proces aan,

Volgens het TNO-onderzoek (Kansen voor de circulai-

waarbij knelpunten in recycling worden geïnventariseerd en met re-

re economie in Nederland, juni 2013) biedt recycling

levante stakeholders worden opgelost. Om die reden zitten recycling-

een flink aantal spin-off kansen voor de Nederlandse

bedrijven met de primaire industrie aan tafel. Deze afstemming is een

economie, onder meer op het gebied van een sterkere

speerpunt van de brancheorganisatie van recyclingbedrijven BRBS Re-

kennispositie. Belangrijke kansen zijn in ieder geval:

cycling, die duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen als missie

7,3 miljard euro economische groei en 54.000 extra

heeft.

banen. Het past Mansveld daarom verder in te zetten op recycling. Daarmee kan het Nederlandse recycling-

Nederland showroom van recyclingprocessen

bedrijfsleven haar voorsprong verder uitbouwen in een

In het onlangs door staatssecretaris Mansveld gepresenteerde beleid

Europa dat inzet op recycling.

Van Afval Naar Grondstof (VANG) stelt zij als hoofddoel de transitie naar

room van voor de wereld zeer innovatieve en in prak-

een circulaire economie. Hiervoor heeft Mansveld een viertal ambities

tijk werkende recyclingprocessen. Of zoals Mansveld

geformuleerd, die de primaire en recyclingindustrie de nodige aankno-

het noemt: ‘hot spot van de circulaire economie’.

Nederland als show-

pingspunten voor verdere verduurzaming van onze samenleving biedt. In haar brief aan de 2e Kamer stelt ze letterlijk de zevende fundamen-

De Nederlandse recyclingsector heeft de laatste 10 jaar

tele eis van de CPR ‘Duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen’

grote stappen voorwaarts gezet. Toch staat zij goed-

centraal.

beschouwd nog in de kinderschoenen. Dat maakt het soms moeilijk in te schatten wat binnen nu en 5 á 10 jaar de recyclingmogelijkheden zijn. Van belang is dat de ‘primaire’ en recyclingindustrie

Theorie

met elkaar in contact treden. Enerzijds kan de recy-

De Richtlijn Bouwproducten (CPD) heeft plaatsgemaakt voor de

clingindustrie leren van primaire productieprocessen.

rechtstreeks werkende Bouwproductenverordening (CPR), die sinds

Anderzijds moet de primaire industrie zich afvragen,

1 juli 2013 in Nederland van kracht is. Waarom deze Bouwproduc-

ook onder druk van de CPR, welke producten en pro-

tenverordening?

ductontwerpen wel en niet (gemakkelijk) te recyclen

Belangrijk is dat onze bouwproducten zulke eigenschappen hebben,

zijn. Recyclingbedrijven zijn bijvoorbeeld met produ-

dat gebouwen en bouwwerken voldoen aan een aantal fundamen-

centen/gebruikers in overleg over optimale(re) recy-

tele eisen: sterkte en stabiliteit, brandveiligheid, hygiëne, gezond-

cling van kunstgras en substraatmateriaal uit de kas-

heid en milieu, gebruiksveiligheid, bescherming tegen geluidshin-

senteelt.

der, energiebesparing en warmtebehoud en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen. Alle resterende obstakels van regelgevende en technische aard, die het vrije verkeer van bouwproducten in de Europese Economische Ruimte belemmeren, moeten uit de weg geruimd worden. De regelgeving is erop gericht een gemeenschappelijke technische taal in te voeren om de prestaties van producten te beschrijven, wat tot vereenvoudiging en verduidelijking moet leiden. De CPR verplicht producenten CE-markering te voeren en schriftelijk te verklaren dat hun producten voldoen met een zogeheten product prestatieverklaring (DoP). Onterecht gebruik van CE-markering is strafbaar. De fundamentele eisen worden vertaald in Europese CEN normen. Of producten waarvoor de waarden zijn vastgesteld (en vermeld in de product prestatieverklaring) vervolgens in een gebouw of bouwwerk mogen worden toegepast, hangt af of wordt voldaan aan de eisen aan bouwwerken in het Bouwbesluit. Zolang er geen Europese normen voor bestaan, kunnen lidstaten aanvullend nationale eisen stellen, zoals in Nederland bijvoorbeeld is gedaan in het Besluit Bodemkwaliteit voor milieueigenschappen van producten. Gerecycled steenwol grondstof voor de baksteenindustrie.

22

GRAM

|

maart 2014


Recycling biedt ook volop spin-off kansen voor de Nederlandse economie. Substraatteelt afval in afwachting van recycling.

Wondertje in de glastuinbouw

de kassenteelt en meer duurzame warmte. In principe moet het zelfs

jaarlijks vindt in het Westland een klein wondertje

mogelijk zijn fosfaat en kleurstoffen terug te winnen en de vezels van

plaats. De veelal op steenwolsubstraat gekweekte

tomatenplanten toe te passen in papier. Een ander aspect zijn de voe-

tomaten, komkommers en paprika’s vinden hun weg

dingsstoffen en bevestigingssystemen in de kassenteelt, die voor re-

naar onze keukens. Anders gaat het met wat in de kas-

cycling storende elementen zijn. In overleg met stakeholders is men

sen overblijft. In de maanden oktober, november en

dicht bij een oplossing, zodat recycling van de kassenteelt verder op-

december rijzen op het terrein van Van Vliet Contrans

timaliseert.

te Wateringen metershoge witte bergen op. In totaal gaat het om 125.000 m3 steenwolsubstraat. Afvalstro-

Ook kunstgras is te ‘composteren’

men in de vorm van plantenresten, loopfolies en het in

Kunstgras wordt sinds 2012 in Nederland op twee plaatsten gerecy-

kunststof omwikkelde steenwolsubstraat. Een goed op

cled. Dit gebeurt bij Vink Aannemingmaatschappij te Barneveld en bij

elkaar afgestemd logistiek- en recyclingproces zorgt

VAR/Attero in Wilp. Hier worden volledige kunstgrasmatten geschei-

voor opwerking van de verschillende afvalstromen tot

den in infill (instrooimateriaal), kunstgrasvezels en backingmateriaal.

grondstoffen.

De grote rollen kunstgras inclusief infill-materialen worden voorbewerkt, verkleind en met verschillende zeef- en luchtscheidingtechnie-

In Hoek van Holland worden sinds 2012, in een volle-

ken verwerkbaar gemaakt. Een paar procent aan lijm- en doekresten

dig vernieuwde installatie, alle organische reststromen

wordt afgevoerd en verbrand met energieterugwinning. De infill wordt

in nog geen 18 dagen tijd gecomposteerd tot tuinaarde

gescheiden in zand en rubber, die ofwel voor kunstgrasvelden worden

en teeltaarde. Deze aarde voldoet aan de strenge ei-

gebruikt ofwel als lava-vervanger onder sportvloeren. Rubber vindt zijn

sen van Keurcompost. Uit de voor materiaalhergebruik

weg in de rubberindustrie. De geshredderde matten van kunststofve-

ongeschikte resterende biomassa wordt in energiecen-

zels worden uit elkaar getrokken en vervezeld. Na een grondige reini-

trales energie opgewekt. Het substraatafval wordt op

ging dienen deze vezels als grondstof voor de kunststofverwerkende

de locatie te Wateringen gescheiden in kunststoffolie

industrie en omwikkeling van drainagebuizen voor kunstgrasvelden.

en loopfolie, die na reiniging een gewilde grondstof voor de kunststofindustrie zijn. Vervolgens wordt de

Laatste uitdaging

zuivere steenwol rechtstreeks geleverd aan de bak-

Meer dan 95 procent van het kunstgrasmat wordt gerecycled. Toch

steenindustrie voor nieuwe bakstenen of gaat retour

willen bedrijven verder naar hoogwaardiger oplossingen voor de gras-

naar de steenwolfabrikant. Wat rest, is een schoon op-

vezels. De verwerking is nog niet volledig ’circulair’, omdat de gras-

geruimde kas klaar voor een volgende teelt. De beno-

vezels zowel uit polypropyleen als polyesther vezels bestaan. Nu nog

digde warmte komt voor een deel voort uit de energie

kunnen deze twee kunststofvezels niet van elkaar gescheiden worden.

van de voorgaande teelt.

De laatste uitdaging is dus 100 procent retour in nieuwe kunstgrasvelden. Om die reden wordt samen met de producenten onderzoek

De composteringstunnels van Van Vliet Contrans zijn

gedaan naar de ontwikkeling van een kunstgrasmat. Doel is slechts

technisch zodanig voorbereid dat aansluiting op een

één kunststofsoort toe te passen of een product dat met mogelijk nieu-

vergistinginstallatie tot de mogelijkheden behoort.

we recyclingtechnieken wél alle grondstoffen goed kan scheiden voor

Dit is geen toekomstmuziek meer. Daarnaast worden

nieuwe kunstgrasvelden.

ideeën uitgewerkt om uit het plantaardig restmateriaal niet alleen biogas te produceren, maar ook CO2 voor

Tekst: Max de Vries, BRBS Recycling

GRAM

|

maart 2014

23


Wijzer in zwerfafvalaanpak De kenniswijzer zwerfafval bevat alle feitelijke kennis over de aanpak van zwerfafval. Het is een gezamenlijk initiatief van Gemeente Schoon en NederlandSchoon. Het Gemeente Schoon-team helpt gemeenten om deze kennis lokaal toe te passen. Vijf feiten over het vernieuwde aanbod van dit kenniscentrum: 1. Gemeenten krijgen persoonlijk advies

4. Vakgenoten ontmoeten zorgt voor inspiratie

Gemeente schoon is kennispartner van gemeenten. Gemeenten die

en versterking

deelnemen aan Gemeente Schoon hebben regelmatig contact met de

Gemeenten ontmoeten elkaar via Gemeente Schoon

adviseurs van dit kenniscentrum. Bijvoorbeeld via de telefoon, tijdens

op het thema zwerfafval. Bijvoorbeeld in de LinkedIn-

persoonlijke ontmoetingen, in pilots of op bijeenkomsten. De adviseurs

groep van het kenniscentrum. Maar vooral in levende

denken met hen mee over de lokale zwerfafvalaanpak, zoals over hot-

lijve, bij excursies, praktijkdagen, het jaarlijkse zwerf-

spots, reiniging, monitoring, communicatie, participatie, handhaving,

afvalcongres of een van de vele bijeenkomsten. Op

inrichting, winkelcentra/straten, scholen, OV-gebieden, parken, toeris-

verzoek organiseert Gemeente Schoon daarnaast regi-

ten, jongeren, markten, evenementen, gedrag en beleving.

onale bijeenkomsten en faciliteert regionale kennisuitwisseling. Verder verzorgt het een introductie zwerfaf-

2. Gemeenten blijven up-to-date

val voor nieuwe medewerkers.

Gemeenten bouwen met Gemeente Schoon continu aan gezamenlijke kennis over de aanpak van zwerfafval. Daarnaast ontwikkelen ze sa-

5. Gemeente Schoon bundelt krachten

men nieuwe kennis, bijvoorbeeld in pilots en onderzoeken. Gemeente

Gemeente Schoon wordt uitgevoerd door Rijkswater-

Schoon deelt deze kennis onder meer via de website, het blad en de

staat Leefomgeving en de NVRD. Met Stichting Neder-

Kenniswijzer Zwerfafval. Maar ook in de vorm van handreikingen, stap-

landSchoon werkt Gemeente Schoon aan bijvoorbeeld

penplannen, trainingen en andere instrumenten. Zo zijn gemeenten

de Kenniswijzer zwerfafval (zie kader), Supporter van

steeds op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen.

Schoon, kennisuitwisseling rond de zwerfafvalvergoeding en lokale projecten in onder meer winkelgebie-

3. Benchmarken biedt inzicht en verbetering

den. Daarnaast bundelt Gemeente Schoon krachten

In de Benchmark zwerfafval leggen gemeenten hun zwerfafvalaanpak

met CROW rond monitoring en participatie.

naast elkaar. Zo krijgen zij een objectief beeld van hoe ze presteren en inzicht in hun sterke en zwakke punten. Het resultaat: realistische

Zoekt u meer info over de producten en diensten van

ambities en input voor een betere werkwijze. In april 2014 start de

Gemeente Schoon? Wilt u de agenda raadplegen voor

volgende benchmarkronde – deelnemers aan Gemeente Schoon kunnen

bijeenkomsten? Of heeft u interesse in deelname aan

kosteloos meedoen.

dit kenniscentrum? Kijk op www.gemeenteschoon.nl

Nieuw online platform: Kenniswijzer zwerfafval De Kenniswijzer zwerfafval is een gezamenlijk initiatief van Gemeente Schoon en NederlandSchoon. De nieuwe Kenniswijzer zwerfafval is een handig en slim instrument bij de zwerfafvalaanpak. Het biedt extra inspiratie, tips en kennis uit onderzoek over onder meer voorzieningen, reinigen, monitoring, participatie en gedragsverandering. Maar ook over specifieke doelgroepen, zoals jongeren, parkbezoekers, scholieren, bewoners, OV-reizigers, strandbezoekers en automobilisten. Het bevat handleidingen,

stappenplannen,

onderzoekresultaten,

handige tips, filmpjes. U ontdekt hier bijvoorbeeld hoe andere gemeenten omgaan met vraagstukken. Wat de effecten zijn van een andere manier van reinigen. Of welke factoren van belang zijn voor gedragsverandering. Wilt u deze kennis toepassen of uw zwerfafvalkennis ook delen? Neem dan contact op met Gemeente Schoon. Bezoek de kenniswijzer op www.kenniswijzerzwerfafval.nl.

24

GRAM

|

maart 2014


nieuws Tekst: Bas Peeters Cyclus NV gaat voor Keurmerk

huidige alleenrecht constructies mogelijk

ten van de NVRD Benchmark Afvalinzame-

Beeldschoon

blijven. Het maximum aan marktactivitei-

ling weergegeven op hoofdlijnen. Aan de

Cyclus NV uit Gouda is de eerste organi-

ten is vastgesteld op 20%. Dit zal voor de

NVRD Benchmark Afvalinzameling deden

satie die gaat voor het ‘Keurmerk Beeld-

meeste inzamelbedrijven voor weinig pro-

dit jaar in totaal 26 inzamelorganisaties

schoon’. De NVRD ontwikkelde dit keur-

blemen zorgen. De gevolgen van dit per-

mee, gezamenlijk verantwoordelijk voor

merk in het kader van het programma

centage voor publieke verwerkers blijven

de afvalinzameling bij 100 gemeenten. Zie

Gemeente Schoon. Het keurmerk is een

een punt van zorg. Voor meer informatie:

www.nvrd.nl.

verbijzondering van ISO 9001 voor beeld-

Ilse van der Grift, vanderGrift@nvrd.nl

gericht werken in de openbare ruimte.

Bestuurlijke aandachtspunten

Met het keurmerk wordt gewaarborgd dat

Studiereis Zweden

raadsleden

beeldgericht werken is verankerd in de

Van 2 tot 4 april organiseert de NVRD

De NVRD heeft een brochure opgesteld

organisatie en dat het in de praktijk ook

een studiereis naar Malmö en Lund in

voor (nieuwe) raadsleden om hen te infor-

daadwerkelijk wordt toegepast. Interesse

Zweden. De Zweedse zusterorganisatie

meren over de belangrijkste bestuurlijke

in het Keurmerk Beeldschoon? Neem con-

heeft een interessant programma sa-

aandachtspunten op het gebied van afval-

tact op met Bas Peeters: peeters@NVRD.nl

mengesteld: de organisatie en trends

beheer en beheer van de openbare ruimte.

De certificering kunt u financieren uit de

van het afvalbeheer in Zweden, de erva-

De brochure wordt verspreid onder alle

zwerfafvalgelden van het Afvalfonds.

ringen met de inzameling van gft-afval in

nieuwe gemeenteraden. De brochure is

hoogbouw en via het riool, de werking

ook beschikbaar via www.nvrd.nl

Toekomst P90

van het Quattro-select inzamelsysteem

De Arbocatalogus voor de afvalbranche

waarmee afval in 8 deelstromen wordt

Nieuwe leden

is voor het overgrote deel goedgekeurd.

ingezameld en de stand der techniek in

Cure Samenwerkingsverband tussen de

De geldende wet- en regelgeving staat in

de verwerking en recycling van afval.

gemeenten Eindhoven, Geldrop-Mierlo

deze catalogus. Daar waar geen bepalin-

Voor meer informatie en aanmelding:

en Valkenswaard op het gebied van af-

gen zijn opgenomen, gelden algemene

www.nvrd.nl

valbeheer.

Arboregels en de RI&E. Ook de P90-norm

koos! Koos van Dael. Ondersteuning en

is in de catalogus opgenomen. De NVRD

Aanmelden voor de Benchmark

advisering bij afvalbeheer, lokale duur-

zet zich jaren in voor het vervangen van

Gemeente Schoon

zaamheid, en circulaire economie.

de P90 door een minder starre leidraad

Gemeente Schoon en NVRD bieden ge-

voor het normeren van de fysieke belas-

meenten en reinigingsdiensten een pro-

ting bij huisvuilbeladers. Binnen de Ar-

fessioneel

bocatalogus is het initiatief opgepakt om

kennis wordt uitgewisseld. Resultaat is

tot nieuwe beschermende regelgeving

een bondig inzicht in uw eigen aanpak en

te komen. Voor meer informatie: www.

in die van collega-gemeenten. Specifieke

Maart

arbocatalogus-afvalbranche.nl en via Ilse

onderwerpen lopen uiteen van vormge-

13 Gemeentelijk Afvalcongres

van der Grift: vanderGrift@nvrd.nl

ving kwaliteitsambitie, kosten zwerfaval

20 Regiobijeenkomst Noord Nederland

tot burgerparticipatie. Deelname is gratis

20 Commissie KAM

Europees parlement stemt in met

voor deelnemers aan Gemeente Schoon.

April

nieuwe aanbestedingsrichtlijnen

Niet-deelnemers betalen een bijdrage.

2-4 Excursie Zweden

Op 15 januari stemde het Europees Parle-

Voor meer informatie en of aanmelding:

ment in met de nieuwe Europese Aanbe-

Ismael Morales, morales@nvrd.nl en op

stedingsrichtlijnen. De NVRD heeft zich,

www.gemeenteschoon.nl

netwerk

waarbinnen

actief NVRD agenda

via Municipal Waste Europe, de afgelo-

agenda

pen jaren ingezet voor behoud van het

Rapport NVRD Benchmark

exclusief recht en het maximum percen-

afvalinzameling online

Maart

tage marktactiviteiten. Het is gelukt om

De eindrapportage van de NVRD Bench-

22 Oude Rijn Schoon

de mogelijkheid van het gunnen van een

mark Afvalinzameling peiljaar 2012 is be-

29 Landelijke Opschoondag

exclusief recht aan een aanbestedende

schikbaar op de website van de NVRD. In

April

dienst, te behouden. Dit betekent dat de

dit rapport worden de gemiddelde resulta-

17 Cursus gedragsverandering

GRAM

|

maart 2014

25


BRANCHEGENOTEN

Wouter Koenderman, directeur Afvalcombinatie De Vallei "Dit is een nuchter reinigingsbedrijf zonder fratsen of kapsones, maar wij houden de vinger wel altijd nauwlettend aan de pols van de afvalmarkt. Waar nodig kunnen wij snel inspelen op nieuwe ontwikkelingen." Is getekend: Wouter Koenderman (1955), directeur van ACV in Ede. ACV is een naamloze vennootschap met verschillende

begon als Organisatieadviseur bij het Energiebedrijf

dochterondernemingen. Aandeelhouders van het be-

Rotterdam, gevolgd door HRM (human resources ma-

drijf zijn de gemeenten Ede, Wageningen, Renkum en

nagement) bij Netwerk Dordrecht (nu onderdeel van

Veenendaal. Het bedrijf telt drie bedrijfsonderdelen.

HVC). In 1998 werd hij er achtereenvolgens manager

ACV Gemeenten verzorgt alle reinigingstaken voor de

operations en adjunct-directeur. In 2007 ging Koen-

deelnemende gemeenten. ACV Bedrijven staat voor

derman bij ACV in Ede aan de slag als directeur. "Mijn

de commerciële activiteiten van de groep en Restore

achtergrond in HRM beschouw ik als een voordeel.

Kringloop exploiteert winkels in Barneveld, Ede en

Goed beschouwd komt het in onze branche steeds

Veenendaal. Het bedrijf telt ruim 200 medewerkers.

meer en in zeer belangrijke mate aan op het managen van je medewerkers. Zij zijn het echte kapitaal van de

Managen van medewerkers

onderneming. Het gaat niet meer in hoofdzaak om de

Koenderman is best een 'bijzondere vogel' in het afval-

techniek van een nieuwe inzamelwagen. De voertuigen

wereldje. Waar kom je een afvaldirecteur tegen die na

lopen doorgaans wel. Om in de race te blijven, draait

een opleiding bedrijfskunde in Nijenrode zijn loopbaan

het nu om de kwaliteit van je dienstverlening en dat betekent dat je het personeel centraal moet stellen. Niet alleen in mooie woorden, maar echt in de praktijk. Met blijvend goed geschoold en niet te vergeten gemotiveerd, betrokken personeel in een open interne organisatie kom je het verst. Dat maakt het verschil tussen een tevreden klant of een klant die zich bekocht voelt en het bij jou snel voor gezien houdt. Als je het zo zou willen noemen, is dat inzicht mijn 'geheim van de bakker'.

Toekomstproof Dat Koenderman het niet bij deze mooie woorden laat, blijkt overduidelijk uit de vorig jaar gestarte interne actie 'ACV-2015'. Deze actie is bedoeld om te komen tot een nieuwe werkbare methode om de organisatie toekomstproof te maken. Of zoals Koenderman het zegt: "We willen onze organisatie hier mee klaar maken

“Met blijvend goed geschoold en niet te vergeten gemotiveerd, betrokken personeel in een open interne organisatie kom je het verst.”

26

GRAM

|

maart 2014


De afvalbranche is sterk in beweging. Meer dan ooit geldt stilstand als achteruitgang. Onder de titel ‘Branchegenoten’ besteedt GRAM aandacht aan de manier waarop NVRD-leden omgaan met ontwikkelingen in de branche.

om de ambities en de uitdagingen in een steeds harder

zijn ook bevoegd zelf binnen de organisatie collega's te

wordende markt op te pakken. Een belangrijk punt van

horen, informatie te delen of op te halen. Naar mijn me-

aandacht is daarbij dat bij iedereen binnen ons bedrijf

ning is dit de aangewezen weg om te zorgen voor de

nog meer focus komt op onze bedrijfsdoelen. We zijn

juiste interactie tussen management en medewerkers

begonnen met een heidag waarbij de managers aan

uit alle lagen van de organisatie. Het behoedt je als di-

het denken werden gezet over de kernwaarden en het

rectie voor fouten en het helpt het veranderproces naar

bestaansrecht van onze organisatie. Dat heeft geleid

een nog betere organisatie op tempo te houden. Dat is

tot waarden als: samen, actief, schoon en gezond, kos-

namelijk vaak het probleem bij dergelijke projecten. Di-

tenbewust, aanspreekbaar. Daarop aansluitend hebben

rectie en leidinggevenden weten het allemaal zo goed,

wij intensief gediscussieerd over een aanpak en projec-

beginnen enthousiast en van de aftrap wordt een soort

ten die kunnen bijdragen aan het versterken van deze

'john de Mol-show' gemaakt. Daarna liggen alle mooie

waarden."

plannen vaak binnen de kortste keren bij het grof vuil."

Meer dan peptalk Koenderman benadrukt dat een dergelijk project alleen kans van slagen heeft als iedereen binnen de organisatie er bij wordt betrokken. "Het komt te vaak voor dat de directie denkt te kunnen volstaan met een peptalk voor het management en een verhaaltje in het personeelsblad. Dat werkt niet, niet meer althans. Mijn ad-

"Je moet niet alles in een dag willen veranderen. Dan is de locomotief snel al z'n karretjes kwijt."

vies is dat je vrijwel van meet af aan iedereen binnen de organisatie moet informeren en mee moet proberen te krijgen. En dan niet door een interne memo, maar door de collega's er direct bij te betrekken en in hel-

Cultuur doorbreken

dere woorden duidelijk te maken waar het om draait.

Op de vraag naar de grootste valkuil bij een dergelijk

Daarnaast moet je hen medeverantwoordelijk maken

project, antwoordt Koenderman: "Er zijn eigenlijk veel

voor de invoering van zo'n operatie en voor de resul-

valkuilen. Maar ik wil benadrukken dat je er bij een der-

taten. Dat betekent dat de mensen ook direct moeten

gelijk proces nooit zomaar van uit moet gaan dat ieder-

worden aangesproken op afspraken en resultaten waar

een meteen het nut van zoiets inziet. Verwacht geen

zij verantwoordelijk voor zijn gesteld."

bloemen. Het is immers altijd moeilijk een bestaande cultuur te doorbreken. Sommige collega's ervaren zo'n

Klankbord

project als een kans, anderen voelen het als een bedrei-

Om de hele organisatie bij het project te betrekken,

ging van hun positie. En dan heb je uiteraard altijd de

bezocht Koenderman als eerste stap alle werkoverleg-

mensen die standaard ieder project bagatelliseren en

gen binnen het bedrijf om de bedoelingen in gewoon

afdoen als een speeltje van de directie. Weer anderen

Nederlands uit te dragen. "Daar moet je trouwens niet

vinden het spannend, maar zien het nut er wel van in.

van verwachten dat iedereen meteen applaudisseert en

je moet altijd rekening houden met een breed scala aan

staat te juichen voor het mooie verhaal van de direc-

meningen. Daarom is het belangrijk dat je een dergelijk

teur." Om duidelijk te maken dat het menens was, werd

project levend houdt door iedereen voortdurend goed

een negen personen tellende klankbordgroep ingesteld

en in duidelijke taal te informeren. En … niet te verge-

met daarin vertegenwoordigers uit alle lagen van de

ten: iedereen moet steeds bij de les worden gehouden.

organisatie. "Deze groep komt wekelijks bij elkaar om

Bijvoorbeeld door mensen die afspraken niet nakomen

de voortgang van het project te bespreken, zodat knel-

daar direct op aan te spreken. Aan de andere kant doet

punten, misverstanden, noem maar op, snel uit de we-

een compliment altijd wonderen."

reld kunnen worden geholpen. Als kritische luis in de pels kunnen de leden van de klankbordgroep gevraagd én ongevraagd hun mening kenbaar maken. De leden

Tekst: Laurent Chevalier

GRAM

|

maart 2014

27


T O PMAN V N G OV E R TRANSITIE E N B U RG E RPA RTICIPATIE ROND D E A FVA LBA K

"Er staat gemeenten onvermijdelijk veel te wachten" Tijdens de Franse revolutie (1789) probeerde het volk onder het motto 'vrijheid, gelijkheid en broederschap' de macht van de staat over te nemen. Hoe het is afgelopen is bekend. Vandaag de dag is een soort omgekeerde revolutie aan de gang. Met woorden als 'decentralisatie, participatie' probeert de staat nu de zeggenschap over het dagelijkse leven en werk over te dragen aan het volk. De vraag of het volk zo'n overdracht - transitie - nu

te lijnen in op de vraag wat deze ontwikkelingen kun-

wenst of niet lijkt soms minder relevant. Lees in dit

nen gaan betekenen voor de gemeenten. Hij gaf toen

verband voor 'volk' ook de Vereniging van Nederlandse

aan dat het nog voor niemand kristalhelder is wat er de

Gemeenten (VNG). De gemeenten staan als belangrijke

komende jaren op de diverse beleidsterreinen precies

overheidslaag immers het dichtst bij het volk, bij de

op de gemeenten af gaat komen. Een gesprek met Van

burger. In een recent rapport van een VNG-Denktank,

Veller op de dag (15 januari) dat de VNG de gemeenten

getiteld 'Van eerste overheid naar eerst de burger'

raadpleegt over de plannen van de regering over de

klinkt het zo: "De publieke zaak is niet langer het mo-

overdracht - de transitie dus - van de Wmo-taken naar

nopolie van de overheid, maar steeds meer een zaak

de gemeenten. Zoals inmiddels bekend, heeft de meer-

van de samenleving zelf." In zijn eerste troonrede sprak

derheid van de gemeenten nog grote bedenkingen bij

Koning Willem Alexander ook al over 'de participatie-

deze grote operatie.

maatschappij', waarin de klassieke verzorgingsstaat langzaam maar zeker verandert in een participatiesa-

Rol gemeenten verandert

menleving: "Van iedereen die dat kan, wordt gevraagd

Volgens Van Veller is het belangrijk dat gemeenten en

verantwoordelijkheid te nemen voor zijn of haar eigen

dus ook gemeentelijke diensten zich nu al voorberei-

leven en omgeving." De uitdrukking 'participatiemaat-

den op een veranderende rol, waarin het sociale do-

schappij' werd prompt uitgeroepen tot 'Het woord van

mein (de burger), in welke vorm dan ook, een steeds

2013'.

grotere rol gaat spelen. Of zoals de Denktank van de VNG het schreef in het jaarbericht 2013 'Van eerste overheid naar ĂŠĂŠrst de burger': "Inspelen op en aan-

Hoe gaan de zorgtaken en de andere gemeentetaken zich in de komende jaren tot elkaar

sluiten bij maatschappelijke initiatieven moet voor gemeenten een kernkwaliteit worden". In dit document stelt Rob van Gijzel, burgemeester van Eindhoven en voorzitter van de commissie jaarbericht VNG: "Er is een megatransitie aan de gang. We leven in een netwerksamenleving die constant in beweging is en waarin de mensen steeds weer hun eigen plaats en rol moeten

verhouden?

kiezen. De publieke taak is steeds meer een publieke zaak van burgers en ondernemers geworden." Net als Van Veller benadrukt de Commissie dat het nog een

Dat de transitie niet zonder vallen en opstaan gaat,

zoektocht is. "Maar we kunnen wel al op de toekomst

blijkt uit het feit dat de meerderheid van de gemeen-

anticiperen door er in mee te gaan, te improviseren en

ten tijdens een recente ledenraadpleging de plannen

te experimenteren."

van de regering om taken op het gebied van de Wmo

28

(Wet maatschappelijke ondersteuning) met ingang van

In zijn kantoor in het VNG-gebouw in Den Haag zegt

2015 over te dragen, vooralsnog heeft afgewezen.

Van Veller: "Er staat gemeenten onvermijdelijk veel te

Gemeenten zijn van mening dat er nog te veel ondui-

wachten. Daarom is het absoluut noodzakelijk dat zij

delijkheid is over de concrete invulling. De discussie

op alle gebieden, ook op die van afval en milieu, de

hierover wordt vervolgd. Het lijkt een grote stap, maar

burgers veel meer dan nu het geval is, betrekken bij

ook de afvalsector en dan vooral de gemeentelijke (af-

beleid en uitvoering van taken. De steeds kleiner wor-

val)diensten die daarin werken, krijgen de komende

dende overheid kan dat bestuurlijk en ook financieel

jaren in het sociale domein te maken met de partici-

alleen niet meer aan. Ik denk dat het goed mogelijk is

patiemaatschappij. Als voorschot hierop besteedde de

om te komen tot een andere rolverdeling; tot nieuwe

NVRD vorig jaar tijdens een themadag aandacht aan dit

interacties tussen gemeenten en burgers. Dat bete-

onderwerp. Drs. Philip van Veller (directiesecretaris en

kent dat gemeenten en gemeentelijke diensten meer

hoofd bestuursbureau van de VNG) ging daarbij in gro-

moeten uitgaan van de burgers en ook ruimte moeten

GRAM

|

maart 2014


Philip van Veller (VNG): "Reinigingdiensten kunnen al beginnen met het inventariseren van alle mogelijkheden van burgerparticipatie."

geven aan burgerinitiatieven. Ik wil hiermee overigens

wel' …. naar horizontaal .… 'uw stem telt'. Daarom is

niet zeggen dat de overheid daarna op haar handen

het belangrijk dat gemeenten nu al het sociale domein

kan gaan zitten. In een participatiesamenleving moe-

betreden en netwerken opbouwen."

ten overheden en burgers juist gezamenlijk actief zijn. In simpel Nederlands, samen de handen uit de mouwen

Luiken open

steken. Daar voeg ik aan toe, dat je naar mijn mening

Op de vraag hoe gemeentelijke reinigingsdiensten

als overheid best aan burgers mag vragen wat ze er

dit in de praktijk kunnen en moeten vertalen naar de

zelf aan gedaan hebben of willen doen om een pro-

burgers, zegt Van Veller: "Ik ben geen deskundige op

bleem op te lossen. Dat is ook een belangrijke kant van

afvalgebied. Ik adviseer gemeentelijke reinigingsdien-

de participatiesamenleving. Participatie is geen één-

sten in ieder geval om snel alle luiken wijd open te

richtingsverkeer. Het is samen denken en doen."

zetten naar het sociaal domein en onderzoek te doen naar de mogelijkheden om bewonersparticipatie te ver-

Optimistisch

sterken. Bij mijn presentatie vorig jaar voor de NVRD

Op de vraag of burgers wel zitten te wachten op ei-

kreeg ik uit de zaal bijvoorbeeld de kritische vraag wat

gen initiatief, zegt Van Veller: "Ik ben daar niet pessi-

de reinigingsdiensten als harde sector nu aan moeten

mistisch over. Als de gemeenten in het sociale domein

met mooie verhalen over bewonersparticipatie en con-

goede netwerken opzetten, goed luisteren naar de bur-

tacten leggen via het sociale domein. Ik heb daar geen

gers en daar waar mogelijk vooral óók naar handelen,

concrete antwoorden op, omdat ik te weinig weet van

kunnen best grote stappen worden gezet. In mijn ei-

de afvalsector. Ik weet wel dat burgerparticipatie kan

gen omgeving zie ik genoeg goede voorbeelden van

lonen als het goed - dus horizontaal - wordt opgezet

burgers die zelf de handen uit de mouwen steken in

en als je het serieus neemt. Samen én in goed overleg

plaats van de hand op te houden bij het gemeentekan-

met de burgers dus. Als eerste belangrijke stap kunnen

toor. Internationaal gezien scoort Nederland trouwens

reinigingsdiensten al beginnen met het inventariseren

erg hoog op het gebied van vrijwilligerswerk en ver-

van alle mogelijkheden. Leg je oor te luisteren bij col-

enigingsleven. Ik ben bijvoorbeeld zelf voorzitter van

lega's die er misschien al mee zijn begonnen. De NVRD

een sportcomplex. Voor alles wat komt kijken bij het

zou daarbij een ondersteunende rol kunnen spelen.

beheer daarvan doen wij geen beroep op de gemeen-

Er zijn ook al tal van bureaus die opleidingen en trai-

te, omdat er voldoende vrijwilligers voor zijn. Kijk

ningen op dit gebied aanbieden. Het is in ieder geval

ook naar de ontwikkeling van buurtpreventie, waarbij

belangrijk dat gemeenten niet op hun handen blijven

burgers en wijkagenten samenwerken. Dat werkt ook

zitten."

goed. Het draait er allemaal om dat de relatie tussen burger en gemeente moet kantelen en dan vooral gaat kantelen van verticaal … 'wij als gemeente bepalen het

Tekst: Laurent Chevalier

GRAM

|

maart 2014

29


N IEU WTjE S VAN DE ZAKE L Ij K E M A RK T

NIEUWS

Schuitemaker: de contactloze gladheidsmelder Schuitemaker heeft in Nederland de

De voordelen

Bovendien is deze nieuwe meetmethode

nieuwste techniek van Vaisala geïntrodu-

De nieuwe en speciale camera’s kunnen

heel accuraat. Op basis van reflectie van

ceerd om de gladheid van wegdek te be-

boven of naast het wegdek geplaatst

het wegdek kan worden vastgesteld of

palen. Dit gebeurt door een (contactloze)

worden. Dit geeft ook lagere installatie-

ijsvorming optreedt of gaat optreden.

meting met camera’s van temperatuur en

en onderhoudskosten.

Deze ijsvorming heeft een directe rela-

wegdekstroefheid. Wegen worden hier-

tie met de mate van stroefheid van het

toe op kritische plekken voorzien

van

wegdek. De wegbeheerder kan met deze

gladheidmeldingssensoren, die (op af-

meetmethode een meer gefundeerde be-

stand) aangeven of een weg glad is of

slissing nemen over al dan niet overgaan

wordt.

tot een strooiactie.

Nadelen gangbare techniek

Naast contactloze meting van tempera-

De nieuwe techniek vervangt de gang-

tuur en wegdekstroefheid kan het sys-

bare sensoren, schijven van circa 10 cm

teem worden uitgebreid met: een zicht-

die in het wegdek werden geplaatst. Met

meter (al dan niet aanwezig zijn van

geleidbaarheid van het aanwezige vocht

mist), volledige meteo info (luchtvoch-

werd het zoutgehalte berekend. dit zout-

tigheid, luchttemperatuur, neerslaghoe-

gehalte duidde aan tot welke tempera-

veelheid, etc), een visuele camera (om op

tuur het aanwezig water nog beschermd

afstand mee te kunnen kijken op de weg)

was tegen bevriezing. De gangbare sen-

en input van een weerbureau.

soren hebben een aantal nadelen: ze moeten in het wegdek geplaatst wor-

Alle informatie wordt via modems naar

den (relatief hoge kosten: wegafzetting,

een centrale server gestuurd. Van daar

frezen sleuf, afkitten en dergelijke); ze

uit kan de informatie op een intelligente

zijn door overrijdend verkeer onderhe-

website (met diverse tools ) en op elke

vig aan slijtage; bij vervanging van het

gewenste plek worden bekeken en ge-

wegdek(asfalt) moet sensor ook weer

analyseerd. Hierdoor wordt

vervangen worden; de meetmethodiek is

beheerder zo efficiënt mogelijk onder-

te indirect en verouderd (geleidbaarheid

steund.

zegt niet voldoende over of een weg nu wel of niet glad is/wordt).

30

GRAM

|

maart 2014

de weg-


N IE UWTj E S VAN DE ZAKE LI jK E M A RK T

NIEUWS

Met iKringloop gun je spullen een tweede leven

Dodehoekstickeractie

De gemeente Amsterdam is in 2013 een

nog niet, maar is zeker positief over de

De vandervalk+degroot-groep, actief in

samenwerking aangegaan met de beden-

eerste geboekte resultaten van de app.

rioleringsbeheer, omarmt de dodehoek-

kers van de iKringloop app. Een app die

De app is een goede aanvulling op het

stickeractie voor haar hele organisatie.

ontwikkeld is om hergebruik van spul-

bestaande aanbod. De spullen worden

Deze actie is één van de vijf projecten die

len te stimuleren. Deze app biedt ook de

gratis aangeboden en het voorkomt dat

gemeenten in Brabant uitvoeren in het

mogelijkheid om de aanwas van spullen

deze op straat komen te staan en door

kader van ‘Help Brabant op weg naar NUL

voor Kringloopwinkels vergroten. De app

weersinvloeden grofvuil worden. iKring-

verkeersdoden’. De vandervalk+degroot-

is voor heel Nederland bruikbaar.

loop werkt heel simpel. Download de

groep heeft besloten om niet alleen haar

app, neem met de app een foto van de

Brabantse voertuigen te voorzien van

De iKringloop app is een initiatief van

spullen, geef de conditie van de spullen

de dodehoek-sticker. Vorige maand be-

Thomas Adelaar en Tom van Arman.

aan (goed, redelijk, als nieuw) en bied

plakte een reclamebureau maar liefst

Fietsend door Amsterdam zagen ze veel

direct aan buurtgenoten en kringloop-

140 voertuigen op alle Nederlandse

bruikbare spullen langs de straat staan

winkels aan. Op het moment dat spullen

vestigingen van vandervalk+degroot.

die werden aangeboden als grofvuil.

worden aangeboden, krijgen de betrok-

Leo van der Valk, algemeen directeur

Samen bedachten ze de app. Een ideale

ken kringloopwinkels een email over de

vandervalk+degroot-groep: “Wij hebben

manier om nog bruikbare spullen onder

aangeboden spullen. Kringloopmedewer-

veiligheid hoog in het vaandel, niet al-

de aandacht van de buurt te brengen.

kers kunnen zo direct contact opnemen

leen voor onze eigen medewerkers, maar

In Amsterdam zijn duidelijke resultaten

met de aanbieder en deze spullen moge-

zeker ook voor de mede-weggebruikers.

geboekt: duizenden downloads van de

lijk ophalen.

Onze chauffeurs werken veel in dorpskernen en woonwijken en daar is veilig-

app, honderden dagelijkse gebruikers en honderden uitgewisselde spullen tussen

Meer informatie over deze app of het

heid zeker van groot belang. Wij hebben

buurtgenoten. Het streven is een lager

downloaden, vindt u op www.ikringloop.

dan ook direct besloten om aan deze ac-

tonnage aangeboden grofvuil en een uit-

com, of neem contact op met Thomas

tie mee te werken. Aangezien wij in heel

gespaarde CO2-uitstoot qua verbranding

Adelaar via thomas@ikringloop.com. Di-

Nederland actief zijn, vinden wij het be-

en vermeden productie van spullen. De

rect downloaden? Ga naar de app store

langrijk om al onze grote voertuigen in

gemeente Amsterdam is er

van Apple of Google Play.

Nederland te voorzien van de dodehoeksticker. ”

GRAM

|

maart 2014

31


N IEU WTjE S VAN DE ZAKE L Ij K E M A RK T

NIEUWS

Ingebruikname eerste kunststofzakken automaat Op donderdag 6 februari heeft wethouder Theunis van de gemeente Roosendaal de

Gratis app voor afvalscheiding

allereerste kunststofzakken automaat in Nederland in gebruik genomen. In totaal staan er 13 automaten op verschillende locaties in de gemeente Roosendaal ver-

Afval scheiden wordt makkelijker met

spreid. Deze automaten zijn een uniek concept dat ontwikkeld is door Saver NV.

de ‘Recyclemanager’. De Recyclemanager is een gratis app en website

Inwoners van de gemeente Roo-

waarmee je kunt opzoeken in welke

sendaal kunnen iedere maand 1

afvalbak welk afval hoort, waar de

rol met 12 plastic zakken gra-

dichtstbijzijnde

tis uit de automaat halen. Deze

wanneer afval wordt opgehaald. De

zakken kan men gebruiken voor

Recyclemanager is een unieke samen-

de huis-aan-huis inzameling van

werking van gemeenten en veertien

plastic

verpakkingsafval.

De

afvalbak

staat

en

organisaties

die

burger hoeft voor deze nieuwe

zijn voor de

inzameling en verwer-

verantwoordelijk

zakken niet te betalen. De auto-

king van afval.

maten zijn speciaal ontwikkeld

is gratis te downloaden in de Apple

om het overmatige gebruik van

Appstore en de Google Playstore.

plastic zakken te voorkomen.

www.recyclemanager.nl

De Recyclemanager

Op andere plaatsen in Nederland waar plastic zakken vrij worden verstrekt, is gebleken dat er 3 keer meer plastic zakken worden verstrekt, dan dat er tijdens de inzameling van plastic

verpakkingsmateriaal

worden aangeboden. Dit zorgt niet alleen voor extra kosten, maar ook voor meer plastic vervuiling. Saver is vorig jaar september gestart met de huisaan-huis inzameling van plastic verpakkingsafval in de gemeente Roosendaal.

Al meer dan 50 jaar een vertrouwd gezicht... ...en toonaangevend in het reinigen, renoveren en inspecteren van riolen, gemalen, kolken, dockshelters, waterbassins, duikverbindingen en bedrijfsterreinen.

Riolering svakdage n stand 4 31 abc-westland 231, 2685 dc poeldijk • postbus 62, 2685 zh poeldijk • tel. 0174-247474 • www.valkdegroot.nl • info@valkdegroot.nl

32

GRAM

|

maart 2014


N IE UWTj E S VAN DE ZAKE LI jK E M A RK T

NIEUWS

Juiste verwerking RKGV blijft belangrijk Sinds de invoering van het Landelijk

Met de invoering van LAP3 zal het belang

derland, kortweg ZRN, combineert ex-

Afvalbeheerplan (LAP1 en LAP2) is de

van een gespecialiseerde aanpak bij de

tractieve reinigingstechnieken met een

verwerking van RKGV (Riool-, Kolk- en

verwerking van RKGV ongetwijfeld toe-

groot gevoel voor maatschappelijke ver-

Gemaalslib en Veegzand) aan strenge re-

nemen. Hetzelfde geldt voor de uiteinde-

antwoordelijkheid en een stipte naleving

gels gebonden. Momenteel werkt het Mi-

lijke controles door de vergunningverle-

van de Milieuwet. Het resultaat is dat

nisterie van Infrastructuur & Milieu aan

nende instanties.

maar liefst 100 procent van het aangebo-

een derde versie van het Afvalbeheerplan

den RKGV goed terechtkomt. Zo wordt het

(LAP3). In dit plan worden de diverse

Zandrecycling Nederland heeft zich als

overgrote deel (70 tot 85 procent) gere-

sectorplannen (onder andere op het ge-

enige afvalverwerker in Nederland vol-

cycled tot schone (bouw)materialen voor

bied van RKGV) opnieuw tegen het licht

ledig toegespitst op het reinigen en

onder andere de weg- en waterbouw. De

gehouden en waarnodig aangescherpt.

verwerken van RKGV. Zandrecycling Ne-

rest bestaat uit bestanddelen die geschikt zijn voor energieopwekking (verbranding) of verdere recycling. Een niet-reinigbare restfractie wordt afgevoerd naar officiële stortlocaties. ZRN werkt in opdracht van onder andere gemeenten, rioolreinigingsbedrijven, waterschappen

en

GWW-bedrijven.

Met

grondige reinigingstechnieken, meerdere locaties in Nederland, gekwalificeerde medewerkers en een verregaande service laat Zandrecycling Nederland elke dag weer zien hoe het kán en hoe het hóórt. Rioleringsvakdagen Kijk op www.zandrecycling.nl voor meer informatie. Of kom naar stand 417 tijdens de Rioleringsvakdagen in Gorinchem, van 18 t/m 20 maart.

Verhuur van reinigingsmaterieel Service, revisie en onderhoud

(Geesink, Haller en VDK) Ecopark 28, 8305 BK Emmeloord Tel: 0527 622882 info@awmaterieel.nl • www.awmaterieel.nl

GRAM

|

maart 2014

33


Colofon Uitgever NVRD, WTC Arnhem Nieuwe Stationsstraat 10 6811 KS ARNHEM Telefoon 088 - 3770000 E-mail post@nvrd.nl I-net www.nvrd.nl

Redactiecommissie Rob Schram, RMN (hoofdredacteur) Marc Maassen, GAD Bas Peeters, NVRD Riny de jonge, stadsdeel Amsterdam-Oost Marc Veenhuizen, gemeente Apeldoorn Willy Brinkbäumer, Twente Milieu Martin van Nieuwenhoven, Rijkswaterstaat Diederik Notenboom, De Meerlanden

Eindredactie Karin Hegeman en Karin Giesen Postbus 1218, 6801 BE Arnhem tel. 088 - 3770000 e-mail: hegeman@nvrd.nl

Advertentie-exploitatie Bureau Van Vliet Postbus 20, 2040 AA Zandvoort tel. 023 - 5714745 e-mail: M.dewit@bureauvanvliet.com

Agenda 13 maart Gemeentelijk Afvalcongres 2014 Organisatie: Congres- en Studiecentrum VNG en NVRD 22 maart Landelijke Compostdag, www.compostdag.nl 29 maart Landelijke Opschoondag, www.nederlandschoon.nl 5-9 mei IFAT, wereldbeurs voor afval-, water- en grondstoffenmanagement, München www.ifat.de 21-23 mei NVRD jaarcongres ‘De toekomst ligt buiten’ en Algemene Ledenvergadering Organisatie: AVRI en NVRD www.detoekomstligtbuiten.nl

Opmaak en druk Weevers Grafimedia, www.weevers.nl Gemeentereiniging en Afvalmanagement is het officiële vakblad van de

Abonnementenadministratie NVRD, Postbus 1218, 6801 BE Arnhem jaarabonnement ad € 98,– excl. BTW. België € 122,50 (Europa en buiten Europa op aanvraag). Los: € 11,50.

26 juni NVRD themadag Beheer Openbare Ruimte, Congrescentrum ReeHorst, Ede

STOF WAAROVER WE NADENKEN

Beëindiging abonnement Abonnementen moeten schriftelijk bij de NVRD en uiterlijk op 15 november worden opgezegd. Bij niet tijdige opzegging wordt het abonnement automatisch verlengd. ISSN 1569-0458 © NVRD

GRAM wordt gedrukt op papier met het FSC®-keurmerk en verschijnt 10x per jaar. Hoewel door de uitgever de uiterste zorgvuldigheid is betracht, wordt voor de inhoud geen aansprakelijkheid aanvaard.

• Marktleider kledinginzameling • Social return kernwaarde bedrijfsproces • € 4 miljoen aan goede doelen Nederland (2013) • Volop expertise en mogelijkheden recycling • In staat uw LAP-doelstellingen te halen

info@reshare.nl | www.reshare.nl | 0800 0322 (gratis)


103

Containerwielen van Haco...

... besparen u mankracht! Haco wielen maken uw containers ĂŠcht mobiel. De garantie voor uitstekende rijeigenschappen.

Bel voor informatie: adv. 103 190x130 mm.indd 1

Protempo bv Postbus 21, 6500 AA NIJMEGEN Nederland Tel. +31(0)24-3711711. Fax +31(0)24-3711700 verkoop@protempo.eu www.protempo.eu 11-02-2010 13:55:19


â–

NVRD

JAARCONGRES

21/22/23 MEI - TIEL Bent u klaar voor de toekomst? Het NVRD Jaarcongres 2014 neemt u mee naar buiten. Naar de ontwikkelingen in het beheer van de openbare ruimte. Naar de toekomst van de steden en dorpen waar we in werken. Naar internationale ontwikkelingen in de grondstoffenpolitiek ĂŠn naar de nieuwste technologie. Dit alles op een unieke locatie op het water in Rivierenland. De toekomst ligt buiten!

Aanmelden of meer informatie? www.detoekomstligtbuiten.nl

Voor een overzicht van alle sprekers kijkt u op de website.

Astrid Joosten Dagvoorzitter

Annemarie Jorritsma

Kim Putters

Barbara Baarsma

Gram 2 maart def  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you